stedebouwenvolkshuisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en Stedebouvv'40e jaargang 1959INHOUDI. BinnenlandbladzijdeAdviescommissiesAdviescommissie Woningbouw voor deMijnstreek 210BejaardenHuisvesting en verzorging van bejaar-den in na de oorlog tot stand gekomenpensiontehuizen, naar de toestand inde tweede helft van 1958 (artikel D. C.van der Poel en J. G. F. Terwindt) 215, 263BestuurMr. G. C. van der Willigen waarne-mend voorzitter 99Dr. Ir. F. Bakker Schut voorzitterschaphervat 164Herbenoemlng Prof. Ir. A. Kraaijen-hagen als lid dagelijks bestuur 190Benoeming Drs. A. Bertoen tot lid da-gelijks bestuur 190Aanwijzen Mr. H. Bavinck als lid vanhet bestuur 228Aanwijzen Mr. D. M. Meertens als lidvan het bestuur 228Aanwijzen Mr. E. van Haersma Bumaals lid van het bestuur 228BezonningDe bezonning van woningen (artikelA. J. Kruger) 167BibliotheekNieuwe aanwinsten van de bibliotheek72, 190, 257BoekbesprekingHet woningvraagstuk in een beslissendefase. Geschriften van de Prof. Mr. B.M. Teldersstichting No. 5 151D. C. van der Poel, Mens en woningin de gemeenschap 159Bond van Nederlandse Stedebouw-kundigenVermenigvuldigingscijfer 1959 44Installatie Ereraad 44Practisch werken voor stedebouwkun-digen en architecten in de VerenigdeStaten 192BouwbedrijvigheidMaandstatistiek van de bouwbedrijvig-heid 96bladzijdeCommissiesCommissie stedebouwkundig aspect ser-vice-stations 283ExamensExamen middelbaar planologisch on-derzoeker 43ExcursieExcursie Leiden 100, 190, 228Gemeenten, Provincies, GewestenAmsterdamWoningtekort 96Woningbouw voor bejaarden 163Nota woningonderzoek 210Woningbouw buiten de gemeente .... 282Woningwetbouw 282AnloBeroep belanghebbende tegen bezwaarAnlo betreffende een voorgenomen ont-ginning ongegrond verklaard 92Bergen (L.)Bezwaar i.z. voorgenomen ontginningvan terreinen 259DordrechtSaneringsnummer:Inleiding (artikel Ir. W. Wissing) 103Enkele technische facetten van het plan(artikel Ir. G. Bijleveld) 108Het basisplan voor de sanering vanDordrechts binnenstad (artikel Ir. S. J.van Embden) IllDe administratieve aspecten van hetDordtse saneringsplan (artikel Mr. J. P.A. van der Hoeven) 117Behoud of vernieuwing van Dordrechtsbinnenstad (artikel R. C. Hekker) 121Het wonen in de binnenstad (artikelDrs. R. Kok) 133DwingelooIntrekking bezwaar i.z. ontginning vanenkele percelen 191EmmenInleiding Emmen-nummer door Mr. K.H. Gaarlandt, burgemeester 3Van sylex tot Terlenka (artikel Ir. L.S. P. Scheffer) 4Statistische gegevens 12Volkshuisvesting en woningbouw (arti-kel Ir. G. Maas) 16De open groene stad, een structuurplanvoor Emmen (artikel Ir. N. A. de Boer) 31bladzijdeEnschedeBouw van Torenhuizen 163's-GravenhageWederopbouw Bezuidenhoutkwartier . . 92De Haagse agglomeratie 181Het plan Wilsveen 202HaarlemBezwaar i.z. voorgenomen inrichtingtot houtopslagplaats 259HaarlemmermeerWoonkern en luchthaven 177Heel en PanheelBezwaar i.z. de uitbreiding van eenkippenfokbedrijf 259LeidenExcursie 100, 190, 228Leiden (artikel A. J. Jongeleen) 231Stedebouwkundige problemen en plan-nen van Leiden en omgeving. Typeringvan de Leidse agglomeratie (artikel Ir.J. C. H. Drost) 237Behoud van Recreatieterrein 279RotterdamWoningbouwsysteem Coignet 96Bouw hoge woongebouwen 163UtrechtVerkeersplan 92Exploitatie en toelichting uitbreidings-plannen 154VelsenBezwaar i.z. voorgenomen verbouwingen uitbreiding van een fabriek 259ZeistUitspraak Hoge Raad omtrent toepas-sing begrippen wonine en gebouwi.v.m. eis bouwvergunning ingevolgeart. 6, eerste lid van de Woningwet opeen kampeerwagen 96ZelhemBezwaar i.z. voorgenomen ontginningperceel 100Bezwaar i.z. voorgenomen werkent.b.v. ontginning van enkele percelen 259ZuidwoldcBezwaar i.z. voorgenomen ontginningen afgraving in het gebied van ,,DeWildenberg" 44bladzijdeOverijsselExploitatie uitbreidingsplannen 204ZealandVragen van de heer "Westerhout d.d.22 januari betreffende woningvoorzie-ning ten plattelande Zeeland, met ant-woord van de Minister 95de BeerHet Natuurresenraat de Beer en plan-Europoort 92Midden DelflandMidden Delfland (artikel Ir. J. P.Fokker) 171WalcherenHerziening streekplan 92Grootboek WoningverbeteringWetsontwerp opheffing Grootboek Wo-ningverbetering 282Hoge bouwBouw van Torenhuizen Enschede .... 163Bouw lioge woongebouwen Rotterdam 163Honorarium-regelingVermenigvuldigingsciifer 1959 Honora-riumregeiing voor StedebouwkundigWerk (R.S. 1955) 43Uiteenzetting HonorariumcommissieStedebouwkundig Werk i.z. R.S. 1955 61HurenWoningbouwsubsidles en huurverhoging 95Advies Sociaal-economische Raad in-zake huurbeleid 161Nota sociaal-economisch beleid in denaaste toekomst 162Kampeerwagens en WoningwetUitspraak Hoge Raad omtrent toepas-sing begrippen woning en gebouwi.v.m. eis bouwvergunning ingevolgeart. 6, eerste lid van de Woningwet opeen kampeerwagen 96Kroniek en Kommentaar39, 58, 174, 276LandarbeidersDe huisvesting der landarbeiders, Enigeaanvullende opmerkingen (artikel P.Statema) 158LezingenLezingen inzake Frankrijk 43LuchthavensWoonkern en luchthaven Haarleramer-meer 177bladzijdeMededelingen (Officiele)43, 71, 99, 164, 190, 228Nationale WoningbouwmaatschappijVoorstel Nationale Woningbouwmaat-schappij 97NatuurreservaatHet Natuurreservaat de Beer en plan-Europoort 92OverheidssteunWoningbouwsubsidles en huurverho-ging ; ;?; 95Nota sociaal-economisch beleid in denaaste toekomst 162Voorschot en premie woningbouw .... 210Wijziging van de subsidieregelingen .. 255PremieregelingPremiebouw 161Voorschot en premie woningbouw .... 210Wijziging van de subsidieregelingen .. 255PublikatiesRapport van de Commissie Stedebouwen Luchtbescherming 84, 99RecreatieMidden Delfland (artikel Ir. J. P.Fokker) 171Behoud van Recreatieterrein Leiden .. 279Ruimtelijke ordeningOntwerp-overgangswet ruimtelijke or-dening en volkshuisvesting 142Zandwinningsvraagstuk 255RijksbegrotingDe begroting van Volkshuisvesting enBouwnijverheid in de Tweede Kamer 67Rijksdienst voor het Nationale PlanBezwaar Zuidwolde i.z. voorgenomenontginning en afgraving in het gebiedvan ,,De Wildenberg" 44BeroeD belanghebbende tegen bezwaarAnlo betreffende een voorgenomen ont-ginning ongegrond verklaard 92Bezwaar Zelhem i.z. voorgenomen ont-ginning perceel 100Intrekking bezwaar Dwingeloo i.z. ont-ginning van enkele percelen 191Bezwaar Haarlem i.z. voorsenomen in-richting tot houtopslagolaats 259Bezwaar Heel en Panheel i.z. de uit-breiding van een kippenfokbedrijf .... 259Bezwaar Bergen (L.) i.z. voorgenomenontginning van terrein 259Bezwaar Zelhem i.z. voorgenomen wer-ken t.b.v. ontginning van enkele per-celen 259Bezwaar Velsen i.z. voorgenomen ver-bouwing en uitbreiding van een fa-briek 259bladzijdeStadsvernieuwingDe Internationale Studieweek overStadsvernieuwing (artikel P. T. van derHoff) 47Dordrecht-nummer:Inleiding (artikel Ir. W. Wissing) .... 103Enkele technische facetten van het plan(artikel Ir. G. Bijleveld) 108Het basisplan voor de sanering vanDordrechts binnenstad (artikel Ir. S. J.van Embden) IllDe administratieve aspecten van hetDordtse saneringsplan (artikel Mr. J.P. A. van der Hoeven) 117Behoud of vernieuwing van Dordrechtsbinnenstad (artikel R. C. Hekker) 121Het wonen in de bmnenstad (artikelDrs. R. Kok) 133Vernieuwing en reconstructie van bin-nensteden (artikel Ir. W. Mulder) .... 275StedebouwVerkeersplan Utrecht 92Wederopbouw BezuidenhoutkwartierDen Haag 92De Haagse agglomeratie 181Het plan Wilsveen 202Leiden (artikel A. J. Jongeleen) 231Stedebouwkundige problemen en plan-nen van Leiden en omgeving. Typeringvan de Leidse agglomeratie (artikel Ir.J. C. H. Drost) 237StreekplanHerziening streekplan Walcheren .... 92StudiedagenKanttekeningen n.a.v. de C.O.M.-studiedag 1958 inzake winkelplanning(artikel Drs. R. Kok) 62SysteembouwWoningbouwsysteem Coignet Rotter-96TehuizenHuisvesting en verzorging van bejaar-den in na de oorlog tot stand gekomenpensiontehuizen, naar de toestand in detweede helft van 1958 (artikel D. C.van der Poel en J. G. F. Terwindt) 215, 263Tijdschriften (Overzicht van)Bouw 155, 164, 184Bouwbedrijf en Openbare Werken 155, 186Bouwkundig Weekblad .... 155, 181, 186De Bouwondernemer 186Bouwwereld 70, 186Economic 187Economisch-Statistische Berichten 181, 187Forum 188De Nederlandse Gemeente 64, 70Polytechnisch Tijdschrift 155Publieke Werken 64, 155Technisch Gemeenteblad 64Tijdschrift voor Overheidsadmlnistratie64, 70Volkshuisvesting 65, 70Wegen 65bladzijdeUitbreidingsplanExploitatie en toelichting uitbreidings-plannen Utrecht 154Exploitatie uitbreidingsplannen Over-ijssel 204^ bladzijdeWetgevingOntwerp-overgangswet ruimtelijke or-dening en volkshuisvesting 142Wetsontwerp opheffing Grootboek "Wo-ningverbetering 282bladzijdeWoningruilInterlokale woningruil 96WoningtekortWoningtekort Amsterdam 96VergaderingenLedenvergadering beleid inzake verde-ling van woonruimte 43, 99Jaarvergadering 9 december 1958 .... 71Vergaderingen over het beleid ter uit-voering van de voorstellen van dewerkcommissie Westen des Lands .... 100Jaarvergadering 17 September 190Verslag vergadering over ,,Differen-tiatie van kwaliteit en huur van wo-ningen naar het inkomen" 205Vergadering Stedebouw en Recreatieter gelegenheid van de Wereldstede-bouwdag 228Vragen van KamerledenVragen van de heer Westerhout d.d.22 januari betreffende woningvoorzie-ning ten plattelande Zeeland, met ant-woord van de Minister 95Vragen van de heer Kleywegt d.d. 30januari over de verdeling van woning-wetwoningen over de provincies, metantwoord van de Minister 95WereldstedebouwdagWereldstedebouwdag 1958 75De stedebouw en het wonen (inleidingIr. S. J. van Embden in een vergade-ring van de Stedebouwkundige Raadi.v.m. de Wereldstedebouwdag) 76Vergadering Stedebouw en Recreatieter gelegenheid van de Wereldstede-boi;wdag 1959 228Westen des LandsVergaderingen over het beleid ter uit-voering van de voorstellen van dewerkcommissie Westen des Lands .... 100WinkelplanningKanttekeningen n.a.v. de C.O.M.-studiedag 1958 Inzake winkelplanning(artikel Drs. R. Kok) 62WoningbehoefteDe ontwikkeling van de woningbehoef-te in verband met de leeftijdsopbouw(artikel Ir. E. E. Ladde en W. La Roy) 147WoningbouwWoningbouw in januari en februari . . 95Het experiment in de volkswoningbouw(artikel Ir. E. E. Ladde en W. La Roy) 147Woningbouw in maart en april 163Woningbouw in de laatste maanden . . 210Woningbouw in September 255Woningbouw in oktober 282Woningbouw buiten de gemeente Am-sterdam 282WoningbouwprogrammaBouwprogramma 1960 227WoningdifferentiatieVerslag vergadering over ,,Differentia-tie van kwaliteit en huur van woningennaar het inkomen" 205Woningen met bizondere bestemmingHuisvesting van bejaarden 96Woningbouw voor bejaarden Amster-dam 163WoningonderzoekNota woningonderzoek Amsterdam . . 210WoningtypeWijziging Voorschriften en Wenkenvoor het ontwerpen van woningen .. 161WoningverbeteringWetsontwerp opheffing Grootboek Wo-ningverbetering 282WoningvoorzieningVragen van de heer Westerhout d.d.22 januari betreffende woningvoorzie-ning ten plattelande Zeeland, met ant-woord van de Minister 95WoningvraagstukHet woningvraagstuk in een beslissendefase (artikel Drs. H. van der Weijde) 151WoningwetbouwWonlngwetbouw Amsterdam 282WoningwetwoningenVragen van de heer Kleywegt d.d. 30januari over de verdeling van woning-wetwoningen over de provincies, metantwoord van de Minister 95WoonkernenWoonkern en luchthaven Haarlemmer-meer 177WoonruimteLedenvergadering beleid inzake verde-ling van woonruimte 43, 99ZandwinningZandwinningsvraagstuk 255II. Buitenlandbladzijdea. AlgemeenBoekbesprekingDr. Helmut Klases, Der Nachbar-schaftsgedanke und die nachbarlicheWirklichkeit in der Groszstadt 153StadsvernieuwingDe Internationale Studieweek overStadsvernieuwing (artikel P. T. van derHoff) 47StedebouwProblemen van Stedebouw en Volks-huisvesting in regionaal verband (Con-gres Luik) (artikel H. J. A. HovensGreve) 52Tijdschriften (Overzicht van)InternationaallULA Quarterly 93, 205News Sheet of the International Fede-ration for Housing and Planning 93,97, 204, 212BelgieDe Gemeente 93Wonen 97, 212CanadaCommunity Planning Review .... 93, 205bladzijdeDuitslandDie Bauverwakung 94, 98, 212Informationen Institut fUr Raumfor-sehung 94, 98, 205Innere Kolonisation 94, 205Mitteilungen der Deutschen Akademiefur Stadtebau und Landesplanung 94, 182Mitteilungen des Deutschen Verbandesfur "Wohnungswesen, Stadtebau undRaumplanung 224Neue Heimat 95, 98, 182, 189, 212,223, 227Raumforschung und Raumordnung 182, 224Der Stadtetag 183, 225, 227EngelandBritish Housing and Planning Review189, 227Housing Review 184, 225, 228Journal of Planning and Property Law 225Journal of the Royal Institute ofBritish Architects 225Journal of the Town Planning Insti-tute 184, 225Planning Outlook 226Quarterly Bulletin of the Society ofHousing Managers 228Town and Country Planning 65Town Planning Review 155, 189FrankrijkL'Habitation 71Urbanisme 66, 226La Vie Urbaine 66bladzijdeOostenrijkDer Aufbau 66, 71, 157, 189, 279Verenigde StatenJournal of the American Institute ofPlanners 157, 280, 283Journal of Housing 71, 190, 283ZwitserlandHabitation 190Plan 67, 157, 281VolkshuisvestingProblemen van Stedebouw en Volks-huisvesting in regionaal verband (Con-gres Luik) (artikel H. J. A. HovensGreve) 52b. Internationaalen volgens de landenInternationaalDe Internationale Studieweek overStadsvernieuwing (artikel P. T. van derHoff) 47Problemen van Stedebouw en Volks-huisvesting in regionaal verband (Con-gres Luik) (artikel H. J. A. HovensGreve) 52III. Alphabetisch register der schrijvers van artikelenbladzijdeBarends, Drs. J.D. C. van der Poel, Mens en woningin de gemeenschap (boekbespreking) .. 159Boer, Ir. N. A. deDe open groene stad, een structuur-plan voor Emmen 31Bijleveld, Ir. G.Enkele technische facetten van het plan[Dordrechtl 108Drost, Ir. J. C. H.Stedebouwkundige problemen en plan-nen van Leiden en omgeving. Typeringvan de Leidse aggloraeratie 237Embden, Ir. S. J. vanDe stedebouw en het wonen 76Het basisplan voor de sanering vanDordrechts binnenstad IllFokker, Ir. J. P.Midden Delfland 171Gaarlandt, Mr. K. H.Inleiding Emmen-nummer 3Hekker, R. C.Behoud of vernieuwing van Dordrechtsbinnenstad 121Hoeven, Mr. J. P. A. van derDe administratieve aspecten van hetDordtse saneringsplan 117bladzijdeHoff, P. T. van derDe Internationale Studieweek overStadsvern ieuwing 47Hovens Greve, H. J. A.Problemen van Stedebouw en Volks-huisvesting in regionaal verband .... 52Jongeleen, A. J.Leiden 231Kok, Drs. R.Kanttekeningen naar aanleiding van deC.O.M.-studiedag 1958 inzake winkel-planning 62Het wonen in de binnenstad [Dor-drecht] 133Kruger, A. J.De bezonning van woningen 167Ladde, Ir. E. E. en W. La RoyHet experiment in de volkswoning-bouw 147Maas, Ir. G.Volkshuisve.sting en woningbouw [Em-men] 16Mulder, Ir. W.Vernieuwing en reconstructie van bin-nensteden 275Petri, Ir. J. Ph. L.Kroniek en Kommentaar 39, 58, 174, 276bladzijdePoel, D. C. van der en J. G. F. TerwindtHuisvesting en verzorging van bejaar-den in na de oorlog tot stand gekomenpensiontehuizen, naar de toestand in detweede helft van 1958 215, 263Roy, W. La en Ir. E. E. LaddeHet experiment in de volkswoning-bouw 147Scheffer, Ir. L. S. P.Van sylex tot Terlenka [Emmen-num-mer] 4Statema, P.De huisvesting der landarbeiders, Enigeaanvullende opmerkingen 158Steigenga, Dr. W.Dr. Helmut Klages, Der Nachtbar-schaftsgedanke und die nachbarlicheWirklichkeit in der Graszstadt (boek-bespreking) 153De ontwikkeling van de woningbehoef-te in verband met de leeftijdsopbouw 195Terwindt, J. G. F. en D. C. van der PoelHuisvesting en verzorging van bejaar-den in na de oorlog tot stand gekomenpensiontehuizen, naar de toestand in detweede helft van 1958 215, 263Weijde, Drs. H. van derHet woningvraagstuk in een beslissendefase .' 151Wissing, Ir. W.Inleiding nummer Sanering Dordrecht 103stedebouw volkshuisvestingIn dit nummerUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshmsvesting en StedebouwInisvesting en verzorging van hejaardenStedebouwVernieuwing en reconstructie van binnenstedenKroniekVolkshuisvestingOffkiele mededelingenNummarydeceniher 1959K ^^ VOORKOM PMOfilMIN EN PAS 11 ^BETONALINE^ |m W^^BK^ Toe .i^B^H^I 1 ^a^^H de verrassende BPWSI 1IBM muurverf opoJiebasis i^iyHr' ^^^KA r. ^^^^H nHf 1^^ "^ iM^^^^^r^^1 HifH OkYMi 11 V^^- B>^I^TOL-HOLLAN^lfl| 1 ^^ Ho?Ml.Mdlik-tel.OI7404I99 ^I^ 1Moor & PadbergUZERWABEN -- GEREEDSCHAPPEN? Specialist inRAAM- en SCHUIFDEURBESLAG? AUe IJZERWARENvoor reparatie en nieuwDouw'sGRAVENHAGEBOEaCHORSTSTRAAT 28-a TELEF. 115500 - 110578BEKRO muurverfcarbolineum Kieurecht - laat niet afVraag prospectus met kleurenkaart aann.V. WEROTO SCHIEDAM - telef. 66.202 (01800)Een keur van ONDERHOUDSPRODUCTENvoor Aannemers- en bouwbedrijven, Staal- en houtconstructeursVraag algemeen prospectus aann.V. WEROTO SCHIEDAM - telef. 66.202 (01800)COMBILAX - TRUBELAXVraag prospectus aann.V. WEROTO SCHIEDAMvoor BETON-en METSELSPECIEtelef. 66.202 (01800)Technische Reproduktie InrichtingLIFOKALICHTDRUKFOTOKOPIEFOTOGRAFISCHE REPRODUKTIEIn het centrum van DEN HAAGMauritskade 3Telefoon 110152BEKLEDINGSPLATENDEN HAAGLOOSDUINSEWEG 673Tel. 332282GETALITPERSTORPFORMICADUROPALUGHT-INdak- en golfplatenLOODGIETERSBEDRIJFW. B. HOOS & ZONENs-GRAVENHAGELEKSTRAAT 227Telefoon (01700) 859453-853405? Nieuwbouw? Onderhoud^entUatorenS& V(Jitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en Stedebouwdecemher 19$940c iaargang vo. ]2MaandhladRedactie:Mevrouw Prof. C. W. VisserMe). R. HartstraIr. B. FokkingaMr. C. A. van GorcumH. J. A. Hovens GreveProf. Mr. A. KleijnDrs. R. KokIr. P. K. van MeursDr. S. O. van PoeljeMr. Ir. M. M. van PraagH. van SaaneW. ScheerensIr. W. van TijenDrs. H. V. d. WeijdeIr. W. WissingAdres voor Redactie en Abonnementen:Lange Voorhout 19, 's GravenhageTelefoon 184225Advertenties:Keiiersgracht 188, Amsterdam-C.Postgiro nummer 113028Telefoon 249128Dit numrnei'hevat als hoofdartikel het vervolg en slot van de in het oktobernummer begonnen bijdragcover de huisvesting en venorging van bejaarden in pensiontehuizen. Onder Stedebouw isverder een korte bijdrage opgenotnen over vcrnieuwing en reconstructie van binnensteden,berustend op de verleden ]aar aan dit onderwerp gewijde studiedagen van de Bond van Ne-derlandse Stedebouwkundigen.Verder bevat het nummer wederom de Kroniek en de vaste rubrieken.261InhoudHuisvesting en verzorging van bejaar-den in na de oorlog tot stand gekomenpensiontehuizen, naar de toestand in detweede helft van 1958 (II), D. C. vander Poel en J. G. F. Terwindt 263StedehouwVernieuwing en reconstructie van bin-nensteden, Ir. W. Mulder 275Kroniek 276Binnenland 279Overzicht van Tijdschriften 279VolkshuisvestingBinnenland 282Overzicht van Tijdschriften 283Officiele MededelingenNederlands Instituut 283Summary ; 284Abonnementsprijs f 16,--. Losse nummers f 2,--.De leden van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedehouw (lidmaatschap voorphysieke leden f li,--) en de leden van de Nationale Woningraad ontvangen het hlad kosteloos.262Huisvesting enver^.orging bejaardenHuisvesting en verrorging van bejaarden in na de oorlog tot stand gekomen pensiontehuizen,naar de toestand in de tweede helft van 1958D. C. van der Poel en ]. G. F. Terwindt,sociologen hi; de Centrale Directic vande Volkshuisvesting en de BouwngverheidII. De Voorzieningen ')Voorzieningen in de tehuizen en persoonlijkevrijheid der bewonersEen kenmerk voor de mate van persoonlijkevrijheid die de bewoners binnen het tehuisgenieten, vormt o.m. de mogelijkheid om demaaltijden, die bij alle tehuizen in de pen-sionprijs zijn begrepen, naar vrije keuze opde eigen kamer of in de eetzaal te gebruiken.Tegenovcr een aantal tehuizen die voor debewoners bovendien nog de mogelijkheidopen laten zelf iets te bereiden, staan ooktehuizen waar de maaltijden of uitsluitend opde eigen kamer 6f uitsluitend in de eetzaalkunnen worden gcbruikt. Ten aanzien van debcdoclde voorzieningen blijkt een duidelijkverschil te bestaan in de tehuizen der onder-schciden instellingen.') Zie voor de tehuizen en hun bewoners hetartikcl in het oktobernummer van dit Tijd-schrift.Verstrekking der maaltijden enz.Ofsohoon zulks uit de voorhanden gegevensniet duidelijk blijkt, mag worden aangenomendat de tehuizen waar de warme maaltijdenuitsluitend op kamers worden verstrekt, nietover een eetzaal beschikken.De verstrekking van de maaltijden en vankoffie en thee uitsluitend in de eetzaal vindtvooral plaats in de tehuizen van de gemeenteof van gemeentelijke instellingen, waar dezewijze van verstrekking voor wat betreft dcwarme maaltijd en van koffie en thee samen-valt met een groot aantal bewoners van 70jaar en ouder, een relatief gering aantal vol-ledig validen en een relatief groot aantalfinancieel minder draagkrachtige bewoners ^).Ook is een relatief groot aantal bewonersvan dc Ned. Hervormde tehuizen 70 jaar enouder, terwijl de volledig validen daarin re-latief zwak vertegenwoordigd zijn.Blijkbaar geeft men in een dee! van dezetehuizen er uit een oogpunt van efficiencyde voorkeur aan, de hulp welke aan mindervaliden tijdens de maaltijd moet worden ver-leend, collectief te doen plaats vinden, waar-door ook het algemene toezicht wordt verge-makkelijkt.Een duidelijk verschil ten aanzien van boven-genoemde mogelijkheden in verband met decapaciteit der tehuizen, respectievelijk met hetjaar van gereedkomen, is niet gebleken.In de tehuizen in de premiesector bestaanvoor de bewoners meer mogelijkheden tenaanzien van de verstrekking der wanne maal-tijden dan in de tehuizen in de woningwet-sector; dit geldt vooral voor de mogelijk-heid van keuze zonder extra betaling (ziestaat 10).In de tehuizen in de woningwetsector ont-breekt blijkbaar in veel meer gevallen eeneetzaal, hetgeen kan worden afgeleid uit hethoge percentage bewoners dat voor het ge-bruik van de warme maaltijd uitsluitend opde eigen kamer is aangewezen.^) Zie art. I, staat 8, in no. 10 (okt. '59) vandit Tijdschrift.Staat 9. Plaats van verstrekking der maaltijden e.d. ("lo bewoners naar de aard der instelling)aard van deinstellinguitsluitend opeigen kameruitsluitendin eetzaalop eigen kamerof in eetzaalin eetzaal of tegenbetaling op eigen kamerw k d w k d w k d w k dRooms KatholiekNed. HervormdGereformeerdAlg. Protestant *)Gemeente of gem. instellingNeutraal2828171692928284440286033623346122562114832188211652214109216322019331356204426331240181640223135365247185620399381828153291771513203Totaal 21 36 35 18 15 16 31 25 36 30 24 13w = warme maaltijd, tezamen lOC/o per instellingk = koude maaltijd, tezamen lOO^/o per instellingd =: koffie en thee, tezamen lOO'/o per instelling^) en overige Christeliike instellingen26JHuisvesting enverzorging hejaardenHaags Hervormd Rusthuis. 371 beddenArchitect: Prof. Ir. H. T. ZwiersBouwjaar: 1952--1953Mogelijkheid tot hct zelf hereiden van maal-tijden en?..Ook de mogelijkheden voor de bewoners omzelf lets te bereiden, hetzij op de eigen ka-mer hetzij elders in bet tehuis (meestal inde nabijhcid van de eigen kamer) lopen voorde diverse instellingen sterk uiteen. De gele-genheid tot bet zelf bereiden van een warmemaaltijd bestaat over bet algemeen in slechtszeer geringe mate; voor de broodmaaltijdenis zij voor meer dan de helft voor de bewo-ners aanwezig. Voor bet zelf zetten van kof-fie en thee zijn feitelijk geen bizondere voor-zieningen nodig, een snelkoker is al voldocn-de. Afwassen kan desnoods in de wastafelgescbieden, terwijl bovendien op elke woon-laag doorgaans een keukentje aanwezig is.Dat desondanks in de gemeenteliike tehuizen16% van de bewoners zelf geen warme dran-ken kan bereiden, duidt waarschijnlijk op eendesbetreffend verbod (zie staat 11).Siaat 10. Verstrckking van de warme maaltijd in tehuizen in de woningwet- en premiesec-tor (% hewoners)plaats van verstrekking:tehuizen inwonlngwetsectortehuizen inpremiesectoruitsluitend op eigen kameruitsluitnd in eetzaalop eigen kamer of in eetzaal(belde mogelijkheden)in eetzaal of tegen extra betalingop eigen kamer3124162918163630Totaal 100 100RecreatieruimtenDe gemeenschappelijke recreatieruimten (ziestaat 12) komen in de gezamenlijke tehuizenals volgt voor:Een biljart, dat in rond de helft der tehuizenaanwezig is, wordt door de mannen blijk-baar zeer op prijs gesteld. Een knutselruimtedaarentegen wordt in het algemeen weinigfrequent gebruikt, waarschijnlijk tengevolgevan het in de meeste gevallen ontbreken vanseimulerende leiding. Behoefte aan knutselenwordt aanwezig geacht bij rond 20% derbewoners, behoefte aan tuinieren bij rond25%,.Het grootste gedeelte der conversatiezalen,biljart- en leeskamers is in de tehuizen cen-traal gelegen. Gebleken is, dat de niet cen-traal gelegen ruimten minder worden gebruiktdan de centraal gelegen ruimten.De tehuizen der verschillende instellingengeven onderling weinig afwijkende cijfers tezien.Het valt echter op, dat slechts in een geringaantal gereformeerde teihuizen biljajtkamersen knutselruLmten voorkomen.264Huisvestmg envcrzor^ing bejaardenAvondlicht Mijdrecht. 87 beddenArchitect; Prof. Wieger BruinBouwjaar: 1952LoseerkamersBij de beoordeling van de volgende cijfersdient te worden bedacht, dat het aantal be-zoekers dat van de logeerkamers gebruikwenst te makcn, wordt be'invloed door dewelstandsgraad der bewoners (en bezoekers),alsmede door een ligging der tehuizen, waar-door (groot) ouders en (klein) kinderen invele gevallen ver van elkaar wonen. Ook deinterlokale verbindingen zijn in dit opzichtvan invloed.Van de 120 tehuizen beschikken er 79 overlogeerkamers ten behoeve van de bezoekersder in het tehuis wonende bejaarden (zie staat13). In de tehuizen met logeerkamers is decapaciteit gemiddeld 4 logeerbedden per 100pensionbedden. Van de betrokken 79 tehuizenachten de directles van slechts 10 tehuizen hetaantal logeerbedden onvoldoende; in laatst-bedoelde tehuizen worden gemiddeld 6 logeer-Staat 11. Mogelijkheden voor het hereiden der maaltijden enz. (% bewoners naar de aard der instelling)op eigen elders in beide geenaard derinstellingkamer het tehui mogelijkheden mogelijkhed enw k d w k d w k d w k dRooms Katholiek 10 60 77 10 12 15 _ _ 5 80 28 3Ned. Hervormd 4 51 23 -- 4 63 -- -- 14 96 45 --Gereformeerd -- 34 74 11 15 6 -- 11 11 89 40 9Alg. Protestant ^) -- 43 54 -- -- 30 16 16 16 84 41 --Gemeente of gem. instelling 2 31 50 3 3 24 -- -- 10 95 66 16Neutraal 10 61 66 6 4 19 -- 6 13 84 29 2Totaal 5 48 55 5 5 29 2 4 11 88 43 5w = warme maaltijd, tezamen 100"/ci per instellingk = koude maaltijd, tezamen lOOVo per instellingd = koffie en thee, tezamen lOOVo per instelling1) en overige Christelijke instellingen.265Huisvesttng enverzorging bejaardenStaat 12. Aanwezigheid en frequentie Van het gebmik der gemeenschappelijke recreatie-rmmtensoort recreaneruimteaanwezig in "/ovan het totaleaantal tehuizenconversatiezaalbiljartkamerleeskamerknutselruimtezitjes in gangen, hal enz.veel gebruikt ^)in Vo van het totaleaantal aanwezigcruimten76826417711) volgens opgave der directies.bedden per 100 pensioabedden gew?nst ge-acht. Van de 41 tehuizen die niet over logeer-bedden beschikken, worden deze in 16 tehui-zen door de directies wel gewenst en wel toteen aantal van gemiddeld 5 logeerbedden per100 bejaardenbedden. De 10 tehuizen waar-voor meer logeerbedden worden gewenst, heb-ben een grotere capaciteit dan de tehuizenwaar men gemiddeld 4 logeerbedden per 100pensionbedden voldoende acht.Het aantal gewenste (inclusief aanwezige) lo-geerbedden per 100 pensionbedden varieertbij de verschillende instellingen van gemid-deld 4 tot 10.Waar geen logeerbedden worden gewenst,komt mede als motief naar voren, dat delogeerkamers zeer onefficient worden benut,omdat zij slechts gedurende een relatief aan-tal dagen per Jaar -- voornamelijk in de va-kantie en op feestdagen -- bezet zijn. Ze zijndaarom volgens bedoelde zegslieden ,,oneco-nomisch en duur".Hygienische voorzieningenToilettenVan de 120 tehuizen beschikken 35 tehuizenover een toilet per kamer ^), de overige heb-ben kamers met en zonder eigen toilet of uit-sluitend gemeenschappelijke toiletten. De di-recties van 74 tehuizen achten een toilet perkamer noodzakelijk of gewenst en 38 ach-ten deze voorziening ongewenst, terwijl 8 zichvan het uitspreken van een oordeel hebbenonthouden (zie staat 14).Geen van de directies van tehuizen die eentoilet per wooneenheid hebben, achten dezevoorziening ongewenst. Als voordelen wordengenoemd, dat een eigen toilet meer hygienischis en dat dit het verantwoordelijkheidsgevoelbij de kamerbewoners voor een ordelijk ge-bruik bevordert. Degenen die een toilet perwooneenheid ongewenst achten, noemen over-wegend als bezwaar dat deze voorzieningmeer personeel vereist voor een goed onder-houd dan de gemeenschappelijke toiletten.BadgclegenheidVan de 120 tehuizen beschikt 30% zowel overzit- als ligbaden, 10"/o uitsluitend over zitba-den en 59% uitsluitend over ligbaden al danniet in combinatie met douches.Wat betreft de douches beschikt 47"/o dertehuizen zowel over vaste- als handdouches,20% over vaste douches en 26''/o over hand-*) Respectievelijk per wooneenheid van 2kamers.Staat 13. Aanwezige en gewenste logeerbedden per totaal aantal tehuizenmet logeerbedden zonder logeerbedden totaalaantaltehuizen79 41 120waarvan niet meerbedden wensen69waarvan meerbedden wensen10waarvan beddenwensen16waarvan geenbedden wensen25 120gem. aantal logeerbedden per100 pensionbedden 4 61) 5 3gem. aantal pensionbedden pertehuis 76 104 66 61 74*) inclusief aanwezige logeerbedden.266Maak Nederlandbeter bewoonbaarBouw mee aan de verhoging van het peilvan de Nederlandse woningbouw.Laten wij niet achter blijvenbij de moderne begrippen over bouwen en wonenDat betekent o.a. blijvend gave vloerbedekkingdie bij de huur is inbegrepen,dus permanent linoleum.Tegenover een geringe huurtoeslagstaan vele evidence winstpunten :?}fr permanent linoleum betekent voorde huurder een aanzienlijke verlichtingvan zijn installatie-budget;* garandeert ook de minder draagkrachtigeneen volwaardige vloerbedekking;"Jfr bevordert de geluid-isolatie tussende woonlagen;* is blijvend bacteriendodend, dus hygienisch;?X- heeft een lange levensduur, de kleuren gaandoor-en-door, dus kunnen niet wegslijten;X- verhoogt de woonbeschaving.linoleum kromiTienieVoor keuken, douchecel en hal ook colovinyl plastic asbesctegels, soepei en slijtvast,in hoge mate bestand tegen olien, vetten, zuren en vele andere chemicalien.Vraag ook naar colorlte cumaronhars tegels, eveneens in vele fraaie tinten.Ome afdeling technische adviezen verstrekt gaarne volledige inlichtmgen {telefoon 02980-81941)VACATUI^Ir "\VBij de Dienst der Z.Z.W. (afd. Planologie) te 's-Gravenhagekan worden geplaatst:een stedebouwkundig tekenaarTaak: het tekenen en uitwerken van streekplannen (ver-kavelingsplannen IJsselmeerpolders, recreatieplannen, rand-meren, verkeerstechnische vraagstukken, enz.)Aanstelling, afhankelijk van leeftijd, ervaring en opleidingin de rang van: tekenaar ,,A" (salaris .f 379, / 547,--p.m.) of techn. ambtenaar (salaris / 409, / 608,-- p.rn.).Eigenhandig geschreven soil, onder no. 2175/7852 (in linker-bovenhoek env. en brief) aan het bureau Personeelsvoor-ziening van de Rijksoverheid, Prins Mauritslaan 1, Den HaagGEVRAAGD:bekwame stedebouwkundig tekenaarsvoor het uitwerken van aantrekkelijke objecten.Sollicitaties worden ingewacht aan het Bureau voor Archi-tectuur en Stedebouw Ir. J. G. Deur en Ir. C PouderoyenBerg en Dalseweg 180 te Nijmegen.Makelaarskantoor A.W.VAN VLIETKorte Tiendeweg 10 - GOUDA - Telefoon 3509belast zich gaarne metKOOP, VERKOOP, TAXATIES en BEHEERvan ONROERENDE GOEDERENHypotheekbemiddeling en alle verzekeringenVw SPECIAAL adres voor het aanbrengen vanAkoestisch Board en Plastic PlafondsDesgewenst met levering.Aangebracht door het gehele landJarenlange ervaring.Vraagt vrijblijvend offerte.HET NOORDERBOARDHUIS"//Eigenaar J. J. LEENEN Jr.ROTTERDAM -- Hooglandstraat 136 -- Tel. 01800-86 205Ben vacatureop het gebied van volkshuisvestingen stedebouw?De juiste manop de juiste plaats krijgt U als Uwoproep voorkomt in hetTijdschrift voorStedebouw en Volkshuisvestinghet maandblad dat reeds bijna 40 jaaronder de ogen komt van zo goed alsalien, die op dit gebied werkzaamzijn!Advertentie-afdeling:Keizersgracht 188, Amsterdam, C.Telefoon: 249128 en 243254.Nv LIMBURGSCH DAGBLADNobelstraat21 - HEERLEN - Telefoon 3241 (4 lijnen)Afd HandelsdrukkerijOpeci?a( incf&rlcktvoor k(zt drukken vanpsriodlekeix^GIPSPLATEN ? VOOR PLAFONDS^^*^^rUM^ I KW% } Ejy ZIJWANDENBETONMORTELA. KEUR - HAARLEM - Harmenjansweg 19Handel in zand en grind, bouw- en stukadoorsmaterialenTelefoon 0 2500 - 11 396 - 16 964, na 18 uur telefoon 21 006Huisvesting enverzorging bejaardenStaat 14. Aanwezlge en gcwcnstc situering der toilctten (ahsolute aantallen)aanwezigetoilettenin tehuizenaantal tehuizentehuizenwaarvoorzieningaanwezigoordeel over een toilet per kamer:noodz.geachtgewenstgeachtongewenstgeachtgeenoordeeltoilet per kamergemeenschappelijke toilettenbeide voorzieningea288572144735338 8Totaal 120 29 45 38 8Staat li. Aanwezige en gewenste baden en douches (absolute aantallen)aard dervoorzieningaantal teh.waar voorz.aanwezigwaarvan aanw.voorz. gewenstaantal teh.waar voorz.niet aanw.waarvan nietaanw. voorz.gewenstaantal teh.waar voorz.worden gewenstvaste doucheslianddoucheszitbadenligbaden80874810717303167403372131215218324669douches, terwijl bij V^ln der tehuizen geendouches aanwezig zijn. Douches kornen vrij-wel uitsluitend voor in tehuizen waar ookbaden aanwezig zijn. *)In staat 15 wordt weergegeven welke voor-zieningen in de verschillende tehuizen aanwe-zig zijn, in hoeveel tehuizen de aanwezigevoorzieningen ook door de directie als zo-danig wenselijk geacht worden en in hoeveelgevallen niet aanwezige voorzieningen doorde directie worden gewenst.Duidclijk blijkt, dat de aanwezigheid van eenbepaalde voorziening de waardering ervanzodanig bei'nvloedt, dat cr een uitgesprokenwenselijkheid ontstaat. Zitbaden worden in te-huizen waar zij aanwezig zijn, in bijna de-zelfde mate gewenst als ligbaden (rond 65''/oder gevallen); waar zij niet aanwezig zijn,hebben zij relatief de grootste voorkeur. Dou-ches worden door de directics overwegendgcschikt geacht voor validen. Hoewel men inverschillende gevallen de klacht uit dat hand-douches vaak stuk vallen, hebben zij toch devoorkeur boven vaste douches.Naarmate de validiteit der bewoners minderis en dus meer hulp moet worden verleend bijhet baden, komen ligbaden meer in aanmer-king, mits deze voldoende vrij zijn opgesteldvoor het verlenen van hulp. Voor bejaardendie zich zelf kunnen helpen, geeft men invele gevallen de voorkeur aan zitbaden, dieminder gevaar bieden voor uitglijden en waar-bij men bij juiste plaatsing en voorziening methandgrepen gemakkelijker in en uit kan stap-pen dan bij ligbaden.Wat de situering betreft, geeft men in 66''/oder tehuizen de voorkeur aan een verspreideligglng van de bad (douche-) gelegenheid,waarvan elk dan bestemd is voor de bewonersvan een aantal bij elkaar gelegen kamers in26?/o aan een centraal gelegen badgelegenheiden in SVo aan een badgelegenheid per kamer.Voorzieningen voor het personeelIn rond 86"'/o der tehuizen beschikt het internepersoneel over een eigen kamer; in de overigezijn twee of meer personeelsleden in een kamerondergebracht. Een eetzaal en/of recreatie-ruimte voor het personeel is in rond 78''/oder tehuizen aanwezig.Tehuizen met BejaardenwoningenAantallen en financiering der woningenVan de 120 in het onderzoek betrokken te-huizen zijn bij 57 tehuizen organisatorisch^) Bij e^n tehuis zijn geen baden doch weldouches aanwezig.267Huisvesting enverzorging bejaardendaarmee verbonden bejaardenwoningen aan- woningen per tehuis. De verdeling van dewezig. In totaal beschikken deze tehuizen tehuizen met bejaardenwoningen over de on-over 2091 woningen, varierende van 4 tot 118 derscheiden instellingen is als volgt.Staat 16. Aantal tehuizen met bejaardenwoningen naar aard der instelling.aard derinstellingtotaal aantaltehuizenwaarvan metbejaarden-woningengemiddeld aantalbejaarden-woningenper tehuisRooms Katholiek 26 18 33Ned. Hervormd 17 3 37Gereformeerd 9 1 6Alg. Protestant ^) 15 4 38Gemeente of gem. instelling 36 24 39Neutraal 17 7 41Totaal 120 57 37^) en overigc Christelijke instellingen.Opvallend is het relatief groot aantal tehuizenmet bejaardenwoningen van de Rooms-Katho-lieke instellingen en van de gemeenten of ge-meentelijike instellingen.Van de 2091 woningen kwamen 1228 of 60"/otot stand in de woningwetsector. Van de 19 te-huizen in die sector werden alle bijbehorendewoningen gesubsidieerd op voet van de wo-ningwet; van 38 tehuizen in de premiesectorwerden van 12 tehuizen de bijbehorende wo-ningen gebouwd met steun krachtens de wo-ningwet, de overige met een bijdrage inge-volge de premieregeling.In de latere jaren valt ten opzichte van devoorgaande jaren een relatieve toeneming tcconstateren van het aantal tehuizen met bijbe-horende woningen, zoals uit het volgendcoverzicht blijkt.Staat 17. Tehuizen met en zonder bejaardenwoningen en het aantal ziekenbedden naar jaarvan gereedkomen.aantal ziekenbeddenjaar vangereedkomenaantal tehuizenmet woningenaantal tehuizenzonderwoningenper 100 pensionbeddenin tehuizenmet woningenzonderwoningen1949--1950 2 3 4,7 8,81951 1 7 -- 3,11952 5 8 4,6 4,01953 2 4 11,4 6,71954 5 8 6,8 8,61955 10 14 4,9 3,51956 18 8 9,2 5,81957 14 11 7,1 4,3Totaal 57 63 7,0 4,9Capaciteit der woningen en invloed daarvanop de tehuizenVan de 2091 bij de tehuizen behorende wo-ningen is 6''/o bestemd voor een persoon, 81''/ovoor twee personen en 13"/? voor drie per-sonen.Het aantal tweepersoonskamers is in de tehui-zen met bijbehorende woningen relatief lagerdan in de tehuizen zonder woningen (respec-tievelijk 28 en 36''/o van het totaal aantal ka-mers). Hierbij dient mode in aanmerking teworden genomen, dat de meeste tehuizen metbijbehorende woningen in de laatste jaren zijngerealiseerd; bij de voorbereiding dier projec-ten was de gestelde wenselijkheid van een ge-ringer aantal tweepersoonskamers bekend.Het aantal ziekenbedden is in de tehuizenmet bijbehorende woningen -- een enkelbouwjaar uitgezonderd -- relatief hoger danin de overige tehuizen (respectievelijk totaal7,0 en 4,9''/a).Uit het voorgaande blijkt, dat de tehuizenen de bijbehorende woningen, zoals in de ver-wachting ligt, in zekere zin als elkaars com-plement moeten worden beschouwd.Burgerlijke staat van de bewoners der wonin-gen , - ,Van de 57 tehuizen met bijbehorende bejaar-denwoningen hebben 50 tehuizen gegevensverstrekt betreffende de burgerlijke staat ende leeftijd van in totaal 2811 bewoners dezerwoningen. Het totale aantal bewoners van debetrokken tehuizen en dat van de daarbij be-horende woningen is ongeveer gelijk i). Debeantwoording van de vraag in hoeverre dezeverhouding gunstig is -), zowel in verband^) Behalve de hier gereleveerde woningen,behorende bij pensiontehuizen, komen eenaantal bejaardenwoningen voor met comple-mentaire voorzieningen, welke niet uitgaanvan een pensiontehuis. Zie hierover het Jaar-verslag van de Centrale Directie van deWederopbouw en de Volkshuisvesting 1955,biz. 44 e.v.2) Zie ook J. Oosterhuis, Problemen rondomde huisvesting van bejaarden. ,,De Woning-bouwvereniging", december 1957.268?rkondiging:Met ingang van 15 December 1959 zal de naamvan onze onderneming TEERUNIE N.V. wordengewijzigd in:CHEMISCHE INDUSTRIE UITHOORN N.V.^^= afgekort: CiniliDeze naamswijziging is gegrond op de ricliting-waarin de uitbreiding onzer activiteiten plaats vindt.Ons productieprogramma, onze internatioriale handeen transport en onze uitvoering van waterisoleremlwerken op teer- en aardoliebasis richten zich naarkrachtige ontwikkeling van de chemische Industriehebben ons uit onze oorspronkelijke naam doen groWij verzoeken onze relaties vanaf 15 december 1hun correspondentie te richten aan:CHEMISCHE INDUSTRIE UITHOORN N.V.teU i\De namen van de buitenlandse handelskantoten blijveigewijzigd evenals die van de binnenlandse dochtermschappijen, te weten: N.V. Nederlandse WegenspnMaatschappij -- N.V. Tankrederij J. A. van SeumercNeville Cindu Chemie N.V.Deze laatste vennootschap ward kort geleden tezamemet Neville Chemical Company, Pittsburg opgericht,waarbij het element Cindu reeds op de nieuwenaam vooruit liep.Chemische en Destillatieproducten, Ruwvilt en-papier, Asfaltproducten.Dakbe-dekkings- wegenbouw-en isolatie-materiaal. Uitvoering van bitumineuze werken.DistrictsvestigingenGroningenLeeuwardenAmsterdamUtrechtBredaEindhovenOirsheekArnhemDen HaagRotterdamDordrecht^CHEMISCHE INDUSTRIE UITHOORN N.V. ^? ?EBERSPACHERGlasdakconstructiesAlleenverkoop voor Nederland:N.V. v/h GEBRS. BRAKEL ^ HAARLEMSophiaplein 6-12 - Telefoon 02500 - 10538U spirit er zijde bij!Heeft U eenhekel aan vioeimatwerk? ofziet U tegen vioeimatwerk op?Dan heeft U nog geen Schabora-Moderna Zijdeglans verwerkt!Zonder moeite een fantastisch resultaat.Schaap & BorgmanAmsterdamCentrumJ. Wanders, Eemsstr. 38, Amsterdam-Z. Tel. 711514 i C. J. Krug, Juiianapark 54, Haarlem Tel. 55850Nobelen, Ginnekenweg 134, Breda Tel. 32986 | H. Visscher, Bovensingel 76, Kampen Tel. 2270A. F. de Klerk, Kralingseweg 3, Capelle a/d IJssel. Tel. 2543Oomkens & Co., N.V., Groningerstraat 34, Assen Tel. 2418INSTALLATiE-BUREAUB. v.d. EIJKDEN HAAGNoordeinde 125, Tel. 117858Voor al uwINSTALLATIE-WERKop electrisch,gas en sanitair gebiedLandelijk erkendinstallateurJ. SMINIABEVERWIJKHandel inBouwmaterialen,Zand, Grinden alle soortenBetonwarenOpslagplaatsen:Pruimedijk 8 en PljpkadeTelefoon 3926Kantoor: Pruimedijk 2NEDERLANDSEGLASHANDELJ. PAALVASTs-GRAVENHAGEKraijenhoffstr. 5Telefoon 117086GLAZENMAKERIJGLAS IN LOODGLASVERZILVERINGGLASVERZEKERINGHuisvesting enverzorging hejaardenStaat 18. Bewoners naar hurgerlijke staat in woningen en tehuizen. ('/o der hewoners)Burgerlijke staat der bewoners in:totaal aantal bewonersleden van echtparenallecnstaande vrouwenalleenstaande mannenTotaalwoningen2.81168293tehuizen2.986225622100 100Staat 19. Leeftijdsverdeling van bewoners van woningen en van tehuizen in %.echtparen in alleenstaande vrouwen inleeftijdenwoningen tehuizen woningen tehuizenbeneden 65 jaar 13 4 19 765--69 jaar 26 12 23 1070--74 jaar 31 26 30 2075--79 jaar 21 32 17 2980--84 jaar 8 18 8 2285 jaar en ouder 1 8 3 12Totaal 100 100 100 100Staat 20. Service door de tehuizen aan de bewoners der bijbehorende woningen verleend.verleende service aan debewoners van:totaal aantal woningen per groepcentrale verwarming in "la van hettotaal aantal woningen per groepwarme maaltijden in "/o van het totaalaantal woningen per groepverzorging bij ziekte in "/o van hettotaal aantal woningen per groepbij de tehuizen behorende1-pers.wo-ningen11310072452-pers.wo-ningen3-pers.wo-ningenallewo-ningen1.6998447392799632372.091864639met het intermenselijk verkeer tussen de be-woners van beide vormen van huisvesting alsin verband met de financiele zijde van hetvraagstuk, o.a. wat betreft de aan de bewo-ners van de woningen te verlenen dlensten,vereist een nader onderzoek, dat zich zoumoeten uitstrekken over alle aspecten van debinding en verhouding tussen de tehuizen ende daarbij behorende woningen.Aangenomen kan worden dat het aantal ledenvan echtparen in verhouding tot het aantal al-leenstaanden bij het in gebruik nemen van dewoningen groter is geweest, daar in de periodetussen de totstandkoming van de woningen enhet onderzoek een -- onbekend -- aantalhuwelijkspartners zal zijn overleden en deovefblijvende partners voor een deel in de wo-ningen zullen zijn blijven wonen.Dat de alleenstaande vrouwen zich in de wo-ningen gemakkelijker kunnen handhaven dande alleenstaande mannen blijkt uit neven-staande cijfers duidelijk. Een relatief grootaantal woningen bestemd voor twee personenwordt door alleenstaande vrouwen bewoond.Dikwijls zijn dit weduwen die na het overlij-den van hun man in de oude vertrouwde om-geving willen blijven, zulks te meer omdat hetverschil in huurprijs tussen een eenpersoons-woning en een tweepersoonswoning betrekke-lijk gering is.Leeftijd van de bewoners der woningenEen vergelijking van de leeftijdsverdeling vande bewoners der woningen en die der tehuizenwaartoe de woningen behoren, toont aan, datbij de jongere leeftijdsgroepen relatief meerpersonen in woningen wonen, doch dat opoudere leeftijd -- meestal somengaand metverminderde validiteit -- steeds meer gebruikwordt gemaakt van de tehuizen. *)In de woningen zijn de leeftijdsgroepen bene-den de 75 jaar, zowel bij de echtparen alsbij de alleenstaande vrouwen, in de meerder-heid; in de tehuizen de leeftijdsgroepen van 75jaar en ouder.Van de 50 tehuizen waren 30 tehuizen bereidde bewoners der bijbehorende woningen bijvermindering van validiteit op te nemen endezen zonder uitzondering voorrang te ver-lenen boven de op de waahtlijst geplaatsten.Service door de tehuizen aan de bewoners derbijbehorende woningen verleend.Ten aanzien van de service welke door dctehuizen aan de bewoners der bejaardenwo-ningen wordt verleend, bestaat onderscheidnaar de capaciteit der woningen.1) In verband met het geringe percentagealleenstaande mannen (vgl. staat 18) b dezecategoric bij deze vergelijking buiten beschou-wing gelaten.269Huisvesting enverzorging hejaardenVan de 57 tehuizen leveren er 47 aan de wo-ningen centrale verwarming; 26 tehuizen ver-strekken aan de bewoners desgewenst warmemaaltijden en een gelijk aantal verleent hulpin geval van ziekte der bewoners.Bij hat merendeel van de woningen kunnen debewoners gebruik maken van de in het tehuisaanwezige recreatieruimten.SlotbeschouwingIn het voorgaande is conform de eerder vet-melde opzet van het onderzoek een kwanti-tadeve beschrijving gegeven van de na de oor-log tot stand gekomen pensiontehuizen voorbejaarden en van de situatie waarin de be-woners verkeren.Ten aanzien van de vermelde resultaten moe-ten in het bizonder een tweetal factoren inaanmerking worden genomem.1. De uitkomsten van het onderzoek hebbenbetrekking op de toestand ten tijde van hetonderzoek (tweede helft 1958) en zijn ont-leend aan de door de directies der tehuizenverstrekte gegevens. De waardering der tehui-zen door de bewoners is daarbij buiten be-schouwing gebieven.2. Teneinde enerzijds het weergegeven cijfer-materiaal te beperken en anderzijds een glo-baal beeld te geven van de situatie der na deoorlog tot stand gekomen pensiontehuizen alseen zowel door hun karakter als pensiontehuisals door het tijdsbestek bepaald geheel, zijnin vele gevallen gemiddelden vermeld. Ermoet echter nadrukkelijk op worden gewezcndat de cijfers met betrekking tot de afzonder-lijke tehuizen vaak sterk van het gemiddeldeafwijken. Bij het tot stand komen van nieuwetehuizen zal men daarom niet mogen uitgaanvan de weergegeven gemiddelden, doch zalmen zich steeds rekenschap moeten geven vande te verwachten verhoudingen ter plaatse.Bij de analyse der verkregen gegevens zijnenige punten naar voren gekomen, die een na-der onderzoek vereisen.In de eerste plaats rijst de vraag, welke mo-tieven er toe hebben geleid dat in de gezamen-lijke tehuizen rond 24''/o bejaarden wonen, diegeacht moeten worden geheel valide, d.w.z. tothet voeren van een eigen huishouding in staatte zijn. Immers herhaaldelijk is er op grondvan de uitslag van onderzoekingen op gewe-zen dat de grote meenderheid van de bejaar-den verlangt zo lang mogelijk zelfstandig teblijven wonen.Onderzocht zal dus moeten worden welkeoorzaken en motieven hebben geleid tot hetkiezen van het pensiontehuis. Was op het be-slissende ogenblik een vrije keuze tussen eengoede zelfstandige woning en het pensiontehuismogelijk of ontbrak toen een alternatieve mo-gelijkheid? Koos men het pensiontehuis uitvrije wil en, zo ja, op grond van welke mo-tieven? Hoe bevalt het pensiontehuis in depraktijk? Zou men de destijds gemaakte keuzehandhaven of zou men -- indien alternatievemogelijkheden open stonden -- thans een an-dere keuze maken?Antwoord op deze vragen zal tevens een ant-woord zijn op de vraag of er een catcgorievalide bejaarden is, die bij vrije keuze aanhet pensiontehuis de voorkeur geeft en welkemotieven daarbij de doorslag geven. Bovendienkomen bij de desbetreffende gesprekken metde bewoners der pensiontehuizen misschienook nog bepaalde wensen ten aanzien van dezewoonvorm tot uiting.In de tweede plaats rijst de vraag welk deelvan de ruim 50) Uit een Amerikaanse publikatie ,,Housccare and housing needs of the aged", Stateof New York 1958, blijkt dat ook ten aan-zien van niet ernstige chronische gevallen,waarbij overigens nog voldoende validiteitaanwezig is, medische, verpleeg- en huishou-delijke hulp aan huis veel minder kostbaaris dan opname in een daartoe geeigendeinrichting.+) Het gehele vraagstuk van hulpverleningaan zelfstandig wonende bejaarden zal insamenwerking met de bij het maatschappelijkwerk betrokken instanties nog meer dan totnu toe onder ogen moeten worden gezien.") Gelijk te stellen met huishoudelijk hulp-behoevend.'') Katholiek Sociaal-Kerkelijk Instituut, Rap-port inzake de huisvestingsbehoeften der ka-tholieke bejaarden te Gouda 1955; idem teLeiden, 1955.271Httisvesting enverzorging bejaardenDe bestaande woonverhoudingen bleken 20sterk bepalend voor de wens om in een te-huis voor bejaarden te worden opgenomen,dat de conclusie gewettigd leek dat ,,de be-hoefte aan huisvesting in bejaardentehuizensterker wordt beinvloed door de wijze vansamenleven (mace van soclale gei'ntegreerd-held) dan door de gezondheidstoestand". ^)Hieruit mag worden afgeleid, dat een groteraanbod van aan de behoefte van de bejaar-den aangepaste woningen een verminderingvan de toeloop naar de pensiontehuizen tengevolge zal hebben. In dit verband gaan degedachten mede uit naar serviceflats, mits ineen eenvoudiger vorm dan de thans voormeer bemiddelde bejaarden tot stand ge-brachte flats en -- in tegenstelling tot deze-- als huurwoning.Niet alleen zal een meer normale woning-markt in de hand werken, dat een bevredi-gende oplossing kan worden gevonden voorzelfstandig wonen -- in de eerste plaats voorechtparen en weduwen -- maar deze zal 00kde sociale integratie door middel van een ge-makkelijk te verkrijgen inwoning bevorderen.Indien naast een voldoende wonlngvoorzie-ning tevens een voldoende mogelijkheid zoukunnen worden geboden ten aanzien vanhuishoudelijke hulp ingeval van ziekte en/ofvoor enkele huishoudelijke werkzaamhedendie de bejaarden te zwaar vallen, zal 00kvoor een deel van de rond SWo huishoudelijkhulpbehoevenden, die thans in de pension-tehuizen verblijf houden, aan de voorkeurvoor zelfstandig wonen kunnen worden tege-moet gekomen.Bij een en ander dient in aanmerking te wor-den genomen dat zich 00k wat de vraag naaropname betreft, een onderscheid aftekenttussen tehuizen met een meerderheid vanverzorging wensende bewoners, waarbij uiter-aard verschillende gradaties voorkomen. Detehuizen met een groot aantal verzorgingwensenden zijn in hun meest uitgesprokenvorm, welke o.a. wordt gekenmerkt doorbewoners met een relatief hoge sociale statusen een relatief groot aantal validen, een over-gang naar het service-flat. Deze tehuizen z.ijnechter sterk in de minderheid.In het hierbij afgedrukte overzicht (zie biz.274) is getracht een schematisohe voorstellingte geven van de verschillende typen bejaar-dentehuizen.Het onderscheid tussen de tehuizen is vanbelang, omdat zij die verzorging in een pen-siontehuis wensen en deze woonvorm meest-al geheel vrijwillig hebben gekozen met vrij-making van hun oorspronkelijke woning,uiteraard niet voor een zelfstandige woningin aanmerking wensen te komen. Wei zijn zijeventueel gegadigden voor een service-flatmet verstrekking van de warme maaltijd.Meestal zijn dit financieel meer draagkrach-tige personen met een hogere sociale status,die, 00k wat de vrouwelijke helft der aan-wezige echtparen betreft, hun tijd voor al-lerlei bezigheden willen benutten. Speciaal devrouw wil daarom minder belast zijn methuishoudelijke verplichtingen, waarvoor per-soneel bij individueel wonen meestal nietmeer beschikbaar is. Ook vallen binnen ditkader enkele bizondere tehuizen, waarvan dcbewoners deze woonvorm hebben gekozenuit hoofde van het geestverwante milieu, zo-als bijvoorbeeld een tehuis voor vrijmetse-laars en, misschien in wat mindere mate, hetWillem-Drees-huis te Amsterdam.Verhouding tussen een- en tweepersoonskamersBij de inventarisatie van de naoorlogse pen-siontehuizen voor bejaarden is gebleken datde verhouding tussen ^en- en tweepersoons-kamers in de gezamenlijke tehuizen sterk af-wijkt van de verhouding tussen de alleen-staanden en echtparen, die in de tehuizenzijn opgenomen.Hoewel in de periode 1949-1957 het aantaltweepersoonskamers in de tehuizen relatiefsterk is teruggelopen -- de in 1949/50 totstand gekomen tehuizen hebben meer twee-persoonskamers dan ^^npersoonskamers, dein 1957 tot stand gekomen tehuizen hebbenruim vijf ^enpersoonskamers per een twee-persoonskamer 2) -- overschrijdt ook thansnog het aantal tweepersoonskamers verre hetaantal in de tehuizen wonende echtparen.Het gevolg hiervan is, dat meer dan de helftder tweepersoonskamers bewoond wordtdoor ^en persoon dan wel door twee alleen-staanden.Het feit dat ruim SOVo der alleenstaanden inpensiontehuizen samenwoont in tweeper-soonskamers stelt de vraag op de voorgrond,in hoeverre deze samenwoningen al of nietvrijwillig en als zodanig ook door de betrok-kenen gewenst zijn. Gesprekken met direc-ties en bewoners van een aantal tehuizen metveel samenwoningen tonen aan dat vrijwilligesamenwoning over het algemeen slechts zel-den voorkomt. Waar een dergelijke samen-woning wordt aangetroffen, betreft zij meest-al twee zusters of vriendinnen, die gezamen-lijk opname in het tehuis hebben verzocht endaarbij de voorkeur hebben gegeven aan sa-menwoning.Voor het overige waren de bestaande samen-woningen bijna zonder uitzondering dooreconomische noodzaak tot stand gekomen;alleenstaanden met voldoende financieledraagkracht om de pensionprijs voor tweepersonen -- zij het met aftrek wegens deniet gebruikte maaltijden --? alleen te betalen,zijn in onvoldoende mate aanwezig. Aange-zien de exploitatierekening van het tehuis inde meeste gevallen is ingesteld op bewoningvan de aanwezige tweepersoonskamers doortwee personen, ziet de directie zich meerma-len genoodzaakt samenwoningen tot stand tebrengen, die zij doorgaans in principe onge-wenst acht. Uit de door de inventarisatieverkregen gegevens blijkt dat de meeste sa-menwoningen van alleenstaanden op tweeper-soonskamers voorkomen in tehuizen met eenrelatief groot aantal financieel minder draag-krachtige bewoners.In enkele gevallen worden samenwoningendoor de directies bevorderd uit sociale over-wegingen, om zoveel mogelijk bejaarden opte nemen, waarbij de sociale wenselijkheid^) Katholiek Sociaal-Kerkelijk Instituut, t.a.p.-') Zie art. I, grafiek 2, in nr. 10 (okt. '59)van dit Tijdschrift; voor de bezctting dertweepersoonskamers staat 3 en 4.272Huisvesting enverzorging bejaardenzwaarder weegt dan de -- ook door dezedirecties erkende -- bezwaren van de ge-dwongen samenwoning.Op grond van het bovenstaande wordt hetaantal benodigde t-sveepersoonskamers be-paald door het aantal in de tehuizen te ver-wachten echtparen, vermeerderd met enkelevertrekken voor gewenste samenwoning.Het percentage echtparen bedroeg ten tijdevan het onderzoek gemiddeld 11 (22 le-den van echtparen per 100 bewoners) pertehuis. Van dit gemiddelde weken de gere-formeerde tehuizen met aanmerkehjk minderen de neutrale tehuizen met aanmerkelijkmeer echtparen het meeste af. ^) In het laat-ste geval komt de afwijking overeen met hetgrotere aantal verzorging wensenden in dezetehuizen.Voor het voorkomen van een relatief grootaantal echtparen zijn twee uiteenlopende oor-zaken aan te voeren: enerzijds een relatiefgroot aantal verzorging wensenden, waaron-der een aantal validc echtparen, anderzijdseen relatief groot aantal verzorging behoe-vende echtparen, die zich niet zelfstandig ineen woning kunnen handhaven.Het benodigde aantal tweepersoonskamers zaldus steeds van geval tot geval moeten wor-den vastgesteld. De mogelijkheden tot eenefficient gebruik van de kamers kunnencventueel worden vergroot door het toepas-sen van een verbindingsdeur tussen enkele^enpersoonskamers, zodat deze kamers alnaar behoefte afzonderlijk of gezamenlijkkunnen worden gebruikt. ^)Behalve samenwoning van alleenstaanden intweepersoonskamers komt ook het bewonenvan tweepersoonskamers door e^n persoonvoor en wel bij rond een vierde van het aan-tal tweepersoonskamers. Bovendien blijkt datin enige tehuizen een groot aantal tweeper-soonskamers zijn gerealiseerd, teneinde latertc kunnen beschikken over een relatief grootaantal ruime kamers, die door e^n persoonkunnen worden bewoond. *). Hoewel opzichzelf het rekening houden met toekomsri-ge mogelijkheden, met andere woorden hetverwerkelijkcn van toekomstwaardc, is toe tejuichen, is dit in deze vorm, voor weike desubsidiering per bed overigens ruimte laat,niet zonder bedenking. Immers, de vertroe-beling -- onvermijdelijk ook wat betreft decxploitatieopzet *) -- van het onderscheidtussen tweepersoonskamers en ruime ^enper-soonskamers (wat de huidige tweepersoons-kamers in de toekomst zouden moeten zijn)leidt direct tot ongewenste samenwoning,waarvan het einde niet is te overzien. Over-schakeling van tweepersoons- op denper-soonskamers zal Immers uiteindelijk afhan-gen van de financiele draagkracht der gega-digden.RectificatieBiz. 221, nr. 10 (okt. '59) van dit Tijdschrif't.Opschrift staat 5a als volgt lezen:Validiteit der bewoners naar jaar van gereed-komen der tehuizen.1) Zie art. I, grafiek 3 in nr. 10 (okt. '59)van dit Tijdschrift.^) Zie ook Rapport Bouwcentrum betreffen-de ,,Huisvesting van bejaarden" 1959.^) Zie o.a. de beschrijving van ,,Voor Anker"te Huizen in De Bejaarden -- juli 1959.*) O.m. rijst de vraag op hoeveel maaltijden ineen dergelijk geval de keuken is berekaid.273Huisvesting enverzorging hejaardenDE VERSCHILLENDE TYPEN BEJAARDENTEHUIZENtype bejaardentehuizenkenmerkenservice-flat pensiontehuispension- enverpleegtehuisverpleegtehuismotief van verzorging verzorgingwensendverzorging wensenid enverzorging behoevendverzorging wensend enverzorging behoevend metmogelijkheden tot ver-plegingverplegingbehoevendaard der verzorg