stedebouw volkshuisvestingIn dit nummerUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en StedebouwStedebouwOntwikkeling woningbehoefteVolkshuisvestingDifferentiatie van kwaliteit en huur van woningenSummarySeptember 1959BEKLEDINGSPLATENDEN HAAGLOOSDUINSEWEG 673Tel. 332282GETALITPERSTORPFORMICADUROPALLIGHT-INdak- en golfplatena//eproducien voorconservering, bedekkingverfraaiiog en afdichiing^4 eeuwTOUWEN & CO. - AMSTERDAMVIERWINDENDWARSSTRAAT 1-3, TELEFOON (020)46275-45393C.T IE ONlHOUDtMHoutbouw Fa. Gebr. TimmerGIESSENDAM -- Telefoon no. 62 Ned. HardinxveldUw Adres voor:Directieketen, Volksketen, Cementloodsen, Barakken, enz.De Woningbouwverenigingen hebben wei-nig geld voor het onderhoud van hunwoningen.Wat dan met Binnen-en Buitenschilderwerk ?Maar.... met VASTACEL GROND- ENAFLAKKEN bespaart U minstens 10% opde materiaalkosten.Vraagt U onze noteringen voor eenmodern of klassiek verfsysteem.Fa. GEBR. VAN MOURIKLAKFABRIEKEN -- DEIL (by GELDERMALSEN)Telefoon K 3457-241 (2 lijnen)ALPHAMUURVERVEN50 Jaarervaring....en ervaring is niei tevervangenr'ALPIHlATiXis onbeiwist de meest geschiktemuurveri voor binnenwerk enwordt zeer gunstig beoordeelddoor het verfinstltuut T.N.O, teDelft.WasbaarOnverzeepbaarZuurbestendignALPHAV.VERFFABRIEK ALPHAv/h Gebr. Klaverweiden N.V. Alphen a.d. RijnTelefoon K 1720-2192Makelaarskantoor A.W.VAN VLIETKorte Tiendeweg 10 - GOUDA - Telefoon 3509belast zich gaarne metKOOP, VERKOOP. XAXATIES en BEHEERvan ONROERENDE GOEDERENHypotheekbemiddeliug eu aUe verzekeriugeuMUURVERF problemenVOORKOM PROBLEMEN EN PASBETONALINETOEde verrassendemuurverf opoUebasis^jN.V. BRISTOL-HOLLANiyHonselersdijk - tel. 01740-4199Voor GLASN. V. DORDTSCHE GLASHANDELKuipershaven 28-29-30 DORDRECHT Telefoon 7245Het adres voor SPECIALE BEGLAZINGSMATERIALENIN verband met drukke werkzaamheden ishet de Nationale Woningraad helaas nieimogelijk de Woningbouwvereniging gelijk-tijdig met dit nummer te doen verschijnen.Toezending zal zo spoedig mogelijk sepa-raat geschieden.s&vUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en StedebouwSeptember 195940e jaargang no. 9MaandhladRedactie:Mevrouw Prof. C. W. VisserMe}. R. HartstraIr. B. FokkingaMr. C. A. van GorcumH. J. A. Hovens GreveProf. Mr. A. KleijnDrs. R. KokIr. P. K. van MeursDr. S. O. van PoeljeMr. Ir. M. M. van PraagH. van SaaneW. ScheerensIr. W. van TijenDrs. H. V. d. WeijdeIr. W. WisslngAdres voor Redactie en Abonnementen:Lange Voorhout 19, 's GravenhageTelefoon 18422SAdvertenties:Keizersgracht 188, Amsterdam-C.Postgiro nummer 113028Telefoon 49128Dit nummerbevat als hoofdartikel een uiteenzetting van een nieuwe methode tot het berekenen van dewoningbehoefte in de toekomst op grond van de leeftijdsopbouw. Het bclang van een der-gelijke berekening voor de woningpolitiek en voor het stedebouwkundig bcleid is sinds langerkend. Voor beide vormt het aantal woningen die omstreeks bepaalde tijdstippen nodigzuUen zijn, een hoofdgegeven. Ook voor de oorlog zijn methodes ontwikkeld om dat aantalte bepalen. Wij wijzen in het bizonder op de bijdragen van Van Lohuizen en Dclfgaauw ener-zijds, van Angenot andererzijds in Jaargang 1935 van dit Tijdschrift, De in het artikel vanDr. W. Steigenga in dit nummer ontwikkelde nieuwe methode zal des tc meet aandachtvinden, nu de door hem behandelde kwestie aanlciding heeft gegevcn tot een zekere con-troverse, die nauw verbonden is aan de problcmen van de Haagse agglomcratie.Overigens bevat dit nummer een verslag van een ledenvergadering van het Instituut, waar-van de publicatie tot ons leedwezen door gebrek aan ruimte is vertraagd en verder de ge-bruikelijke rubrieken.19JInhoudStedehouwDe ontwikkeling van de woningbe-hoefte in verband met de leeftijds-opbouw, Dr. W. SteigengaBinnenlandOverzicht van TijdschriftenVolkshuisvestingDifferentiatie van kwallteit en huurvan woningen naar het inkomen. Ver-slag van de vergadering van het Neder-lands Instituut voor Volkshuisvesting195 en Stedebouw op dinsdag 9 december202 1958 205204 Binnenland 210Overzicht van Tijdschriften 212Summary 212Abonnementsprijs / 16,--. Losse nummers f 2,--.De leden van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw (lidmaatschap voorphysieke leden f 15,--) en de leden van de Nationale Woningraad ontvangen het blad kosteloos.19AStedebouwOntwikkeling woningbehoefteIn verband met leeftydsopbouwstedebouwDe ontwikkeling van de woningbehoefte inverband met de leeftijdsopbouwDr. W. SteigcKg.iHet vraagstuk van de gemiddelde woningbc-zetting -- abusievelijk ook wel aangeduid alsgemiddelde gezinsgrootte -- is onlangs we-derom in het middelpunt der belangstellingkomen te staan. Aanleiding hiertoe was eendiscussie rond het stichten van een satelliet-stad ten behoeve van de Haagse agglomera-tie.Een der door het Provinciaal Bestuur vanZuid-Holland aangevoerde argumenten, datde stichting van een satellietstad niet urgentwas, was gebaseerd op de opvatting dat degemiddelde woningbezetting -- na opheffingvan de woningnood -- in de Haagse agglo-raeratie ook voor de toekomst mocht wordengesteld op 3,55. In 1956 was in de agglome-ratle 's-Gravenhage ('s-Gravenhage, Voorburg,Rijswijk, Leidschendam en Wassenaar) de ge-middelde omvang van de woningbehoevendeeenheden evenwel reeds 3,467. Indien rekeningzou mogen worden gehouden met de vrijwil-lige samenwoningen -- en een noodzakelijkte achten woningreserve buiten beschouwingwordt gelaten --, komt men op een gemid-delde van 3,551. Klaarblijkelijk wordt dus inde beslissing van het Provinciale Bestuur vanZuid-Holland stilzwijgend verondersteld datgeen verdere daling van dit gemiddelde in devolgende decennia zal plaats hebben.Het is duidelijk dat een daling van de ge-middelde grootte der woningbehoevende een-heden belangrijke consequenties zal hebbenvoor de woningbouw, i.e. uitbreiding van eenstad. Zou het gemiddelde tot 3,3 dalen, danheeft dit tot gevolg dat er voor iedere100.000 inwoners rond 2000 woningen meernodig zijn dan wanneer het cijfer 3,55 magworden aangehouden. Het is derhalve belang-rijk genoeg een ogenblik stil te staan bij declementen, welke de structuur der bevolkingnaar woningbehoevende eenheden en dus ookhet aantal bepalen.Hiertoe dienen eerst enkele terminologischeafspraken te worden vastgelegd. Er drelgt n.l.enige verwarring, daar in officiele stukken,vaktijdschriften en deskundige rapporten dik-wijls verschillende termen worden gebruikt teraanduiding van hetzelfde begrip. Wanneergesproken wordt over ,,gemiddelde woning-bezetting" kan dit zowel betrekking hebbenop de bestaande situatie waarin een groot wo-ningtekort aanwezig is, als op een ideale si-tuatie waarin dit tekort is ingehaald. Mecr-raalen wordt dan ook in het laatste geval hetadjectief ,,ideale" aan deze term toegevoegd,welke term tot misverstand aanleiding zoukunnen geven. Derhalve zal wanneer in dezebijdrage wordt gesproken over de ,,gemiddeldewoningbezetting" hierbij worden veronder-steld dat het woningtekort geelimineerd is.Ook wordt meermalen gesproken over de ge-middelde gezinsgrootte.Het bezwaar hiertegen is dat deze term pre-tendeert betrekking te hebben op het gezin.In werkelijkheid echter gaat het niet alleenom gezinnen, maar ook om alleenwonendc-alleenstaanden en pseudo-gezinnen. Teneindemisverstand te vermijden, verdient het devoorkeur te spreken van woningbehoevendeeenheden, kleine maatschappelijke cellen dus,waarvan de behoefte -- overeenkomstig be-paalde normen -- aan een zelfstandige wo-ning wordt erkend.Voorop dient te worden gesteld dat de ge-middelde grootte van de woningbehoevendeeenheden niet identiek is met de gemiddeldewoningbezetting. Men dient n.l. ook rekeningte houden met vrijwillige samenwoning, waar-door dus een aantal woningbehoevende een-heden niet in rekening wordt gebracht bij debepaling van de woningbehoefte.Hiernaast dient ook met enige woningreserverekening te worden gehouden. Hoe groot dezewoningreserve is, is een vraagstuk apart het-welk hier buiten beschouwing kan worden ge-laten.Indien de omvang van de wenselijk geachtewoningreserve het aantal vrijwillige samenwo-ningen zou overtreffen, zal dit tot gevolghebben dat de gemiddelde woningbezettinglager zal liggen dan de gemiddelde groottevan de woningbehoevende eenheden. In dezebeschouwing zal voornamelijk worden gespro-ken over de gemiddelde grootte van de wo-ningbehoevende eenheden.De conclusies, welke worden getrokken tenopzichte van de te verwachten ontwikkelingvan de gemiddelde grootte der woningbehoe-vende eenheden, gelden trouwens mutatis mu-tandis ook voor de gem'idelde woningbezet-ting.De ,,bevolking in woningen" kan in enkelegroepen worden onderscheiden:le. dat deel, dat leeft in en behoort tot eennormaal gezinsverband,a. kinderloze gezinnen (echtpaar);b. volledige gezinnen (vader, moeder en kin-deren);c. onvolledige gezinnen (weduwe of weduw-naar en gescheidenen met kinderen);2e. dat deel, dat leeft in doch niet behoorttot een normaal gezinsverband,a. inwonend bedrijfs- en huispersoneel;b. inwonende en in het gezinsverband opge-nomen familieleden of vreemden (kostgangers,,,paying guests" etc.);195StedebouwOntwikkeling tvoningbehoeftein verhand met leeftijdsophouwfSTEEKPROEF 1-1-^3 ROAM IEK1 IMANNEN EN VROUWEN NAAR LEEFWUZEGEZINSHOOFD OF ECHTGENOTE VAN EEN KINDER-LOOS, VOLLEDIG OF ONVOLLEPrG GEZINAUEENSTAANDlOOOV p^c:\1?//-"^\:/ \\AN NE\111i\\.1i.y1/0_.,J.y 'VV < *??..?SiPOinoiPQino0 ' ' ^^ --L^J A-VJEML ^"~Jy VROUWEN Tht I t t.ittv-ttffiii3i--i io m oSaSSSKRs3e. dat deel, dat niet leeft in en niet behoorttot een normaal gezlnsverband, doch hetzij al-leen woont, hetzij met anderen een pseudo-ge-zinsverband vormt,a. alleenwonende hoofdbewoners (met enzonder samenwoning);b. de eigenlijke pseudo-gezinnen (vriendinnen,man met huishoudster etc.);c. de inwonende alleenwonenden (z.g. kamer-bewoners), die een woning delen hetzij meteen normaal, hetzij met een pseudo-gezin ofalleenwonende hoofdbewoner (die bijv. ka-mers verhuurt);de overgang tussen deze laatste groep engroep 2b (kostgangers) is uiteraard nietscherp.De onder 2 en 3 genoemde groepen vormentezamen de ,,alleenstaanden", dus zij, die nietof (niet meer) opgenomen zijn in het gezinvan vader en (of) moeder, nog niet aan ge-zinsvorming zijn toegekomen, of wier gezlns-verband is ontbonden.De door het Centraal Bureau voor de Statis-tiek gehanteerde normstelling ter bepaling derwoningbehoefte sluit aan bij de hier gegevenhoofdindeling der woningbehoevende eenhe-den. In het algemeen gelden voor de bepalingvan de woningbehoefte de onder 1 genoemdegezinnen en de alleenstaanden onder 3a en 3b.De norm zelf valt dus in twee delen uiteen.Het ene deel heeft betrekking op de eigenlijkegezinnen (zie punt 1) en is dus hoofdzakelijkte koppelen aan objectieve demografische fac-toren. Het andere deel (punten 3a en 3b)echter heeft betrekking op alleenstaanden,welker woningbehoefte wordt erkend, voorzo-ver deze op het ogenblik der woning- en ge-zinstelling is geconstateerd. Dit deel van denormstelling steunt dus in sterke mate op degegeven omstandigheden en heeft geen -- ofhoogstens een betrekkelijk -- objectieve waar-de. Immers de verhouding tussen de alleen-staanden, die wel en die welke niet als wo-ningbehoevend zijn erkend, wordt in sterkemate bepaald en door de aanwezige moge-lijkheden van zelfstandige huisvesting dezergroepen en door de plaatselijke houding --mentaliteit -- ten opzichte van deze groepen,welke op zichzelf van invloed is op he: al ofniet creeren dezer mogelijkheden.Het huidig woningtekort en de woningdistri-butie in de verschillende delen van ons landhebben op verschillende terreinen tot bevrie-zing van bepaalde situaties geleid. Het mo-mentele beeld van de woningbehoefte der al-leenstaanden kan derhalve geen uitgangspuntzijn voor de bepaling der werkelijke woning-behoefte.Onderzoektechnisch zal het evenwel vrijwelondoenlijk zijn om hierin voorshands een, be-,ter en betrouwbaarder inzicht te verschaffen.196Guldenvoor hetmodernebouixrenIn de Nederlandse volkswoningbouwwordt toenemende aandacht besteedP; aan een moderne, doelmatige vioerafwerking.'If Dat wil zeggen: aan permanent linoleum.Permanente vioerafwerking vereist slechtseen matige verhoging van de huurprijs.De praktijk leert, dat iedere huurderdeze toeslag graag over heeftvoor de vele onmiskenbare voordelen:* permanent linoleum betekent voorde huurder een aanzienlijke verllchtingvan zijn installatie-budget;* garandeert ook de minder draagkrachtigeneen volw^aardige vioerbedekking;* bevordert de geluid-isolatie tussende woonlagen;* is blijvend bacteriendodend, dus hygienisch;^ heeft een lange levensduur, de kleuren gaandoor-en-door, dus kunnen niet wegslijten;* verhoogt de woonbeschaving.linoleum krommenieOnze afdelingtechnische adviezenverstrekt gaarnevolledige inlichtingen(telefoon 02980-81941)Voor keuken, douchecel en halook colovinyl plastic asbesttegels,soepel en slijtvast, in hoge mate bestand tegen olien.vetten, zuren en vele andere chemicalien.Vraag ook naar colorite cumaronhars tegels.eveneens in vele fraaie tinten. _VACATUI^iDIENST DER PUBLIEKE WERKENAMSTERDAMBij de afdeling STADSONTWIKKELING bestaat gelegen-heid tot plaatsing van:a. een ervarenstedebouwkundlige medewerkermet ruime kennis van en belangstelling voor de civiel-technische aspecten van het stadsplan. Het diplomah.t.s., afd. weg- en waterbouwkunde, is vereist;b. een ervarenstedebouwkundige ontwerperdie zal worden ingeschakeld bij iiet ontwerpen enuitwerken van de uitbreidings- en/of binnenstads-plannen;C. enige stedebouwkundige tekenaarsmet praktische ervaring; het bezit van het diplomastedebouwkundig tekenaar P.B.N.A. strekt tot aan-beveling;d. een assistent-tekenaar of opzichterbij de onderafdeling Studiebureau voor het verzorgenvan tekenwerk van uiteenlopende aard, het verlenenvan assistentie bij het uitwerken van statistische ge-gevens en het verrichten van technisch-administra-tieve werkzaamheden.Rang en salaris, afhankelijk van opleiding, ervaring enleeftijd, nader overeen te komen.Salarisgrenzen voor de betrekking(en), genoemd onder:a. minimum f 7.463,81 -- maximum f 10.761,24b. minimum f 5.753,09 -- maximum f 9.627.24c. minimum f 4.042,37 -- maximum f 7.197,70d. minimum f 3.852,29 -- maximum f 5.563,01Vergoeding van pension-, reis- en verhuiskosten volgensde gemeentelijke regeling.Sollicitaties, onder no. 52718, in te zenden bij de Directeurder Gem. Personeelsvoorziening, Sarphatistraat 92, Am-sterdam-C.gemeente . .enschedeBij de afdeling nieuwbouw van de dienst van openbarewerken en volkshuisvesting kan worden geplaatst eentechnisch ambtenaar (Iste klas)Vereist diploma h.t.s., afdeling bouwkunde en ervaring inhet uitwerken van nieuwbouwprojecten.Rangindeling en salaris naar gelang van bekwaamheid;salaris technisch ambtenaar / 515,08 tot /' 622,26, tech-nisch ambtenaar Iste klas / 622,26 tot / 727,03 permaand, inclusief compensatie huurverhoging.Aanmelding uitsluitend per briefkaart met vermelding let-ter J aan de afdeling personeelszaken van de gemeente-secretarie. Een sollicitatieformulier zal daarna wordentoegezonden.Bij het sociografisch en statistisch bureau van de secretariekan worden geplaatst eenassistent-onderzoekerof eenmiddelbaar onderzoekerGezoeht wordt een ervaren kracht, bij voorkeur in het bezitvan het diploma middelbaar planologisch onderzoeker.Rangindeling en salaris naar gelang van bekwaamheid;salaris adjunct-commies / 379,10 tot / 486,29, adjunct-commies Iste klas / 440,35 tot f 547,54, commies/ 501,60 tot / 608,78 en commies Iste klas / 593,47 tot/ 698,27 per maand, benevens compensatie huurver-hoging.Aanrnelding uitsluitend per briefkaart met vermelding let-ter I aan de afdeling personeelszaken van de secretarie.Een sollicitatieformulier zal daarna worden toegezon-den.GEMEENTE EDEBij de dienst van gemeentewerken van deze snelgroeiendegemeente (thans ? 58.000 inwoners) kan worden geplaatsteenbouwkundig ingenieurVereist: diploma T.H., Delft en enige jaren praktijk.Aanstelling zal naar gelang van ervaring en leeftijd ge-schieden in de rang van ingenieur of ingenieur le klasse.Het is de bedoeling betrokkene bij gebleken geschiktheid,na pensionering van de huidige functionaris over ? 1 jaar,te benoemen tot adjunct-directeur.Salarisgrenzen:ingenieur / 7.662, / 10.122,--ingenieur le klasse / 9.054, / 11.982,--adjunct-directeur / 10.122, / 13.098,--exclusief compensatie A.O.W. en huurverhoging.Verplaatsingskostenbesluit is van toepassing.Sollicitaties uiterlijk 28 oktober a.s. in te zenden aan burge-meester en wethouders.De Centrale Directie van de Volkshuisvesting en de Bouw-nijverheid vraagt eenMEDEWERKERBIJ DE AFDELING STEDEBOUWdie zal worden belast met de behandeling van beroepen in-zake stedebouwkundige plannen. In aanmerking komenzowel ingenieurs (b.i. of c.i.) als juristen met ervaring in debehandeling van stedebouwkundige aangelegenheden (wo-ningwetzaken). Salaris afhankelijk van leeftijd en ervaring,in de rang van ingenieur c.q. referendaris He klasse, van/ 593,-- tot / 888,-- p. m. excl. huurcomp. Eigenhandiggeschreven soil, onder no. 776/7852 (in linkerbovenhoek env.en brief) in te zenden aan het bureau Personeelsvoorzieningvan de Rijksoverheid, Prins Mauritslaan 1, den Haag. StedebouwOntwikkeling woningbehoeftein verband met leeftijdsopbouwDe woningbehoefte volgend uit de gehanteer-de normstelling is dus een minimale.Men kan dus uitgaan van de huidige situatie,maar dan dient men ten aanzien van de al-leenstaanden wel zeer uitdrukkelijk de res-trictie te stellen, dat de woningbehoefte vandeze groep willekeurig bepaald is op grondvan een situatie, welke gedurig aan verande-ring is blootgesteld.Van belang is vast te stellen dat de samen-stelling der bevolkiag naar woningbehoevendeeenheden bepaald wordt zowel door de demo-grafische structuur van de bevolking als doorbepaalde sociologische factoren. De gehele cy-clus bijv. van kinderloze gezinnen via volle-dige gezinnen tot kinderloze en/of onvoUe-dige gezinnen is sterk gebonden aan de leef-tijdsopbouw van dc bevolking. Het uiteenval-len aan het einde van de levenscyclus van hetkinderloze en/of onvolledige gezin leidt ten-slotte tot het ontstaan van alleenstaanden,welke woningbehoevend kunnen blijven ofook opgenomen kunnen worden in een nor-maal gezinsverband bijv. dat der eigen --gehuwde -- kinderen.In dit gehele proces is de veroudering vanhet gezin van primaire betekenis en beslissenverschillende sociologische, sociaal-psycholo-gische en medisch-hygienische factoren of debejaarde alleenstaande zal gaan inwonen bijeigen kinderen dan wel zelfstandig zal blijven.Ook voor de jongere alleenstaanden kan ge-wezen worden op de betekenis van verschillen-de sociologische factoren. De omvang van degroep der jongere alleenstaanden wordt behal-ve door de mobiliteit op de arbeidsmarkt me-de bepaald door de verzelfstandigingsdrangvan de volwassen kinderen. Wordt deze dranggroter, dan neemt hierdoor de omvang vandeze groep toe. Worden daarentegen door ver-schillende maatschappelijke omstandighedenvroegtijdige huwelijken gesloten, dan kan hier-door de groep wederom afnemen.Tenslotte kan de meer of mindere neigingzich voUedig af te zonderen in een eigen wo-ning, waarop wederom allerlei sociologische,sociaal-psychologischc en economische facto-ren van invloed zijn, het deel der alleen-staanden, dat een eigen woning wenst, doentoe of afnemen.Zo is bijv. de totale omvang van de groep vande meerderjarige nog niet gehuwde kinderen,die nog bij de ouders thuis zijn en de alleen-staanden, demografisch bepaald, enerzijdsdoor de leeftijdsopbouw, andererzijds door denuptialiteit. Sociologische factoren daarente-gen beslissen over de vraag in hoeverre zijbinnen of buiten een eigen gezinsverband wo-nen; en indien zij buiten een eigen -- ouder-lijk -- gezinsverband wonen, of zij in of meteen vreemd gezin leven, dan wel alleen wo-nen.Naar aanleiding van het voorafgaande ligthet voor de hand de opbouw der bevolkingnaar woningbehoevende eenheden in het bi-zonder te bezien in verband met de leeftijds-opbouw.Derhalve werd begin 1953 ter bestuderingvan het verband tussen woningbehoefte enleeftijd een steekproef 1 op 6 genomen vande Rotterdamse bevolking. Bepaald werd zo-wel de samenstelling naar leeftijd van hoof-den der woningbehoevende eenheden, als dieder meerderjarige kinderen en de alleenstaan-den. Een korte samenvatting van de resulta-ten is neergelegd in enkele grafische voorstel-lingen.In grafiek 1 zijn de beide sexen gedifferen-tieerd naar gezinshoofd, kind en alleenstaan-de. Ondanks een zekere overeenstemming zijnde curven voor de mannelijke en vrouwelijkegezinshoofden verschillend van karakter. Hetmaximum voor de vrouwen ligt in de leef-tijdsgroep 35-39 jaar, der mannen later (50-54 jaar). De top der mannen is evenwel vlak-ker dan die der vrouwen. Met de toenemingvan de leeftijd daalt de curve der kinderensteil, terwijl tegelijkertijd de curve der gezins-hoofden steil opgaat. Wanneer deze laatstecurve wederom daalt, stijgt de curve der al-leenstaanden. Duidelijker nog wordt het le-vensritme der leefwijze gedemonstreerd in degrafieken 2 en 3. In grafiek 2 wordt de af-wlssellng gegeven van de verschillende soor-ten van gezinnen, waarbij de dubbele bewe-ging in de curve der kinderloze gezinnenopvalt. Eerst een opgang, spoedig evenwel ge-volgd door een daling -- overgang naar fasevan het volledlg gezin --, dan wederom eensterke stijglng -- gevolg van de afbraak dervolledige gezinnen ?--, daarna tenslotte ook deafbraak tot onvolledig gezin in de tweedefase.Grafiek 3 geeft in het bizonder het beeld dermeerderjarigen, die nog niet of nlet meerhoofd (ev. echtgenote) van een gezin zijn.In de eerste plaats valt de relatieve belang-rijkheid op van de thuis zijnde kinderen in de-ze groep. Dlt is een belangrijk felt; het zalvan belang zijn door verder onderzoek na tegaan welke verschuivlngen hier kunnen op-treden. Het Is opvallend dat rond 45''/o vande mannelijke kinderen en alleenstaanden bo-ven de 20 jaar In de leeftijdsklasse 20-40 bijde ouders thuis is; bij de vrouwen is ditzelfs 50%.De curven der ,,alleenwonende of pseudo-gezinnen" zowel voor mannen als vrouwendalen gelijktijdlg bij het bereiken van de leef-tijdsklasse der 65-69 jarlgen. De curve dervrouwen bereikt evenwel een hogere top dandie der mannen.Verder blijkt dat een belangrijk percentageder oudere mannen en vrouwen Inwoont bijverwante gezinnen, hetwelk stijgt met de leef-tijd.Geheel verschillend voor mannen en vrouwenzijn de curven der Inwonenden bij niet-ver-wante gezinnen. De vraag rijst welke motie-ven en tendenzen deze curven bepalen. Ver-andering in het verloop zal niet nalaten vaninvloed te zijn op de woningbehoefte. Ten-slotte is in grafiek 4 een samenvattend beeldgegeven, waarin het verband is vastgelegdtussen woningbehoefte en leeftijd. De woning-behoefte is hier geinterpreteerd op grond vande door het Centraal Bureau voor de Statis-tiek gebruikte normen.Zoveel mogelijk is gebrulk gemaakt van degegevens betreffende de mannen. De gegevensbetreffende vrouwen worden alleen gebrulktvoorzover de woningbehoevende vrouwengeen eohtgenotes zijn.De aantallen woningbehoevende mannen, resp.197StedebouwOntwikkeling woninghehoeftein verband met leeftijdsopbouwI STEEKPROEF 1-1-53 R DAM STEEKPROEF 1-W3 R.DAMGEZINNEN NAAR SOORT EN NAAR LEEFTUD HOOFDPER 1000 HANNEN EN VROUWEN VAN EEN LEEFTIJDSGROEP::^:V:SE'CEZ"S"}'TML^- -NNELUK ,,00E0,ONVOLLEDIGE GEZINNEN MET MANNEUJK HOOFDONVOLLEDIGE GEZINNEN MET VROUWELIJK HOOFDTOTAAL GEZINNENWONINGBEHOEFTE NAAR LEEFTUDPERCENTAGE MANNEN(VROUWEN) VAN ELKE LEEF-TIJDSGROEP DAT WONINGBEHOEVEND ISWONINGBEHOEFTE DER MANNENWONINGBEHOEFTE DER VROUWEN?too/^^^\\/ \/ S. s1 / \ \1 / \ 11 \I 1 V /**N'>nn11 \