stedebouw volkshuisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en StedebouwIn dit nummer Financiele steun WoningbouwStedebouwVolkshuisvestingOfficiele mededelingenSummaryfebruari 1960^AA , jji^--_C?VuM dorpelstripUvering via dft Ijztrhandellaam wett. ged?p.gopdaekcurd door de ncd-Ind.- en handelsondernrEttuN watsenaar tel. 0 1751-3077^ofar rl^W^J "VentUatoreHfeMetselbedrijfG. J. VAN DEN ANKERAristotelesstraat 19 -- Telefoon 13 06 39AMSTERDAM (Slotermeer)? STRAATWERK? RIOLERINGTEGEL-,METSEL- enBETONWERKsisalkraftEen waterdicht bouwpapier,ie gebruiken over dakbeschot,als werkvloer,tussen houten wanden etc.Sisalkraft is ook te ieverenmet aan een of twee zijdeneen aluminium laag.importeursN.V. HANDELMAATSCHAPPIJPROOST BOUWMATERIALENrusland 17 amsterdam-c. tel. 64141Makelaarskantoor A.W.VAN VLIETKorte Tiendeweg 10 - GOUDA - Telefoon 3509belast zich gaame metKOOP, VERKOOP, TAXATIES en BEH??Kxm ONROERENDE GOEDERENHypotheekbemiddelinf en alle venekeringrenMUURVERF problemenVOORKOM PROILIMEN EN PASBETONALINETOEde verrosscndetmiurverf opoliebasisVN.V. BRISTOL-HOLLANDHonselersdijk ? tel. 01740-4199Voor GLASN. V. DORDTSCHE GLASHANDELKnlpenhaven 28-29-30 DORDRECHT Telefoon 7245Het adres voor SPECIALE BEGLAZINGSMATERIALEN, 196Ondergetekende wenst te ontvangen:ex. band Tijdsdmft Stedebouw en Volkshuisvesting 1959a ? 4j95 per exemplaar, franco per postex. band Tijdschxift Stedebouw en Volkshuisvesting 1959met De Woningbouwvereniging 1959 a f 4,95 per exem-plaar, franco per postHet verschuldigde bedrag is gestort op de postrekening No. 35100 tenname van N.V. Maatschappij tot Expl. van het Limburgs Dagbladte Heerlen. Na ontvangst van dit bedrag wordt mij de band toege-zonden.HandtekeningNaamAdresWoonplaatsBestelkaart voor boekwerkenN.V. Maatschappij tot Exploitatie van hetLIMBURGS DAGBLADNobelstraat 21HEERLENs&vUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en Stedebnuwfchruari 1960Maandblad4le jaar^ang no. 2Redactie:Mevrouw Prof. C. W. VisserMe]. R. HartstraIr. B. FokkingaMr. C. A. van GorcumH. J. A. Hovens GreveProf. Mr. A. KleijnDrs. R. KokIr. P. K. van MeursDr. S. O. van PoeljeMr. h. M. M. van PraagH. van SaaneW. ScheerensIr. W. van TijenDrs. H. V. d. WeijdeIr. W. WissingAdres voor Redactie en Abonnementen:Lange Voorhout 19, 's GravenhageTelefoon 184225Advertenties:Kelzersgracht 188, Amsterdam-C.Postgiro nummer 113028Telefoon 249128Dit nummerbevat ah hoofdonderwerp het nicuwe stelsel van financi'ele steun aan de woningbouw. In eendezer dagen gehouden vergadering van het bestuur van het Instituut zou dit onderwerp wardeningcleid door twee bestuursleden, de Heren Mr. F. Andriessen en S. J. Mook. De inleiding {vande Heer Andriessen moest wegens ziekte achterwege blijven; dientengevolge kunnen wg in ditnummer alleen de tekst van de inleiding van de Heer Mook publiceren. De Redactie hooptde inleiding van de Heer Andriessen nog in een volgend nummer te kunnen opnemen.Het belang van de wending in de woningpolitiek, die bclichaamd is in de nieuwe financicleregelingen, waarvan althans de grote lijnen uit de daarover gewisselde Kamerstukken bekend212ijn, bchoeft niet veel uitleg. 2ij komt necr op een nieuwc paging om hct particulier bouw-bcdrijj op grotc schaal tc hcwcgen dccl tc ncmen aan de productic van huurwoningen, oakin de lagere huurklassen, en daarnevens op de introductie van een stelsel van subsidiering, dathet perspectiej van een wegvallen van de financi'ele steun in een vrij nabije toekomst opent.Het ontwikkelde stelsel doct verstrekkende vragen rijzen. De primaire vraag is stellig of heteffect zal sorteren, m.a.w. of de particuliere houw in ruime mate zal reageren, zoals deRegering verwacht. Vervolgens moet men zich afvragen hoc de vooruitzichten zijn ten aanzienvan de kwaliteit van de waning en van het woningbeheer.Wij hapen dat de hijdragen, waarmee de eerste in dit nummer verschijnt, op deze en underdaarmee samenhangende vragen enig licht zullen werpen.Verder hevat dit nummer de gewane rubrieken.InhoudHet nieuwe stelsel van financiele steunaan de woningbouw, S. J. MookStedebouwStedebouwkundige Kroniek en Kommen-taarBoekbesprekingBinnenlandOverzicbt van TijdschriftenValkshuisvesting23 Hu'isvesting van bejaarden, Ir. H. F. F.KriensBinnenlandOverzicbt van Tijdschriften24, , .^ , , ? ' '26 Officiele Mededelingen28 Nederlands Instituut29 Rijksdienst voor het Nationale Plan3133353536Summary 36Ahonnementsprijs f 16,--. Losse nummers f 2,--.De leden van het Nederlands Instituut voor Valkshuisvesting en Stedebouw (lidmaatschap voorphysieke leden f 15,--) en de leden van de Nationale Woningraad ontvangen het blad kosteloos.22Financiele steun woninghouwHet nieuwe stelsel van financiele steun aan de woningbouw S. ]. Mookde woningbouw werden reeds op 16 September1958 door de toenmalige regering ter advise-ring aan de S.E.R. voorgelegd.In haar schrijven aan de S.EJR. stelde de re-gering o.a.:,,Om essentielc staatszaken niet op onaan-vaardbare wijzc in het godrang te brengen,is het noodzalielijk te komen tot een wezen-lijke verlaging van deze subsidielast". En ver-der nog: ,,Op grond van een en ander moeter rekening mede worden gehouden, dat eenverdere verhoging van huren, gepaard gaandcmet een geleiidelijke liquidatie van de woning-bouwsubsidies, onvcrmijdelijk zal zijn."De ernst van de voornemens werd hiermedewel duidelijk aangegeven, maar de uitvoeringstuitte op grotc moeilijkheden. Een en andermoest n.I. worden uitgevoerd binnen het kadervan een aanvaardbaar loon- en prijspeil,waarbij niet nagelaten werd ten aanzien vande loonontwikkeling tot grote voorzichtigheidte manen.De S.E.R. ht'cft weliswaar na 6j,^ maand eenvoorlopig advies uitgebracht, maar ten aan-zien van een advies over het huur- en sub-sidiebeleid op lange termijn wordt nog steeds,16 maanden na het verzock van de regering,met ijver gestudeerd.Wanneer we afzien van enigerlei beschouwingover de voorgesohiedenis en ons beperken toteen bespreking van de regelingen, zoals dezethans in grote lijnen bekend zijn, dan zou ikwillen beginnen met op te merken, dat zoalste verwachten was, de regelingen inderdaadeen verlaging van subsidies inhouden, in desector van de woningwetbouw te stellenop V" deel, in de sector van de particulierebouw op Vi deel, aannemende, dat de aflopen-de bijdrage in 10 jaar zal zijn opgeheven. i)Uat desondanks bij de particuliere bouw de') Het cijfer van I/7 voor de woningwetbouwis berekend door de verlaging van de bijdragete stellen tegenover het totaal van de facili-teiten, die de woningwetbouw geniet.huren vrijwel die van de woningwetbouwbenaderen, vindt zijn oorzaak in de verande-ring van het systeem van subsidiering.Bij de nieuwe regeling is n.I. het grootste deelvan de premie omgezet in een jaarlijkse bij-drage.Uit de aard der zaak wordt daarmede eengroter huurverlagend effect verkregen, maarhet risico met betrekking tot de toekomstigebouwkosten vergroot.Zou b.v. het toekomstige niveau van de bouw-kosten aanmerkelijk lager komen te liggen dande huidige bouwkosten, dan is het duidelijkdat op een te hoog niveau is gei'nvesteerd,waardoor een dienovereenkomstig verlies zouworden geleden, omdat dan ook het niveauvan de toekomstige evenwichtshuur lagerkomt te liggen.Het is daarom bcgrijpelijk, dat voorhten bijvrije keuze, de veiligste weg werd gekozenen de volledige premie ineens werd afgeschre-ven ondanks het feit, dat zulks voerde tothogere aanvangshuren. Vrij algemeen wordtcchter aangenomen, dat de weliswaar zeerbegeerde bouwkostendaling, althans in specta-culaire omvang, tot de vrome wensen is gaanbehoren.Zou deze visie juist zijn, dan vindt de ver-andering van systeem daarin haar rechtvaar-diging. De subsidie behoeft dan inderdaadgeen ander karakter te dragen dan het over-bruggen van tijdelijk te lage huren.De verandering van systeem had mede totdoel om de particuliere bouw meer te richtenop de bouw van woningen voor arbciders enkleine middenstanders.Het moet worden erkend, dat in beginsel demogelijkheden daartoe aanwezig geacht moe-ten worden. Het is zelfs zo, dat de regelingstimulerend zal werken tot het bouwen incategorie A.De subsidie wordt n.I. weliswaar groter naar-mate de capaciteit van de woning toeneemt,maar kleiner naarmate de stichtingskostenhoger komen te liggen.Wil de bouwondernemer dus streven naar degrootste subsidie, dan zal hij, m.i. terecht,tevens moeten streven naar de laagst moge-lijke prijs.Het middel van het z.g.n. ,,uitkleden" vande woningen zal hem in verband met zijnverkoopkansen niet kunnen baten. Integendeelzal hij juist genoodzaakt zijn aan afwerkingen uitrusting het maximale te bieden.Door het gebonden zijn aan huren en bruto-rendement zijn de winstmogelijkheden aannauwe grenzen gebonden.Het wordt de bouwondernemer dus allerminstgemakkelijk gemaakt. Het uiterste van zijnconcurrentievermogen wordt gevergd, wil hijtot een min of meer gunstig resultaat komen,zowel in kwalitatieve als materiele zin.Aangezien de prijs van de bouwgrond een bc-langrijk element van de stichtingskosten uit-maakt, is een beroep op de medewerking vande zijde der gemeentebesturen niet zo ongf-rechtvaardigd als het schijnt.Het zou n.I. te betreuren zijn als de grond-prijzen een beletsel zouden vormen om b.v. inde A categorie te kunnen bouwen.Nu een vcrsterkte drang tot bouwen vangoedkopere .woningen kan ontstaan en moge-lijk een verminderde vraag naar grond voorduurdere woningen, zuUen de gemeenten metdeze verschuiving van de vraag rekening moe-ten houden.Werd reeds opgemerkt, dat de bouwonder-nemer bij de nieuwe regeling behoorlijk onderdruk wordt gezet, ten aanzien van de exploi-tant kan al evenmin worden gezegd, dat hijin de watten wordt gelegd. Bij een gelimiteerdbruto-rendement van Z.SVo kan geen hogcrnetto-rendcment worden verkregen dan 4.75''/(i.In aanmerking nemende, dat de jongste staats-lening werd uitgegeven tegen A.VId en datmomenteel de rente voor hypothecaire le-ningen ca S^/o bedraagt, waarboven nog vaakeen afsluitprovisie moet worden betaald, magworden gesteld, dat het netto-rendement van4.75% voor in wezen risicodragend kapitaal,23I iiia}U-:cle siciiii woynn^hoiiwSicdchouwKrunickonder de huidige omstandighcden als zeer laagmoet worden aangemcrkt. en zulks tcmecromdat tussentijdse verhoglng van vaste lastenen onderhoudskosten alsmede de laatste / 50,-van de bijdrage ten laste van dit rendementkomen.Beleggers en vn.l. institutionek beleggers re-kcnen eohter vaak met de rentestand op langetermijn, die bJijkens de historie lager ligt dande huidige rentevoet.Hoewel op deze basis investering in de wo-ningbouw mag worden verwacht, ligt hiertoch een zwak element in de regeling, indien derente op de kapitaalmarkt zou gaan stijgen.Er moge dan voor bouwondernemers enbeleggers geen aanleiding zijn om ten aanzienvan de nieuwe regeling jujchtonen aan te hef-fen, wel is er aanleiding tot tevredenheid, nuhun kansen worden geboden Iran activiteitenmede te kunnen richten op dat deel der wo-ningvoorziening waar de behoefte het grootstis. Kansen, die zij naar mijn mening ook zullenbenutten, voor zover dat maar raogelijk is.Ook de toekomstige huurders kunnen tevredenzijn, omdat zij woningen zullen krijgen vanredelijke kwaliteit tegen de laagst denkbarehuurprijs, mede doordat de subsidies voor devoile lOOVu rechtstreeks aan hen ten goedekomen.Wellicht is zclfs de minister van financientevreden, doordat de nieuwe regelingen enigebudgetaire ruimte brengen, alsmede een ver-laging van de reele subsidielast.Naast deze tevredenheid naar alle zijden, zaistellig het ,,maar niet voldaan" in ruime mateopklinken.Dat neemt niet weg, dat er m.i. alle aan-leiding is voor de verwachting, dat de rege-lingen aan de doelstelling van de regeringzullen beantwoorden.Omschakeling op de nieuwe regeling binnende gestelde termijn zal stellig, v.n.l. bij departiculiere bouw, nog wel de nodige moei-lijkheden veroorzaken evenals het beleid tenaanzien van de toewijzingen. Het grote aantalaanvragen, dat is ingediend ten aanzien waar-van niet vast staat dat ze passen in het nieu-we systeem dan wel of het nieuwe systeemdoor aanvragers zal worden aanvaard, zaldeze moeilijkheden nog vergroten.Ter bevordering van de continuiteit zal hetm.i. gewenst kunnen blijken om voorrang teverlenen aan hen, die hun plannen op kortetermijn tot uitvoering zullen brengen.Een overleg in deze met de gcmeentebesturenlijkt mij gewenst, omdat zij met de plaatselijkeomstandigheden het best bekend zijn.Misschien zou het zelfs overweging verdicncnom de gemeentebesturen ter zake voorshandseen zelfstandige taak bij de toewijzingen teverlenen.Ik mean hiermede te mogen besluiten in hetbewustzijn verscheidene aspecten buiten be-schouwing te hebben gelaten.Die welke aanleiding zouden kunnen geventot discussie over deugden of ondeugden vanwoningwetbouw of particuliere bouw blevenop verzoek van het dagelijks bestuur met mijnvolledige instemming achtcrwege.stedebouwStedebouwkundige Kroniek en KommentaarEen nieuwe jaspermitteert men zich niet ieder jaar. Vooraleen winterjas, zo noodzakelijk als het klimaateen probleem vormt, zal zeker drie jaar mecmoeten.Het ,,Mededelingenhlad voor de Ontwikke-lingsgebieden"trok midden in de winter en na drie jaar zo'nnieuwe jas aan. Het heet thans ,,Mededelingen-blad voor de Probleemgebleden", kreeg eennieuwe kaart op de kaft en weerspiegelt zo-doende een gewijzigd regeringsbeleid. In ditbeleid zijn op een na alle Ontwikkelingsgebie-den opgegaan in enkele grotere Probleemgc-bicden, maar ook andere gcbieden, o.a. Zee-land, zijn onder deze titel gebracht. Binnendeze Probleemgebleden zijn het vorig jaar 18primaire en 26 secondaire ontwikkelingskernenaangewezen.In de Memorie van Antwoord stelt de Ministervan Maatschappelijk Werk dat bizondere sub-sidies voor activiteiten op maatschappelijk,sociaal-cultureel en sociaal-hygienisch terreinverstrekt kunnen worden in deze probleem-gebieden, zowel in als buiten de ontwikkelings-kernen. Bizondere investeringssubsidies zullenalleen in de primaire kernen verstrekt worden,echter: behoudens ,,waar nodig" ook buitendeze kernen.Dan volgt in genocmd Mededelingenblad hetvolgende uit de Memorie van Antwoord.,,Plattelandskernen, waarop het maatschappe-lijk beleid zich in het bijzonder zou nchtenmet het oog op voorzieningen op maatschap-pelijk, sociaal-cultureel en sociaal-hygienischterrein ten behoeve van het buitengebied, zul-len niet worden aangewezen. (De maatschap-pelijke problemen die voor het plattelandvoortvloeien uit ontwikkelingen in de richtingvan schaalvergroting en eventueel dreigendeontvolking doen zich naar de mening van deregering in de probleemgebieden niet in ernsti-ger mate voor dan daarbuiten. De regeringziet daarom geen aanleiding om het platte-land -- dus het buitengebied om de kernen --in de probleemgebieden in een bijzondcre po-sitie te plaatsen)."24Maak Nederlandbeter beivoonbaarBouw mee aan de verhoging van het peilvan de Nederlandse v^oningbouv^.Laten wij niet achter blijvenbij de moderne begrippen over bouwen en v/onenDat betekent o.a. blijvend gave vioerbedekkingdie bij de huur is inbegrepen,dus permanent linoleum.Tegenover een geringe huurtoeslagstaan vele evidence winstpunten :^ permanent linoleum betekent voorde huurder een aanzienlijke verlichtingvan zijn installatie-budget;4fr garandeert ook de minder draagkrachtigeneen volwaardige vioerbedekking;* bevordert de geluid-isolatie tussende woonlagen;* is blijvend bacteriendodend, dus hygienisch;* heeft een lange levensduur, de kleuren gaandoor-en-door, dus kunnen niet wegslijten;?Jf verhoogt de woonbeschaving.linoleum kromiTienieVoor keuken, douchecel en ha! ook colovinyl plastic asbesttegels, soepel en slijtvast,in hoge mate bestand tegen olien, vetten, zuren en vele andere chemicallen.Vraag ook naar colorite cumaronhars tegels, eveneens in vele fraaie tinten.Onze afdeling technische adviezen verstrekt gaarne volledige inlichtingen (telefoon 07.980-81941)VACATUI^IiSBij hetBUREAU VAN DEPROVINCIALE PLANOLOGISCHE DIENSTVAN NOORDHOLLANDkan worden aangesteld een ervarenStedebouwkundig-lngenieurbij de voorbereiding van streekplannen en de behandelingvan andere boven-gemeentelijke aangelegenheden, aan wiebij gebleken geschiktheid over ongeveer IH Jaar de leidlngvan dit werk kan worden opgedragen ter opvolging van dehuidige functionaris.Rang en salaris zullen worden vastgesteld naar gelang vanopleiding, ervaring en leeftijd.Eigenhandig geschreven soUicitatiebrieven kunnen wordengericht aan de Hoofdingenieur-Directeur van de ProvincialeWaterstaat van Noordholland, Nieuwe Gracht 47 te HaarlemBij de afdeling onderhoud en uitbreiding van gebouwenvan de dienst van openbare werken en volkshuisvestingkan worden geplaatst eentechnisch ambtenaar (Iste klas]Vereist diploma h.t.s. afdeling bouwkunde.Rangindeling en salaris naar gelang van bekwaamheid;wedde technisch ambtenaar f 501,60 tot f 608,78 entechnisch ambtenaar Iste klas f 608,78 tot f 712,77 permaand, ongeacht de compensatie van de huurverhogingen de te verwachten salarisverhoging.Aanmelding uitsluitend per briefkaart met vermelding let-ter A aan de afdeling personeelszaken van de gemeente-secretarie. Een soUicitatieformulier zal daarna wordentoegezonden.GEMEENTE GOUDABij de dienst van gemeentewerken kan worden geplaatsteenSTEDEBOUWKUNDIGEaan wie de leiding zal worden opgedragen van de op terichten stedebouwkundige afdeling.Aanstelling zal geschieden in de rang van ingenieur leklasse, jaarsalaris / 9.789, / 12.733,-.Aanstelling boven het minimum, afhankelijk van bekwaam-heid en ervaring, is mogelijk. Een ruime praktijk is ver-eist.Sollicitaties, met vermelding van volledige personalia enuitvoerige gegevens over opleiding, diploma's, vroegere enhuidige werkzaamheden, referenties, enz. in te zenden aande directeur van gemeentewerken, Nieuwehaven 45a, Gou-da, binnen 14 dagen na het verschijnen van dit blad./"^^.Bij de afdeling Onderzoek van de Rijksdienst voor hetNationale Plan te 's-Gravenhage kan worden geplaatst eenWETENSCHAPPELIJK MEDEWERKERIn aanmerking komen academici met een sociaal-weten-schappelijke opleiding (sociologen, sociaal-geografen, eco-nomen, e.d.). Enige ervaring in het planologisch onderzoekstrekt tot aanbeveling. Salaris naar gelang van leeftijd enervaring volgens het rangenstelsel: adj. planoloog/plano-loog (/ 501,----/ 888,- p. m.) met uitloopmogelijkheid pla-noloog le klas.Eigenh. geschr. soil, onder no. 03003/7852 (in linkerboven-hoek env. en brief) aan het bureau Personeelsvoorzieningvan de Rijksoverheid, Pr. Mauritslaan 1, Den Haag.JEen vacatureop het gebied van volkshuisvestingen stedebouw?De juiste manop de juiste plaats krijgt U als Uwoproep voorkomt in hetTijdschrift voorStedebouw en Volkshuisvestinghet maandblad dat reeds bijna 40 jaaronder de ogen komt van zo goed alsalien, die op dit gebied werkzaamzijn!Advertentie-afdeling.Keizersgracht 188, Amsterdam, C.Telefoon: 249128 en 243254.ERF VENLOStcdcbouwKronickTot kommentaargeeft deze mededeling wel aanleiding. Immers,men kan met evenveel recht stellen dat hetplatteland in de probleemgebieden zich juistwcl in een wezenlijk andere positie bevindtdan het platteland in de overige gebieden. Deprobleemgebieden onderscheiden zich van denict-probleemgebieden door een relatief achter-blijven van de dynamiek in de bestaansbron-ncn. In de niet-probleemgebieden wordt dezedynamiek in hoofdzaak gedragen door destadsgewesten; met enige overdrijving kan menzclfs zcggen dat de grenzen van de niet-pro-bleemgebieden samenvallen met de uitersteinvloedsgrenzen van deze meest dynamischestadsgewesten. Het zijn de buiten deze grenzen,en in het algemeen de in uithoeken en buitende grote stroomrichtingen gelegen gebieden,welke de probleemgebieden vormen. In dezezin lijken de kop van Noord-HoUand en devoet van Italic op elkaar, evenals het noordendes lands en Zceland op elkaar lijken.Behalve de allerkleinste kernen, welke als sa-menleving nu eenmaal uit de tijd zijn, zullende overige plattelandskemen in de niet-pro-bleemgebieden zich kunnen handhaven indienze zich slechts in de stroom drijvende wetente houden. Het essentiele is, dat ze zich in eenstroom bevinden: in vele stromen zelfs. Hetis de stroom van het expanderende gebieds-deel, het is de stroom van een moderne expan-derende maatschappij, het is de stroom tussenstreken die er voor en er achter liggen. Hetenige wat men hier nodig heeft is inzicht,initiatief en durf, en met een beetje geluk zijner ook voor de plattelandskemen heel watgraantjes mee te pikken.Zo nletde probleemgebieden. Dit zijn de gebiedenwaar alleen maar streken voor liggen en nieter aohter. Dit zijn de gebiedsdelen die ookhaast niet expanderen. Maar wel wonen ermensen die zich deel weten van een expan-derende, dynamische, westerse maatschappij.Deze mensen ervaren de schaalvergroting inhun vcrlangens. Maar aan deze schaalvergro-ting is alleen door een planologische schaal-vergroting enigszins te voldoen. Dat wil duszeggen dat men in deze streken de bladeren bij-een zal moeten barken, dat slechts enkele cen-tra ontstaan, dat stille dorpen stillere dorpenzullen worden en dode stadjes dodere stadjes.Als men afziet van de vaderlandse gewoonteom alles een probleem te noemen (wat uit-eindelijk misschien nog wel waar is ook), danmoet men zeggen dat alleen in de probleem-gebieden van een werkelijk plattelandspro-bleem sprake is.Natuurlijk is het juist dat men met het belang-rijkste begint: het in stand houden van de re-gionale kernen. Maar het in dit Mededelingen-blad gestelde over het platteland in de pro-bleemgebieden, en vooral dat deel tussenhaakjes, is beslist onjuist.De aanwijzing van ontwikkelingskernenblijft een hachelijke zaak. Niet zozeer wegenshet aanwijzen van deze kernen dan wel we-gens het niet aanwijzen van andere kernen.Het is n.l. zeer de vraag of het verlenen vanterritoriaal begrensde finantiele faciliteiten detotale landelijke werkgelegenheid vergroot.Wordt deze hierdoor niet vergroot, dan zalde toename van de investeringen en van dewerkgelegenheid in deze ontwikkelingskernengaan ten koste van de investeringen en dewerkgelegenheid in andere kernen.Deze verwachting is ook als blijde verwach-ting aan de geboorte van het idee voorafge-gaan. Men zag in gedachten de industrieenvan de als ,,te vol" beschouwde gebieden allonken naar, verhuizen naar, of zich opsplit-sen naar de als ,,te leeg" beschouwde ge-bieden.In verschillende vormen heeft dit verschijnselzich inderdaad voorgedaan. Maar daarnaastwerd ook gelonkt vanuit gebieden die helemaalniet ,,te vol" zijn. Dat geeft problemen.De burgemeesters van Alkmaar en Almelo.om bij het begin van het alphabet te beginnen,wezen in hun nieuwjaarsrede op dit verschijn-sel. ,,Wat in het verleden moeizaam en metzorg is opgebouwd, wordt aangevreten", aldusMr J. M. Ravesloot. En de burgemeester vanAlkmaar, die reeds eer op dit verschijnselhad gewezen, verklaarde de handschoen tewillen opnemen teneinde de door de regeringveronderstelde gunstige natuurlijke vestigings-factoren van zijn stad door een geinspireerdgemeentebestuur tot gelding te brengen.Twee sympathieke stedenvoelen zich aldus te kort gedaan. Beide heb-ben een bepaalde planologische kwaliteit wel-ke ze interessant maakt voor de modernestedebouwer.Alkmaar kan men zien als een satelliet van derandstad en als een natuurlijke kern voor eenmodern woongebied. Dit woongebied is in zo-verre modern dat het ruime mogelijkhedenheeft voor de bouw van eengezinshuizen inhorizontale of verticale richting in een land-schappelijk aantrekkelijke omgeving. Mits zo'nkern goed samenspeelt met de omliggende ge-meenten, voor zichzelf in de eerste plaatsverzorgende functies van goede kwaliteit am-bierende en de woningbouw gedeeltelijk toe-spelende aan de omgeving, zo kan een woon-agglomeratie ontstaan van hoge kwaliteit. Degeschiedenis heeft aangetoond dat het biedenvan een hoge woonkwaliteit het begin kanzijn; dat de zo vaak ten onrechte aangevoch-ten status van forensengebied de basis kanzijn van een veel bredere ontwikkeling. Menzie het Gooi. Alkmaar en omgeving kunnenhet ideaal worden voor velen dergenen die nietin rij en gelid in de grote stad opgeborgenwillen worden, dan wel geveegd voor de poor-ten van een staalfabriek.Almelo vertegenwoordigt een geheel ander ty-pe stad-der-toekomst. Het is een onderdeelvan het type der steden-agglomeratie. Vooreen grotere woon-werk-agglomeratie is de cen^trale stad uit de tijd, met name indien dezehistorisch is gegroeid. Onontkoombaar tredenonbetaalbare moeilijkheden op in de oudstekern en in de oude schil.De steden-agglomeratie daarentegen bestaat uitverschillende steden, ieder met hun eigenkern. Ondanks snelle groei zullen deze ker-25StedebouwBoekbesprekingnen, bij goede leiding, een functie blljvendkunnen behouden: de functie van winkel- enontmoetingscentrum voor hun eigen gebied.Tussen de steden van deze steden-agglomeratiekunnen dan al die voorzieningen en werkge-legenheden geprojecteerd worden, welke mo-dern en dus ruimtebehoevend zijn, en welkede zo gewenste centrale ligging tussen desteden vinden.Vanuiit enige afstand is men geneigd deTwentse steden als zo'n mogelijke modernesteden-agglomeratie te zien. De gedacbten om-trent een plaats voor hoger onderwijs tussenEnschede en Hengelo spelen in dezelfdc rich-ting.De steden-agglomeratieis een begrip dat nog wel eens een grote rolin onze planologie kon gaan spelen. OnzeRands'tad is zo'n moderne stad omdat ze geencentrale stad is, maar een min of meer lijn-vormige steden-agglomeratie. De Maasagglo-meratie is zo'n moderne stad omdat ze bestaatuit de reeksen Rotterdam-Schiedam-Vlaardin-gen-Maassluis en Spijkenisse- Hoogvliec-Zuid.Amsterdam zal bet steeds moellijker krijgenomdat bet geen stedenagglomeratie is, maareen centrale stad. Op kleinere schaal kan menop deze wijze aan de stedendriehoek Deventer-Apeldoorn-Zutphen stedebouwkundig groteremogelijkheden toeschrijven dan aan de een-zame stad Zwolle. Voor zover mij bekendwordt nog slechts op de kleinste scbaal degedachte aan een steden-agglomeratie aan-vaard. De steden Middelburg en Vlissingenverklaarden zichzelf tot dubbelstad en wer-ken deze gedachte ook stedebouwkundig uit.Een Commissicwelke moet adviseren over de veelbesprokeneventuele tweede schrijftafel is bereids aan hetwerk onder leiding van Dr. Drees Sr. Dit Sris in dit geval een belangrijke onderscheidingten aaozien van het achtervoegsel Jr., bij welkelaatste letters men onmiddellijk geneigd zou zijnte denken aan bepaalde visies welke volgenssommigen kennelijk ontwikeld zijn voor eengedegen commissie de zaak heeft bestudeerd.Het zou me niet verwonderen als de conclusievan deze commissie zou luiden: een regerings-centrum is in wezen niet te decentraliseren.Betracht daarom speed om de situatie in enom Den Haag zo spoedig mogelijk te klaren.Slechts enkele ondergeschikte toeleverende be-drijvigheden zouden gedecenrraliseerd kunnenworden. Dit behoeft niet in een plaats tegebeuren; we stellen daarom voor de genoem-de bedrijvigheden over te brengen naar ....(volgen b.v. een drietal plaatsen binnen derechthoek Haarlem -- Zwolle -- Nijmegen ---Rotterdam.) Als he: een voetbaltoto was, zouik Gouda, Utrecht of de genoemde steden-driehoek aan de IJssel een goede kans geven.,,Het reele denken bij irreele plannen(tegenover het gangbare irreele denken bijgangbare reele plannen)", aldus het onder-werp van een ontmoetingsbijeenkomst tussende afd. Bouwkundige Ingenieurs van de V.D.I,met studenten van de stedebouwkundigc op-leiding te Delft. Wie na deze titel verwachtdat er Angry Young Boys aan het woord zijngeweest, vergist zich. De toelichtingen van destudenten en jong-afgestudeerden A. N. Velt-meijer, O. Schortemeyer, Ir. G. S. Nassuth, G.A. Nassuth, Ir. T. Hazewinkel en Ir. A. Hertz-berger stonden op een verrassend hoog pell.Eveneens verrassend was het verschijnsel dathet juist de Ouden waren welke er op atten-decrden dat de plannen, hoe goed ook, een ze-ker conformisme vertoonden met de Tijdschrif-ten Stijl 1960. Deze Ouden meer dan deJongeren voelden omtrent deze stijl een zekeronbehagen, waar zij meenden dat veeleerde spanningen en bewegingen (dus het orga-nische ,,worden") dan het statische ,,zijn" destadsvormen moesten bepalen.Professor Froger decide mede dat het kwali-tatieve peil van de in de stedebouw aanko-mende studenten voortdurend stijgt. Dit waseen hele geruststelling voor Uw kroniek-schrijver, die tot de ecrst-aankomenden be-hoorde./), /. Ph. L. PetriBoekbespreking1. ,,La poblacion del area metropoUtana deCaracas". Factores de crecimiento y tendenciafutura, por Jose V. M. Samperio. Caracas1956.1. ,,La vivienda popular en Venezuela. (1928-1952)."De twee hierboven genoemde boeken handelenrespectievelijk over de demografische ontwik-keling van Caracas en over de volkshuisves-ting in Venezuela.Een bespreking van beide boeken mag vanbelang worden geacht in verband met degroeiende betekenis van Venezuela op hetAmerikaanse continent. De jongste politiekeomwenteling waarbij Nederland, door de na-bije ligging van de overzeese Rijksdelen Suri-name en de Nederlandse Antillen rechtstreeksis geinteresseerd, wijst onmiskenbaar in derichting van een zekere democratisering. Ditproces voltrekt zich tegen een achtergrondvan schier revolutionaire economische veran-deringen, die hun oorzaak vinden in de exploi-tatie van de enorme olierijkdom van het land.De stedebouwkundigc vernieuwingen die zichoveral in Venezuela, maar toch in het bizon-der in de hoofdstad voltrekken, vormen welde meest spectaculaire zijde van de ontwikke-ling die het land de laatste jaren doormaakt.Ten aanzien van de reconstructie van de oudestad van Caracas en de aanleg van verkeers-wegen is het zelfs zo, dat deze werken inomvang en tempo de meeste Europese stedenver achter zich laten.In het werk van Samperio wordt een raming26lopen, schuiven, rennen, schurendaar moeten vloeren in kantoorlokalen tegen kunnen.Niemand van het personeel kan, in al diedrukte van de dagelijkse v/erkzaamheden, medelijdenhebben met de vloerbedekking, die heelwat te verduren heeft.Over de gehele w^ereld verspreid v^^erdenreeds miljoenen vierkante meters MARLEYFLEX enMARLEYTILE gelegd.Ze kunnen tegen een stootje, hebben prachtigedessins, zijn gemakkehjk schoon te houden enliggen in een billijke prijsklasse.Overal waar sterke en mooie vloeren wordengewenst: in scholen, ziekenhuizen, restaurants,cantines, kantoren, woonhuizen etc.treft men Marleyflex of Marleytile aan.MARLEYFLEX en MARLEYTILE zijnprodukten van de beroemde Marley-groep,die vestigingen heeft in vele landen van de wereld.MARLEYTILE NEDERLANDKey & Kramer, Maassluis -- De Lint, Den Haag -- Nierstrasz, AmsterdamJ. C. NIEUWENHUIZENAannemersbedhjfAMSTERDAM-Z. 2Amstelveenseweg 954Telefoon 722.802? Nieuwbouw? Verbouwingen? OnderhoudIN GEHEEL KEDERLANDLOODGIETERSBEDRIJFJ. F. J. BelderokAMSTERDAM-ZDaniel Stalpertstraat 56Tel. 020-791496Landelijk erkend Gas- en Waterfitter,ingeschreven hij het G.E.B. en G.W.van AmsterdamOok voor aan- en afvoerleidingenin kunststoffenJ.E. STORKVENTILATORENVOOR UW BEDRIJFDEN HAAGJUNOSTRAAT 35TEL.O 1700-85 21 08*TELEFOON 070 - 85 21 08*RONDHOUTHANDEL LEENEDEN HAAGLeyweg 52 - 62 - Telef. K 1700-361029SCHERPE PRIJZEN in-STEMPELHOUTHEI- en AFRASTERPALENBOVENLANDS STEIGERHOUTStcdehoutvBoekbcsprekinggegeven van de toekomstige bevolkingsaanwasvan Venezuela en van de hoofdstad, en wclop grond van een demografische analyse.Terwijl Caracas aan het begin van dezc eeuwnauwelijks 100.000 inwoners telde, nam ditaantal toe tot ongeveer 1,5 miljoen. Caracasbehoort kierdoor met Sao Paulo tot de groicsteden met het hoogste groeitempo in dtf wes-telijke wereld. Het aandcel van de bevolkingvan de hoofdstad in de totale landsbevolkingnam in dezelfde periode toe van 45/^''/o totbijna 20"/o. Dit percentage zou eveneens gcl-den voor het jaar 1970. Het inwoneraantalvan Venezuela wordt in dat jaar n.l. geraamdop ca. 10 miljoen en dat van de hoofdstadop twee miljoen. (Momenteel bedraagt hetaantal inwoners van Venezuela omstrceks zc-ven miljoen).De fenomenale ontwikkeling van de Venezo-laanse hoofdstad is des te mefkwaardiger,aangezien de petroleumwinning en -vcrwer-king, die in 's lands huishoudlng zulk eenvoorname rol vervullen, reeds van nature eenzekerc spreiding ten gevolge hebben. In dconmiddellijke omgeving van de hoofdstad im-mers komt in het geheel gceft oliewinning of-Industrie voor. Het Zou te ver voeren in hetbestek van deze boekbespreking op het ver-schijnsel van de snelle groei van grote stedenin opkomende landen als Venezuela, zuidelijkBra;iilie, Californic e.d. in te gaan. Vast staatdat in zulke landen als gevolg van de om-schakeling van de agrarische naar een nicergedifferentieerde economische structuur en tengevolge van de hiermede verband houdendestijging van het welvaartspeil een geheel nieuwverzorgingsapparaat op een veel hoger niveaudan vroeger het geval was, ontstaat. Deze,vocr zulke landen geheel nieuwe functie, hccftdc nciging zich in de eerste tijd, wanneer eengroot dcel van het land nog slecht ontslotenis, in sterke mate in de hoofdstad of eenander groot verkeerscentrum te concentrcren.Caracas vervult a.h.w. de city-functie vangeheel Venezuela alsmede van een groot deelvan noordelijk Zuid-Amerika. Men vindt erbehalve het regeringsapparaat, de zetels vandc buitenlandsc petroleummaatschappijen, ban-ken, handels- en verkecrsondernemingen, c.d.De ingrijpende structuurwijzigingen van dclaatste jaren vinden hun weerspiegeling in deloop der bevolking. De gepubliceerde cijfcrstonen aan dat tot het jaar 1945 de groei vanCaracas nog in overwegende mate wordt vcr-oorzaakt door natuurlijke aanwas, die relatiefzcer hoog is (in de orde-grootte van 30 promiUe 's jaars). Het sterftecijfer daalde gedu-rende de laatste vijftig jaar zelfs tdt op tenderde van het vroegere niveau.Na de tweede wereldoorlog gaat de migraticeen veel groter rol spelen. De laatste vijftienjaar groeit Caracas voor het grootste gedeelteals gevolg van de toestroming van migrantenuit hat gehele noordelijke deel van Zuid-Amerika efl voof een niet gering deel ookdoc*r irnmigranten uit Europa. Bij deze inter-contineritale iinmigratie gaat het vooral ommensen uit de Zuideur&pese landen. Zo is hetaantal inwoners van de VenSaolaanse hoofd-stad blnnen de tijd van vijftien jaar vcr-dubbeld.Welke waardc moet worden gehecht aan eenprognose op demografische grondslag, is in-tussen een open vraag. Bieden de bevolkings-cijfers uit vroegere jaren wel betrouwbare uit-gangspunten voor een enigszins verantwoordcraniing? Wij neigen veeleer tot de mening dateen prognose hier slechts reele waarde kanworden toegekend, indien deze berust op eentaakstelling ten aanzien van de ontwikkelingvan het economisch leven (het welvaartspeil,de werkgelegenheid e.d.) alsmede op een be-paalde geografische spreiding van de bevol-king. Zo vernamen wij onlangs van een medc-werker van de planologische dienst van destaat Israel, dat bevolkingsprognosen voor de-len van dit land bij gebrek aan enig houvastin het verleden eveneens worden opgesteld inhet kader van een bepaalde nationale econo-mische en planologische taakstelling.De verdienste van het werk van Sampcrio iso.i. gelegen in de systematische en overzichtc-lijke wijze, waarop de loop der bevolking vanCaracas in het kader van de demografischeontwikkeling van Venezuela is beschouwd.Het tweede boekwerk werd samengesteld doorenkele vooraanstaande Venezolaanse architec-ten in samenwerking met het landelijke in-stltuut voor volkshuisvesting. Het bevat eenoverzicht van het door de z.g. banco obrerosedert het jaar 1928 verrichte arbeid. Deze,,volksbank" bezit een stedebouwkundige af-deling. Niet slechts de financiering van devolkswoningbouw wordt behartigd, maar ookstedebouwkundige plannen worden ontworpen.Zo getuigt dit boekje met zijn vele afbeel-dingen van de belangrijke bijdrage welke debanco obrero leverde in de stedebouwkundigeopbouw van de hoofdstad en van vcrschiUen-de kleinere steden van Venezuela. In de in-Iciding worden wij getroffen door fraaie foto'svan de Spaans-koloniale bouwstijl, die vooralnog in kleine plaatsen is bewaard. De neder-zettingen werden alle volgens een rechrhoekigstramien gebouwd, in het midden een vierkantplein met de kathedraal aan de ene, en hetgebouw van het wereldlijk bestuur aan deandere zijde. In het midden bevindt zich daneen parkachtige aanleg, het ontmoetingscen-trum van de bevolking. Hier staat ook altijdeen standbeeld van Simon Bolivar, dc ,,vaderdes vaderlands" van Venezuela.De tegenwoordige stadsuitbreidingen voltrek-ken zich doorgaans in het kader van ,,z6nc-ringsplannen" (pianos reguladores), die hetbeste te vergelijken zijn met onze plannen inhoofdzaak.Als in de meeste Zuidamerikaanse steden gaathet toezien van de overheid niet verder daneen stedelijke bemoeienis met deze plannen inhoofdzaak. Als de door particuliere lichamenontworpen detailplannen maar in dit kaderpassen, verkrijgen zij doorgaans goedkeuringvan de gemeentelijke overheid. Zo ontwerptde banco obrero vele ,,plannen in onderdelen"welke tegenwoordig worden opgesteld volgensde ,,wijkgedachte". Wij willen hiermede zeg-gen dat een voorziening van deze leefeenhedenmet scholen, winkels, een kerk, een sociaalbuurtcentrum, een cafe e.d. zeer consequentwordt nagestreefd. Ook valt een zekere diffe-rentiatie in deze buurten naar bouwhoogte(aantal verdiepingen) op. Tijdens een meege-maakte excursie langs de nieuwe stadswijkenvan Caracas, die de banco obrero voor enkelebuitenlandsc stedebouwkundigen organiseerde,werd eerlijk toegegeven, dat de bouw der z.g.arbeidersflats van slechte kwaliteit was. Dezcbouw werd tijdens het regime van de vorigepresident beschouwd als een eerste phase ineen sanerings- en aanpassingsproces, respectie-velijk van de uitgestrekte krottennederzettin-gen langs de rand der stad, en van de be-woners hiervan. De in allerijl opgetrokkenwoongebouwen waren volgens de autoriteitenvan de banco obrero als zeer tijdclijk (onge-veer tien tot vijftien jaren) bedoeld; daarnazouden deze dan worden vcrvangen door eenmeer permanente bebouwing van betere kwa-liteit.Hoewel de nieuwe arbeiderswoningen dc m-woners der krottennederzettingen uitcraardeen meer menswaardig woonmllieu verschaf-fen, waren velen m.i. toch terecht van menmgdat de overgang van het eigen hutje, waareen ieder kon doen en laten wat hij verkoos,naar de coUectieve woongebouwen, waar bo-vendien nog een zekere controle werd uitge-oefend, wel erg groot is. Dat vele zeer indivi-dualistische Venezolanen met dit overheids-27StedebouwBoekbesprekingBinnenlandingrijpen allesbchalve waren ingenomen, mogeblijken uit de overhaaste vlucht van vele ge-zinnen uit de nieuwe flats naar de stadsrand,waar na de afzetting van president Jimenezde blikken hutjes weer in alleriji in elkaarwerden getimmerd. Het nieuwe regime durfde zijn dan de ietwat rigoureuze wijze waaroptegen deze gei'mproviseerde stadsuitbreiding dictator Jimenez het probleem van de volks-niets te beginnen; men mag slechts hopen, dat huisvesting trachtte op te lossen.de regering saneringsmaatregelen zal treffen,die in sociologisch opzicht meer verantwoord , Drs Tj. TjalkensBinnenlandRuimtelijke ontwikkeling GooiHet Gooii vormt van oudsher een voorwerpvan zorg voor alien, die oog hebben voorhet belang van ordc in dc ruimtelijke ontwik-keling en meer in het bizonder van hen, dieopkomen voor het behoud van natuurschoonen ontspanningsgelegenheid in de vrije natuur.De snelle groei van de Gooise forensenge-meenten, ten dele mede gevoed door eigeneconomische groeikracht, was oorzaak dat ditgebied al kort na de eerste Wereldoorlog alseen van de eerste werd genoemd, waarvooreen streekplan eis was. Pogingen in deze rich-ting zijn herhaaldelijk gedaan, waarvan wij degeschiedenis hier niet zuUen weergeven. Totvaststelling, om te zwijgen van goedkeuring,van een streekplan is het totnogtoe niet ge-komen. De gemeentelijke stedebouwkundigcmaatregelen onder toezicht van het provin-ciaal bestuur van Noord holland, dat vroegerdan enig ander provinciaal bestuur zich hecftlaten leiden door het inzicht dat toetsing aande belangen van groter eenheden bij het oor-deel over de gemeentelijke maatregelen nodigis, winnen daardoor aan betekenis. Indertijdis het z.g. beeindigingsplan voor Hilversum(1935), dat in hoogste aanleg is goedgekeurd,als een moedige daad begroet. De naam vanDudok is hieraan blijvend verbonden. Maarde consequenties van dit plan werden destijdsnog niet getrokken. Het ruimtelijk complementop het beeindigingsplan ontbrak. En het ge-meentelijk beleid was niet op de handhavingvan dit plan afgestemd. Het ruimtelijk com-plement moet worden gezocht op het terreinvan andere gemeenten. Als een gemeentevoor vestiging van bedrijven en bewoners bo-ven zekere limiet geen ruimte heeft, moeter elders een aanvaardbaar alternatief wordengeboden. Het beeindigingsplan is dan ook al-leen ten voile denkbaar in groter verband, datvan het sreekplan, of als dit mogelijk lis vaneen doeltreffende samenwerking van gemeen-ten. En het beleid van de gemeente, die hetbeeindigingsplan aanvaardt, moet in alle op-zichten door het beginsel van dit plan wordengeleid, ook als er verleidelijke aandrang komtvan bedrijven, die zich ter plaatse willen ves-tigen; ook als de woningnood van ter plaatseslecht-gehuisveste bewoners tot plannen leidtom door het aanleggen van nieuwe woon-wijken hen aan een goed onderdak te helpen.Men weet dat niet lang geleden een massaleprotestvergadering in Hilversum is gehouden,tegen recente plannen van het bestuur vandie gemeente om aan de bestaande stad eennieuwe uitbreiding te geven in een richting,die de organisatoren van die vergadering envelen met hen onaannemelijk achtten.Thans is door de dagelijkse besturen van deGooise gemeenten in tweeerlei richtingen eenbelangrijk initiatief genomen, dat op de ruim-telijke ontwikkeling van deze streek van grotcinvloed kan zijn. Op aandrang van de studie-commissie voor het Gooi, zo blijkt uit eenraadsvoordracht van B. en W. van Hilversum,is tussen de gcnoemde dagelijkse besturen over-leg gepleegd ten aanzien van het voeren vaneen gelijk gericht beleid, in de eerste plaatsmet betrekking tot de vestiging van nieu-we industrieen. Zodanige vestiging wordtvoor het gehele Gooi ongewenst geacht,omdat daarmee nu of later gepaard zalgaan het aantrekken van werknemers, dieniet tot de Gooise bevolking behoren. Aangc-zien bij herhaling is betoogd, zo gaat de voor-dracht voort, dat het Gooi in de naaste toe-komst zelfs voor de eigen bewoners geenplaats zal bieden -- tenzij dan met prijsgevingvan het natuurschoon, dat juist de bekoringvan het Gooi vormt en om deze reden zo langen zo veel mogelijk moet worden gespaard --is het raadzaam een niet noodzakelijke toene-mlng van de bevolking te verhinderen. Eenvan de middelen daartoe wordt gezien in hetals regel weren van nieuwe industrieen, dieook zelf terrein zouden behoeven. De geringehoeveelheid industrieterrein, waarover nogkan worden beschikt, dient te worden gereser-veerd voor uitbreiding van reeds gevestigdebedrijven, alsmede voor een verplaatsing vanindustrieen van de binnenstad naar aangewe-zen terreinen buiten de kom.Totnutoe konden de gemeentebesturen de ves-tiging van nieuwe bedrijven slechts weren, in-dien voor zodanige vestiging een beroep werdgedaan op terrein, dat in cigendom aan degemeenten toebehoorde. Daarnaast kon opgrond van stedebouwkundigc voorschriftendoor het geven van bestemmingen aan diversegronden regelend worden opgetreden. Het wasen is tot heden niet mogelijk te verhinderendat een leegkomend fabrieksgebouw in gebruikwordt genomen ten behoeve van een andereindustrie.Er is nu in gezamenlijk overleg tussen de col-leges van Burgemeester en Wethouders van dcGooise gemeenten een verordening ontworpcn,regelende het gebruik van gebouwen ten be-hoeve van industriele bedrijven. Aan de radenvan de zes Gooise gemeenten is of wordt eengelijkluidend ontwerp voor zulk een verorde-ning aangeboden.B. en W. van Hilversum voegen hierbij datzij zich niet ontveinzen dat vaststelling vandeze verordening voor dc industrie een ingrij-pende beperking van de vrijheid betekent. Hetbehoud van het karakter van het Gooi nooptechter h.i. cot deze straffe maatregel, die zomcrken zij op, overigens geheel ligt in de lijnvan het Regeringsbeleid, dat nieuwe indus-trieen in de regel slechts gevestigd wii zienin die gedeelten van ons land waar deze ge-wenst kunnen worden geacht.Het ligt in de bedoeling dat de besturen vande Gooise gemeenten zich ten aanzien van detoepassing der verordening op regelmatige tij-den met elkaar zullen verstaan, ter voorko-ming van een tegenstrijdig handelen.Met een vertegenwoordiging van de Kamcrvan Koophandel en Fabrieken is overleg ge-pleegd. Daaruit is gebleken dat ingestemdwordt met de wering van nieuwe industrieen,doch dat bezwaar wordt gemaakt tegen hetverbod om andersoortige industrieen te ves-tigen in bestaande leegkomende bedrijfspanden.2SStedebouwBinnenlandTijdschriftenB. en W. mcrken hierover op dat zonder ditvcrbod toch de deur voor vestigins; van nicu-we bedrijven wordt opengezet en het beoogdedoel voor een deel niet wordt bereikt.De verordening is gebasecrd op art. 168 dcrGemeentcwet.Hr is geen vcrband gclcgd met stedebouwkun-dige maatregelen. De kern van de verordeningis een verbodsbepaling om een niet can be-hoeve van een industrieel bedrijf in gebruikzijnd gebouw geheel of ten dele ten behoevevan een industrieel bedrijf in gebruik tc nemcnen te hebben en om een ten behoeve van eenindustrieel bedrijf in gebruik zijnd gebouw ge-heel of ten dele in gebruik tc nemen en tehebben ten behoeve van een andersoortigindustrieel bedrijf. B. en W. kunnen hiervanontheffing verlenen. Tegen weigering en tc-gen opgelegde voorwaarden staat beroep openop de Raad.Het gelijkgerichte beleld en het daarop gerich-te perio'dieke overleg van de Gooise gemeen-tenbesturen is in de verordening gestipuleerd.Dat de verordening zich richt op het gebruikvan gebouwen, vindt zijn verklariing hiervandat men strijd met de vestigingswet-bedrijvenheeft willen vermijden.In de twecde plaats heeft het overleg van deGooise gemeentebesturen betrekking gehad ophet woonruimtebeleid. Er is in beginsel afge-sproken dat in het Gooi op dit punt een gelijk-gericht beleid zal worden gevoerd. Men zoektdit in de vaststelling van identieke regelenomtrent de toepassing van art. 1 van deWoonruimtewet. Zodanige ontwerp-verorde-ningen zijn thans ingediend. Het belangrijksteonderdeel van deze verordeningen is de bepa-ling omtrent de criteria, die B. en W. zullentoepassen bij de beoordeling van een aanvragctot het verkrijgen van een vergunning tot hetin gebruik nemen van woongelegenheld. Daar-bij was een ernstige moeilijkheid dat bij eenbeschikking van de Minister van Maatschap-pclijk Werk uitdrukkelijk aan de gemeentebe-sturen is voorgeschreven dat mannclijke ingc-zetcnen, die gehuwd zijn en niet over redelijkewoonruimtc bcschikken en gehuwdc werkfo-rensen moeten worden ingeschreven in het re-gister van woningzoekenden. De druk op deplaatselijkc woningmarkt wordt hicrdoor vcr-groot, zo verklaren B. en W. De aangehaaldebeschikking achten zij een ernstige doorkruisingvan het reeds jarenlang gevoerde woonruimte-beleid, dat beoogde te geraken tot afremmingvan de dreigende, zich reeds realiserende,ovcrbevolking van het Gooi. Bij de ministeris nu aangevraagd de bedoelde beschikkingvoor de Gooise gemeenten buiten toepassingte verklaren. Hierop is nog geen beslissing ge-nomen. Deze aangelegenheld zal worden af-gedaan, indien blijkt dat de voorgeinomen sa-menwerking tussen de gemeentebesturen vastevorm heeft verkregen. In dit verband is tersprake gekomen de vraag of er aanleiding zoukunnen bestaan in dit geval overeenkomstigde wettelijke voorschriften een gemeeeschap-pelijke regaling in het leven te roepen voor deuitvoering van de Woonruimtewet 1947. B. enW. menen dat hieraan althans in dit stadiumgeen behoefte bestaat.Immers er komt in feite een dergelijke rege-ling tot stand, aangezien imperatief is voor-geschreven dat B. en W. een gelijkgerichtewoonruimtebeleid in het Gooi zullen bevorde-ren, terwljl geregeld overleg hierover tussende gemeentebesturen zal worden gevoerd.Overzicht van TijdschriftenInternationaallULA Quarterly, no. 3, na'-jctar 1959The Application of the New-Towns Concept,7, Brasilia, Brazil, door Carlos M. Moran enDiogo Lordello de Mello. Kort artikel overde nieuwe hoofdstad van Brazilie in uitvoe-ring. Het denkbeeld is oud. In april 1960hoopt men de nieuwe hoofdstad officieel terplaatse te vestigen. Het plan is gekozen doormiddel van een internationale prijsvraag. Hetberust op het beginsel van een assenkruis,waarbij een van de assen met het cog op deaanpassing aan de topografie gebogen is. Dehuisvesting is godacht in superblokken, in en-kele of dubbele rijen langs beide zijden vande verkeersweg, elk omgeven door een be-plante gordel. De transversale as is de con-centratie van bestuur, administratie enz. Hetwinkelcentrum, banken e.d. zijn gedacht bijde kruising van beide assen. De bouw wordtuitgevoerd door een Regerings-corporatie, deNOVACAP, bij foderaal statuut voor dir doelingesteld, cnigszins gelijkende op de NewTowns Corporatiioins in Engeland. Met afbb.BelgieRythme, no. 27, april 19S9A propos du Projet de Loi sur I'Urbanisme.Enkele verklaringen over het aanhangigewetsontwerp op de stedebouw worden afgc-drukt.La Cite Pare de Marclnelle et I'amenagamentde I'espace. Verslag van een prijsvraag vooreen tuinwijk op een terrein van 50 ha, voor1400 woningen. Met afbeeldingen en beschrij-vlng van de bekroonde ontwerpen.DuitslandDie Bauverwaltung, no. 9, September 1959Die Hochstrasse in der Stadt Ludwigshafenam Rhein, door Dr. Ing. Ernst F. Wahl. Be-schrijving van een onlangs in Ludwigshafengeopende verkeersweg op hoog niveau, berus-tend op een plan van de verkeersdeskundigeDr. Feuchtinger. Met afbb.Informationen. Institut fiir Raumforschung,no. 14, 24 juli 1959Roosevelt Field, ein regionales Zentrum imNew Yorker Umland, door Harold L. Wat-tel en Rita D. Kaunitz. Roosevelt Field is totdusver het grootste regionale winkelcentrumvan de Verenigde Staten, met een groottc van40,5 ha. Verder is het industriewijk, centrumvoor ontspanning en culturele voorzieningenen kantorencentrum. Het terrein is een oudvliegveld in Nassau County op Long Island.Na de oorlog heeft een makelaarsfirma ditterrein aangekocht en tot ontwikkeling ge-bracht. De terreinen worden nu op $ 60 000per acre getaxeerd, terwijl de oorspronkelijkeprijs $ 5 000 was. In het winkelcentrum heb-ben 78 zaken met meer dan 25 000 man per-soneel al een plaats gevonden. Er is parkeer-ruimte voor 11 000 auto's. De ligging is guns-tig. Meer dan 1 miljoen mensen wonen bioneneen cirkel van 16 km rond het terrein. Hetstedebouwkundig plan is gebaseerd op hetbeginsel van de ringstraten. De voetgangers-29StedebouwTijdschriftenwegen in het cigenlijke winkelcentrum liggenonder arcaden. Roltrappen worden toegepastom niveauverschillen te overbruggen. Groepe-ring van winkels van dezelfde branche is na-gestreefd, evenals een evenwicht tussu kleineen grote zaken. De winkels worden naar eenvaste S'tandaardmaat gebouwd. Het uiterlijkebeeld is bont en aantrekkelijk: een mengingvan city- en suburbane atmosfeer. Enkele grotewarenhuizen in grote steden in een ruime om-trek zijn intussen gesloten. Winkels in dekleinere steden in de onmiddellijke omtrekhebben nog geen uitweg uit de concurrentievan het nieuwe centrum gevondcn., no. 17, S September 1959Aufgaben und Arbeitsmethoden in der Regio-nalplanung, dargestelt am Beispiel der Pla-nungsgemeinschaft Hochrhein, door RudolfEberle. Na een korte inleidende beschouwingwordt besproken hoe in het streekplangebiedHochrhein, waar in 1957 begonnen werd,wordt gewerkt; met name de wijze van wcr-ken in de commissies en de samenstellingdaarvan worden behandeld. Een structuuratlasen een ,,gemeentespiegel" met velerlei feite-lijke gegevens blijken belangrijke hulpmcdde-len te zijn. Met een kaartje.EngelandJournal of the Royal Institute of BritishArchitects, no. 6, april 1939Comprehensive Redevelopment - CommentaryI, The Problem, door P. E. A. Johnson-Marshall. Eerste deel van een lezing over,,samenvattende reconstructie" als een metho-de van herbouw van steden. De lezing bestondin hoofdzaak uit een toelichting bij een grootaantal lantarenplaatjes, waarvan een selectiebij het artikel is afgedrukt., no. 7, mei 1939Comprehensive Redevelopment H - Contem-porary Examples, door P. E. A. Johnson-Marshall. Vervolg. Coventry, Rotterdam enLonden worden kort besproken, wederom inhoofdzaak als toelichting bij afbeeldingen., no. 8, juni 1939Comprehensive Redevelopment III. PlanningVisions, door P. E. A. Johnson-Marshall. Slot,waarin de ideale stad zeer in het kort wordtbesproken, met het accent op enkele moderncvisionnaire voorstellingen van de toekomstigcstad. Met afbb.Journal of the Town Planning Institute, no.7, juni 1939Sir George Pepler. An Appreciation, doorAlfred Potter. De Secretaris van het TownPlanning Institute beschrijft de levensloop vanPepler, de in april 1.1. overleden engelse pio-nier, met wie hij zeer oude betrekkingen on-derhield.A Study of the Garage Problem in Coventry,door R. W. G. Bryant en Jannct Mattocks.Moeilijkheden met parkeren en met de bouwvan onogelijke garages leidden ertoe dat inCoventry een omstandig onderzoek is ingc-steld naar het garageprobleem. Schr. geven dcresultaten in kort bestek weer. Bij de na-oor-logse bouw van betere woningen werd eenduidelijke tendentie naar 1 garage per woninggeconstateerd. Bij de na-oorlogse particuherewoningen in de laigere klassen zijn vrijwel gcengarages door de bouwer tot stand gebracht.Dit leidt tot primitieve voorzieningen achter-af. Bij de na-oorlogse gemeentelijke woning-bouw zijn wel garages gebouwd, maar in zeeronvoldoende mate. Een aantal conclusies wordtgetrokken, met name tot het bijbouwen vangarages, het opknappen van bestaandc primi-tieve garages enz. Met afbb.Land Use Analysis by Punched Cards, doorArthur Morris. Beschrijving van een systecni,waarbij het grondgebruik in ponskaarten isvastgelegd, waardoor allerlei gewenste gege-vens snel kunnen worden verzameld met be-hulp van de ,,naald". Met afbb.The Measurement of Holiday Populations ina Resort, door R. J. S. Hookway. Besprekingvan een eenvoudige methode tot het bepalenvan de vakantiebevolking in een badplaats ende fluctuaties daarin. Het gebruik van deopenbare toiletten bleek een goede maatstaf tezijn. Met een grafiek.Town and Country Planning, no. 1, janiiari1939Het gebruikelijke in hoofdzaak aan de vor-dering van de bouw der nieuwe steden gc-wijde nummer.New Towns: A Success to Follow Up. Hetdiamanten jubileum van de Town and CountryPlanning Association wordt hier aangeduid alseen geschikte gelegenheid om de beweging tothet volgen van het goede voorbeeld van denieuwe steden met kracht voort te zetten.How much Overspill? door Wyndham Tho-mas. Een versnelling van het programma vande bouw van nieuwe steden en uitbreidingvan kleine bestaande steden is nodig om tevoor'zien in de verplaatsing van degenen, diedoor krotopruiming en stadsvernieuwing el-ders onderkomen moeten vinden. Dit wordtmet cijfers aangetoond:Th(> LCC's New Town, door W. G. Fiskc.iSfiettegenstaande de aanleg van de nieuwesteden en de uitbreiding van bestaande heeftLonden dringend behoefte aan een nieuwe stadvan 50.000 tot 60.000 inwoners terwiUe vande uitvoering van de reconstructieplannen. Uitongeveer 70 situaties is tenslotte een terreinin de buurt van Hook in noordoost Hamps-hire gekozen.The Stevenage Town Centre, door T. Hamp-son. Het nieuwe voetgangerswinkelcentrumvan Stevenage wordt beschreven. De opper-vlakte is 100 acres. Ringwegen omsluiten hetrechthoekige voetgangersgebied. Er zal ten-slotte voor 3500 auto's parkeerruimte zijn. Degrootste winkels zijn gebouwd rond het stads-plcin, dat grenst aan het busstation. Met afbb., no. 2, jehruari 1939More People, More Towns. Beschouwing naaraanleiding van de nieuwe bevolkingsprognosein Engeland, en over de consequenties voorde stedelijke occupatie.TCPA Memoranda oo New Bills. Twee nota'svan de Town and Country Planning Associa-tion worden afgedrukt over bij het parlementaanhangige wetsontwerpen.School Buildings in City Planning, door Ru-dolf J. Boeck. Kort artikel over de het pro-gram tot aanbouw en vervanging van scholcnin Wenen. Geen ander gebouw wordt zozeerbedreigd door het gevaar van veroudering.Met afbb.The New Planning Bill. Korte uiteenzcttingover dit wetsontwerp., no. 3, maart 1939Glasgow's Brave Effort. Het stadsbestuur vanGlasgow heeft een brochure uitgegeven, waar-in een pleidooi wordt geleverd voor decon-gestie. Dit bctoog wordt met waardering be-sproken.Glasgow's Overspill Problem, door Sir PatrickDollan. De vroegere voorzitter van de nieuwestad East Kilbride bespreekt het voorstel omin een aantal kleine steden van Schotland deoverspill van Glasgow onder te brengen.Het gaat om 300.000 inwoners. Sclir. mccindat dit niet uitvocrbaar is. De bouw van3046n der torentlatsplan Meer en BoschDen Haagheel de wereldkent KathrvinKATHRErNcentraal antennesKathrein -- internationaal erkendDe staatsopera in Wenen - het Atomium in Brussel, maarook in Koeweit en Karachi staan de Kathrein antennes.Kathrein is toonaangevend.Het gehele plan Meer en Bosch in Den Haag, bestaandeuit 2, 3 en 5 blokken met elk resp. 50, 38 en 9 aan-sluitingen. Is geinstalleerd met een Kathrein centraalantennesysteem.It documentatlemap (o.a. mat for-mullaran v, bestelcopgavan an voor-tciiriften) 9n inliclitingan bIJ daimportaurimporteurmentorDen Haag - Tel. 11 5293 Wagenstraat 1 26aPolyvile nv.Fabriek van thermoplastische productenSCHIEDAM - Rotterdamsedijk 160Telefoon 01800-64300 en 63346Polyvile-muurbespuiting(op basis van P.V.A. en P.V.C.)Decoratief - afwasbaar - kleurechtPolyvile-X buitenmuurplasticBeschermt beton tegen alle weersinvloedenLeverbaar in iedere gewenste kleurSiliconen(geen na-zouten)tegen doorslaande muren en ter beschermingvan betonP.V.C.-vloerenin tegelvorm en banenOp a! onze materialen langdurige garantieVraagt vrijblijvend offerte of vertegenv\/oordigersbezoekllllllllllllllllllllllllllllllllllllillllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll^ModerneLIFTENNEDERLANDSFABRIKAATSTARLIFTVoorburg - tel. 778400 (070)11'iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiy^M 0 D E R N EPRODUCTENVERF'EN VERNI/FABRIEKENHERF/TeHELDER^LOODGIETERSBEDRIJFN.V. A. B. K. DE BOCKVeenkade 26-27s-GRAVENHAGETelefoon 33.28.28?NieuwbouwOnderhoudCentrale VerwarmingOliestookUw SPECIAAL adres voor het aanhrengen vanAkoestisch Board en Plastic PlafondsDesgewenst met levering.Aangebracht door het gehele landJarenlange ervaring.Vraagt vrijblijvend offerte.HET NOORDERBOARDHUIS##ftEigenaar J. J. LEENEN Jr.ROTTERDAM -- Hooglandstraat 136 -- Tel. 01800-86 205INSTALLATIE-BUREAUB. v.d. EIJKDEN HAAGNoordeinde 125, Tel. 117858Voor al uwINSTALLATIE-WERKop electrisch,gas en sanitair gebiedLandelijk erkendinstallateurPUDLOUw garantievoorwaterdichtheidRAMONDT & CO's-GRAVENHAGEKoninginnegracht 140Telefoon 070-632568Fa J. C. C. KLICKAANNEMERSBEDRUFAmsterdam-WThorn Prikkerstraat 53 H-3 -Werkplaats: Laurierstraat 73Telefoon 134366- Telefoon 35525? Nieuwbouw? Verbouwingen? OnderhoudKRUISSTRAAT 34-36 - TEL. 12485HAARLEMDe BETERE dakisolatieplaat is deSCHEWILKANAALPLAAT? haar fantastisch kaTialensysteemdoor ? haar doeltreffende warmtegeleidingscoefficient (0.07)? haar gemakkelijke verwerkingsmogelijkheid(afm. 120 X 50 X 7 cm)? de goede service van de ,,SCHEWIL" fabrikanteheeft U alle voordelen in Uw hand!Ook VLAKKE PLATEN 2-3-5-7-9 cm voor andere isolatiedoeleinden.Fabrikante: WILLEMSE DELFT n.v. ? ETTEN (N.-Br.)TELEFOON 01608-572 (Na kantoortijd 578 en 585)StedcbouwTijdschriftenVolkshuisvestingHuisvestin^ bcjaardennicuwe steden, waardoor keen en wecr reizenwordr vermeden, is doeltreffender. Met eenkaartje.Housing in Poland: Economic and Social Pro-blems, door Prof. Michal Kaczorowski. Kor:overzicht van de ontwikkcling van de huis-vesting in Polen sinds de oorlog. Met enigecijfers., no. 4, april J959Passed to the Commission. Birmingham heeftcen annexatieplan aanhangig gemaakt, teneinde terrein binnen zijn grenzen te krijgenvoor de bouw van een tuinwijk van 40.000inwoners. Schr. erkent de merites van ditvoorstel, maar stelt het toch ver achter bij dedaadwerkelijke decentrali.satie.The Hampshire Coast Green Belt, door T. I'.Thomson. In Hampshire is een sterke neigingtot stedelijke uitbreiding langs de kust. Hetuit 1952 daterende ontwikkelingsplan bevat,,witte ruimten", waar verspreide bebouwingniet uitgesloten is. Sindsdien heeft de CountyCouncil voorstellen uitgewerkt, resulterende ineen wijziging van het development plan, diencerkomen op het behoud van een groenegordel langs de kust. IVIet afbb.Housing Layouts in New Towns, door JohnMc Knight. De Voorzitter van de WelwynGarden City Urban District Council geefteen uiteenzetting van een geschil met de Mi-nister over de openheid van de woningbouwter plaatse.The Administration of Planning. Drie plan-ners beschrijven hoe in drie graafschappen ge-handeld wordt met aanvragen om vergunningingevolge de wet op de planning., no. i, met J9}9City Renewal: Alternatives and Costs. Gewe-zen wordt op een recente analyse van de kos-ten van verschillende alternatieven na recon-structie (publicatie van P. A. Stone van hetBuilding Research Station). De conclusie on-derschrijft die van de Town and CountryPlanning Association: reconstructie met hogedichtheid is nooit economisch.Regional Approach to Planning, door T. J. D.Fair. Schr. onderscheidt enige types van stre-ken en stelt dat de problematiek van strekenvan uiteenlopend type een regionale benade-ring vraagt. Dit is wat Geddes de synoptischebenadering noemde. Dit wordt nader toege-licht aan de problemen van Afrika. Met afbb.Elliot Lake: Experiment in Conformity, doorNorman Pearson. Artikel over de meer ge-noemde nieuwe stad in het uraniumertsgebiedin Canada. Er zijn veel kwaliteiten in dezestad, maar, als vaak in Canada, is de bchan-deling van het landschap onvoldoende. Maarcr zijn redencn voor hoop in dit experiment., no. 6, juni 19^9Work to the Workers? Kritische besprekingvan de tegenwoordige Regeringspolitiek, diehulp beoogt aan alle gebieden, waar de werk-loosheid excessief is, in tegenstelling met hetvroegere beleid, dat zich concentreerde op deoude eenzijdige industriegebieden, waar vervaldreigde.Current City Planning in the USA, door ProfJohn W. Reps. Samenvatting van de huidigetendenties in de Verenigde Staten. De sterkegroel van de stedeliike gebieden, de snelle treknaar de voorsteden wordt gekenschetst. Debetekenis van beperking van de groei dersteden is nauwelijks erkend. Wei is er de laat-ste jaren vooruitgang te vermelden in hetbeheersen van het patroon van de groei. Destoutmoedigste besturen eisen dat de grond-exploitanten terrein voor scholen en parkenreserveren en stellen dit als voorwaarde voorhet verkrijgen van vergunning. De zoning isook meer gedetailleerd en restrictief geworden.Er zijn exploitanten, die op grote schaal tewerk gaan en de commerciele waarde vangoede planning hebben ingezien. Een anderkenmerkend feit is het regionale winkelcen-trum. De invloed daarvan op de centrale win-kelcentra in de oude kernen is groot. Zij zijneen ernstige bedreiging voor de oude centra.De prikkel tot drastische reconstructie van deoude kernen wordt hierdoor versterkt. Hetbeginsel van het voetgangersgebied wordt inde nicuwe reconstructieplannen vrijwel overalaanvaard. Het plan voor Fort Worth, Texas,met radicale voorstellen tot vergroting vande toegankelijkheid van het (voetgangers-)centrum wordt genoemd. Ondanks ruime par-keermoigelijkheden zou het plan in 1970 opdit punt toch belangrijk tekort schieten. Ver-der wordt gewezen op het grote landelijkewegenprogramma, dat in uitvoering is. Hetklaverblad wordt genoemd als het nationaleembleem. De krotvorming gaat nog snellerdan de vernieuwing. Enkele hoofdpunten vande federale wetgeving terzake worden gerele-vcerd. Met afbb.Policies of Design Control. Enige notities uitverschillende graafschappen over de wljze,waarop het welstandstoezicht wordt uitgeoe-fetid.volkshuisvestingHuisvesting van Bejaarden Ir. H. F. F. Kriens2clfstandige woningen en pensiontchuizenPublicatie van het Bouwcentrum 1959,,De in het eerste rapport ,,Huisvesting vanBejaarden" uitgesproken verwachting dat eenkritisch gebruik van dc inhoud van betekeniszou kunnen zijn voor de theorie en de prak-tijk der bejaardenhuisvesting is ten voile be-waarhcid" zegt ir. Buskens, dirccteur generaalvan de Volk.'jhuisvesting en de Bouwnijverheidin zijn ,,Ten geleide" bij het nieuwe rapportvan het Bouwcentrum anno 1959. Ongetwij-feld zullen velen het rapport van 1953 ge-raadpleegd hebben. Niet alleen architecten,die een opdracht tot het maken van een ont-werp voor een tehuis kregen, maar zeer zekerook de initiatiefnemers, die immers voor talvan beslissingen aangaandc opzet, grontte encapaciteit werden geplaatst alvorens zij aande architect hunner keuze een bouwprogram-ma konden voorleggen. Sinds de publicatie in1953 heeft de ontwikkcling niet stil gestaan.Er zijn vele onderzoekingen verricht omtrentde levensomstandigheden en wensen van be-jaarden in Nederland.Er zijn ervaringen opgedaan met een aantalnieuwe projecten.31VolkshuisvestingHuhvcsting bejaardenDe ouderdomswet is gekomen.AUemaal factoren die een herziening van heteerste rapport rechtYaardigen.Het Bouwcentrum heef.t deze taak volbrachtdank zij de financiele steun van het Ministericen het werk van de Studiecommissie, bestaan-de uit 18 leden waarvan er maar 5 zittinghadden in de Commissie 1953, die uit 22 ledenbestond. Een weergave van de actuele toe-stand, gebaseerd op gegevens uit 1950, waarbijhet verblijf van rond 771.000 bejaarden boven65 jaar werd aangegeve