29TIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 2 APRIL 2013ACHTERGRONDVoordat een nieuwbouwproject wordt neergezet, gaan er jaren van studies, verkenningen enbeleidsnota's aan vooraf. Zo'n nieuwbouwproject moet allerlei beloften gaan inlossen, maar lukt datook? Het Tijdschrift voor de Volkshuisvesting sprak met betrokken partijen van Kadoeler Breek, eenseniorencomplex in herstructureringswijk De Banne in Amsterdam-Noord.GELUIDEN UIT DE PRAKTIJK:KADOELERBREEKTEKST BUREAU BAXFOTOGRAFIE YVONNE WITTEKADOELER BREEK IN HET KORTKadoeler Breek is een project met seniorenwoningen en zorg-voorzieningen in De Banne in Amsterdam-Noord. Het complexbestaat uit 180 huurwoningen, waarvan 116 sociale huurwonin-gen en 64 vrije sector huurwoningen. Alle woningen zijn voorzelfstandige senioren. Daarnaast zijn er in het complex viergroepswoningen voor ouderen met dementie. Ook is er eendienstencentrum van ongeveer 2.500 m2 met verschillendefaciliteiten voor de bewoners en omwonenden uit De Banne,zoals een apotheek, een fysiotherapiepraktijk en een huisartsen-post. Kadoeler Breek is in september 2011 opgeleverd.`De Banne is nu eenevenwichtiger wijk'Nelly Pouwels is als projectmanager van stadsdeel Amsterdam-Noord betrokken bij de herstructurering van De Banne. KadoelerBreek is het tweede project dat is gerealiseerd."In de jaren negentig is begonnen met plannen voor stedelijke vernieu-wing voor De Banne. Toen bleek dat de neerwaartse spiraal waarin dewijk zat alleen doorbroken kon worden door sloop en nieuwbouw. Dewoningvoorraad was te eenzijdig. Er stonden veel dezelfde portieketage-woningen in de sociale huursector. Hierdoor was een eenzijdige bevol-kingssamenstelling ontstaan. Veel mensen met een laag inkomen, grotewerkeloosheid, een snelle verhuisdoorstroming en criminaliteit. Datwilden we doorbreken. Het moest een meer gedifferentieerde wijk wor-den. Daarvoor was het nodig om in te grijpen in de woningvoorraad.Naast sociale huurwoningen werden duurdere huurwoningen en koop-huizen gebouwd. Inmiddels zijn 1.200 woningen in de wijk gesloopt enworden er 1.300 nieuwe huizen gebouwd. Van de nieuwbouw is 30 pro-cent sociale huur en 70 procent koop of middel tot dure huur. KadoelerBreek is het tweede complex dat gesloopt en opnieuw gebouwd is.Het vernieuwingsplan voor De Banne bevat naast een fysieke compo-nent ook een sociale component. Dat houdt in dat we allerlei voorzie-30ningen in de wijk realiseren om de interactie tussen verschillende bewo-nersgroepen te bevorderen. Zodat mensen elkaar ontmoeten, van elkaarkunnen leren, elkaar kunnen inspireren. De Kadoeler Breek neemt hier-in een belangrijke plaats in. In het complex zijn veel wijkvoorzieningenondergebracht, zoals apotheek, huisarts, fysiotherapeut, restaurant enkapper.De financi?le crisis heeft ervoor gezorgd dat nog niet alle onderdelenvan het vernieuwingsplan De Banne gerealiseerd zijn. Sommige projec-ten zijn uitgesteld. Het gaat dan met name om appartementen. Die zijnnu heel moeilijk te verkopen. Gelukkig zijn de geplande wijkvoorzienin-gen bijna allemaal gerealiseerd. De voorzieningen hebben al meetbaarresultaat opgeleverd. In de wijkmonitor scoren veiligheid, leefbaarheiden werkeloosheid nu beter. De wijk is door de nieuwbouw een stuk aan-trekkelijker geworden voor diverse bevolkingsgroepen. De Banne istegenwoordig een evenwichtigere wijk."`Voor de bewoners was hetstressvol'Wim van Haendel, was als projectleider bij Ymere betrokken bij denieuwbouw van Kadoeler Breek."Het oude gebouw was op. Misschien kijken we nu, vanwege de crisis,nog kritischer of een pand echt niet gerenoveerd kan worden, maar des-tijds is gekozen voor sloop en nieuwbouw. Dat was niet van de een op deandere dag beslist en het is best wel lang een vraag geweest wat we pre-cies voor nieuwbouw wilden. Dat is voor de bewoners een onzekere peri-ode geweest. Toen we in de gaten kregen dat het voor de bewoners heelstressvol was, hebben we onze aanpak gewijzigd.We hebben de bewoners veel meer betrokken bij de plannen. Via eenklankbordgroep konden ze meepraten, regelmatig waren er voorlich-tingsbijeenkomsten en een paar keer per week was er spreekuur waarbewoners hun zorgen konden uiten of vragen konden stellen. Samenmet de bewoners hebben we een wensenlijst opgesteld. We hebben echtons best gedaan om zoveel mogelijk wensen in te willigen. Het gingvaak om praktische zaken. Zo wilden ze graag hun eigen ramen kunnenlappen. Ymere had ook een eigen wensenlijst. Zo wilden wij bijvoorbeelddat er naast het toilet in de badkamer, een tweede toilet voor gasten zoukomen. Veel bewoners vonden dit niet nodig. Dat hebben wij toch door-gezet, omdat we woningen wilden realiseren die voldoen aan de wensenvan huidige en toekomstige bewoners.Veel bewoners wilden niet weg. Ze vonden het prima zoals het was. Maarwij hebben ook te maken met volgende generaties ouderen. Het wasdaarom nodig om een meer toekomstbestendig gebouw neer te zetten.In combinatie met het dienstencentrum en ook het nieuwe winkelcen-trum dat op rollatorafstand ligt, vinden wij dit een zeer geslaagd projectdat echt een positieve impuls geeft aan de wijk. Gelukkig zijn ook debewoners erg enthousiast."`Kadoeler Breek faciliteertontmoeting'Willemineke Hammer, architect bij EGM architecten is verant-woordelijk voor het ontwerp van Kadoeler Breek. In 2012 werd hetproject genomineerd voor de Amsterdamse Architectuurprijs."Als een van de eerste nieuwbouwprojecten in De Banne moest KadoelerBreek een nieuwe impuls geven aan de wijk. Het complex met woningenen een dienstencentrum moest niet alleen een prettig gebouw wordenvoor de bewoners, maar ook uitnodigend zijn naar andere buurtbewo-ners. Dus geen gesloten bouwblok, maar een complex met een open,toegankelijk karakter.We hebben een ontwerp gemaakt dat bestaat uit een hoofdopzet met eenplint van drie bouwlagen en drie half vrijstaande woongebouwen.Centraal ligt het parkeergebied en de binnentuin. De drie woongebou-wen hebben elk een andere metselwerkmix waardoor je van een afstandeen eenheid ziet. Dichterbij zie je dat de drie torens elk een eigen identi-teit hebben.De woningen hebben hun ingang zoveel mogelijk aan de straatkant,zodat het gebouw aan alle kanten in verbinding staat met de buurt.Ouderen die niet meer zo goed ter been zijn, kunnen zo toch nog watvan de wijk opsnuiven. Andersom is een bezoek aan de huisarts of eenkopje koffie in restaurant Coco's voor wijkbewoners net zo makkelijk alsvoor de senioren die in het complex wonen. Met dit ontwerp faciliterenwe ontmoeting.We hebben intensief contact gehad met de bewoners. We hebben regel-matig met presentaties en maquettes een indruk gegeven en de bewo-ners hebben daar hun invloed op uit kunnen oefenen. Zo hadden wij inhet laagste woonblok een rij doorzonwoningen bedacht. De bewoners-commissie wilde echter graag woonkamer en keuken aan dezelfde zijdewaardoor een andere indeling van de woning ontstond. We hebben uit-eindelijk beide typen gerealiseerd.We hebben met ons ontwerp de stedenbouwkundige contouren gevolgddie vastgesteld waren voor het gebied. Er was alleen nog geen beeldkwa-liteitsplan van de welstand voor de nieuwe wijk. Hierdoor ontstondensoms lastige discussies met de welstandscommissie en hebben we onsontwerp een paar keer drastisch moeten aanpassen. Zo bevindt de gale-rij-aansluiting in de hoogste woontoren zich nu aan de westkant, maardie was eerder aan de oostkant gesitueerd. Zo'n wijziging middenin hetproces is behoorlijk ingrijpend."`Het hele plan moest op deschop'Hans van Nispen, senior projectleider kleinschalig groepswonenbij Cordaan, besloot op het allerlaatste moment in het project testappen."Toen de eerste paal de grond in ging, werden wij gebeld met de vraag ofwe de zorgaanbieder wilde zijn in Kadoeler Breek. Dat betekende dat wijonder meer de zorgtaken op ons zouden nemen in de vier groepswonin-gen. Zorgverlener Evean die deze rol zou vervullen, haakte af. Het wasvijf voor twaalf. Wij wilden wel, maar alleen als aan bepaalde kwaliteit-seisen voldaan werd. Dat betekende dat het hele plan op de schop moest.TIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 2 APRIL 2013ACHTERGROND31TIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 2 APRIL 2013ACHTERGROND32TIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 2 APRIL 2013ACHTERGRONDRechtsopdefotoRiekPeters33TIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 2 APRIL 2013ACHTERGRONDZo wilden wij een andere groepsgrootte voor de groepswoningen envoor iedere bewoner eigen sanitaire voorzieningen. Negen van de tienkeer is er in dit stadium niet veel meer te wijzigen, maar zowel Ymere alsde architect heeft zich enorm ingespannen om aan onze wensen tege-moet te komen. Het definitief ontwerp werd herzien en wij zeiden `ja'.Als zorgverlener wilden wij natuurlijk graag deel uitmaken van de eerstewoonservice wijk van Amsterdam-Noord.In Kadoeler Breek vervullen wij meerdere taken. Vaak samen met eenpartner. Zo hebben wij naast de zorgverlening in de groepswoningen,een thuiszorgteam in het gebouw en werken we samen met Combiwel inrestaurant Coco's Keuken. Een plek waar mensen uit het gebouw, maarook uit de buurt elkaar kunnen ontmoeten. Er worden allerlei activitei-ten georganiseerd. Ook hebben we, naast dagopvang en paramedischebehandeling van ouderen, de dienstenwinkel waar mensen dienstenkunnen kopen. Zo kun je als je slecht ter been bent je boodschappenlaten doen, je was laten doen, je tuin laten verzorgen of je televisie latennakijken. De vragers zijn vaak kwetsbare mensen, maar de mensen dieer werken ook. De vrijwilligers zijn cli?nten van Cordaan, mensen metbijvoorbeeld een verstandelijke beperking of een psychische aandoe-ning.Deze voorzieningen in Kadoeler Breek zorgen voor meer interactie metde rest van de buurt. Sommige bewoners missen hun oude gebouw. Endat is logisch. Maar dat was meer een verzorgingstehuis enkel gerichtop de bewoners. Dit nieuwe seniorencomplex staat niet op zichzelf, hetmaakt onderdeel uit van de wijk. In de oude situatie werd veel meergeregeld voor de bewoners. Nu moeten mensen zich laten horen. Als zeiets willen, proberen we het te organiseren. Het aanbod volgt de vraag.Dat is wennen."`We zitten allemaal op onseigen eiland'Riek Peters (73) bewoonster van Kadoeler Breek zat in de klank-bordgroep van de bewoners."Jaren geleden hoorden we al van de plannen. Ik heb toen nog geprotes-teerd bij de stadsdeelraad. Niemand wilde weg. Volgens Ymere moestende woningen gemoderniseerd worden. Luxer, groter. We hebben nu alle-maal een logeerkamer. Maar dat hoefde voor ons niet.Waarschijnlijk had het meer te maken met achterstalligonderhoud. Van alles ging kapot.Er zijn veel gesprekken geweest met Ymere en de archi-tect. Vanuit de klankbordgroep hebben wij allerlei zakenaangedragen, maar er is slecht geluisterd. Zo is er eenruimte waar we koersballen. Als je bukt, kom je met je bil-len tegen het glas of tegen de muur, zo krap is het. Dearchitect had beloofd dat er een schuifwand zou komen,maar dat is ze blijkbaar vergeten. Een ander voorbeeld isde binnentuin. Wij hebben voorstellen gedaan voor fleuri-ge beplanting, maar er zit geen kleur in. Het is mooi aan-gelegd, maar zo troosteloos. En zo zijn er meer dingenwaarbij niet naar de bewoners is geluisterd. Daar ben ikwel boos om geweest.De woningen zijn schitterend, daar heb ik echt niets op aante merken. Toch missen we het oude complex. Het was daarveel meer een gemeenschap. Er was een centrale hal waar jevoor 35 cent een kopje koffie kon drinken. Daar kwam jeiedereen tegen. Bovendien hadden we de beschikking overzalen waar we onze eigen activiteiten hadden. Zo organi-seerde ik twee keer per week de soos. Mensen komen nunog naar me toe: `Riek, wat mis ik de soos.'We hebben hier een restaurant en daar doen ze heel erghun best. We kunnen er goedkoop eten, maar een wijntjekost gewoon 2,50. Als je iets wil organiseren, moet jedaarvoor iets huren. Als je alleen maar een AOW'tje hebtom van te leven, dan doe je dat allemaal niet. Onze kostenzijn al flink gestegen. In het oude gebouw betaalden weeen bedrag en daar zat alles in. Huur, gas, water, licht,maar ook tv, telefoon ?n een nachtzuster die je kon bellenals er iets aan de hand was. Dat hebben we hier allemaalniet.Hier zit je allemaal op je eigen eiland. Veel mensen zijneenzaam. Ik ga nog overal naartoe, ik ben nog vrij jong enmobiel. Buren van in de tachtig of negentig zijn meer aanhuis gebonden. Zij komen dagen niemand tegen. Ik hoorvaak van bewoners dat ze spijt hebben dat ze hier zijnkomen wonen."