stedebouw volkshuisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en StedebouwSancring DordrechtInleidingTechnische facetten van het planHet basisplan voor de saneringAdministratieve aspecten van het planBehoud of vernieuwingHet wonen in de binnenstadStedebouwSummaryBEKLEDINGSPLATENDEN HAAGLOOSDUINSEWEG 673Td. 332282GETALITPERSTORPFORMICADUROPALLIGHT-INdak- en golfplatenTechnische Reproduktie InrichtingLIFOKALICHTDRUKFOTOKOPIEFOTOGRAFISCHE REPRODUKTIEIn het centrum van DEN HAAGMauritskade 3Telefoon 110152ALMA'de ideale vloerbedekkingvoor uw salon, huiskamer, kantoor en slaapkamermodem, duurzaam, gemakkelijk te onderhoudenen tevens goedkoop!!!Prijzen vanaf / 11,-- per m^Wonderhout z.g.n. Vloerenboard / 7,75 per m?Leggen inbegrepen. Vraagt gratis prospectus.Toonkamer: Haven 16 - BredaTELEFOON 37160ALPHAMUURVERVEN50 Jaarervaring....en ervaring is niet tevervangenris onbetwist de meest geschiktemuurverf voor binnenwerk enwordt zeer gunstig beoordeelddoor het verfinstltuut T.N.O, teDelft.WasbaarOnverzeepbaarZuurbestendigl\ VERFFABRIEK ALPHAEVIul^^ v/h Gebr. Klaverweiden N.V. Alphen a.d. RijnWnHr Telefoon K 1720-2192LOODGIETERSBEDRIJFW. B. HOOS & ZONEN's-GRAVENHAGELEKSTRAAT 227Telefoon (01700) 859453-853405NieuwbouwOnderhouds&vUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en Stedehouwmei 19i940e jaargang no SMaandbladRedactie:Mevrouw Prof. C. W. Willinge Prins-VisserMej. R. HartstraIr. B. FokkingaMr. C. A. van GorcumH. ]. A. Hovens GreveProf. M. A. KleijnDrs. R. KokIr. P. K. van MeursDr. S. O. van PoeljeMr. Ir. M. M. van PraagH. van SaaneW. ScheerensIr. W. van TijenDrs. H. V. d. WeijdeIr. W. WissingAdres voor Redactie en Abonnementen:Lange Voorhout 19, 's GravenhageTelefoon 18422SAdvertenties:Keizersgracht 188, Amsterdam-C.Postgiro nummer 113028Telefoon 49128Dit nummerHet onderwerp van deze maand is de binnenstad van Dordrecht met de moeilijke problemen,waarvoor dit stadsdeel het huidige gemeentebestuur plaatst en in het bizonder het basis-saneringsplan, dat als grondslag voor het beleid door de gemeenteraad is aanvaard.Voor een verdere toelichting van opzet en inhoud van het nummer moge worden verwezennaar het inleidende artikel, dat de Heer Ir. W. Wissing als lid van de Redactie heeft ge-schreven.De Redactie wil er alleen nog op wijzen dat de achterstand, waarop zij in haar woordvooraf bij het eerste nummer van deze jaargang doelde, aanvankelijk nog is vergroot, door-dat bij het afdrukken, met name van het maartnummer, ernstige stagnatie is ontstaan, tengevolge van een ingrijpende verbouwing bij de drukkerij.De Redactie is er zich voUedig van bewust dat een regelmatige en tijdige verschijning eendringend belang is en zij zal zich bij voortduring inspannen cm de achterstand in te halenen om verder ten voile aan die eis te blijven voldoen.101InhoudSanering DordrechtInleiding, Ir. W. WissingBehoud of vernieuwing van Dordrechtsbinnenstad, R. C. Hekker103Het wonen in de binnenstad,Enkele technische facetten van het plan, Drs. R. KokIr. G. Bijleveld 108Het basisplan voor de sanering vanDordrechts binnenstad,Ir. S. J. van EmbdenDe administratieve aspecten van hetDordtse saneringsplan,Mr. J. P. A. van der Hoeven 117Stedebouw111 BinnenlandSummary121133142144Abonnementsprijs f 16,--. Losse nummers f 2,--.De leden van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw (Udmaatschap voorphysieke leden f 1^,--) en de leden van de Nationale Woningraad ontvangen het blad kosteloos.102Sanering DordrechtInleidingGezicht op de hinnenstad van DordrechtGroothoofdpoort en omgeving van de rivier?i'j "^ gezien?ia Foto Rijksdienst voor de MonumentemorgInleidingZoals algemeen bekend is Dordrecht een deroudste Hollandse steden: leerden wij immersniet reeds op de lagere school dat Dirk IIIhier in strijd met de ideeen van zijn superieur,de Keizer van het Duitse rijk, op eigen gele-genheid tol hief van de schepen die de Mer-wede bevoeren?Dit moge dan al niet waar zijn, de hogeouderdom van de stad staat wel vast.Van de aanvang af was Dordrecht, gelegenaan water of wateren, die het een directeverbinding gaven met de stroomgebieden vanMaas, Rijn, Schelde en hun zijrivieren, voor-bcschikt een belangrijk handels en scheepvaart-centrum te worden.Dit bleek dan ook spoedig het geval te zijnen stimuleerde de groei van Dordrecht totaan de St. Elizabethsvloed.Deze ramp evenwel ontnam Dordrecht eenbelangrijk decl van het achterland, waarvaneen handelsstad nu eenmaal moet bestaan. Nietalleen werd n.l. aan een groot deel van datIr. W. Wissingachterland zoveel schade toegebracht, dat hetvoor lange tijd welnig of geen economischebetekenis meer had, doch bovendien werd,door het ontstaan van de Brabantse Biesbos,Dordrecht van Brabant afgesneden. Dordrechtlag zodoende ook niet meer aan een hoofd-route, Immers de verbinding van Holland enBrabant Hep over Strijen en Moerdijk en Hetdus Dordrecht terzijde liggen.Hierdoor is de teruggang te verklaren dieDordrecht vooral in de latere middeleeuwenheeft ondergaan en die ook heeft veroorzaaktdat de stedebouwkundige werkzaamheid, diealom in de late middeleeuwen en de renais-sance het aanzien van onze Hollandse stedenin zo hoge mate heeft bei'nvloed, aan Dor-drecht is voorbijgegaan.Andererzijds heeft dit veroorzaakt dat wij nunog steeds genieten van dit unieke voorbeeldvan een middeleeuwse Hollandse stad, waar-van de vorm vooral in de grote havenbekkenszo gaaf voor ons is bewaard gebleven.Gezien de gunstige verkeersHgging heeft Dor-drecht ook in deze moeilijke tijden het hoofdboven water kunnen houden, getuige de luxu-euze koopmanshuizen, die in de 17e eeuw envooral in de 18e eeuw langs de Wijnstraat,de Groenmarkt en langs de havens gebouwdwerden.Na de economische teruggang, welke het di-recte gevolg was van de St. Elizabethsvloeden die o.a. in de slechte bebouwing tussen deVoorstraathaven en de Spuihaven, vooral inhet kwartier van de voormalige grachtjes, totuitdrukking kwam, heeft Dordrecht zich dusgeleidelijk weer een plaats veroverd onder deHollandse Koopmanssteden.Behalve de handel kwam in deze tijden inDordrecht ook steeds meer industriele bedrij-vigheid op, die onder meer tot uitdrukkingkwam in een groot aantal houtzaagmolens enandere ,molens", die enerzijds gelegen warentussen de Lijnbaan en het Wantij, andererzijdsrond het Papegat en nabij de Weeskinderdijk.103Sanering DordrechtInleidingOi?"-?iinW Dordrecht naar Jakob van DeventerDeze voorultgang, welke in de 17e en 18eeeuw meer de omvang had van een recon-structie van de middeleeuwse stad en die dusbinnen de oorspronkelijke omwalling bleef,kreeg in de tweede helft van de 19e eeuw,onder de invloed van vrijhandel en industria-lisatie een enorme omvang, die Dordrecht inkorte tijd tot ver buiten haar oorspronkelijkeomwalling deed groeien.In deze tijd werd de stad uitgelegd met tweesingels, waarvan de nu onder de naam Singelbekende ringweg de tweede was en de eerstenog aanwezig is in het Kromhout, de Corne-lls de Wittstraat en de Hellingen.Reeds uit de namen van deze straten blijkt,dat hier oorspronkelijk de expanderende nij-verheid haar vestigingsplaats vond en dateerst later de gaten tussen de bedrijfsgebiedenmet woonbebouwing werden ,,opgevuld".Hoewel vooral die buurten, welke in de aan-vang van deze periode tot stand kwamen, nuzeker niet meer de toets van een gezonde,noch van een fraaie stedebouwkundige ont-wikkeling kunnen doorstaan, werd in dezetijd de basis gelegd voor de Drechtsteden vanhet heden.Immers niet slechts in Dordrecht zelf, dochook op de beide tegenoverliggende oevers vande Merwede, n.l. in Zwijndrecht en Papen-drecht, ontstond een ontwikkeling, die ver uit-ging boven de Zoutketen van het middel-eeuwse Zwijndrecht en de zuiver agrarischebedrijvigheid van Papendrecht.Bovendien kwam omtrent de eeuwwisselingin Sliedrecht het baggerbedrijf op gang ennestelden zich langs de oevers van de Noordscheepswerven en sloperijen.Intussen had behalve het waterverkeer ook deijzeren weg het gebied der Drechtsteden ont-sloten en was Dordrecht weer ingeschakeldin de hoofdroute van Holland naar Brabant.Hoewel de twee spoorbanen nu het lichaamvan Dordrecht op een verschrikkelijke manieromknellen en doorsnijden, zijn zij het destijdsgeweest, die in zo hoge mate hebben bijge-dragen tot de groei van de stad tot haar hui-dige omvang.Naar bekend, was de eerste dezer spoorbanen104Sanering DordrechtInleidingDordrecht in 1849K A A R rde z.g. ,,oude lijn", die nu de hoofdverbindingvormt tussen Amsterdam en Parijs, doch diejuist voor dit belangrijke doel wat haar tracedoor Dordrecht betrcft, niet geheel geschikt is.De andere lijn is die, welke Rotterdam viaGeldermalsen met Tiel, Arnhem en Nijmegenverbond en die jarenlang een belangrijke ver-binding met Duitsland heeft gevormd. Hoeweldeze lijn haar betekenis voor het personenver-voer nu vrijwel heeft verloren, blijft zij alsvrachtvervoerslijn naar Dordrecht met eenbelangrijk deel van het achterland van belang.Het zal niemand overigens verbazen te ver-nemen, dat er studie wordt gemaakt van di-verse mogelijkheden de traces van deze spoor-banen en hun, steeds meer belemmering voorde scheepvaart gevende, vaste oeververbindin-gen te verbeteren.Doch laten wij ons door deze kwestie nietafhouden van ons relaas over de ontwikke-ling van Dordrecht en haar buursteden, diesinds de dertiger jaren door de nieuwe Rijks-weg en de Moerdijkbrug ook met Brabantweer een goede verbinding hebben gekregen.Intussen waren op instigatie van en groten-deels op kosten van het stadsbestuur vanDordrecht geleldelijk aan steeds grotere delenvan het eiland van Dordrecht weer ingedijkten drooggemalen, waren veerverbindingen metde Hoekse Waard, de Brabantse Biesbos,Zwijndreoht en Papendrecht totstandgekomenen had zich enerzijds langs de oevers van deMerwede en Wantij en andererzijds langs deoever van de Dordtse Kil een industrieleontwikkeling in gang gezet, deels in plaatsvan en deels als uitbreiding van de daar ineen eerder stadium gevestigde houtzagerijen enscheepswerven.Onze eeuw bracht langs de Kil de eersteDordtse zeehaven tot stand, terwijl kort ge-leden reeds een tweede zeehaven tot stand isgekomen en de plannen voor een verdere ont-wikkeling aldaar, in de vorm van het stout-moedige plan voor de omlegging van de Kilgereed zijn.Ook bracht onze eeuw het graven van diverseindustriehavens langs de Merwede, nu reedstot aan de Baanhoekbrug, dus tot op de grensvan Sliedrecht toe.Niet alleen in Dordrecht, doch ook langs deOude Maas bij Zwijndrecht en de Noord tot105Sanering DordrechtInleidingMaquette van de oude stad in 1S43aan Hendrik Ido Ambacht en langs de Mer-wede van Papendrecht tot Hardinxveld groei-de een gezonde industriele bedrijvigheid.Vooral scheepsbouw en metaalnijverheid, dochook chemische bedrijven en hiervan afgeleideindustrieen vonden geleidelijk aan een plaatsIn het gebied van de Drechtsteden.Uit alles blijkt de grote onderlinge lotsver-bondenheid van al deze plaatsen, die dan ookinmiddels besloten tot het doen opstellen vaneen gemeenschappelijk stedebouwkundig plan,dat al enige vorm begint aan te nemen onderde handen van de gezamenlijke stedebouw-kundige adviseurs van de Drechtsteden, de he-ren de Ranitz, Schut, Pouderoyen, van Emb-den en schrijver dezes, bijgestaan door hunmedewerkers en de technische adviseurs vande diverse gemeenten en door het E.T.I, voorZuid-Holland.Zonder vooruit te lopen op dit plan, mag welworden onthuld dat het voorziet in deuitgroei van de Drechtsteden binnen een pe-riode van 12 a 13 Jaren tot een inwonertal vanruim 200.000 zielen.Dit grote agglomeraat zal, behalve over di-verse subcentra van behoorlijke omvang, uiter-aard moeten beschikken over een goed geoutil-leerde en goed met het gehele gebied van ditagglomeraat verbonden city.Wat ligt er meer voor de hand dan hiervoorde bestaande city van Dordrecht gereed temaken? Het is dan ook in dit licht, dat hetsantringsplan voor de binnenstad van Dor-drecht mede moet worden gezien.Doch ook zonder deze functie, die slechts eenuitbreiding betekent van de reeds eeuwen be-staande functie van streek- en verkeerscen-trum, is er genoeg reden de binnenstad vanDordrecht te laten voortbestaan en haar daar-toe te regenereren.Dordrechts binnenstad is immers reeds nu decity van een stad van ruim 80.000 inwonersen zal over 12 a 13 jaar de city zijn van eenstad van 120.000 inwoners.Het is dus geenszins ten onrechte dat de106\\,\l[Pila "iinillFTIIIS 13 . li SiSS^*" ii'K*^>i^%t^.1. ElecirischeCenirale, Dordt2. Gasmeierfabr., Dordt3. 510 Woningen, Dordrechi4. 352 Flaiwoningen, ArnhemVan grondwerk tot en met afbouw,Van Wijnen verzorgt het geheel.Uitvoering van werken door het gehele land.Utiliteitsbouw, Burgerbouw, Beton, Waterbouwkundige- en Heiwerken.Afzonderlijke afdeling Woningbouw in hetKorrelbetonsysteem (Ned. Octrooi Nrs. 67739 en 67908 )KANTOOR: DORDRECHT - KROMHOUT 95 - TELEFOON 6941 (4 lijnen)Bijkantoor: Den Haag - Fr. Maelsonstraat 45 - Tel. 553844kCAGemeente NIEUWER-AMSTELBij de DIENST VAN GEMEENTEWERKEN afdeling STE-DEBOUW kan worden geplaatst:a. een technisch hoofdambtenaarTaak: leidinggevende functie op de tekenkamer ,,uitbrei-dingsplannen in onderdelen".Vereist: diploma H.T.S. bouwkunde, ruime tekenervaringen enige juridisch-administratieve kennis op stedebouw-kundig gebied.Dienslverband: nader overeen te komen.b. een technisch ambtenaar Aof technisch ambtenaarTaak: planologisch onderzoek en/of stedebouwkundig te-kenwerk.Vereist: H.T.S. bouwkunde en/of stedebouwkundig teke-naar P.B.N.A., dipl. middelbaar planologisch onderzoekerstrekt tot aanbeveling.Dienstverband en salaris: afhankelijk van ervaring en di-ploma's. >Salarisgrenzen:techn. hoofdambtenaar f 7.440, / 9.180,-techn. ambtenaar A / 6.396, / 7.614,-techn. ambtenaar / 5.700, / 6.918,-exclusief compensatie A.O.W. en huurverhoging.De gemeente Nieuwer-Amstel is aangesloten bij het I.Z.A.Noordholland.Verplaatsingskostenbesluit is van toepassing.SoUicitaties: eigenhandig geschreven te richten aan de di-recteur, Kastanjelaan 1, Amstelveen, binnen 10 dagen naverschijning van dit blad.r "^v..De Stichting Landbouwhuishoudkundig Onderzoek vraagtvoor haar afdeling Wonen:EEN ACADEMISCH GEVORMDMEDEWERKER/STER(socioloog, sociograaf, sociaal/psycholoog of sociaal eco-noom), die leiding zal hebben te geven aan onderzoek om-trent woonbehoeften en wooneisen. Alleen zij die over er-varing beschikken op het gebied van het wonen gelievente reflecteren. Salaris afhankelijk van leeftijd en bekwaam-heid. Gegadigden zuUen worden uitgenodigd voor eenpsychologisch onderzoek. Eigenhandig geschreven soil, on-der no. 908/7852 (in linker bovenhoek env. en brief) te rich-ten aan het bureau Personeelsvoorziening van de Rijks-overheid, Prins Mauritslaan 1, Den Haag..^^gemeente^"-?^' S5[Bij het GROND- EN HAVENBEDRIJF kan worden ge-plaatst eenreferendarisTaak: het verrichten van werkzaamheden op het gebiedvan grondverwerving, grondverkoop, onteigening en hetvoeren van onderhandelingen daaromtrent in een zich sneluitbreidende industriestad van ruim 120.000 inwoners.Gedacht wordt o.m. aan een econoom of jurist met ervaringop dit terrein.Salaris: tussen / 799,77 en / 1043,77 per maand, ongeachtcompensatie huurverhoging.Positie: bij gebleken geschiktheid bestaat de mogelijkheiddat betrokkene na pensionering van de directeur in 1961met de leiding van het bedrijf belast zal worden.Inlichtingen: worden op aanvraag gaarne telefonisch ver-strekt door de directeur van het bedrijf (telefoon 4041, toe-stel 30).Sollicitaties: uitsluitend per briefkaart met vermelding let-ter T aan de afdeling personeelszaken van de gemeentese-cretarie. Een sollicitatieformulier zal daarna worden toe-gezonden.:VctOK&tJi^\WAND- en VLOERTEGELSMOZAiEKonverglaasdverglaasdglasMARMER-TEGELSSOLNHOFENVorstvrij materiaalin tegels en strippenUlT VOORRAAD LEVERBAARSanering DordrechtInleidmgw18e eeuwse opticaprent. Gezicht op Dordrecht van de rivier afvroede vaderen van Dordrecht hun stedebouw-kundigen opdracht gaven met de raeestespoed plannen voor de sanering van hunmooie oude stad te ontwerpen, plannen waar-over U in de volgende bladzijden meer zalvernemen.U treft n.l. hierna eerst een artikel aan vanIr. Bijleveld, directeur van de Dienst Open-bare Werken van Dordrecht, die U als ,,huis-arts" zijn diagnose zal mededelen en U zal in-formeren over de adviezen, welke hij voor debehandeling van de ,,patient" heeft gegeven.Daarna zult U een uitvoerige toelichting vin-den op het basisplan voor de sanering van debinnenstad, (dat op 20 mei 1958 in beginseldoor de gemeenteraad van Dordrecht werdaanvaard) van de hand van de ,,specialist"Ir. van Embden.Als sluitstuk op de informatie over het planen wat ermede dient te worden gedaan, zietU een artikel van Mr. van der Hoeven, datde juridische en de financiele kant van hedenen verleden van het saneren in Dordrechtbelicht.Hierna komen er twee artikelen, die niet vande makers van het plan, doch van de ,,bui-tenwacht" afkomstig zijn. De redactie heeftn.l. gemeend, dat juist bij een belangrijke zaakals deze een critisch geluid node zou wordengemist en verzocht derhalve de heer Hekkereen beschouwing te wijden aan de behandelingvan de monumenten in het saneringsplan; deheer Kok om een beschouwing omtrent hetvraagstuk van het wonen in binnensteden, in-zonderheid in die van Dordrecht.De redactie hoopt, dat deze reeks artikelen,waarvan de inhoud ingevolge haar opdrachtdoor schrijver dezes in zekere mate werd ge-coordineerd, de lezers een zo volledig moge-lijk beeld van het onderhavige onderwerp zalgeven.107Technische facetten van het planWijnhavenEnkele technische facetten van het plan Ir. G. BijleveldDe stad als organismeHet wekt geen verwondering dat een stadvaak vergeleken wordt met een levend orga-nisme; de analogieen zijn zo sterk, dat ditbeeld zich vanzelf bij de beschouwer opdringt.Wanneer wi; spreken van sanering, gaan we ervan uit, dat het stadsorganisme ziek is. Ditblijkt inderdaad het geval; reeds bij een eer-ste onderzoek constateren we dat de patienthartklachten heeft en lijdt aan aderverkalkingen verlammingsverschijnselen.Voor de behandeling van zulke ernstige ver-schijnselen is een bekwaam medisch team no-dig. De taak van de directeur openbare wer-ken is in dit geval te vergelijken met die vande huisarts. Hij moet voor de dagelijksekwaaltjes raad geven, verwijsbriefjes schrij-ven voor de specialisten, trait d'union zijntussen de specialisten onderling en tussen dezeen de patient en tenslotte die bizondere ar-beid verrichten, waarvoor het lastig is apartespecialisten aan te wijzen.Van de specialisten is als eerste ir. Wissingte hulp geroepen. In een langdurige samen-werking tussen hem en de dienst openbarewerken zijn de grote lijnen van het planopgesteld, en werden de probleemstellingenduidelijker. Naarmate wij ons in het planverdiepten, bleek de moeilijkheid van de op-gave, om, met behoud van het karakter ende historisch en architektonisch waardevolleelementen van de stad, een saneringsplan temaken dat het stadshart weer krachtig doetfunctioneren.In dit stadium hebben wij ons de medewer-king verzekerd van ir. Van Embden, waar-na op grond van plaatselijke kennis en ge-maakte voorstudies enerzijds en het groteinzicht van de nieuw aangetrokken specia-list andererzijds in betrekkelijk korte tijd hetbasissaneringsplan gereed kwam.Bij de nadere ultwerking van het plan bleekde stedebouwkundige detaillering vaak zonauw samen te hangen met de architektoni-sche vormgeving, met name in de omgevingvan de talrijke monumenten, dat het nodiggeoordeeld werd nog een derde specialistaan te trekken. Indien ir. Van Embden nietreeds zo zwaar belast was, had ook hij zichmet de architektonische vormgeving kunnenbelasten. Thans is daarmede ir. Kruger be-last en aangezien in de binnenstad eigenlijkiedere nieuwbouw of verbouwing van hetgrootste belang kan zijn, is aan hem ook hetwelstandstoezlcht in de binnenstad opge-dragen. ? .108Tcchnischc facctten van hct planNieuwe HavenFoto Stijns, DordrechtHet onderzoekTen aanzien van de taken, die de dienst tenbehoeve van het saneringsplan moet verrich-ten, onderscheiden we de dagelijkse en debizondere.Tot de laatste behoren b.v. de opname vande panden en de opmeting van de gehelebinnenstad.Van alle panden werd nagegaan het gebruik,onderscheiden in woning, winkel of bedrijf,terwijl daarnaast de bouwtechnische quali-teit werd opgenomen, onderscheiden in goed,matig of slecht. Uiteraard is de vaststellingvan het gebruik der panden veel eenvoudi-ger dan de vaststelling van de bouwtechni-sche qualiteit, omdat de beoordeling van dequaliteit meet van subjectieve inzichten af-hankelijk is. De gehele opname is geschieddoor de afdeling bouwtoezicht, incidenteelversterkt door opzichters, die in dezelfdetijd tengevolge van de bestedingsbeperkingbij andere onderdelen van de dienst warenvrijgekomen.Teneinde zoveel mogelijk eenheid in dequaliteitsbeoordeling te krijgen, is eerst eenaantal panden gezamenlijk met de chef be-oordeeld, daarna is een aantal panden doorieder van de opnemers afzonderlijk beoor-deeld, waarna het resultaat werd besproken.Eerst daarna werd overgegaan tot de eigen-lijke opname van de panden.Het resultaat van beide opnamen is weerge-geven in de gebruiks-, respectievelijk de quali-teitskaart. Daarnaast zijn nog twee monu-mentenkaarten gemaakt, de ene met monu-menten die gespaard blijven, de andere metmonumenten die geraakt worden.De opmetingTen behoeve van de opmeting werd over dehele binnenstad een meetkundige grondslaggelegd, die voordien geheel ontbrak. Daarnawerden alle straat- en havenwanden opgeme-ten. Voor wat betreft de stadsgedeelten, diemoeten verdwijnen, werd daarmede vol-staan; ten behoeve van het kaartbeeld werdnog slechts de kadastrale kaart tussen dezewanden ,,ingepast".Daar waar doorbraken plaats zullen vinden,werd een strook van behoorlijke breedte ge-meten. Voor het vaststellen van achtergevel-rooilijnen, die op vele plaatsen samen vallenmet de bestaande bebouwing, werden daarwaar dit nodig was, de binnenterreinen op-gemeten.Op deze wijze werd in betrekkelijk korte tijd109Technische facetten van het planeen goede kaart van de binnenstad vervaar-digd. De detaillering van het plan zal op deingemeten kaart schaal 1 : 500 plaats vin-den, die ten behoeve van de overzichtelijk-heid fotografisch op de schaal 1 : 1000 ge-bracht zal worden.De patient onder controleTot de dagelijkse zorgen van de dienst tenaanzien van het saneringsplan behoort in deeerste plaats het toetsen van alle bouwaan-vragen aan het plan. In het stadium, waarinhet plan geen wettelijke status heeft, is diteen moeizaam karwei. Voortdurend wordtgetracht ingrijpende verbouwingen in gebie-den, waarin veel verandert, tegen te gaan.Geconstateerd mag worden, dat door over-reding en voorlichting nog vrij veel bereiktwordt. Bij herhaling konden bedrijven uit debinnenstad verplaatst worden naar in-dustrieterreinen, waarbij de gemeente eige-naar werd van de terreinen in de binnenstad.Daartegenover staan echter ook negatieveresultaten, waarbij grote bedragen gespaardzouden zijn, indien gelijk bij uitbreidingsplan-nen, een voorbereidingsbesluit genomen hadkunnen worden.Een taak, die hier nauw bij aansluit, is deonbewoonbaarverklaring en de aankoop vankrotten. Teneinde te voorkomen, dat bij ver-waarlozing van woningen, de onbewoonbaar-verklaring in feite een premie betekende voorde kroteigenaar, die door de onderbrengingvan meest marginale bedrijfjes, een hogerehuur toucheerde dan te voren, werd door deDordtse gemeenteraad een verordening vast-gesteld, die de aard en het gebruik van de ge-bouwen en het gebruik van de gronden in dekom regelde.De laatste jaren is een vrij groot aantal krot-ten aangekocht, die, zodra ze leeg zijn, zospoedig mogelijk gesloopt worden.Daar de tijdige realisering van de verschil-lende onderdelen van het plan, voor het wel-slagen van het gehele plan van het grootstebelang is, wordt thans gewerkt aan een ur-gentieschema voor systematische aankoop vande verschillende gebieden.Teneinde te komen tot een globale kostenra-ming van het gehele plan worden in een twee-tal gebieden alle panden volledig getaxeerden nauwkeurig gequalificeerd.RestanratieTenslotte is de restauratie-afdeling van dedienst bizonder geactiveerd, omdat wij ons alscaak gesteld hebben die monumenten en ka-rakteristieke gebouwen, welke gespaard blij-ven -- en gelukkig is dat het overgrote deel--, zo goed mogelijk te restaureren en voorhet nageslacht te bewaren. Dat brengt tevensmede een zoeken naar gebruikers voor diepanden, die bereid en in staat zijn deze pan-den zo goed mogelijk te bewonen.Enkele goed geslaagde voorbeelden hiervanzijn de restauratie van het Phil-gebouw envan het pand, waarin thans de Kamer vanKoophandel zetelt. De foto's spreken in dezeeen duidelijke taal.Voor al deze werkzaamheden is het eigenlijknoodzakelijk, dat men de stad, zijn bewonersen hun economische actlviteiten alle op eenprik kent. Gelukkig is de omvang van Dor-drecht nog zodanig, dat zulks niet bij voor-baat is uitgesloten.Een bizondere, met de voorgaande nauw sa-mcnhangende taak is er een van zelfopvoc-ding. Het zal duidelijk zijn, dat karakteris-tieke stadsdelen aan de openbare werken, dieer gemaakt worden, speciale eisen stellen. Daarde moderne technicus minder dan zijn am-bachtelijke voorganger uit vroeger eeuwenoog heeft voor en tijd kan geven aan con-structiedetails en schaalverhoudingen, diejulst op deze straathoek of langs gindse ge-velwand van de grootste betekenis zijn, is hierspeciale waakzaamheid vereist.Getracht wordt zulks te bereiken door derestauratie-afdeling, die krachtens haar instel-ling het meest ambachtelijk is en oog voordetails en schaalverhouding heeft, in te scha-kelen als verplichte adviseur bij nieuwe wer-ken van de elgen dienst, voor zover die be-trekking hebben op de oude binnenstad.En zo kan het gebeuren dat de restauratie-man meepraat over het soort plaveisel, overde vorm van straatlantaarns, over toepassingvan natuursteen in plaats van beton als muur-afdekking, over de vorm van hameistijlen ofde belijning van brughekken. Deze vorm vansamenwerking geeft wel eens moeilijkheden,-- is niet alle zelfopvoeding moeilijk --, temeer daar de projecten meestal duurder wor-den. De aanvankelijke resultaten wettigen ech-ter het nemen van deze moeilijkheden.Het is duidelijk dat de uitvoering van hetsaneringsplan van alle medebewoners bizon-der veel toewijding vraagt en van het gemeen-tebestuur grote vastberadenheid en doortas-tendheid. Indien we echter nogmaals terug-vallen op onze oorspronkelijk vergelijkingvan het aan zulke ernstige kwalen lijdendeorganisme, mogen we zeker stellen: ,,auxgrands maux les grands remedes".110 '??'. ''>- & 'i^^'^^^vi. '^Nieuive stromingen eisen betrouivbare bakensZo'n verblijdende nieuwe stroming inde woningbouw is complete vioerafwerking,dus vioerbedekking bij de huur inbegrepen.Het. betrouwbare baken daarvooris permanent linoleum.Tegenover een geringe verhoging vande huurprijs staan deze belangrijke voordelen:X' permanent linoleum betekent voorde huurder een aanzienlijke verlichtingvan zljn Installatie-budget;* garandeert ook de minder draagkrachtigeneen volwaardige vioerbedekking;* bevordert de geluid-isolatie tussen de woonlagen;^ is biijvend bacteriendodend, dus hygienisch;'X- heeft een lange levensduur, de kleuren gaandoor-en-door, dus kunnen niet wegslijten;^ verhoogt de woonbeschaving.linoleum kroiTimenieVoor keuken, douchecel en hal ook colovinyl plastic asbesttegels,soepel en slijivast, in hoge mate bestand tegen olien,vetten, zuren en vele andere chemicalien.Vraag ook naar colorite cumaronhars tegels,eveneens in vele fraaie tinten.Onze afdeiing technische adviezen verstrekt gaarne volledige inlichtingen (telefoon 02980-81941)D.H.B.H.HOUTBOARDTRIPLEXDEURENKEUKENSETERNITN.V. DORDRECHTSCHEHOUT- EN BOUWMATERIALENHANDELDORDRECHTKROMHOUT 145-147 - TEL. 5224iiHei!