stedebouw volkshuisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en StedebouwModerne idealen en woonwensenDe privacy hij het moderne wonenStedebouwVolkshuisvestingOfficiele MededelingenSummarydecember 1960Het nieuwe versterkerprogramma omvat juist voorde centrale antenne-installaties vele nieuwe ont-wikkelingen. In totaal zijn er nu 104 typen ver-sterkers -- voor elk speciaal doel ontwikkeld --zodat te alien tijde een economisch verantyvoordecentrale antenne-instaliatie in elk bestek kanworden opgenomen.InlichtEngen an formuli?ran vooro.a. b?stftkopgavcn an voorschrlftanbij d? importaur.en Haas, Waganitraal 12?a, Tal. IS 39 84*\' \' NT N.' N' \' \' ^' N- N' V V s" \^KOENE TEGELSy**. /v y* y** ??. y* /* /* ?*. y*\VMKtuhfTelefoon 778566WAND- en VLOERTEGELSMOZAIEKonverglaasdverglaasdglasMARMER-TEGELSNATUURSTEENVorstvrij materiaalin iegels en strippenPLASTIC-VLOERENmuurverALPHA MUURVERFFABRIEKEN N.V. ALPHEN AID RUN TEL. 01720-2192, ,.. 196Ondergetekende wenst te ontvangen:band Tijdschrift Stedebouw en Volkshuisvesting 1960,ex.a f 4,95 per exemplaar, franco per postex. band Tijdschrift Stedebouw en Volkshuisvesting 1960met De Woningbouwvereniging 1960 a f 4,95 per exem-plaar, franco per postHet verschuldigde bedrag is gestort op de-postrekening No. 35100 tenname van N.V. Maatschappij tot Expl. van het Limburgs Dagbladte Heerlen. Na ontvangst van dit bedrag wordt mij de band toege-zonden.HandtekeningNaamAdresWoonplaatsBestelkaart voor boekwerken4 centN.V. Maatschappij tot Exploitatie van hetLIMBURGS DAGBLADNobelstraat 21HEERLENs&vUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en Stedcbouwdecember 1960Maandblad41e jaargang no. 12Redactie:Mevrouw Prof. C. W. VisserMe}. R. HartstraIr. B. FokkingaMr. C. A. van GorcumH. ]. A. Hovens CreveProf. Mr. A. KleijnDrs. R. KokIr. P. K, van MeursDr. S. O. van PoeljeMr. Ir. M. M. van PraagH. van SaaneW. ScheerensIr. W. van TijenDrs. H. v. d. WeijdeIr. W. WissingAdres voor Redactie en Abonnementen:Lange Voorhout 19, 's-GravenhageTelefoon 184225Advertenties:Keizersgracht 188, Amsterdam-C.Postgiro nummer 113028Telefoon 249128Dit nummerbrengt dc lezers twee artikelen, die elk ecn bijdrage vormen tot het moderne kritische denkcnover de volkshuisvesting. Wij hebben een tijd gekend, waarin van het z.g. objectieve onderzockvan de feiten, eerst vooral statistisch georienteerd, daarna met de klemtoon op de enqucte,het onderzoek naar de woonwensen, alles werd verwacht. Die tijd laten wij langzamerhandachter ons. Een kritische bezinning op dc doelstelling van de woningbouw is op gang geko-men, waardoor statistiek en enqucte hun juiste plaats gaan krijgen in een groter verband vandoeleinden en krachten, waaraan men vroeger weinig aandacht hecft gegeven. De beide arti-kelen in dit nummer, het enc een bespreking bevattend van het reeds algemecn bekende procj-schrift van Dr. D. de Jonge, het andere een studie van laatstgenoemde over de vcel genocmde"privacy" in de waning -- waar is het goede nederlandse woord? -- moeten in dit kaderwarden gezien als voorbeelden van de wijze, waarop anno 1961 dc problcmcn van de volks-huisvesting door sociologisch geschoolde onderzoekers warden benaderd.193InhoudModerne woonidealen en woonwensenin Nederland, W. J. de BruyneAspecten van de privacy bij het mo-derne wonen, Dr. D. de JongeStedebouwKroniek en kommentaarOverzicht van Tijdschriften195198202204Volkshuisvesting - .Binnenland 206Overzicht van Tijdschriften 208Officiele MededelingenNederlands Instituut 209Nieuwe aanwinsten van de bibliotheek 210Summary 212Ahonnementsprijs / 16,--. Losse nummers f 2,--.De leden van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw (lidmaatschap voorphysieke leden f 15,--) en de leden van de Nationale Woningraad ontvangen het hlad kosteloos.194Gulden regelvoor hetmodernebouivenP"^ ''^M"S^^" Onze afdelingx^^'"' technische adviezenj^^?'"' verstrekt gaarnevolledige inlichtingenIn de Nederlandse volkswoningbouwwordt toenemende aandacht besteedaan een moderne. doelmatige vioerafwerking.Dat wil zeggen: aan permanent linoleum.Permanence vioerafwerking vereist slechtseen matige verhoging van de huurprijs.De praktijk leert, dat iedere huurderdeze toeslag graag over heeftvoor de vele onmiskenbare voordelen :^ permanent linoleum betekent voorde huurder een aanzienlijke verlichtingvan zijn installatie-budget;* garandeert ook de minder draagkrachtigeneen volwaardige vioerbedekking;^ bevordert de geluid-isolatie tussende woonlagen;"Jt is blijvend bacteriendodend, dus hygienisch;* heeft een lange levensduur, de kleuren gaandoor-en-door, dus kunnen niet wegslijten;^ verhoogt de woonbeschaving.linoleum kromiTienieVoor keuken, douchecel en halook colovinyl plastic asbesttegels,soepel en slijtvast, in hoge mate bestand tegen olien,vetten, zuren en vele andere chemicalien.Vraag ook naar colorite cumaronhars tegels,(telefoon 02980-81941) eveneens in vele fraaie tintenVACATUI^iSBij de ontwerpgroep van de afdeling ,Beplantingenvan de Dienst der Publieke Werken te Amsterdam kun-nen worden geplaatst:a) enige JONGERE ONTWERPERSbfl de voorbereiding van belangrijke beplantingswerken,die onder meer in de tuinsteden van Amsterdam in uit-voering zullen worden gebracht.Het bezit van het diploma van de Hogere Oplei-ding Tuinarchitectuur te Boskoop is vereist.b) enige TEKENAARSvoor het detailleren en ultwerlcen van plannen betref-fende het aanleggen van parken, plantsoenen e.d.Voor deze betrekking strekt het bezit van het di-ploma van de Rijkstuinbouwschool te Boskoop ofvan een daaraan gelijkwaardige opleiding tot aan-beveling.Salarisgrenzen:voor de betrekking, genoemd onder A, van f. 5620,03 (mi-nimum) tot f. 9093,24 (maximum) en voor de functie, be-doeld onder B, van f. 4365,50 (minimum op Zl-jarige leef-tijd) tot f. 7736,26 (maximum) per iaar, exclusief huur-compensatie en 4% vakantietoelage.In te maken studiekosten kan een tegemoetkoming van50*^0 worden verleend.Vergoeding van pension-, reis- en verhuiskosten volgensde gemeentelijke regeling.Sollicitaties onder no. 89037 in te zenden bij de Directeurder Gem. Personeelsvoorziening, Sarphatistraat 92, Am-sterdam-C.r '~\Bij de Directie van de Volkshuisvesting en de Bouw-nijverheid in de provincie Gelderland te Arnhem kangeplaatst worden een:TECHNISCH AMBTENAARbij de afdeling Stedebouwvoor het toetsen van stedebouwkundige plannen, het ma-ken van een rapport daarover en het ter plaatse ver-kennen van die plannen. Vereist: dipl. H.T.S. bouwkundeen -- bij voorkeur -- ervaring op het gebied van stede-bouw. Bij het ontbreken van bedoelde ervaring zal degelegenheid worden geboden in die richting te wordenopgeleid. Salaris: ,/' 444.-- tot / 653.-- p.m. (excl. huur-comp.) in de rang van techn. ambtenaar. Eigenh. geschr.soil, onder no. 03160/7852 (in linkerbovenhoek env. enbrief) in te zenden aan het bureau Personeelsvoorzieningv.d. Rijksoverheid, Prins Mauritslaan 1, Den Haag.Bij het bureau van de PROVINCIALE PLANOLOGISCHEDIENST van Drenthe is te vervullen de functie vanAdjunct-DirecteurHoofd van de afdeling Ruimtelijke PlanningRang: hoofdplanoloog. Salarisgrenzen / 12.168 - / 14.904,exclusief compensatie premie AOW, 2V2?/o huurcompen-satie en 4''/o vakantietoelage.Het verplaatsingskostenbesluit is van toepassing.Vereisten: diploma bouwkundig- of civielingenieur enruime ervaring op het gebied van de ruimtelijke planning.Aanstelling boven de minimumbezoldiging is mogelijk.Sollicitaties, uitsluitend schriftelijk, in te zenden aan dedirecteur van het bureau van de Provinciate PlanologischeDienst van Drenthe, Beilerstraat 41 te Assen, binnen 10dagen na het verschijnen van dit blad.EEN VACATURE?De juiste man op de juiste plaatsdoor een advertentie in dit tijdschriftJ.J.NEDERSTIGTZILK/HILLEGOMTelefoon 02520*5929 en 5710Handel inGRASZODENvoor sportvelden en gazonsAonleg en onderhoud vanSPORTVELDEN enPLANTSOENENGratis adviezenModerne woomdealtn tn woonwenscnModerne woonidealen en woonwensen in Nederiand W. ]. dt Bruyne, soc. drs.De publikatle van het proefschrift van DeJonge ') heeft reeds sterk de aandacht ge-trokken ^). Hij heeft namclijk uitspraken ge-daan ten aanzlen van het vraagstuk, dat inNederiand reeds Jaren onderwerp van discussieis ^) te weten: de bouw van welke soortenwoningen dient van overheidswege te wordenbevorderd en in welke onderlinge verhouding?De Jonge heeft dit vraagstuk benaderd doorde uitgangspunten en opvattingen van archi-tecten en stedebouwkundigen te vergelijkenmet de woonwensen van geenqueteerden inNederiand. Het systeem en het niveau vandeze benadering bieden een interessante enoverzichtelijke uiteenzetting zowel van de mo-derne woonidealen in de bouwkunst als vande woonwensen van de bevolking. Het resul-taat is, dat men kan zien hoe groot de afstandtussen beide is.Van de lezers van dit Tijdschrift mag ik aan-nemen, dat zij dit boek zelf ter hand zuUenncmen of het reeds hebben gelezen. Ik volstadus met het maken van enkele kritische kant-tekeningen als bijdrage tot de discussie.Moderne woonidealen als gegevenNa de Tweede Wereldoorlog zijn de ,,modernewoonidealen" ook in Nederiand in de nieuw-bouw soms op grote schaal toegepast. Het alof niet juist zijn van deze idealen is doorDe Jonge buiten beschouwing gelaten. Daar-voor zou immers een heel ander onderzoeknodig zijn geweest, namelijk naar de matewaarin zij uitdrukking geven aan in onze tijdin de westersc cultuurkring nodig gewordenoplossingen of vooruitlopen op tendenties inonze maatschappij die bepaalde woonvormenwenselijk maken. De Jonge heeft zich aan dezekritische studie niet kunnen wagen. Hij aan-vaardt de woonidealen van de architecten enstedebouwkundigen als gegeven, al staat hijwel terloops stil waar zij niet in overeen-stemming blijken te zijn met nu beter bekendgeworden onderdelen van de sociale werke-lijkheid.Ook in andere zin zou een kritische beoor-deling van de moderne woonidealen mogelijkzijn, door systematisch de uitwerking van huntoepassing na te gaan op het punt van degeestelijke en lichamelijkc volksgezondheid enop het sociale leven van de mensen. Ook ditveld van studie is nog nauwelijks betreden.Beide genoemde soorten studies zijn dringendgewenst. Het kennis nemen van de woonwen-sen van de mensen, zoals tot nu toe gedaan,is daarnaast zeer nuttig, wil men ten voilerekening houden met menselijke verlangens enbehoeften ten aanzien van zijn wonlng. Dewoonwensen kunnen echter geen richtsnoervoor het bouwen zijn, want zonder de over-tuiging van architecten en stedebouwkundigenkan er niet bevredigend worden gebouwd. Menkan deze als richtsnoer dan ook niet ver-vangen door de woonwensen van de bevolking,hoe belangrijk deze op zichzelf ook zijn.Woonidealen en woonwensen zijn overgelijk-baarWensen zijn verlangens, die men op een be-paalde tijd en plaats heeft. Wanneer bepaaldewoonwensen niettemin volgens De Jonge vrij-wel onveranderlijk blijken te zijn (biz. 142),zou dit crop kunnen wijzen, dat deze, in ster-kere mate dan vele andere wensen, als opiniesin de onderlinge meningsvorming zijn gebon-den aan het verleden, in casu aan de wooner-varing en aan in het milieu meegekregen opvattingen. Ook kan het zijn, dat in de woon-wensen aan levensbeschouwing of traditiegebonden, maar dikwijls niet bewuste, woon-idealen van de mensen tot uitdrukking komen.Het grote verschil tussen de woonwensen vande mensen en de woonidealen van architectenen stedebouwkundigen is, dat men tot idealeneerst komt in een proces van bewustwording,wanneer men door geloofsovertuiging, arbeidof verantwoordelijkheid genoopt is vooruit tezien. Aldus vormen op basis van studie enbezinning (waartoe tegenwoordig ook behoorthet kennisnemen van de resultaten van sociaal-wetenschappelijk onderzoek) de architecten enstedebouwkundigen zich een beeld van dewoonvormen die binnen het raam van demogelijkheden voor de naaste toekomst ge-wenst zijn.Zo gezien zijn woonwensen en woonidealeneigenlijk niet vergelijkbaar omdat het ongelijkegrootheden zijn. Ook moet er, aldus opgevat,in een dynamische maatschappij een grote af-stand bestaan tussen de moderne woonidealen,gericht op de toekomst en de woonwensen,voor zover deze bepaald zijn door het ver-leden en niet reeds bei'nvloed zijn door dekennismaking met de woonidealen van archi-tecten en stedebouwkundigen of met een toe-passing daarvan.Bij de meesten van ons heeft de loskoppelingvan onze woonwensen van het persoonlijkverleden evenwel niet plaats. In het algemeenkunnen onze woonwensen dus geen richtsnoeropleveren voor het bouwen met toekomst-waarde, zoals in de stedebouw en in het1) Dr. D. De Jonge, Moderne woonindealenen woonwensen in Nederiand. Vuga-boe-kerij, Arnhem, 1960.^) In ,,Economisch-Statistische Berichten" 45/1960 zijn na het verschijnen van De Jonge'sproefschrift de volgende beschouwingengepubliceerd:H. G. van Beusekom: Is hoogbouw ge-wenst of noodzakelijk? (no. 2242)J. G. van der Ploeg: Is hoogbouw duurder?(no. 2254)J. G. van der Ploeg: Is hoogbouw sociaalgewenst? (no. 2255)J. G. van der Ploeg: Is hoogbouw plano-logisch gewenst? (no. 2256)H. M. de Lange: Is hoogbouw gewenst ofnoodzakelijk? (no. 2257)H. G. van Beusekom: Is hoogbouw gewenstof noodzakelijk? (no. 2258)H. G. van Beusekom: Sociale voor- en na-delen van hoogbouw (no. 2259)^) Een symptoom hiervan is de instelling vande ,,Commissie hoogbouw-laagbouw' doorhet Nederlands Instituut voor Volkshuis-vesting en Stedebouw op verzoek van deminister van volkshuisvesting en bouw-nijverheid in 1956. Deze commissie zalbinnenkort haar bevindingen samenvattenin een uitvoerig rapport.195Moderne woonidealen en woonwensenbouwen voor de volkshuisvesting is vereist.Woonwensen als waarvan sprake is in hctboek van De Jonge kunnen niet meer zijn daneen gegeven, waarmee men bij de woningbouwernstig rekening moet houden.Bouwen is ook een kunstBouwen is altijd gebonden aan wat men opeen gegeven tijdstip mogelijk en wenselijk acht.He: is dan ook een gebonden kunst, die steedste maken heeft met een geheel van eisen. Daar-toe behoren bijvoorbeeld de eisen gesteld doorhet beschikbare materiaal, de stand der tech-niek, de financiele middelen en naar mijn ideeook de woonwensen van de aanstaande ge-bruikers. Deze eisen zijn voor de architect envoor de stedebouwkundige een opgave. Vanhet gewicht dat men op een bepaald momentaan elk van deze eisen in onderling verbandtoekent, hangt het af, welke ervan bij hetbouwen als grensstellende factor optreedt.Daarom is het zo belangrijk, dat De Jongenadrukkelijk de aandacht heeft gevestigd opde woonwensen van de bevolking, te meeromdat een architect zonder contact met eenpersoonlijke opdrachtgever grote moeite zalhebben in zijn technische en esthetische preoc-cupatie niet verwijderd te raken van het men-selijke. De Jonge haalt in dit verband metinstemming een uitspraak van Van Kranen-donk aan (biz. 146). iDe beperkingen die het geheei van eisen op-legt aan de architect en aan de stedebouw-kundige bij pogingen tot het verwezenlijkenvan hun idealen, maken het voorts moeilijkdie idealen te beoordelen op grond van huntoepassing. De Jonge is daar ook enige malenhet slachtoffer van geworden. Van gehorig-heid en geluidshinder heeft men uiteraardmeer last in opeengestapelde woningen dan ineengezinshuizen. Als bezwaar dient dit danook bij de besluitvorming te worden afge-wogen in het geheel van voor- en nadelen vaneen bepaalde wijze van bouwen. Als bezwaarkrijgt de gehorigheid in dit geheel een zwaaraccent, wanneer deze zich zo ernstig voordoetals in sommige na-oorlogse etagewoningen alsgevolg van het te goedkoop en slecht bouwenbinnen het keurslijf van een beleid, dat gerichtis op het laag houden van de huurwaarde vande woningen, terwijl de arbeidsproduktiviteitin de bouw betrekkelijk gering is. Evenminkan men de bouw van een relatief te grootaantal kleine woningen in Nederland na deTweede Wereldoorlog in verband brengen metde woonidealen van architecten.Wie meer betekent heeft meer te zeggenDe rangorde van waardering in de kunst wordtbepaald door wat men te zeggen heeft en ditlaatste is afhankelijk van wat men als mensbetekent. De zuigkracht van grote persoon-lijkheden is ook in de bouwkunst onvermijde-lijk.Levert dit gevaar op, zoals De Jonge sugge-reert, omdat de afstand tussen de woonwensenvan de bevolking en de woonidealen van dearchitecten erdoor wordt vergroot? De m.i.juist te waarderen omstandigheid, dat ver-schillende nieuwe wijken in onze steden hetstempel vertonen van de architect of stede-bouwkundige die ze heeft ontworpen, illu-streert voor hem dit gevaar. Het lijkt wel ofDe Jonge de persoonlijke signatuur, dus dekunst van het bouwen, wil opofferen, als eenbetere aanpassing aan Je woonwensen van debevolking daarmee verzekerd zou zijn. Ofgaat hij zelfs zover, dat hij de overtuigingvan architect en stedebouwkundige als grond-slag bij het bouwen zou willen vervangen doorde woonwensen? Dit betekent de binding vande scheppende fantasie aan het voorstellings-vermogen van iedereen en daarmee komtwaarschijnlijk een einde aan de creativiteit inhet bouwen, want zelfs in de toegepaste kun-sten en in de industriele vormgeving waagtmen het daarom niet een dergelijk standpuntin te nemen.,,Het menselijk tekort"Het bovenstaande neemt niet weg, dat menkan twijfelen aan de juistheid van de woon-idealen van architecten en stedebouwkundigenen dat men van mening kan zijn dat in be-paalde gevallen bij de toepassing ervan on-voldoende rekening is gehouden met de be-hoeften en de belangen van de bewoners. Hetis immers duidelijk, dat er architecten enstedebouwkundigen zijn, die de menselijke be-hoeften en verlangens onvoldoende kennen ofdeze verkeerd interpreteren. Het is een redente meer door wetenschappelijk onderzoek tetrachten de kennis van de menselijke werke-lijkheid uit te breiden en te verbeteren. Beterdan door nog verder te informeren naar woon-wensen kan men dit doen door na te gaan watde woning voor de mens kan en moet be-tekenen, gezien de menselijke geaardheid. Hicr-bij kan wijsgerig-antropologische bezinning opfenomenologische grondslag ons waarschijnlijkgrote diensten bewijzen. Van de mensen diezich aangetrokken voelen tot de bouwkunstzal men echter moeten verlangen, dat zij nietwachten op het resultaat daarvan, maar in-tussen zo goed en zo kwaad als het gaat trach-ten ons te voorzien van de woonvormenwaarmee wij de toekomst kunnen ingaan. Zijmoeten ondanks alles proberen de woonvormente scheppen die volgens hun overtuiging demensen binnen het raam der mogelijkhedenoptimale gelegenheid bieden zichzelf te zijn.Daarbij komt het ook in Nederland bij hetafwegen van baten en kosten en van voor-en nadelen onvermijdelijk voor, een deel vande woningen op elkaar te stapelen. Stijgendewelvaart, vooruitgang en technisch kunnen enverandering van leefwijze maken nu gelukkigook andere manieren van opeenstapeling mo-gelijk, dan de in onze steden reeds op ruimeschaal toegepaste bouw in drie woonlagen,namelijk in de vorm van hoogbouw.Van maatpak naar conjectieNu steeds meer mensen in onze samenlevinggenoodzaakt zijn enige malen tijdens hun levenin een ander huis te gaan wonen, krijgt menook meer en meer aandacht voor de wenselijk-heid een woning te hebben naar behoefte, datwil in de eerste plaats zeggen naar de gezins-fase waarin men verkeert. Bij de huidige wo-ningnood is er naast de ellende van het nietbeschikken over woonruimte, veel ergernisover het niet kunnen verkrijgen van een pas-sende woning. Het liefst zou men naar behoef-196GRIJP MET BEIDE HANDENDEZE TEKENIN6Gasinstallaties? BENEGAS PROPAAN!Tekeningen? Berekeningen?Voor u bestaan ze niet meer.De technische dienst van Sene-gas geeft u adviezen en werktdie voor u uit. Zij is erin ge-oefend en doet Piet snei. Of lietnu gaat om een fiessengas-installatle in een woning of eenieidingschema voor de grootstefabriek, Senegas staat altijd vooru klaar.Hederlandse Maalschappij voor Petroleumgassen ..BENEGAS" HIRederijstraat 3, Rotterdam, Tel. 010-116240.6UHOOGENLAAGSCHEWIL V.V,HEL: (01608)1 -s ?!NIEUWE telefoonnummers:(01608) 2572 - 2898Vertegenwoordigers:VOORBURG: K 70 - 854755EIJSDEN: K 4409 - 355Bij de dienst van Openbare Werken van de gemeenteRoosendaal en Nispen kan worden geplaatstEEN HOOFDvan de afdeling stadsontwikkelingin de rang van adjunct-directeur.Taak: van de te benoemen functionaris wordt verwacht,dat hij door opleiding en ervaring over die kennis envisie beschikt, welke nodig zijn bij de technische voor-bereiding en realisering van uitbreidings- en sanerings-plannen. Daartoe zal hem een grote mate van zelfstan-digiieid worden geboden. De afdeling -- welke als zodanigdoor de te benoemen functionaris zal moeten wordenopgebouwd -- zal de sub-afdelingen stedebouw, woning-bouw en bouw- en woningtoezicht omvatten, benevenseen centrale tekenkamer, bij welke afdelingen in totaal15 personen zullen werkzaam zijn. Belanghebbende zaldaarom in staat moeten zijn op de juiste wijze leiding tegeven aan zijn medewerkers.Eisen: Het bezit van de hoedanigheid van bouwkundigingenieur of het diploma H.B.O.; eventueel het diplomabouwkunde van een H.T.S. met studie voor het diplomaS.H.O.Wedde-normen: / 10.784,23--/ 13.982,23 per jaar (achteenjaarlijkse periodieke verhogingen), alle toelagen -- be-houdens 4%-vacantietoelage en eventueel kindertoelage-- inbegrepen. Aanstelling boven minimumwedde afhan-kelijk van bekwaamheid en ervaring.Bijzonderheden: De gemeente is aangesloten bij de Inter-communale Ziektekostenregeling Ambtenaren in Noord-Brabant. Vergoeding van verhuiskosten geschiedt op basisvan het Verplaatsingskostenbesluit 1946.SoIIicltaties: Uitsluitend schriftelijk binnen 14 dagen nahet verschijnen van dit blad in te dienen bij de Bur-gemeester.tmmr 'een vacatureop het gebied vanvolkshuisvestingen stedebouw?de juiste manop de juiste plaats krijgt Uals Uw oproep voorkomtin het -Itijdschriftvoorstedebouw en volkshuisvestinghet maandblad dat reedsmeer dan 40 jaar onder deogen komt van zo goed als advertentie-alien, die op dit gebied afdelingwerkzaam zijnlKeizersgrachf 188Amsterdam-C.1Telefoon 249128 en 243254Flats eneengezinswoningen,Heggeranklaan,EindhovenArchitecten:Gebr. de Graaf,'s-HertogenboschSpecialisten invoorgespannenbetonHEYKAMP N.V.AMSTERDAM-C. - Kerkstraat 393 - Telefoon 32236BOUW- EN HANDELMAATSCHAPPIJEINDHOVEN - Piuslaan 130 - Telefoon 10990Moderns woonidealen en woonwensente uit voorraad willen kiezen, zoals men cenauto of een pak uitzoekt. Veel is er na deTweede Wereldoorlog in ons land door parti-culieren voor zelfbewoning gekocht en ver-kocht om aan deze behoefte te voldoen.Bij de discussie over de in de aanvang ge-noemde vraag gaat het dan ook om de samen-stelling van de totale woningvoorraad perwoonkern en om het verminderen van deweerstanden tegen verhuizen, dus o.a. om hetverminderen van huurverschillen tussen gelijk-waardige oude en nieuwe woningcn, terwijleen eerste voorwaarde is het opheffen van dewoningnood.De woonvorm die wij op een bepaald momentvoor onszelf kiezen, zien wij thans in de mees-te gevallen niet meer als de woonvorm voorons hele leven. Er zijn in onze westerse wereldaanwijsbare tendenties die doen veronderstel-len, dat het wonen en het woninggebruik meeren meer opgenomen raken in het geheel vanconsumptieve gerichtheid en belangstelling,waarin wij gebruik weten te maken van deverworvenheden van de welvaartsstaat en vande industriele produktie. Bij een dergelijke in-teresse worden ook voor een woning comforten outillage van grote betekenis.De voorstanders van het hoge wonen gaanhiervan uit. Zij veronderstellen dat men naargezinsfase, leeftijd en werkkring een passendewoning gaat zoeken en dus meermalen in zijnleven van woning verandert. Tot nu toe is hetwonen in een hoog woongebouw in Ncderlandmeestal duurder dan in eensgezinshuizen ofdan het wonen in drie woonlagen. Voor dewelgestelden is dat geen bezwaar. Wei zoumen het sociaal onbillijk kunnen vinden, datvan de gezinnen die geen jonge kinderen meerhebben voorlopig alleen de beter gesitueerdenkunnen profiteren van het meerdere comforten de ,,privacy", die de hoogbouw biedt.Dc grote onbekendeIn zoverre woonidealen en hun toepassing bijnader inzien zouden getuigen van een verkeerdbegrip of van onjuiste veronderstellingen in-zake de sociale werkelijkheid mag men ditniet wijten aan de geringe belangstellingvan de mensen. Een en ander is in hoofdzaakhet gevolg van onze gebrekkige kennis vandie werkelijkheid.De Jonge geeft van het laatste zelf enigevoorbeelden. Wanneer hij stelt, dat er bij dearchitecten en stedebouwkundigen een strevenbestaat naar het bevorderen van de gelijkheidop het gebied van het wonen (biz. 137) wijsthij erop, dat het een vergissing is te menen,dat de gelijkschakeling van opvattingen enleefwijzen parallel verloopt met het verdwij-nen van de inkomensverschillen tussen grotegroepen van de bevolking.Ook zijn eigen inzicht in de sociale werkelijk-heid schiet noodzakelijk tekort. Het is bij-voorbeeld de vraag, of het wel juist is testellen, dat de voorwaarden voor het tot standkomen van sociaal contact tussen de bewonersvan een buurt of wijk het gunstigst zijn bijeen sociaal homogene samenstelling van debevolking. Na eigen onderzoek in de IJ-mond **) zou ik er de voorkeur aan geven ditnegatief te formuleren als voigt: bij een so-ciaal homogene samenstelling van de bevol-king in buurten of wijken is er minder kansop spanningen en conflicten en bestaat eengunstiger klimaat voor de opvoeding van denog jonge kinderen.Het postulaat van de eenheid van leven endenkenNadat De Jonge heeft geconstateerd, datsommige architecten zich persoonlijk niet ge-dragen volgens de door hen op het gebied vande volkshuisvesting voorgestane idealen, be-titelt hij dit op biz. 153 als ,,externe incon-sistentic van rolgedrag". Mijns inziens ten on-rechte, want de architect heeft als de meestenvan ons in zijn priveleven te maken met eenandere rangorde van waarden dan bij zijnarbeid. Wanneer men op grond van een aan-vaarde verantwoordelijkheid voor derden, bij-voorbeeld op het gebied van de volkshuis-vesting, oordeelt over wat wenselijk is of devoorkeur verdient, is dit heel lets anders danhet tegemoetkomen aan de eigen woonwensen.Hier bevindt men zich op twee geheel ver-schillende terreinen, waar uiteraard met ver-schillende maten wordt gemeten. Hier is dusgeen sprake van onwaarachtigheid.De voornaamste betekenis van het besprokenboekDe wetenschappelijke arbeid van De Jongegeeft een goed overzicht van de modernewoonidealen aan de ene kant en van de woon-wensen aan de andere kant, alsmede van dewijze waarop zij zich tot elkaar verhouden.Als zodanig vormt het voor wat betreft devolkshuisvesting een brug tussen de bevolkingen de overheid. Daaraan is in ons ingewikkeldmaatschappelijk bestel zeker behoefte, vooralwanneer het betreft een terrein, waar de be-leidsinstanties moeten steunen op een onder-bouw van specialistische deskundigheid. Doordeze onderbouw geraken de beleidsbeslissingennamelijk spoedig buiten de gezichtskring vande mensen, die er niet zelf in de een of anderevorm deel aan hebben. Omgekeerd komen ophet niveau, waar beslissingen moeten wordengenomen te midden van een veelheid van ge-argumenteerd ter kennis gebrachte overwe-gingen, de woonwensen dikwijls niet voldoendeaan bod. Ook bij architecten en stedebouw-kundigen krijgen de woonwensen veelal teweinig aandacht, omdat zij in hun betekenisnog niet nader zijn onderzocht. Men weet na-melijk nog niet of kan althans niet beoordelenwelke woonwensen wel en welke niet wezen-lijk belangrijk zijn voor het menselijk welzijn,omdat zij nog niet in relatie kunnen wordengebracht tot de gemeenschappelijke ondergrondvan het mens zijn in een woning.Waardering en kritiekBehalve een groot aantal interessante gegevens,in het bizonder ook in de beide bijlagen, diein het boek terecht voor de samenvatting zijnopgenomen, geeft de studie van De Jonge,zoals reeds is gebleken, beschouwingen en op-*) ,,De IJmond, van streek tot stad", Stich-ting Noordholland voor MaatschappelijkWerk, 1960.197Modcrnc woonidcalen en woonwenscnPrivacy bij hct modcrnc woncnmcrkingcn da' ons aan liet denken zetten. Dezcstimulerende functie hecft het boek mede dankzij de compositie en de leesbaarheid ervan.Hoewel het persoonlijk standpunt van deschrijver op vele plaatsen merkbaar is en deconclusies een pleidooi inhouden voor de bouwvan zo veel mogelijk eengezinshulzen in Ne-derland, is het betoog toch steeds voorzichtigen genuanceerd.De representativiteit van de beantwoorde en-quetes en de onderlinge vergelijkbaarheid vande vraagstelling en dus van de antwoordenbehoeven ons hier niet te interesseren. Devoorkeur in de woonwensen van de meesteNederlanders is voldoendc duidelijk. Aan dewonderlijke poging tot bewijs van de ,,weten-schappelijke waarde" ervan in Hoofdstuk VIIkunnen we in dit Tijdschrift voorbijgaan.Wei moet bezwaar worden gemaakt tegen debewering, dat het eengezinshuis voordelen zouhebben voor de biologische functies van ditgezin, dus voor voeden, eten, slapen enz. ten-zij men in het bizonder denkt aan de ge-horigheid in de etagebouw. Dit is hier (biz.120) echter niet bedoeld; De Jonge heeft infeite op het oog een deel van de sociale func-ties van het gezin, zoals de opvoeding van enhet toezicht op de jonge kinderen.Voorts is het waarschijnlijk niet juist de ,,cul-turele overijling" waarvan sprake zou zijn bijde woningbouw, uitsluitend in verband tebrengen met de geringere betekenis die thanswordt gehecht aan traditie en met het strevenvan de ouderen om in een veranderde wereldtoch zo lang mogelijk in de pas te blijven metde jongeren (biz. 153). Dat de vraag moetworden gesteld of bij de woningbouw nietsprake is van culturele overhaasting, is veelmeer het gevolg van de omstandigheid, datalles wat nieuw is thans aanstonds op groteschaal wordt toegepast, zodra het is aanvaardop het niveau waar de beslissingen wordengenomen. Dat hangt samen met de convergen-tie van beslissingsmacht in een ingewikkeldemassamaatschappij.In diezelfde maatschappelijke constellatie lijkthet onvermijdelijk dat de woonidealen vanarchitecten en stedebouwkundigen bij hun toepassing het Procrustesbed passeren van over-heidsvoorschriften en administratieve maat-staven. Geconstateerde tekortkomingen in detoepassing mogen derhalve niet zonder meerworden geweten aan de ontwerpers. De Jongeis zich daarvan bewust, want voor het kennis-nemen van de woonidealen van architecten enstedebouwkundigen verwijst hij ons naar hunuitlatingen en geschriften.Aspecten van de privacy bij het moderne wonen. Dr. D. dc JongeHet woord ,,privacy" wordt de laatste tijdveel gebruikt in beschouwingen over het wo-nen. Een analyse van dit begrip is daaromin dit Tijdschrift alleszins op zijn plaats.Onder privacy verstaan wij de mogelijkheidzich af te zonderen om storende invloedenvan de buitenwereld te ontgaan ('). Het isevident dat het onderscheid tussen gewaar-wordingen die wel en niet als storend wordenervaren, subjectief is en dat de behoefte aanprivacy van geval tot geval, naar gclang vande psychische toestand en uiterlijke omstan-digheden van de betrokkene(n) zal varieren.Doch andercrzijds verkeren in onze samenle-ving grote aantallen mensen in ongeveer ge-lijke omstandigheden, hetgeen meebrengt datin de privacybehoefte, ondanks haar subjec-tieve karakter, bepaalde regelmatigheden teconstatercn zijn.Het zal vooral de woning -- als min of meerduidelijk afgebakend ,,eigen gebied" -- zijn,die aan de moderne mens privacy zal moetenbieden. Indien wij nu nagaan wat in kringenvan in de volkshuisvesting gei'nteresseerdenover de privacy naar voren wordt gebracht,dan vallen twee tendenzen op: in de eersteplaats dat er geklaagd wordt over onvol-doende privacy in (een groot deel van) denieuwe woningen en in de tweede plaats dater zeer uiteenlopende meningen bestaan overde aard van de ruimtelijke structuren (in hetbizonder de woningtypen) welke de grootstmogelijke privacy kunnen bieden. Dat de be-hoefte aan privacy naar veler mening onvol-doende bevredigd wordt, heeft verschillendeoorzaken. De volte en de drukte in een dicht-bevolkt land als Nederland leidt vooral in desteden tot een intensief verkeer en relatiefhoge bebouwingsdichtheden. De geluiden, devele visuele indrukken en dc talrijke socialecontacten, die in het maatschappelijk leven on-vermijdelijk zijn, scheppen de behoefte aan eencompensatic door middel van rust en eenzekere mate van isolement. Maar juist de om-standigheden die maken dat men de behoefteaan privacy sterk voelt, bemoeilijken de be-vrediging van deze behoefte (^).Daarbij komt dat naar veler mening met nameook de moderne woningbouw het de bewonersmoeilijk maakt zich in voldoende mate af tezonderen wanneer zij dit wensen. Enige citatenverduidelijken dit;,,Wij denken. . . .aan de kwalen van de heden-daagse huizen, waarin geen speelruimte is, geenruimte om je eens terug te trekken, waarinhet leven van de buren van alle kanten totons doordringt (,,leven" in meer dan een be-tekenis)." (?').,,Wij bouwen thans, ook buiten de grotesteden, massaal, genormaliseerd en pre-fabri-cated, laag en hoog, in open en gesloten be-bouwing, .... met concreet woongerief, zoalsdouches en lavets, maar zonder, al thans teweinig, leefruimte en met een teveel aan on-ontkoombaar menselijk contact, gehorigheid ensociale wrijving." {^).,,De nadelen.... (van dc hedendaagse flat-woningen). . . . zijn vele: . . . .de geluidshinder,omdat de geluidsisolatie zeer veel te wensen198wie rekent, gebruikti^^lPftP 1i11r1-KALKZANDSTEENdiverse soorten, kleuren en formatenKA-4-3MetselbedrijfGJ.VAN DEN ANKERAristotelesstraat 19 -- Telefoon 13 06 39AMSTERDAM (Slotermeer)? STRAATWERK? RIOLERINGTEGEL-,METSEL- enBETONWERKN.V. C.V.K.UTRECHTSEWEG 38HILVERSUMTEL. 02950-16600VERHUUR:Luohtcompressoren,pneumatisohe werktuigen,draglines, enz.AAKNEMERS:Sloop- en grondwerken.Speciaal uitvoering vanwerken met sprlngstoffen.L KORTINGv/h MANTEL & KORTINGAMSTERDAM-N. - Buiksloterdijk 614 - Tei. 617661AANNEMERSBEDRIJF ^^cbVi, i^afeefnait^y Prinses Irenelaan 17BUSSUMTelefoon 02959-13700j-Werksaam voor vele ,