Joost Beunderman00:/, Londenjoost@project00.cc24 2015/05 S+ROThemaJaar van de RuimteLof der redelijkheidIk kan me niet precies herinneren wan-neer ik voor het laatst een manifestlas. Dat wil zeggen, ik weet nog hoe ikreageerde toen ik Marinetti's Futu-ristisch manifest las, maar toen wasik nog maar pas student en raakte ikmakkelijk onder de indruk, dan wel inverwarring. Daarna was er nog eenschreeuwerig manifest van een stelLondense libertijnse architecten, zeerin de ban van Ayn Rands `Fountain-head' en `Atlas Shrugged', die klaagdenover hoe milieubeleid en inspraak hunkansen om `grootse en meeslepende'architectuur te produceerden haddenbeknot. Pueriel gebral. En soms leesje nog een aanzet tot een beleids- ofwijkeconomiemanifest, maar vaaklijken die tot vergetelheid gedoemd.In welke categorie valt dit Manifest2040? Hopelijk in geen van beide: het wilnoch onredelijk, kwaad, recalcitrant ofbombastisch brullen, noch een docu-ment voor de vergetelheid zijn. Hetblinkt uit in redelijkheid en heeft de wilen potentie om ook daadwerkelijk blij-vend effect te sorteren op de inrichtingvan Nederland. Het open schrijfprocesheeft waarschijnlijk geleid tot (ik durfhet nauwelijks te zeggen, want hetlijkt misplaatst in de context van eenmanifest)...draagvlak. En het lijkt inveel opzichten een volgende stap te zijnnaar het concretiseren van de ener-gieke samenleving. Het leek wel of ikde beginhoofdstukken van een nieuwe,verlichte `Nota inzake de RuimtelijkeOrdening' las.VerfrissendVanuit mijn woon-en werkplek Groot-Brittanni? bezien, is het verfrissend omprofessionals en burgers zo vol zelfver-trouwen en op nationale schaal aan eenvisie te zien werken. In Groot-Brittan-ni? lijden we aan de schizofrenie waarenerzijds veel retoriek, als overblijfselvan de Big Society, nog steeds draaitom lokale burgerinitiatieven maar waarverder simpelweg economische groeien woningbouw de boventoon voert? waardoor een systeemperspectiefvolledig ontbreekt: ontwikkelaarskrijgen bijvoorbeeld steeds meer vrijspel om hun eindeloos middelmatigewoningproduct (waarvan we weten dathet veelal met de pet gooit naar milieu,gezondheid en waterhuishoudings-vraagstukken) stukje bij beetje uniformuit te rollen. En professionals lijkt iederzelfvertrouwen te ontbreken om eenalternatief meer vanuit verbeeldings-kracht te genereren.De integratieve impuls achter hetManifest 2040 is daarom een kracht. Dezeven ge?dentificeerde `onvermijdelijke'opgaven zijn bij uitstek systeemvraag-stukken die vragen om een veelheid vanstappen in de juiste richting in plaatsvan individuele magische oplossingen.Dat lijkt me de juiste (en een belang-rijke) analyse van hoe toekomstvraag-stukken te benaderen.Verdere reflectieToch wringt er iets in dit verlichte ver-haal. Een systeembenadering vereistverdere reflectie op wat Maarten Hajerde sturingsfilosofie noemt ? en, platgezegd, op de middelen. Het valt op hoeveel van de gesuggereerde handelings-principes gaan om overheidsregie ?weliswaar in de context van coalitiesbouwen (wat natuurlijk juist is) en insamenhang met burgers en anderegebruikers (een dubieus begrip als hetjuist om het gezamenlijk `maken' vanNederland ? maar dat terzijde). Maarregisseren is een lastige taak, en het totvolle bloei laten komen van innovatieveoplossingen vereist investering, nietalleen `handelingsruimte'. Ruimte voorde Rivier bijvoorbeeld, tegenwoordigterecht ??n van onze favoriete natio-nale planningsverhalen, was immersniet alleen een sturingsfilosofie ? maarook een stevige investering.Innovatieve maniereninvesterenIn Noorwegen werken mijn collega'sop dit moment aan een project om eenwijk vergrijzingsbestendig te maken? door honderd kleine stappen in dejuiste richting, gefinancierd door eenveelheid van partijen die voor de toe-komstige sociale kosten van de statusquo zouden opdraaien. En juist overdat soort innovatieve manieren vaninvesteren (in burgers en hun initiatie-ven; in systeemaanpak; in langetermijn-oplossingen) staat er weinig. Behalveeen juiste opmerking dat financi?leprikkels nog steeds leiden tot de bouwvan meer kantoren in plaats van groenegroei, lees ik weinig over echt nieuwebenaderingen om collectieve investe-ringskracht op te brengen. Hoe valt ditverlichte Manifest 2040 dan te rijmenmet steeds verder uitgeklede over-heidscapaciteit op lokaal niveau? Enals niet alleen de overheid, wie dan welen hoe dat te initi?ren? Zonder nieuwemanieren van investeren komen er ookgeen systeemoplossingen en blijft hetbij mooie woorden, losstaande initia-tieven en gefrustreerde goede bedoe-lingen. Wellicht ligt daar een volgendeuitdaging voor Proeftuin Nederland. Joost Beunderman is ??n van de direc-teurs van ontwerp- en strategiebureau00 in Londen. Hij was hoofdauteur vanhet Compendium for the Civic Economy.Lof der redelijkheid