S&RO 06/2005Stedebouw & Ruimtelijke Ordening | uitgave van het Nirovemaakte gemeeRuimte,werkenen wonenuw specialisme?Het onze ook.Zullen we eens kennismaken?Wij zijn niet van alle markten thuis. Wei van managementin ruimte, werken en wonen. Daarin zijn wij gepokt engemazeld. En daar zorgen we dat management werkt.Omdat we organisaties als de uwe van binnenuit kennen.Weten hoe het werkt (en hoe niet). Weet hebben vande problematiek waar u voor staat. En weet hebben vanmanagement in een poHtiek-bestuurHjke context.We werken met verstand van zaken en met gevoel voorverhoudingen. Onze raanagementoplossingen nemendan ook verschillende vorraen aan: interimmanagementc/eRooMANAGEMENT & ADVIESGroen van Prinstererlaan 393818 JN Amersfoortofadvies. Proces- ofprojectmanagement. Coaching ofco-management. En zo nodig werven en selecteren weeen nieuwe manager.De Roo inschakelen betekent meer dan dat uw werkgoed gebeurt. Het betekent ook een kwaliteitsimpuls vooruw organisatie. En een stimulans voor uw medewerlcers.Dat eflFect werlct ook nog door als onze managers alweervertroklcen zijn. Meer weten over onze ervaring met uwen ons specialisme? Bel Henk Savelkoul (033) 464 77 00.T 033 464 77 00w www.deroo.nldeRooExtern management van binnenuitUitgeverNederlands instituut voor RuimtelijkeOrdening en Volkshuisvesting (Nirov)nirovgnirov.nlRedactieRies van der Woudenhoofdredacteur - woiiden@nirov.nlDenise VrolijkeindredactGur - vrolijk@nirov.niIvan NioPeter Michiel Schaaplochem de VriesBartWissinkHester WoltersFred Feddesredacteur actueel - feddes@nirov.nlWilZonneveldrecensieredacteur - Mnneveld@nirov.niHelen Kokshoornredoctiesecretariaat - kokslioorn@nirovniNirovPostbus 308332500 GV Den HaagBezoekadres: Mr. D. Hudighuis,Mauritskade 23,2514 HD Den HaagT (070) 302 84 84F (070) 361 74 22E nirov@nirov.nlw www.nirov.nlAdvertentiesNirov, Martin de HeerT (070) 302 84 49F (070) 361 74 22E lieer@nirov.nlw www.nirov.nlGrafische vormgevingL5 concept design managementRotterdamDrukGrafisch Bedriif TuijtelHardinxveld-GiessendamAbonnementenNirov-leden ontvangen s&ROgratis. Lidmaatschap vanaf 91,27per iaar, voor studenten vanaf 42,51 per jaar. Leden woonachtigin het buitenland betalen extraadministratiekosten. Losse nummers 13,00 voor Nirov-leden, studentenen werkzoekenden, 15,50 voorniet-leden. Opzegcing schriftelijktot uiterlijk 1 december van lietlopende abonnementsjaar.Bij niet-tijdige opzegging wordthet abonnement automatisch meteen jaar verlengd.Losse nummers enledenadminstratieAnnemiek NieuwenhuisT (070) 302 84 18E nieuwenhui5@nir0v.nlRichtlijnen voor auteursEenieder kan spontaan kopij inzen-den voor s&RO. Voor precieze richt-liinen zie 'Rtcht!ijnen voor auteurs'op www.nirov.nlAan deze uitgave is de uiterste zorg besteed;voor onvolledige/oniiiiste informatie aanvaardenauteur(s), redactie en uitgever geen aansprakelijk-lieid. Bij de keuze van het beeldmateriaal is zoveelmogelijk getracht de daarop berustende auteurs-en publiciteitsrechten te honoreren, de bron te vermelden en de bi| de uitgever bekend zijnde recht-hebbenden te informeren. Voor verbetering vanonjuistheden houdl de redactie zich aanbevoten.fotografje omslagPerfect worldAchim tippoth, KeulenISSN-1384-6531inhoudsopgave Stedebouw & Ruimtelijke Ordening - 86e jaargang - nummer 6 - 20052_Actueel i6p|Gemaakte gemeenschappen |iRedactioneel BartWissinklOHCemengde wijk, gemengde gemeenschap? |iTalja Blokland20^Sociale relaties in Nederlandse buurten |iBeate Volker en Henk Flap22 Moza'i'ekwijken: architectuur van afscheiding en emancipatieLeeke Reinders263033343840465254606472747881Ontwerpen aan gemeenschapszin |Ivan Nio en Denise VrolijkGeuzentuinen |Stedelijke omgangsvormen in een gemengd vernieuwingsgebied Stefan Metaal en Maartje DelnoijSocial software |Bob StumpelPortretten van gemeenscliapszin Iinterview met kunstenaar Jeanne van Heeswijk Denise Vrolijk en BartWissink'In mijn wijk wonen geen wereldburgers' |interview met Hans Luiten, stadsdeelvoorzitter Bos en Lommer (Amsterdam) Gert HageSamenleven is niet meer vanzelfsprekendKees FortuinGedeelde beleving {Sleutelen en maatwerk met leefstijlsegmentaties Arie Lengkeek48 Cotlectief domein [Vormgeven aan de tussenruimte Sjoerd CusveiierSociale cohesie in de buurt IKanttekeningen bij een beleidsstrategie janTerpstraDe mythe van het nieuwe land |Pionieren op ijburg Tineke LupiQuality of placeEen vergelijkjng tussen Amsterdam en Rotterdam |an Jacob TripRecensiesVertrouwen in de buurt CariindeAdriaanse I Een duurzaam leefbare woonomgevingTamaraMetze | Regie'suitgedaagd Eric Bolle I Consuming Cities Arie Romein | Tastbare tijd Paul Roncken |DeStapelWilZonneveldIn de ban van de grote winkeLs |David Evers en Anton van Hoorn - Ruimtelijk PlanbureauKalenderHetnetwerk |Adviseurs in ruimtelijke ontwikkeling en omgevingskwaliteitactueelAande slag met de kaderrichtlijnen!De boeren en gemeentebestuurders ten noordoosten van Madridsnapten er niets van: waarom moest de nieuwe snelweg R2 nu juistdoor hun agrarische streek worden aangelegd, terwijl dat net zogoed lets verderop kon door een uitgestrekt, ieeg en improductiefgebied waar alleen wat vogels leefden?Het antv\/oord was: natuurlijk, vanwege die vogels. Dankzij de zeld-zame grote trap (Otis tarda) en de kleine trap (Tetrax tetrax) is hetogenschijnlijk nutteloze land een waardevoi en officieel erkend vo-gelbeschermingsgebied, en no way dat daar een snelweg doorheenkomt. Het Spaanse ministerie van Natuurbescherming nodigde bozegemeentebestuurders uit om een nacht in het vogelgebied door tebrengen en daarna waren ze om. Niemand wilde de geschiedenisingaan als de burgemeester die het uitsterven van de avutarda,de grote trap, op zijn geweten heeft. Kortom: 'Lokale tegenstandis redelijkerwijs te overwinnen.'Dat was nog maar een van de verhalen die Enrique Alonso (hoogle-raar Leefomgeving en IVlilieu in Madrid en voormalig directeur-gene-raal Natuurbescherming) vertelde tijdens het symposium 'Europeseregeigeving en ruimtelijke ordening' van de Amsterdamse DienstRuimtelijke Ordening (DRO) op 23 november. Er was nog een sterkerverhaal.Het netwerkvan beschermde natuurgebieden conform de EuropeseHabitat- en vogelrichtlijnen strekt zich over heel Spanje uit. Madridis erdoor omringd en ieder infrastructuurproject nabij de hoofdstadmoet zich aanpassen. Zo ook de nieuwe hogesnelheidslijn naar hetnoordwesten die dwars door een bergachtig Nationaal Park was ge-projecteerd. Als oplossing wordt het natuurgebied over een lengtevan meer dan honderd kilometer ondertunneld. Dat lijkt een buiten-sporig dure aanpak, maar dankzij dit project is de deskundigheidover lange tunnels inmiddels een Spaans exportproduct. Zo verdie-nen de meerkosten zich vanzelf terug. De les van Alonso: 'Kostenvormen een beheersbaar problem. Don'tfear costs!En dan het verhaal van de sufferds die het goede idee hadden omhet eerste private vliegveld van Spanje aan te leggen, uitsluitendgericht op vrachtvervoer. Ze konden overal terecht in de vlakte vanLa Mancha, maar kozen hun locatie uitgerekend in dat ene stuk datals beschermd vogelgebied was aangewezen. Met als gevolg dat hetplan zich nu al jaren voortsleept. De les van Alonso: 'Koppigheid leidtnergens toe.'Alonso's belangrijkste boodschap was dat het niet loont om te zeu-ren over de Europese kaderrichtlijnen. Accepteer dat ze bestaan enga er dan opgewekt en inventief mee aan de slag. De Nederlandsedeskundigen in het discussieforum (juristen Niels Koeman enJonathan Verschuuren, planoloog Maarten van der Vlist, milieudes-kundige Menno van der Keuken) waren het op hoofdlijnen metAlonso en elkaar eens.Europese kaderrichtlijnen voor lucht- en waterkwaliteit en habitat-en vogelbescherming dienen een goed doel, zo luidde de communisopinio. Anti-Europa-sentimenten zijn misplaatst. Het probleem zitniet in Brussel maar in eigen land. Nederland is traag en onhandigmet het implementeren van de Europese afspraken in eigen wettenen regels. Dat wringt des te meer doordat wij 'een procedeerlustigvolk' zijn: 'De Nederlandse wetgever heeft niet de ruimte om net zolang te suffen als anderen,' aldus Koeman. Het is geen goed idee alsNederland zou lobbyen voor versoepeling van de luchtkwaliteitsnor-men, meende Van der Keuken: 'Het gaat om serieuze gezondheids-problemen. Nederland is een van de rijkste landen ter wereld. Hetzou zot zijn als we niet aan die kwaliteitsnormen kunnen voldoen.'We kunnen onze tijd beter besteden door onverwijld te leren hoe wemet de nieuwe regels kunnen omgaan. Verschuuren: 'Kijk naar deHabitat- en vogelrichtlijn. Daarover zijn we nu al veel beter geinfor-meerd dan vijf jaar geleden, we zijn beter in staat om belangen af tewegen en ook de Raad van State heeft zijn weg in die materie gevon-den.' Tenslotte moet Nederland alerter zijn als de EU nieuwe richtlij-nen uitwerkt, zoals op dit moment de kaderrichtlijn Geluid. Koeman:'Dan moet de Nederlandse vertegenwoordiger in Brussel zich alvastafvragen welke gevolgen dat voor de Stadhouderskade kan hebben.'Een enkeling in de zaal verzuchtte nog dat de kaderrichtlijnen hetpraktische planningswerk verlammen en dat Nederland 'op slot'dreigt te gaan. Maar het forum met de voorhoede van deskundigenS&RO I 06/2005Het tij gekeerdleder is het eens: we hebben het Waddengebied de laatste twintigjaar ongehoord uitgebuit. Intensieve bodemvisserij en de opmarsvan het massatoerisme hebben het gebied [andschappelijk en biolo-gisch verarnnd en vormen een bedreiging voor het cultureel erfgoed.Dit besef leeft al langer, maar werd per i april 2004 ook officieelbreed gedragen. De door het kabinet ingestelde AdviesgroepWaddenzeebeleid, beter bekend als de commissie-Meijer, presen-teerde toen haar eindrapport 'Ruimte voor de Wadden'. Het kabinetbesloot daarop een Waddenfonds in te stellen, een rijksbegrotings-fonds van achthonderd miljoen euro, te besteden over een periodevan twintig jaar.In Leeuwarden, ooit gelegen aan het open water van hetWaddengebied, werd op 14 november tijdens een studiedag van deRaad voor de Wadden gediscussieerd over de mogelijke bestedingvan het fonds. Wat meet het Waddenfonds over twintig jaar hebbenopgeleverd?Ogenschijniijk enthousiast en deskundig gaf minister Dekker teksten uitieg bij het fonds. Het Waddenfonds is een extra investering,te besteden aan projecten die duurzame ontwikkeiing van hetwas die fase duidelijk al voorbij. DRO-directeur KJaas de Boer vroegzich af of het niet tijd wordt voor 'een ander ruimtelijkeordenings-model'. Dat nieuwe model tekent zich echter in ruwbouw reeds af.Net als tal van andere terreinen krijgt de ruimtejijke ordening delaatste jaren steeds meer 'Angelsaksische' trekken. In hetAngelsaksische planningsmodel (zie bijvoorbeeld de VerenigdeStaten en Groot-Brittannie) wordt een grote mate van vrijheid voorlage overheden en private partijen in evenwicht gehouden dooreen beperkt aantal zeer harde regels van bovenaf. De vrijheid vin-den we in de Nota Ruimte, de nieuwe generatie harde regels komtvan de EU: ziehier het nieuwe evenwicht in opbouw.Fred Feddes redacteuractueelS&ROBegin 2006 verschijnt een speciale uitgave van Plan Amsterdam met eenuitgebreide weergave van het symposium.Informatie: www.dro.amsterdam.nlWaddengebied stimuleren. Economie en ecologie moeten hand inhand gaan, maar de nadruk ligt op de ecologische waarde. Dat ook deuitkoop van de kokkelvisserij uit het fonds wordt betaald, als gevolgvan de verguisde motie-Atsma, moeten de natuurbeschermers voorlief nemen. Over een ander financieel knelpunt kon de minister meerhoop geven: de hoge eis dat subsidiabele projecten voor zestig pro-cent cofinanciering moeten vinden, kan na een aantal jaren wordenheroverwogen.In de uiteenzettingen en discussies was men het in grote lijnen metelkaar eens. De doelen zijn helder en iedereen ziet het belang vansamenwerking. De discussie concentreerde zich op het beheer van hetgebied en het geld. Moet er een regionaal openbaar orgaan komendat het Waddengebied beheert en over de besteding van de geldenbeslist? Hoe voorkomen we versnippering in het gebied en in de geld-stromen? Men werd het niet eens. De minister was over het geld inieder geval duidelijk: het fonds is een rijksbegrotingsfonds en dus isde minister beslissingsbevoegd en verantwoordelijk.Voorzitter Cazemier van de Raad voor de Wadden sloot de conferentieaf met enkele aanbevelingen en waarschuwingen. We hebben deWadden verwaarloosd, erkende hij, maar krijgen nu de kans onze fou-ten goed te maken en te werken aan duurzame ontwikkeiing van hetgebied. Er is een evenwicht nodig tussen goud en groen, we moetenwaken voor bureaucratie en streven naar samenhang, en om hetdraagvlak en het enthousiasme vast te houden zijn op korte termijnzichtbare resultaten vereist.Ideeen voor concrete projecten zijn er genoeg. Acht samenwerkendenatuurbeschermingsorganisaties onderstreepten dat met hun 'herstel-plan voor de Wadden' onder de titel 'Het Tij Gekeerd'. Als het aan henligt, zwemmen over twintig jaar weer dolfijnen in de Waddenzee. Eenmooi antwoord op de hoofdvraag van de bijeenkomst.Tijmen HordijkarctiitectuurhistoricusInformatie:www.raadvoordewadden.nlwww.vrom.nl/pagina.html?id=l9390www.hettijgekeerd.nlAmelandlFoto - Hollandse HoagteMMiciia KeijseruSuburbane MegacitiesVanuit de werkkamer van LarsLerup op de achtentwintigste ver-dieping is te zien hoe zware wol-kenluchten onheilspellend bovenHouston kunnen hangen. Hethad weinig gescheeld of orkaanRita had hier een ecologischeramp veroorzaakt. Rita gaf eengrote urgentie aan de Megacities-lezing die Lerup (auteur van Afterthe City en decaan van de facul-teit architectuur aan de RiceUniversity) op 17 november inAmsterdam hieid over het conflicttussen cultuur en natuur in desuburbane megacity.Lerups losjes samengesteide enveelomvattende betoog was min-der pessimistisch dan zijn tekst inde publicatie van de StichtingMegacities. Er is nog hoop voorsuburbia, mits die zich voegt naarde natuur. Vooralsnog trekt deverstedelijking in Houston zichbar weinig aan van de bodemge-steldheid en het delicate bayou-afwateringssysteem. Lerup verge-leek de suburbanisatie met eenvoortwoekerend organisme, enHouston duidde hij vol weerzinaan als een Alphabet City waarde fragmenten slechts rekeninghouden met hun eigen internelogica.Vergelijkbaar met RaynerBanhams ecologies voor LosAngeles ontvouwde Lerup een al-ternatieve grammatica voor desuburbane stad. De kern hiervanbestaat uit megastructuren metraadselachtige benamingen alsspeedzone, zoohemic canopy enfield room. In deze ecologieenkunnen natuur en cultuur zichaan elkaar aanpassen.Interessant is dat Lerup 00k sub-urbia opvat als een megastruc-tuur. De individuele tuinen kun-nen zich gezamenlijk op eenecologischer wijze verhouden totde natuur door de creatie van be-tere afwateringssystemen opmeerdere schaalniveaus: door debayous vorm te geven als ecologi-sche zones, flood plains te be-stemmen tot parken en in alleachtertuinen retentievijvers aante brengen.Wat kunnen we leren vanHouston, een stad zonder pu-blieke ruimte waar het particu-liere initiatief allesoverheersendis - behalve dan als doemscena-rio? Dirk Sijmons sloot in zijn co-referaat mooi aan bij Lerups le-zing door in te gaan op hetoverstromingsgevaar in onze ei-gen delta. Ook hij vroeg aandachtvoor de ecologische ondergrondvan de verstedelijking.Sijmons schetste twee oplossings-richtingen voor de Randstad. Inde eerste plaats moet er meerruimte voor de waterberging ko-men. De droogmakerijen mogendaarom geen bestemming krijgenals nieuwe uitbreidingswijken.Suburbane woonmilieus dienenzich te voegen naar de water-structuur en kunnen hooguit be-scheiden en in zeer lage dicht-heden worden gerealiseerd. Zijntweede denkrichting sloot aan bijLerups zwermachtige strategievoor suburbia. Kansen voor eenvermenging van cultuur en na-tuur liggen in een ecologisch ver-antwoorde tuincultuur. Ook vol-gens Sijmons hoeft desuburbanisatie niet in strijd tezijn met de natuur, mits natuur-lijke processen maar volop deruimte krijgen.Helaas ontbrak de tijd voor eendebat over de vraag of suburbani-satie tot een duurzamere verste-delijking kan leiden. De zoektochtnaar een balans tussen de subur-bane cultuur en de natuur bleefdaardoor hangen in het metafori-sche stadium. Interessant waswel dat beide sprekers twee op-lossingsrichtingen aangaven: top-down via strikte planning en bot-tomup via een hervorming van detuincultuur in suburbia.Zelfgenoegzaamheid dat wij hetin Nederland veel beter doen dande Amerikanen lijkt misplaatst.Houston en de Randstad hebbenmet eenzelfde problematiek temaken. Het zijn kwetsbare gebie-den waar het natuurgeweld de-sastreuze gevolgen kan hebben,voor zowel stad als suburbanemegacity.Ivan NIoredacteurS&ROInformatie via www.megacities.nleren van de Engelse herstructureringDat Nederlandse professionals in de stedelijke vernieuwing slechtszelden Engelse vakliteratuur tot zich nemen, werd al snel duidelijktijdens het SEV-congres Housing as a Social Service: the English Wayop 23 november. De organisatie had een verklarende woordenlijstopgenomen van veelal vrij basale huisvestingstermen en deze werddoor de deelnemers gedurende het congres veelvuldig geraad-pleegd. De kennisoverdracht over stedelijke vernieuwing blijft inNederland vaak beperkt tot de landsgrenzen. Dat is een gemistekans, temeer daar de vraagstukken van bijvoorbeeld Nederland enEngeland goed vergelijkbaar zijn. Tijdens het congres werd hoofd-zakelijk ingegaan op wat Nederland kan leren van Engeland.De Engelse '88-wijkenaanpak' lijkt op onze '56-wijkenaanpak', maarer zijn belangrijke verschillen in de selectie, de maatregelen en despelers in de stadsvernieuwing. Het is inspirerend om de Britse aan-pak af te zetten tegen twee belangrijke kritiekpunten op deNederlandse herstructurering. Ten eerste: de lijst van 56 wijken isdoor lobbywerk tot stand gekomen en daardoor is het geen lijst vande 56 meest kwetsbare of verloederde wijken. Ten tweede: de pro-blemen worden vooral fysiek aangepakt, ook wanneer ze hoofdzake-lijk sociaal of economisch van aard zijn.In Engeland kwam de selectie tot stand door analyse van zeven the-ma's: misdaad, gezondheid, leefbaarheid, opleiding, werkgelegen-heid, huisvesting en afstand tot voorzieningen. Er bleek slechts eenzwakke relatie tussen de beleefde en feitelijke kwaliteit van een wijk.De Engelse rijksoverheid heeft het aangedurfd om de selectie van dewijken topdown te laten plaatsvinden. Dat past misschien niet in hettijdsbeeld, maar het ging met verrassend veel consensus gepaard.Voor de 88 wijken is een ondersteuningsprogramma opgezet. Hetdoel is helder: geen mens mag worden achtergesteld door de locatiewaar hij woont. Binnen de zeven thema's zijn in totaal 37 parame-S&RO I 06/2005Scheppen'God heeft de wereld geschapen, maar de Nederlanders hebbenHolland gemaakt.' Die zin zit in de hoofden van vele buitenlanders alsze aan Nederland denken. Wie zeven dagen lang de gelegenheid krijgtom Nederland te bekijken ten behoeve van het samenstellen van eenjaarboek Architectuur, ziet inderdaad dat God er weinig mee te makenheeft gehad. Of ziet U soms Zijn hand in de vele bedrijventerrelnen,brainparks, meubelclusters en autoshowrooms die Nederland inmid-dels rijk is? Nee, en evenmin in de vele rotondes en bovengrondse par-keerterreinen. Daarbij bevinden deze staaltjes van nijvere ingenieurs-vlijt zich doorgaans in gebieden v^/aarvan je kunt zien dat ze nog nieteens zo lang geleden groen waren. Af en toe heeft een briljante plan-nenmaker een oude boom laten staan (identiteiti), is een polderslootin het concept opgenomen (ecologische zone I) of zijn er restanten vanoude, rurale bebouwing (cultureel erfgoed!) in een schanskorf gestort.Hoe verder je van de Randstad wegrijdt, des te vaker kom je dit soortgebieden tegen en des te verwoestender is het effect op de omgeving.Hoeveel bedrijven zijn er eigenlijk in Nederland? En hebben die echt |allemaal een eigen hal nodig? Of is het soms een manier om Europeesgeld binnen te halen? Want ik kan me echt niet voorstellen dat iederFries of Overijssels dorp een uitlaat-sfore, een kozijnenhal of een dak-pannencentrum nodig heeft. Dat duidt op een overvloedige subsidie-stroom, op veel geld, in ieder geval genoeg om rotondes aan te leg-gen - liefst, zoals in Leeuwarden, een stuk of acht achter elkaar -,boeren uit te kopen, een rapport over lokale werkgelegenheid op testellen en een door de provincie goedgekeurd bereikbaarheidsprofielvan de eigen regio naar Brussel te sturen. Ook in dit proces is deschepper geheel afwezig, al zal er op menig bestuurskamertje weleens gebeden zijn om de ambtelijke molens bij de centrale overhe-den wat sneller te doen draaien. Geld en grond zijn in Nederland zoverstrengeld, dat we het adagium 'tijd is geld' hier te lande kunneninruilen voor 'grond is geld'. Onze uniciteit in deze wordt overigensbijzonder treffend geTllustreerd met de term 'slijk der aarde', al jareneen grondgebonden synoniem voor geld.Maar Gods bemoeienis met Nederland zal nog wel komen. Zolang weniet structureel beginnen met het oplossen van het nakende water-probleem, en dan bedoel ik daadwerkelijk 'de schep in de grond' enniet de zoveelste alarmbrief, komt een volgende overstroming steedsdichterbij. Wie dan vanaf de Sint Pietersberg met de zon in de rugdeze verse waterplas aanschouwt, met daarboven een oogstrelendblauwe lucht, zal kunnen constateren dat God zich uiteindelijk dantoch met Nederland heeft bemoeid.Allard Jolles Mede-redacteur jaarboek Architectuur in NederlandFoto - Hollandse Hoogte IGoos I/an der Veen Iters benoemd die achterstand identificeren. Voor elke parameter iseen bodemwaarde vastgesteld, en vervolgens moet elk daarvan wor-den verbeterd tot het landelijk gemiddelde. Zo is het probleem exactgeduid en de beschikbare middelen worden zeer gericht ingezet.De fysieke component speelt een opvallend bescheiden rol. Sloop ennieuwbouw worden niet als een wondermiddel gezien, zoals inNederland vaak het geval lijkt te zijn. De corporaties hebben eenbelangrijke taak bij de realisering van sociaal-economische voorzie-ningen. De primaire verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bijde lokale autoriteit. Nadat de regering de kick-off heeft verzorgd,wordt het proces overgenomen door Local Strategic Partnershipsmet daarin gemeenten, maatschappelijke instellingen, bedrijfslevenen burgers. Bewoners spelen ook verder een belangrijke rol. Zij zit-ten zelfs in de board van corporaties en kunnen daadwerkelijk sturenop processen.Tot slot is er nog een opmerkelijk verschil tussen de Engelse en deNederlandse benadering. De Britten onderkennen dat veel proble-men accumuleren in de sociale huisvesting. Van de bewoners vande sociale woningbouw heeft 57 procent een allochtone achter-grond. Toch ontbreken zaken als etnische afkomst en religie in de37 parameters. 'We hebben er wel mee gespeeld, maar het leverdegeen extra informatie op.' Op de vraag of men openlijk de relatielegde tussen achterstandswijken en het percentage allochtonen,werd lichtelijk geschokt gereageerd. 'Don't you think they will beoffended and might feel excluded?'Andre Schaminee NirovAls een vervolg op het congres wit de SEV vier thematische experimenter!- enuitwisselingsprogramma's opzetten: massiefsociaal investeren, ook doorcorporaties: de emancipatiecorporatie; werk maken van economiscli investerenen Nieuw Grensverleggendsamenwerken. informatie: littp://www.sev.nl/06De Nederlandse wijken krijgen veel aandacht: verhoudingen verharden en met de gemeenschapszin zou hetslecht gesteld zijn. Sociale en ruimtelijke problemen als uitsluiting, criminaliteit, activisme, verloedering eneen verschaling van voorzieningen, zijn het gevolg. Om die problemen op te lossen proberen verschillendebestuurlijke initiatieven de gemeenschapszin in de Nederlandse probleemwijken te bevorderen, onderandere door ruimtelijke voorstellen voor herinrichting te doen. De discussie over het nut van dezevoorstellen blijkt echter normatief en gepolariseerd. Dit themanummer pleit voor een meer neutralebeschouwing die bekijkt welke ruimtelijiie ingrepen op lokale schaal wel en niet werken.Gemaakte gemeenschappenRedactioneelBartWissinkRedacteurS&ROwissink@nirov.nlThe Bronx, New YorkFoto - Momd Bouchakour,Amsterdam/New Yorkwww.morcidphoto.com5&R0 I 06/2005Gemaakte gemeenschappenToen in het midden van de jaren vijftig inTurkije de mechanisatie van de landbouw opgang l