TIJDSCHRIFT VOOR DE volkSHuISveSTIng nummER 3 JunI 2013ACHTeRgRonD26corporaties scoren op governance gemiddeld lager dan op de andere onderdelen, blijkt uit de visitatiesdie in 2011 en 2012 plaatsvonden. op het vlak van besturing, intern toezicht en externe legitimatie valter een hoop te verbeteren.corporatiesector:aan de slag metgovernance!OpvallendisdatdriekwartvandecorporatiesdeGovernanceonvoldoendeopordeheeft(Foto Berry Stokvis / Hollandse Hoogte)27TIJDSCHRIFT VOOR DE volkSHuISveSTIng nummER 3 JunI 2013ACHTeRgRonDDooR wIlmA De wATeR, directeur visitatiebureau raeflexAlbeRT keRSSIeS, directeur vereniging van toezichthouders inwoningcorporatiesSinds 2007 moeten alle leden van de Vereniging vanToezichthouders in Woningcorporaties (VTW) of van Aedeszich eens in de vier jaar verplicht laten visiteren. Dit staat inde Governancecode Woningcorporaties1en in de AedesCode.Tijdens zo'n visitatie beoordeelt een onafhankelijke com-missie de corporatie op een vijftal onderdelen: Prestaties naar Opgaven,Prestaties naar Ambities, Prestaties volgens Belanghebbenden,Prestaties naar Vermogen en Governance.Stichting Visitatie Woningcorporaties Nederland leverde eind 2010 demeest recente visitatiemethodiek op: de 4.0 versie. Alle visitaties die in2011 en 2012 hebben plaatsgevonden, zijn volgens deze methode uitge-voerd.Corporaties scoren op het onderdeel Governance minder goed dan op deandere onderdelen, zo blijkt uit de visitaties. Het onderzoek `Vijf jaarcorporatievisitaties' signaleert dat de gemiddelde score voor Governancelager is dan op de andere onderdelen van de visitatiemethodiek2. Degemiddelde visitatiescore is 6,9; voor Governance is dat maar 6,5. Voorde andere onderdelen van de visitatie zien we rapportcijfers tussen de6,7 en 7,3.Er zijn meer signalen dat corporaties hun governance niet altijd op ordehebben.De verschillende incidenten bij woningcorporaties - en de diverse publi-caties3die daarover zijn verschenen - laten zien dat de kwaliteit van hetintern toezicht, als spil in de interne governance, bij de betreffende cor-poraties soms flink te wensen overlaat. Het gaat in dergelijke gevallenbijvoorbeeld om niet-naleving van de Governancecode, afwezigheid vaneen adequaat toetsingskader, op cruciale momenten door de raad vancommissarissen of raad van toezicht (hierna RvC) nalaten om juistekeuzes te maken en een ongezond vertrouwen van de interne toezicht-houders in de bestuurder.Al in 2003 wees het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting (CFV) opwat volgens hem de voornaamste belemmeringen zijn voor het realise-ren van kwalitatief goed intern toezicht4, onder andere: de beperktetaak- en rolopvatting van interne toezichthouder voor wat betreft hetvolkshuisvestelijk toezicht, het tekortschieten van de volkshuisvestelij-ke informatievoorziening aan de RvC, het onvoldoende expliciet entransparant zijn door de RvC over het gehanteerde toetsingskader en hetgebrek bij raden aan zelfkritisch vermogen.De corporatiesector werkt sinds twee jaar met de nieuwste visitatieme-thodiek. Een goed moment om terug te kijken en een aantal lessen tetrekken op het gebied van governance. Waarom scoren sommige corpo-raties boven de norm, wat kunnen andere corporaties daarvan leren enwelk advies kunnen we de sector als geheel meegeven? Visitatie isbedoeld om te verantwoorden, maar ook om van elkaar te leren.goveRnAnCe AlS onDeRDeel vAn vISITATIeDe meeste definities van governance die in codes worden gehanteerd,zijn gebaseerd op de definitie van Corporate Governance van deCommissie Peters. Deze commissie hanteert de volgende definitie: "MetCorporate Governance wordt een stelsel van omgangsvormen bedoeld voor bijeen onderneming betrokken direct belanghebbenden - met name bestuurders,commissarissen en kapitaalverschaffers - inhoudende een aantal regels voorgoed bestuur en goed toezicht en regels voor de verdeling van taken, verant-maatschappelijkeprestatiesBelang-houdersAmbities/DoelenVermogen OpgavengovernancegovernanceBron: methodiek maatschappelijke Visitatie versie 4.0, SVWn, 201028TIJDSCHRIFT VOOR DE volkSHuISveSTIng nummER 3 JunI 2013ACHTeRgRonDwoordelijkheden en bevoegdheden die een evenwichtige invloed bewerkstellin-gen van bij de onderneming betrokkenen. Uitgangspunt daarbij is dat bestuur-ders en commissarissen over hun taakuitoefening - ook publiekelijk - verant-woording dienen af te leggen."Visitatie biedt corporaties de mogelijkheid zich op een gestructureerdeen onafhankelijke manier te verantwoorden over hun volkshuisvestelijken maatschappelijk presteren. Daarnaast helpt visitatie corporaties bijde verdere ontwikkeling van hun organisatie. Visitatie is een gezamen-lijke verantwoordelijkheid van bestuur en RvC. De handleiding bij demeest recente visitatiemethode zegt over Governance:"Bij Governance vormt de visitatiecommissie zich een oordeel over de besturing,het interne toezicht en de externe legitimatie. Bij de externe legitimatie beoor-deelt de commissie het belanghebbendenmanagement. Voor alle onderdelengeldt dat de corporatie dit zo veel mogelijk aantoont aan de hand van manage-mentdocumenten, verslagen van vergaderingen van de RvC, van bijeenkomstenmet belanghebbenden, relevante omgevingsrapporten en/of de verwerkingdaarvan in eigen documenten. Verder geldt dat de corporatie een en ander aan-toonbaar, beredeneerd moet kunnen verantwoorden in de visitatiegesprekken."Het onderdeel Governance bestaat uit deelgebieden die samen in gelijkemate het eindcijfer vormen. Dit zijn:1. Besturing: in hoeverre hanteert de corporatie de Plan-Do-Check-Actcyclus en zijn doelen SMART geformuleerd? Tijdens de visitatiewordt op elk onderdeel een cijfer toegekend.2. Intern toezicht is gedetailleerd uitgewerkt. De volgende meetpuntenworden gehanteerd5:a. Het functioneren van de RvC:i. Open Cultuurii. Zelfreflectieiii. Rolopvattingiv. Samenstelling van de RvCb. Het toetsingskaderc. Toepassen Governancecode.3. Externe legitimatie. Hierbij draait het om de mate van beleidsbe?n-vloeding door belanghebbenden en het naleven van deGovernancecode op het punt van belanghebbendenoverleg en hetnaleven van de Overlegwet Huurders/Verhuurders.De visitatiecommissie baseert zich op documenten en feiten en op desoft skills van de RvC, zoals de mate van zelfreflectie, een open cultuurwaarin afwijkende meningen gehoord worden en de rolopvatting van deleden van de RvC6. Voor alle onderdelen van de visitatiemethodiek ligtde norm op een 7,0: de corporatie doet wat verwacht mag worden endoet dat goed. De vereisten om aan dit ijkpunt te voldoen zijn helderomschreven. Corporaties hebben daarmee een helder richtpunt.vISITATIeSCoReSDe scores op het onderdeel Governance liggen lager dan voor de anderevisitatie-onderdelen, zoals te zien is in onderstaande tabel. Dit beeldkomt niet alleen naar voren uit de analyse door de Stichting VisitatieWoningcorporaties Nederland van de eerste bijna 70 visitaties die vol-gens de 4.0 versie zijn uitgevoerd. Voegen we de meest recente cijferstoe, dan blijkt uit in totaal 130 visitaties die zijn uitgevoerd in 2011 en2012 een soortgelijk beeld7.visitatiemethodiek 4.0 gemiddeld cijfer op basis gemiddeld cijfer op basis(norm is 7,0) van 69 visitatierapporten1van 130 visitatierapportenPresteren naar Ambities 6,9 7,0Presteren naar Opgaven 7,0 7,0Presteren volgens 7,3 7,2BelanghebbendenPresteren naar Vermogen 6,7 6,6Governance 6,5 6,5Totaalcijfer 6,9 6,9Figuur 1 Visitatiescores1 Bron: Vijf Jaar Corporatievisitaties, SVWn, Zeist, 2012Het cijfer voor Governance is een gemiddeld cijfer dat is opgebouwd uitverschillende onder-delen. De spreiding over die onderdelen is zeergering, maar in alle gevallen onder de norm.governance (norm is 7,0)Besturing Plan 6,4 6,5Check 6,4 33%Act 6,6Intern toezicht Functioneren RvC 6,5 6,5 6,5Toetsingskader 6,333%ToepassingGovernancecode 6,5Externe legitimatie 6,6 6,6 33%Figuur 2 GovernanceBron: BDO-Raeflex Visitatiebenchmarkn.B. De voorlaatste kolom geeft de weging van de verschillende onderdelen aan.De externe legitimatie is iets beter op orde dan de besturing en hetinterne toezicht. De grootste verbeteringen vallen te behalen met het oporde brengen van een goed toetsingskader (gemiddeld 6,3). Opvallend isdat in 2003 het CFV al signaleerde dat RvC's bij woningcorporaties vaakgeen adequaat toetsingskader gebruikten8.Ruim 25 procent van de woningcorporaties scoort op het onderdeelGovernance op of boven de norm, terwijl bijna driekwart van de corpo-raties onder de norm scoort.Totaal governance Aantal %Boven de norm (hoger dan 7,0) 24 18Op de norm (= 7,0) 10 8Onder de norm (lager dan 7,0) 96 74Figuur 3 Totaal governanceBron: BDO-Raeflex VisitatiebenchmarkHet is opvallend dat driekwart van de corporaties de Governance onvol-doende op orde heeft. Tegelijkertijd valt dit te nuanceren. Feitelijkscoorden 9 corporaties volledig onvoldoende op Governance (gemiddeld4,9). Er zijn wel meer corporaties die onderdelen van Governance niet oporde hebben: zo'n 8% scoort bij besturing een onvoldoende, 12% scoortbij intern toezicht een onvoldoende en 8% scoort een onvoldoende bijexterne legitimatie.29TIJDSCHRIFT VOOR DE volkSHuISveSTIng nummER 3 JunI 2013ACHTeRgRonDooRzAken vAn onvolDoenDe SCoRen oP goveRnAnCeWij hebben, op basis van 130 visitaties die zijn uitgevoerd volgens deversie 4.0 in 2011 en 2012, onderzocht waarom er bij visitatie onvoldoen-de wordt gescoord op het gebied van Governance. Daartoe hebben we derapporten geanalyseerd van de corporaties die bij Besturing, Intern toe-zicht of Externe legitimatie een onvoldoende scoorden.De opmerkingen in de visitatierapporten hebben betrekking op hetfunctioneren van de RvC, het toetsingskader, de GovernancecodeWoningcorporaties en op externe legitimatie.Functioneren RvC- Geen Zelfevaluatie onder begeleiding van een derde uitgevoerd in devisitatieperiode, gecombineerd met het ontbreken van verslagleggingvan zelfevaluaties.- Geen integriteitscode in combinatie met rolvermenging, dubbelfunc-ties van bestuur en RvC, ongewenste samenloop van verantwoorde-lijkheden, de schijn van belangenverstrengeling of zeer langdurigerelaties met een leverancier of aannemer, geen klokkenluidersrege-ling.- Geen open werving van nieuwe leden voor RvC, geen profielschetsenof eenzijdig opgestelde profielschetsen waarbij er geen aandacht isvoor financieel-economische en juridische kennis.- Geen open cultuur binnen de RvC.- RvC stelt zich niet kritisch op naar het bestuur en houdt geen toe-zicht.- RvC wordt te laat of niet ge?nformeerd over belangrijke zaken die hettoezicht aangaan en de RvC stelt daar zelf geen vragen over.Toetsingskader- Er is geen toetsingskader doordat essenti?le documenten ontbreken,zoals financi?le meerjarenraming, meerjarenperspectief, visie of vast-gelegde beleidskeuzes, geen risicoanalyses beschikbaar.Governancecode Woningcorporaties- Overschrijden van de zittingsduur van leden van de RvC;- Afwijkingen op het naleven van de Governancecode die niet openbaarworden gemaakt in het jaarverslag;- Niet openbaar maken van de beloning van de bestuurder;- Onvoldoende transparantie doordat diverse documenten niet open-baar worden gemaakt via de website van de corporatie;- Statuten of eigen reglement voor RvC wijken af van deGovernancecode en er is geen voornemen dit in overeenstemming tebrengen met de principes van de Governancecode.Externe legitimatie- Weinig aandacht voor belanghebbenden of participatie van huurders,er is geen huurdersorganisatie en geen jaarlijkse bijeenkomst voorbelanghebbenden, er wordt geen verantwoording afgelegd aan dehuurders over het gevoerde beleid.Merk op dat bij corporaties die onder de norm scoren, maar geen onvol-doende hebben op Governance, in mindere mate soortgelijke opmerkin-gen worden gemaakt.Meestal hebben de gevisiteerde corporaties een 2-lagenstructuur vaneen directeur/ bestuurder en een RvC. Bij een 3-lagenstructuur is er eenwerkorganisatie soms met een directeur, een bestuur bestaande uitmeerdere personen die al dan niet een vergoeding ontvangen en eenRvC. Gemiddeld scoren de corporaties met een 2-lagenstructuur beterop Governance dan corporaties met een 3-lagenstructuur. Dit geldt vooralle onderdelen van Governance.In 2011 had 89% van de gevisiteerde corporaties een 2-lagenstructuur, in2012 was dat 72%.CorporatiesdiehetgoeddoenwatbetreftGovernance,hantereneengoedenprofessioneelplanningsproces,inclusiefrisicomanagement.OpdefotodewijkMortiereinMiddelburg(Foto Werry Crone / Hollandse Hoogte)30TIJDSCHRIFT VOOR DE volkSHuISveSTIng nummER 3 JunI 2013ACHTeRgRonDwAARom SCoRen CoRPoRATIeS beTeR oP HeT onDeRDeelgoveRnAnCe?Corporaties die boven de norm scoren zijn best practices voor die corpo-raties die nog stappen te zetten hebben. Wat trof de visitatiecommissiedaar aan?1. Een optimale koppeling van alle beleids- en sturingsdocumenten (zieparagraaf 6).2. Professioneel, open en zelfkritisch intern toezicht (zie paragraaf 7).3. Mensen en organisaties zodanig binden dat gezamenlijk meer doelenbereikt worden (zie paragraaf 8).oPTImAle koPPelIng beleIDS- en STuRIngSDoCumenTenCorporaties die boven de norm scoren op besturing hebben een uitste-kend functionerende Plan-Do-Check-Act cyclus ingebouwd. Alle beleids-documenten, strategische visies, meerjarenramingen, begrotingen,jaarplannen en kwartaalrapportages, jaarverslagen en dergelijke zijnaantoonbaar aan elkaar gekoppeld.Corporaties die voldoen aan de norm hanteren een goed en professioneelplanningsproces, inclusief risicomanagement (PLAN). Volgens de visita-tierapporten vertaalt deze eerste stap in de cyclus zich in de praktijk bij-voorbeeld naar: een professioneel planningsproces waarbij doelen con-creet (SMART) zijn gemaakt; het vastleggen van externe ontwikkelingenin een koersdocument dat de basis is voor alle beleidsplannen, zoalsondernemingsplan en strategisch voorraadbeleid en de integratie vanplanningsproces, externe analyses, klantenonderzoeken, gemeentelijkedoelstellingen, ondernemingsplan, jaarplannen en kwartaalrapportages.Ook dient volgens de norm sprake te zijn van een periodieke monitoringvan de voorgenomen prestaties - zowel naar opgaven als bedrijfsvoering- en een jaarlijkse verantwoording van het presteren - inclusief afwijkin-gen - in een openbare publicatie. In de visitatierapporten vallen voor destap CHECK de volgende beschrijvingen op: er is een compact "dash-board" samengesteld van de belangrijkste doelen waarop de corporatiestuurt; de doelen worden duidelijk gemonitord en zijn gekoppeld aanprestaties in kwartaalrapportages en in jaarverslagen; per doelstellingwordt de realisatie nauwkeurig gevolgd in kwartaal- en maandrapporta-ges; de corporatie legt jaarlijks verantwoording af in het jaarverslag vanalle wel/niet gehaalde prestaties en het jaarverslag is ook uitstekendleesbaar.Tot slot stuurt de corporatie die aan de norm voldoet actief bij, indienzich afwijkingen ten opzichte van het plan voordoen of stelt ze berede-neerd de plannen bij (ACT). In de visitatierapporten zien we een positie-ve waardering door de commissies van de corporatie die: actief bijstuurtindien zich afwijkingen voordoen ten opzichte van de planning; deplannen beredeneerd bijstelt; het koersdocument jaarlijks vertaalt inplannen, waarbij de eventuele bijstellingen zichtbaar zijn en zijn goed-gekeurd door de RvC; tussentijdse bijstellingen van plannen in manage-mentrapportages tot uitdrukking brengt en toelicht en aan alle ijkpun-ten van het visitatiekader ruimschoots voldoet. Ook de corporatie die deplannen bijstuurt op basis van voortschrijdend inzicht of door verande-rende marktomstandigheden en de externe verantwoording over hetuitgevoerde beleid, de gerealiseerde prestaties en de achterblijvendeprestaties transparant weergeeft in het jaarverslag, wordt positiefgewaardeerd. Evenals de corporatie die nadrukkelijk en aantoonbaaraandacht geeft aan leren en de in de projectplanningen gemaakte foutennadrukkelijk bespreekt, zodat deze niet opnieuw worden gemaakt.PRoFeSSIoneel, oPen en zelFkRITISCH InTeRn ToezICHTHet normenkader voor visitatie stelt voor wat betreft het interne toe-zicht eisen aan het functioneren, het toetsingskader en het toepassenvan de Goverancecode Woningcorporaties. Aan welke eisen moet hetfunctioneren van een RvC voldoen? Een open cultuur binnen de RvC,waarbij kritische vragen gesteld kunnen worden. Jaarlijkse zelfreflectiedoor de RvC, waarvan eens per twee jaar met externe begeleiding.Actieve behandeling van het thema integriteit tijdens vergaderingenvan de RvC. De RvC is zich, blijkend uit de verslagen van de RvC, bewustis van de verschillende rollen - toezichthouder, werkgever en sparringpartner - waarbij de nadruk ligt op de eerste twee. Nieuwe leden van deraad worden, blijkend uit de samenstelling van de RvC, buiten de eigenkring geworven. Er zijn profielschetsen bij de werving die passend zijnbij de aard en de activiteiten van de corporatie. De samenstelling van deRvC voldoet aan de opgestelde profielschetsen.Uit de visitatierapporten van goed presterende corporaties blijken de vol-gende bevindingen. Er is sprake van een open en constructieve werkwijzevan de RvC, waarbij afwijkende meningen worden gehoord. Het themaintegriteit maakt nadrukkelijk deel uit van allerlei activiteiten van de RvC.De RvC houdt ook aantoonbaar toezicht op alle verbindingen van de cor-poratie. Er zijn prestatieafspraken met het bestuur, waardoor de RvC zijnwerkgeversrol serieus invult. Er is er veel aandacht voor de kwaliteit vande RvC, wat onder meer blijkt uit het feit dat: binnen de RvC sprake is vaneen duidelijke rolverdeling waarbij alle kwaliteiten aanwezig zijn om toe-zicht te houden op een woningcorporatie; de RvC zich bewust is van deverschillende rollen als toezichthouder, werkgever en sparring partnervoor het bestuur; nieuwe leden een introductieprogramma krijgen en erveel mogelijkheden zijn voor deskundigheidsbevordering; er goedeinhoudelijke en kritische debatten zijn tijdens de vergaderingen van deRvC; er sprake is van kritische zelfreflectie; de houding van deleden van de RvC voortvarend, betrokken en professioneel is.Voor veel RvC's is het toetsingskader een onderdeel waar ruimte is voorverbetering. Hierop worden de laagste scores genoteerd. De paar corpora-ties die boven de norm scoren, beschikken volgens de visitatiecommissiesover een actueel en helder toetsingskader, bestaande uit verschillendesamenhangende documenten: strategische visie; strategisch voorraadbe-leid; meerjareninvesteringsplan; jaarplan en (meerjaren)begroting; trea-sury en financieringsstatuut; risicobeheersingsysteem; belanghebben-dendefinities en afspraken met belanghebbenden; prestatieafspraken metgemeenten. Ook kijkt de RvC bij alle besluiten of het past binnen het toet-singskader en wordt van afwijkingen verslag gedaan.Er zijn slechts twee corporaties die boven de norm scoren voor hetonderdeel toepassen van de Governancecode Woningcorporaties. Watdoen deze corporaties extra waardoor de visitatiecommissies tot eenhoger oordeel komen? De Governancecode wordt niet alleen op papiernageleefd maar is echt "doorleefd". De corporatie licht alle afwijkingenop naleving helder toe in het jaarverslag. De afwijkingen worden goedgemotiveerd en zijn openbaar via jaarverslag en website toegankelijk.Op de website van de corporatie en in het jaarverslag is op een helderewijze informatie verschaft over maatschappelijke verantwoording entoezicht. Beloning van bestuur en RvC is in lijn met de kaders van deGovernancecode. Het functioneren van het bestuur wordt jaarlijksbeoordeeld door de Remuneratiecommissies en besproken met de vol-tallige RvC. Het remuneratieverslag maakt deel uit van het jaarverslagen is daarmee openbaar toegankelijk.Behalve dat de Governancecode in de praktijk goed wordt toegepast,blijkt het extra te bestaan uit de volledige transparantie waarmee ver-31TIJDSCHRIFT VOOR DE volkSHuISveSTIng nummER 3 JunI 2013ACHTeRgRonDantwoording wordt afgelegd op de website en in het jaarverslag en deheldere taal waarmee dat gebeurt. Ook de kwalitatief goede inhoudelijkemotivatie van de afwijkingen op de Governancecode speelt een rol bijhet toekennen van een hoger cijfer dan de norm.menSen en oRgAnISATIeS bInDen om gezAmenlIJk meeR DoelenTe beReIkenHet normenkader voor visitatie sluit voor wat betreft de externe legiti-matie aan bij hoofdstuk V (Maatschappelijke verantwoording enbeleidsbe?nvloeding door belanghebbenden) van de GovernancecodeWoningcorporaties9en de Overlegwet. De Goverancecode bepaalt dat decorporatie relevante belanghebbenden bij het beleid betrekt, met hen indialoog gaat over de uitvoering ervan en het visitatierapport bespreektin het belanghebbendenoverleg op basis van het standpunt van bestuuren de RvC. Ook moet invulling worden gegeven aan het overleg tussenverhuurders en huurder, zoals vastgelegd in de Overlegwet.Visitatiecommissies signaleren dat corporaties die boven de norm scoren,mensen en organisaties weten te binden. De corporaties presteren daar-door duidelijk beter. In die visitatierapporten lezen we onder andere:- De relatie met de huurdersorganisatie is uitstekend enHuurdersorganisatie wordt optimaal betrokken bij nieuw beleid.Huurdersorganisatie levert input voor nieuw ondernemingsplan, decorporatie leeft de Overlegwet uitstekend na en adviezen van huur-ders worden ook daadwerkelijk in de praktijk gebracht.- De RvC wordt prima op de hoogte gehouden van de contacten met debelanghebbenden.- Formele en informele contacten met de belanghebbenden zijn fre-quent, prettig en hebben aantoonbaar invloed op het beleid. Debelanghebbenden worden aan de voorkant van het beleidsproces albetrokken. De corporatie is een open organisatie waar (afwijkende)meningen gehoord worden.- Belanghebbenden geven in de gesprekken weer dat zij een duidelijkbeeld hebben van het beleid van de corporatie, de belanghebbendenvertrouwen de corporatie.- De corporatie zoekt naar nieuwe manieren van participatie om dedirecte zeggenschap van de belanghebbenden te vergroten.- De verantwoording naar de belanghebbenden toe is open, ook overingewikkelde onderwerpen, zoals de financiering van de corporatie.De corporatie zoekt actief naar goede verantwoordingsdocumentenvoor de belanghebbenden, bijvoorbeeld in de vorm van "opbreng-stendocumenten".Sleutelwoorden om te komen tot een goede beoordeling zijn optimaletransparantie naar belanghebbenden toe en belanghebbenden echt seri-eus betrekken bij beleidsformulering. Verder is het voor sommige cor-poraties mogelijk om diverse mensen en organisaties zodanig te betrek-ken bij de doelen, dat er betere prestaties worden gehaald, dan wanneer decorporatie hierin individueel zou optreden.CoRPoRATIeSeCToR, AAn De SlAg meT goveRnAnCe!Het is ongelofelijk belangrijk dat de corporatiesector de Governance metde grootste spoed op orde brengt. Arnoud Boot, hoogleraar Onderne-mingsfinanciering en Financi?le Markten aan de UvA, noemt in een recentinterview in Aedes Magazine de gebrekkige governance als ??n van de oor-zaken van de vertrouwenscrisis tussen Den Haag en de corporatiesector10.Wij roepen bestuurders en interne toezichthouders op om de volgendestap in goed bestuur te maken en op korte termijn aan de visitatienormte voldoen. Ons advies komt kort gezegd op het volgende neer:Bestuurders: Zorg voor een volledige koppeling van alle beleidsdocumen-ten van de organisatie en hanteer de Plan-Do-Check-Act cyclus serieusen systematisch.Interne toezichthouders: Stel het toetsingskader vast, maak dat transpa-rant en gebruik het toetsingskader daadwerkelijk voor alle besluiten dieu neemt. Voer de Governancecode volledig in en wees zelfkritisch. Maakgebruik van de door de VTW opgestelde criteria voor goed intern toe-zicht11.Voor beide groepen geldt dat zij de externe belanghebbenden serieus bijde bedrijfsvoering moeten betrekken, om gezamenlijk meer doelen tebereiken.Voor dit artikel is de BDO-Raeflex Visiatiebenchmark gebruikt. Daarnaast zijnde betreffende visitatierapporten die over 2011 en 2012 door SVWN op haarwebsite zijn geplaatst, inhoudelijk bestudeerd. Dit zijn visitatierapporten vantoegelaten instellingen en leden van Aedes. Sommige leden van Aedes hebbenzich laten visiteren terwijl zij geen toegelaten instelling zijn. Het gaat dan omgemeentelijk woningbedrijven of zorginstellingen. Hoewel deze rapporten welop de website van SVWN zijn opgenomen, zijn deze visitaties niet meegenomenin dit artikel omdat deze organisaties qua structuur, missie, interne en externetoezichtstructuur en opgaven niet vergeleken kunnen worden met de corpora-ties die wel als toegelaten instelling staangeregistreerd.noten1 Governancecode Woningcorporaties 2011, Aedes Vereniging Woningcorporatiesen VTW. Elke corporatie die is aangesloten bij Aedes en/of de VTW moet deGovernancecode naleven. Drie bepalingen van de Governancecode zijn dwingend:de maximale zittingstermijn van acht jaar voor commissarissen (uitwerking III.3.5)en de beloning van bestuurders (Principe II.2) en commissarissen (Principe III.7).Voor de overige bepalingen geldt dat corporaties deze moeten naleven of andersuitleggen waarom zij hiervan afwijken.2 Vijf Jaar Corporatievisitaties, balanceren tussen verantwoorden en leren, StichtingVisitatie Woningcorporaties nederland, Zeist, augustus 2012.3 Onder andere gebruikt: Ongezond vertrouwen, een extern evaluatieonderzoek naarde kwaliteit van het interne toezicht bij Rochdale 2004/2009, VLuG adviseurs vooreconomisch, organisatie en sociaal beleid, Rotterdam, mei 2009.4 Tussen Regels en Rolopvatting: het invullen van professioneel intern toezicht bijwoningcorporaties, CFV, naarden, oktober 2003.5 Het interne toezicht wordt in de visitatiemethodiek 4.0 beoordeeld in het licht van decriteria die door de VTW worden gehanteerd voor goed toezicht door de RvC, ophet hanteren van een toetsingskader en op het toepassen van de Governancecode.Bron: Intern toezicht: het team en de spelers, VTW, utrecht, 2009.6 Intern Toezicht: Het team en de spelers, VTW, utrecht 2009.7 Op de VTW website (http://www.vtw.nl/15/509/overzicht-visitatiescores-corporaties-governance-gemiddeld-6-5.html) zijn alle scores op het gebied van Governance vandeze 130 visitaties terug te vinden.8 Tussen Regels en Rolopvatting, CFV, naarden, 2003.9 De visitaties die in 2010 en 2011 zijn uitgevoerd kijken terug naar een periode waar-op grotendeels de Governancecode Woningcorporaties van toepassing was diegold van 1 januari 2007 tot 1 juli 2011. Vanaf 1 juli 2011 geldt de nieuweGoverancecode Woningcorporaties waarin de uitwerkingsbepalingen van hoofd-stuk V (maatschappelijke verantwoording en beleidsbe?nvloeding door belangheb-benden) zijn gewijzigd.10 Arnoud Boot. Kabinetsbeleid: dit is de grootste crisis in de geschiedenis van decorporatiesector, Aedes magazine, januari 2013.11 'Intern toezicht. Het team en de spelers', VTW, 2009.