stedebouw volkshuisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en StedebouwVerhuringsbeleid van WoningwetwoningenStedebouwParalleliteit of prioriteit in de stedebouwVerkenningen in de stedebouwVolkshuisvestingVerslag vergaderingOffici'ele MededelingenSummarymei 1961KOENE TEGELS/^ /V /* /i /V /^ /%. ,'? /^\VMh$44^^\TelefoQn 778566WAND- en VLOERTEGELSMOZAIEKonverglaasdverglaasdglasMARMER-TEGELSNATUURSTEENVorstvrlj materiaalin tegels en strippenPLASTIC-VLOERENALPHA MUURVERFFABRIEKEN N.V. ALPHEN A/D RUN TEL. 01720-2192^^^P?*?liii^^W e g die regendoorslag!Weg dat bederf vatibinnenmuren, van behangen plafonds!^ -ti^iM K:Vochtige muren, zowel van oud- alsnieuwbouw, worden positief dicht ?i.;|:;'';door hef nieuwste siliconen-preparaaf. ... :^:^:Vraagt attest T.N.O. Delft, prijzen endrukwerk.N.V. TEER-. BITUMEN- EN YERF- I N D U STRI E jjMpITOUWEN & CO. - AMSTERDAM ^ifVierwindendwstraaf 1-3 Tel. (020)246275 245393?^BOUWKREDIETENvoor WONINGBOUWin de vrije sector envallende onder dePREMIEREGELINGENworden verleend doorn.v.DE RENTEKASZoutmanstraat 42,'s-GravenhageTelefoon 070-333860s&vUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en StedebouwMaandbladmei 196142e jaargang no. 5Redactie:Mevrouw Prof. C. W. VisserMe']. R, HartstraIr. B. FokkingaMr. C. A. van GorcumH. ]. A. Hovens GreveProf. Mr. A. KleijnDrs. R. KokIr. P. K van MeursProf. Dr. S. O. van PoeljeMr. Ir. M. M. van PraagH. van SaaneW. ScheerensIr. W. van TijenDrs. H. V. d. WeijdeIr. W. WissingAdres voor Redactie en Abonnementen:Lange Voorhout 19, 's-GravenhageTelefoon 184225Advertenties:Keizersgracht 188, Amsterdam-C.Postgiro nummer 113028Telefoon 249128Dit nummerricht in het hoofdartikel de aandacht van de Iczers op een onderwerp van groot praktischbelang, het beleid, dat hij de verhuring van Woningwetwoningen moet worden gevolgd. Deschrijver put hierbij uit de ervaringen die in Den Haag bij de Stichting Centraal Woningbeheerzijn verkregen.Onder Stedebouw zijn twee bijdragen opgenomen, die terugslaan op de artikelen onder de titel,,Verkenningen in de Stedebouw^' van de Heer Drs. ]. A. Launspach in de vorige jaargang.Met de Heer Launspach is de afspraak gemaakt dat hij later op die bijdragen zal terugkomen.De Redactie verheugt er zich zeer over dat de beschouwingen van de Heer Launspach totreacties uit de lezerskring hebben geleid.Verder bcvat het nummer de Stedebouwkundige Kroniek en de gewone rubrieken.93InhoudVerhuringsbeleid van woningwetwo- Volkshuisvestingningen, Ir H. G. C. Cohen Stuart 95 Verslag Forumvergadering 110Binnenland 111StedebouwParalleliteit of prioriteit in de stede- Officiele Mededelingenbouw, Drs W. J. Bruyn 99 Nederlands Instituut 115Naar aanleiding van ,,Verkenningen inde Stedebouw", Ir Paul Kessler 102 Summary 116Stedebouwkundige Kroniek en com- ;mentaar 104 _Buitenland 107 ' -Overzicht van Tijdschriften 108Abonnementsprijs f 20,--. Losse nummers f 2,--.De leden van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en de leden vande Nationale Woningraad ontvangen het blad kosteloos.94'n pannendak, da's pas 'n dakbouwtechnisch 'n Pannendak voert regenwater snel af. 'n Pannendakheeft een lange levensduur. 'n Pannendak behoeftweinig onderhoud. Dit geringe onderhoud is eenvou-dig uitvoerbaar en goedkoop. Het dekken kan bij alleweersgesteldheden voortgang vinden. 'n Pannendakis, volgens de modernste princlpes, functie-splltsendopgebouwd.Inlichtingen bij de afd. Technische Voorlichting van de Vereniging van Dak-pannenfabrikanten 'Nedaco', Dorpsstfaat 52. Loenen / Vecht.emmerik vrigagsGEMEENTE ROTTERDAMGEMEENTE LEIDENGewijzigde oproepBij de stedebouwkundige afdeling van de dienst der ge-meentewerken wordt gevraagd eenSTEDEBOUWKUNDIGEter assistentie van het hoofd der afdeling.De werkzaamheden van de te benoemen functionariszullen onder andere bestaan uit het ontwerpen van uit-breidingsplannen en saneringsplannen c.a. en tevens diewerkzaamheden, welke aan de realisering van deze plan-nen verbonden zijn.Geboden wordt een gevarieerde werkkring, daar door degemeente Leiden diverse stedebouwkundige plannen vanuiteenlopende aard worden voorbereid.Vereist is het diploma bouwkundig ingenieur of architectH.B.O.Aanstelling zal geschieden naar gelang van bekwaamheiden ervaring in de rang vanINGENIEUR(salarisgrenzen / 7.653,84 - / 11.466,-- per jaar)ofINGENIEUR EERSTE KLASSE(salarisgrenzen / 11.070, / 13.410,-- per jaar).De salarisgrenzen zijn exclusief huurcompensatie. Vakan-tietoeslag 4?/o. De gemeente is aangesloten bij het I.Z.A.Zuid-Holland.Schriftelijke sollicitaties binnen veertien dagen na hetverschijnen van dit blad te zenden aan de directeur dergemeentewerken, postbus 148 te Leiden, waarna eventueeleen inlichtingenformulier ter invulling zal worden toege-zonden.J. J. NEDERSTIGTZILK/HILLEGOMTelefoon 02520-5929 en 5710Handel inGRASZODENvoor sportvelden en gazonsAanieg en onderhoud vanSPORTVELDEN enPLANTSOENENGratis adviezen^r "^DIENST VAN VOLKSHUISVESTINGBij de ontwerpafdeling bestaat de mogelijkheidtot plaatsing van eenINGENIEURofARCHITECTDe te benoemen functionaris zal worden belastmet de voorbereiding van woningbouwplannen,waarbij hij zal moeten streven naar een coor-dinatie van stedebouwkundige, bouwkundige,constructieve en uitvoeringsgezichtspunten.Bij gebleken geschlktheid zal - in verband metde aanstaande penslonering van de huidlceafdelingschef - spoedig een bevordering totafdelingschef (hoofdingenieur B of hoofd-architect B) mogelijk zijn.Vereist: Diploma bouwkundig of civiel inge-nieur der T.H.S. Delft of architect H.B.O.Ervaring op het gebied van de woningbouwstrekt tot aanbeveling.Afhankelijk van geschlktheid en ervaringvlndt benoeming plaats in een der volgenderangen:ingenieur le klasse ) Salarisgrenzenarchitect le klasse \ f 10.707,- - f 13.737,-hoofdingenieur A > Salarisgrenzenhoofdarchitect A \ f 11.787,- - f 15.327,-Deze bedragen zijn excl. de huurcompensatiead 2\% en de vakantietoeslag ad 4%.Aanstelling boven het minimum is mogelijk.De Verplaatsingskostenregeling is van toe-passing.Voor het verkrijgen van een woning zal mede-werking worden verleend.Sollicitaties binnen 14 dagen te richten totburgemeester en wethouders en te adresserenaan de chef van het bureau Personeelvoorzie-ning, kamer 331, stadhuis, Rotterdam, onderno. 349.GEMEENTE EMMENBij de dienst van gemeentewerken kan worden geplaatst:een stedebouwkundigedie als medewerker van het hoofd van de stedebouw-kundige afdeling in het bijzonder betrokken zal wordenbij de voorbereiding en uitwerking van struktuurplannenvoor deze uitgestrekte gemeente, die vooral door de aan-wezigheid van de Industriekernen Emmen en Klaziena-veen een interessante ontwikkeling doormaakt.Een brede planologische belangstelling, ook voor de so-ciografische achtergronden voor uitbreidingsplannen, isgewenst. Met name een bouwkundig- of civiel-ingenieurkomt voor deze funktie in aanmerking.Sollicitaties, gericht aan burgemeester en wethouders, inte zenden aan de directeur van gemeentewerken, Raad-huisstraat 4, Emmen, binnen 14 dagen na verschijning vandit blad.Verhuring WoningwetwoningenVerhuringsbeleid van woningwetwoningen Ir. H. G. C. Cohen StuartHet streven cm zoveel mogelijk de woning-wetwoningen ten goede te doen komen aande bevolkingsgroep, waarvoor ze zijn ge-bouwd, heeft nu sinds een reeks van jarenhet verhuringsbeleid van de Haagse gemeen-telijke woningstichting ,,Centraal Woning-beheer" beheerst.In de allereerste tijd- na de oorlog kon ernog geen sprake zijn een beleid op dezegrondslag te voeren, alleen al doordat in diedagen de huren der nieuwste woningen alsfeitelijk te hoog voor een arbeidersinkomenwerden beschouwd. We hebben sindsdien welde harde les moeten leren dat die ,,hoge"huren al na weinige Jaren tot de lage zoudenworden gerekend! Geleidelijk, heel geleidelijkaan werd het duidelijk dat we ons zoudenmoeten gaan wennen aan heel andere huur-bedragen dan tot dusver gebruikelijk warenen dat we, hoe dan ook, zouden moeten ziente bereiken dat de nieuwe woningwetwonin-gen inderdaad ten goede zouden komen aande minder draagkrachtigen.De eerste duidelijke stap voor de stichting indeze richting was het in 1954 door het be-stuur genomen besluit, dat in beginsel perso-nen met een netto gezinsinkomen van meerdan / 6.000,-- niet meer in de gemeentelijkewoningwetwoningen zouden worden toege-laten. De in 1954 te Den Haag in aanbouwgenomen woningen kregen een huur van ge-middeld / 9,66 per week. De hoogste huurbedroeg toen / 12,-- per week. Wie in diedagen een woning wilde betrekken, betaaldedus, althans bij een inkomen van / 6.000,--ten hoogste 10,4 ?/o van zijn inkomen aanhuur; bij een inkomen van / 5.000,-- washet percentage ten hoogste 12,5.Volgens de toentertijd ter beschikking staan-de gegevens lag de grens van / 6.000,-- on-geveer op hetzelfde pei! als voor de anderegrote gemeentcn was bepaald.Het is wel duidelijk dat in de vaststelling vandeze grens echter nog maar een aarzelendepoging lag om te bereiken dat de woningenmeer zouden toevallen aan de juiste bevol-kingsgroep.Al vrij spoedig ontstond de behoefte om opde ingeslagen weg verder te gaan, waarbijechter tevens een verfijning van methodenodig bleek.Om te beginnen was het zeer onbevredigenddat het stellen van de grens van / 6.000,--wel een beperking inhield, maar, gelijk hetboven gegeven cijfervoorbeeld toont, nogallerminst betekende dat van toen af iederdie een woningwetwoning betrok daarvooreen als normaal te beschouwen offer moestbrengen.Hierbij knoop ik gemakshalve even aan bijhet van voor de oorlog overgeleverde stand-punt dat een huur van Ve -- '/T van hetinkomen normaal kon worden geacht. Inzekere zin lag de grens van / 6.000,-- duseigenlijk te hoog. Zij werd toen nochtans zogekozen oradat hiermee ten opzichte van degeldende praktijk in elk geval een verbeteringwerd bereikt en voorts omdat gevreesd werddat bij een lagere grens onoverkomelijkemoeilijkheden zouden ontstaan voor de danplotseling van de woningwetbouw uit te slui-ten en daardoor naar veel duurdere, in departiculiere sector gebouwde woningen te,,verdrijven" bevolkingsgroep.Andere factoren gingen een rol spelen. Dehuren in de vooroorlogse bouw weer vcclgemiddelde steeg van / 9,66 in 1954 tot/ 19,05 in 1957. Dit betekende dat voor eeninkomen van / 6.000,-- het gemiddelde (nietmeer het hoogste) aan huur te betalen per-centage van het inkomen was gestegen tot16,51.Andererzijds had deze nieuwste prijsontwik-keling tengevolge, dat de afstand tot dehuren in de vooroorlogse bouw weer veelgroter werd. Terwijl dus enerzijds er onge-rustheid ontstond over de vraag of de grensvan / 6.000,-- niet langzamerhand, voor denieuwste woningen, naar boven moest wor-den verschoven, drong andererzijds het besefdoor dat voor het vooroorlogse bezit eenveel lagere grens nog goed bruikbaar zouzijn. Daar tussenin lag het beeld van hetoudere na-oorlogse bezit.Uit deze overwegingen ontstond de verfijningin het verhuringsbeleid waarvan hiervorensprake was.Na rijpe overweging kwam een regeling uitde bus, die door het bestuur der stichting in1957 werd vastgesteld; deze regeling hield in:1. er werd niet meer volstaan met het aan-geven van een grensinkomen als eis voorhet al of niet kunnen huren van eenwoningwetwoning, maar er werd gerichtop een ,,ideaal" percentage van het in-komen dat minimaal aan de huur zoumoeten worden besteed;2. de woningvoorraad werd verdeeld in degroepen:A. pas gebouwde, voor de eerste maalverhuurde woningen;B. oudere na-oorlogse woningen;C. vooroorlogse woningen.De ,,ideale" percentages van het inkomen dievoor de groepen A, B en C als huur zoudendienen te gelden werden op grond van prak-tische gegevens voor deze groepen niet gelijkgesteld, doch onderscheidenlijk bepaald op14, 12 en 10. De gegevens die hiertoe leiddenwezen aan, dat de werkelijke hoogte derhuren in deze groepen het feitelijk onmogelijkzou hebben gemaakt om over heel de lijnbijvoorbeeld het percentage 14 aan te houden.Immers: de huren van de grote vooroorlogsewoningvoorraad waren z6 laag, dat het on-uitvoerbaar was, een in een aantal van enigebetekenis, gegadigde gezinnen te vinden wierinkomen 14 "/o van deze huren zou hebbenbedragen.Het gestaffelde percentage berust dus be-paaldelijk niet op een of ander beginsel, maareenvoudig op de noodzaak zoals die op hertijdstip der keuze lag. ? ''95Verhuring WoningwetwoningenHet bestuur was zich bewust dat deze per-centages vooral voor de groepen A en B vrijbelangrijk uitgingen boven hetgeen op dattijdstip in den lande als haalbaar werd be-schouwd voor een huur, te betalen uit eenarbeidersinkomen.Ik vermeld ter vergelijking een gegeven vanhet Centraal Bureau voor de Statistiek. Ditgaf een geschrift uit, getiteld ,,Huishoud-rekeningen 1955/56", waarin de werkelijkeloonbesteding is vervat voor een ,,gemiddel-de" groep gezinnen van hand-, land- enhoofdarbeiders, bestaande uit 4 personen.Het gemiddelde jaarinkomen van deze gezin-nen bedroeg nagenoeg / 5.000,--. Aan ,,huur,water en onderhoud woning" betaalden dezegezinnen gemiddeld slcchts 8,35 "/o van hunbruto-inkomen.Het is dus duideHjk dat er een zekere span-ning zou kunnen ontstaan tussen het be-stuursbeleid en de levensmogelijkheden deradspiranthuurders. Nu dit beleid sinds eenaantal jaren is gevoerd, meen ik te mogenzeggen dat de uitkomsten bevredigend zijn.Aantal gevallen (absoluut en percentage) van verhuring boven de inkomensgrcns''') Jaarinkomen (gezin) boven / 6.000,--Categoric1957 1958 1959 1960aantal Vo aantal ?/o aantal ?/o aantal ?/oA 1) 121/ 861 14 368/1180 31.2 441/ 866 50.9 173/ 669 25.9B 2) 46/ 538 8,5 97/ 763 12.7 155/ 814 19 176/ 871 20.2C =>) 9/ 704 1.3 24/ 859 2.8 37/ 778 4.7 58/ 900 6.4Totaal 176/2103 8.4 489/2802 17.4 633/2458 25.7 402/2440 16.5i) betreft de voor de eerste maal verhuurde woningen^) betreft de overige na-oorlogse woningen?') betreft de vooroorlogse woningen') Jaarinkomen (gezin) boven / 7.000,--1957 1958 1959 1960Categorieaantal ?/o aantal ?/o aantal ?/^ aantal ?/oA 198/1180 16.8 265/ 866 30.6 65/ 669 9.7B onbekend 51/ 763 6.7 83/ 814 10.2 85/ 871 9.8C 9/ 859 1 12/ 778 1.5 23/ 900 2.6Totaal 258/2802 9.2 360/2458 14.6 173/2440 7.1'?) Jaarinkomen (gezin) boven ,/' 8.000,-Categorie1957 ? 1958 1959 1960aantal ?/o aantal ?/o aantal ?/o aantal ?/oA 93/1180 7.9 127/ 866 14.7 23/ 669 3.4B onbekend 32/ 763 4.2 39/ 814 4.8 44/ 871 5.1C 4/ 859 0.5 4/ 778 0.5 3/ 900 3.3Totaal 129/2802 4.5 170/2458 6.9 70/2440 2.9') Aan de kandidaat-huurder wordt gevraagd: ,,Hoeveel bedraagt Uw netto inkomen?"96^T"" "r:iII It^-i--' IINIEUWS UIT DE BRUYNZEEL KEUKEN NO. 3Steeds staat Bruynzeel op de bres voor de huisvrouw. E|kevinding die in de praktijk zai bewijzen haar taak te verlich-ten, wordt aan de Bruynzeel Keuken toegevoegd. Naast deingebouwde kookplaat en het ovenelement, is het nu hetHoekkast-element met een roterend interieur.Hoekkasten zijn over het algemeen ondingen. Artikelen, achteringeplaatst zijn moeilijk bereikbaar en het geheel is onover-zichtelijk. De Bruynzeel Hoekkast heft alle bezwaren op enbiedt vele voordelen. Bij het openen van de kastdeur zwaaitde, daaraan bevestigde, onderste schijf automatisch meenear buiten. De twee daarboven liggende schijven zijn af-zonderlijk uitdraaibaar. Alle schijven draaien gelagerd, duszeer soepel zonder horten of stoten. Alle schijven zijn voor-zien van opstaande randen waardoor de inhoud er niet afkan tuimelen. Ze zijn afgelakt in opaalwit.Het Bruynzeel Hoekkast-element is breed 90 cm., diep50 cm. en hoog 78 cm. De ruimte wordt door deze hoekop-lossing maximaal benut, overzichtelijk en gemakkelijk bereik-baar. Over de kwaliteit geen woord: daar staat de naamBruynzeel borg voor.BRUYNZEEL DEURENFABRIEK NVafdeling keukens ZAANDAM telefoon 02980-62751YACATURIiS(vervolg)EEN VACATURE?De juiste man op de juiste plaatsdoor een advertentie in dit tijdschriftGEMEENTE BEVERWIJKBij de afdeling Stadsontwikkeling van de dienst Open-bare Werken kan worden geplaatsteen stedebouwkundig tekenaarSalaris, afhankelijk van bekv^raamheid en ervaring,als tekenaar B: / 434,52 - / 542,23als tekenaar A: ,, 498,94 - ,, 606,65als technisoh ambtenaar: / 480,98 - / 671,06.inciusief de geldende verhogingen.Van toepassing zijn: I.Z.A.-regeling N.H.; verplaatsings-kostenbesluif, premie-spaarregeling en studiekostenrege-ling. Ingevoerd is de volledige vrije zaterdag.Sollicitaties met uitvoerige inlichtingen omtrent persona-lia, opleiding, verrichte werkzaamheden en referenties terichten aan de directeur van Openbare Werken, Bree-straat 37, Beverwijk onder no. 172-S.Bij de PROVINCIALE PLANOLOGISCHE DIENST vanOVERIJSSEL kan worden geplaatst eentechnisch-administratieve krachtten behoeve van de controle op gemeentelijke planolo-gische maatregelen.Gegadigden moeten in het bezit zijn van een diplomah.ts.-bouwkunde of hiermede gelijk te stellen diploma.Praktijk in overheidsdienst strekt tot aanbeveling.Aanstelling in de rang van technisch ambtenaar. Salaris(afhankelijk van bekwaamheid en ervaring) van / 5.052,----? / 8.184,--, (9 eenjaarlijkse verhogingen) te verhogenmet vakantietoelage, kindertoelage, compensate A.O.W.en huurcompensatie 1960. Voor de ambtenaren van deprovincie Overijssel geldt een verplaatsingskostenregelingen de Interprovinciale Ziektekostenregeling.Sollicitaties, uitsluitend schriftelijk, met uitvoerige in-lichtingen omtrent leeftijd, opleiding en ervaring en metvermelding van referenties, gericht aan GedeputeerdeStaten, binnen 14 dagen na plaatsing van deze adverten-tie in te zenden aan de directeur van de Provinciale Plano-logische Dienst van Overijssel, Stationsweg 5 te ZwoUe.DIENST DER PUBLIEKE WERKENAMSTERDAMBij de afdelingSTADSONTWIKKELINGwordt gevraagd eenINGENIEURdie zal worden ingreschakeld bij de behandeling van deproblemen, welke verband houden met stadsvernieuwingem bij andere stedebouwkundige vraagstukken, zoals re-creatie, e.d.Enige stedebouwkundige ervaring en organisatorischeaanleg is gewenst.Het bezit van het diploma civiel of bouwkundigingenieur van de technische hogeschool te Delft, ofvan een daaraan gelijkwaardige opleiding is ver-eist.Salaris, afhankelijk van leeftijd en ervaring, nader over-een te komen (salarisgrenzen van f. 8553,24 tot f. 13161,24,exclusief 2H*'/o huurverhogingscompensatie en 4