%/stedebouw volkshuisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en StedebouwDelftse StudiedagenDe toekomst van onze oude stedenAlkmaarDordrechtDelftUtrechtWoudrichemOnderzoek bij het opstellen der plannenMonumentenzorg en de toekomst der stadskernenUitgangspunten voor het beleidProblemen van de ontwerper in de oude stedenGedachtenwisselingSamenvattingSummaryR.K. KERK, HAARLEM-NOORDArchitect:h. Harry Nefkens, b.i. RotterdamAANNEMERM.EBBINGDiexestraat 14HAARLEM-NTelefoon:kantoor: 02500-53262prive 02500-50759BURGERLIJKE en UTILITEITSBOUWKOENE TEGELS:K0?^ -tfi,.Vr..;-.,-#w-*1Jvi.-?fl?^ + T -^k-^ T E K E N ImillN G VrJd cuwork. ^hn. ..^,,, Ja^..". ^'itrt-f l.j^itillf rJit IIDordrechtveel aarzelen plachten te doen.Voor deze vraag stonden wij ook in Dor-drecht; het basisplan voor de sanering wilo.a. ook voor dit dilemma een oplossinggeven. Dit basisplan werd in eendrachtigesamenwerking opgesteld door coUega Wis-sing, als algemeen stedebouwkundig adviseurvan de gemeente Dordrecht, door ir Bijle-veld, als directeur van Openbare Werken endoor mij als algeraene adviseur voor de sa-neringsplannen.Dordrecht is een typische stad van de wa-terkant, is van de waterzijde af gegroeid.Nabij de Merwede ligt een complex prach-tige havens, oude havens met een voor eengreet deel barokke bebouwing, van eenschaal, een allure en een grootheid als inweinig andere steden wordt aangetroffen.Daarbij landwaarts aansluitend heeft zicheen stedelijke bebouwing ontwikkeld, diegaandeweg minder werdt in kwaliteit.In het oudste gedeelte bevinden zich dewaardevolste elementen, niet alleen groot vanschaal, van allure, maar ook van een prach-tige architectuur. Wat er in het stadsplanaan het eind van de middeleeuwen en in dedaarop volgende tijden is bij gekomen is vanbescheidener aard en grotendeels van watmindere kwaliteit, zowel materieel als este-tisch. Er heeft zich hier een vrij omvang-rijke, overigens lang niet enaardige renais-sance-bebouwing ontwikkeld van bescheidenburgerweenbuurten; het is vooral deze zonedie thans helaas in ruime mate is verkrot.Dit blijkt duidelijk uit de kwaliteitskaart, Uvindt daar de meeste krotten in het watjongere randgebied aan de landzijde en ver-dcr in de smalle steegjes, die de hoofdlijnenmet elkaar hebben verbonden.Ik zeide reeds dat de stad zich eeuwenlangheeft georiiinteerd op het rivierfront; deland-zijde is eerst heel laat van belang ge-worden, maar toen heeft de orientering zichdan ook vrij radicaal omgewend. De stadheeft na de St. Elisabethsvloed eeuwenlangpractisch ep een eiland gelegen; wat nu hetachterland is was toen moeras. Eerst laatzijn deze gebieden weer ingepolderd. Toen isdus de toevoer van de landzijde gaandewegvan overwegende betekenis geworden enhebben ook invalswegen van die zijde hunbelang gekregen.De economische bedrijvigheid, althans wat be-treft de city-functie, concentreert zich even-wel nog altijd op de oude waterkering, datis de Voorstraat, een lange winkelstraat dieals winkelcentrum fungeert voor het geheleomliggende gebied en waarheen alle straal-straten voeren. Dit oude stedelijke apparaatis evenwel ten enen male onvoldoende aan-gepast aan de huidige eisen en dit heeft eruiteindelijk toe geleid, dat de binnenstad vanDordrecht thans stervende is. Dit woord mo-ge een beetje theatraal klinken, maar hetverval in deze stad is werkelijk beangstigend.Van de lange, eenmaal over zijn voile lengtebloeiende, Veerstraat zijn de uiteinden prac-tisch reeds dood. Daar staat tegenever datin het centrale gedeelte gelukkig nog altijdeen bizonder actief leven heerst. Dit wordto.a. gesteund door de zeer krachtig ontwik-kelde weekmarkt. Mede daardoor is eek hetBagijnhof, een gedempte gracht, nog een ac-tief en levendig winkelcentrum. Elders even-wel, en veeral op de oostelijke vleugel vanhet oude centrum is de stilte bepaald onheil-spellend.Alle toevoerwegen uit de woonwijken naarhet centrum lepen uit op en kruisen de oude,halfcirkelvormige vestinggerdel, die eveneensin een bizonder deplorabele toestand verkeerten, anders dan in sommige andere steden, opgeen enkele manier opwekt om er veel vante bewaren.De eude gracht is een vrij onaanzienlijk wa-ter met er langs een architectonisch vrijwelwaardeloze bebouwing. Bovendien heeft zichop de bermen langs dat water nog een uiter-mate bedenkelijke bedrijfsbebouwing genes-teid.Het Basisplan concentreert zich op enkelegrote ingrepen. Er van uitgaande dat de oudevestinggerdel de opvanglijn kan worden vanalles wat zich van buitenaf naar het centrumtoe beweegt, is overwogen of het voldoendezou zijn om op deze lijn het aankemendeverkeer te verzamelen. Ruimte daarveor zoukunnen worden verkregen door demping vanhet water. Deze demping zou moeten wordengevolgd door een totale vernieuwing van debebouwing er langs. Daardoor zou, alle ver-houdingen in acht genomen, van deze vestiets te maken zijn, vergelijkbaar met b.v.de Ceelsingel. Men zou dan de hoop mogenkoesteren dat, door de nabijheid van dit ac-tieve en vitale element, de binnenstad verderwel zo'n beetje zou ,,meelopen". Wij hebbenechter ingezien dat dit stelsel niet voldoendezou functioneren. Wel mag dit worden ver-wacht voor het westelijke gedeelte, waar denieuwe Boulevard op vrij korte afstand pa-rallel zou kemen te lopen met de Voorstraat.Daar zou die winkelstraat dan wel gaan,,raeelopen", zeals de Nieuwendijk dat doetmet het Damrak, de Kalverstraat met hetRokin, de Rue Neuve met de Boulevard An-spach en zovele andere dergelijke combina-ties over de gehele wereld.In de oosthelft van de stad wordt de onder-linge afstand tussen vest en winkelstraatdaarentegen veel te groot. Het tussengele-gen gebied zou trouwens zichzelf nauwelijksmeer kunnen regenereren, het is daartoe teemvangrijk en te benauwd; het is een on-overzichtelijk samenstel van nauwe en kleinestraatjes. Dordrecht is trouwens merkwaar-digerwijze een stad waarin practisch geenenkele ruimte van enig formaat voorkomt,wat daar een plein heet noemt men in Am-sterdam een ,,sluis", een wat brede brug.Daarom is aan de oostzijde het klassiekerecept verlaten om een vestinggordel tetransformeren in een verkeersweg. Het is eenbeetje de bizendere ,,greep" die in dit planis gedaan om, dwars door een saneringsge-bied een geheel nieuw en ruim element tebrengen, met een sterk wisselend profiel, zodicht mogelijk parallel aan de oostelijke vleu-gel van de Voorstraat.Op het grote knooppunt, aansluiting geven-125Dordrechtde zowel op de eerder genoemde westelijkeboulevard, als op de zoeven beschreven bin-nenstadsruimte, alsook op een nieuw Sta-tionsplein, is een grote nieuwe pleinruimtegecreeerd waaraan een aantrekkelijke situatiezou kunnen worden geboden voor een nieuwraadhuis. Op de pleinruimte sluit 66k aan deoostelijke arm van de Vest, waarvan de ber-men zouden moeten worden schoongemaakt,maar die dan verder als een groene singel inhet plan zou kunnen worden gehandhaafd.De binnenstadsruimte ontsluit het gebouwen-complex van het Oude Hof, dat op het ogen-blik tamelijk verstopt ligt, en eindigt op hetNieuwkerksplein. Deze aaneengeschakeldeserie van ruimten loopt dus weer parallelmet de hoofd-winkelstraat en wel op een af-stand waarop we mogen aannemen dat, voor-al wanneer daarlangs b.v. ook de communaleen regionale buslijnen zouden worden ge-voerd, de winkelstraat in voldoende mate zalworden mede-geactiveerd om tot een cigenspontane regeneratie te geraken.Het beschreven systeem is tenslotte gecorn-pleteerd met het inbrengen van een nieuwMarktplein; de weekmarkt in Dordrecht isimmers nog altijd een bizonder attractief envitaal stuk stedelijk leven. Daartoe is aan heteinde van twee belangrijke nieuwe radialen,een nieuw marktplein geprojecteerd, weder-om in een typische saneringsbuurt. Wij ver-wachten dat dit zo diep mogelijk in de stadbrengen van een zo animerend element alsde weekmarkt wederom een belangrijke sti-mulans kan zijn voor de spontane verdereregeneratie, ook van dit gebied. De nieuwemarkt vorrat het sluitstuk van het stelsel vanradiaalstraten, dat op zichzelf het comple-ment vormt van het eerste behandeldc systeemvan gordels. De plaats van elk dezer radialenis telkens zo goed mogelijk in verband ge-bracht met de invalswegen uit de buitenwij-ken en verder bij voorkeur zodanig gekozendat ze niet samenvallen met de bestaandewinkelstraatjes. Ze zijn daar als het waretussenin gelegd, zodat deze bestaande winkel-straatjes als zodanig gehandhaafd kunnenworden, eventueel zonder rij-verkeer. Voortsis tussen de westelijke Boulevard en deVoorstraat, in de schaduw van de GroteKerk, waarvan wij het gemotoriseerde ver-keer gaarne verre willen houden, een soortvan Lijnbaan geprojecteerd, een winkelhof,vanwaar men een fraai beeld zal krijgen vanhet kerkkoor.Uitgangspunt voor het gehele plan is geweestde bewuste beperking tot enkele grote in-grepen, zoveel mogelijk geconcentreerd inbepaalde zones. Daarbuiten wordt dan ge-rekend op een spontane regeneratie van debinnenstad. Dat deze hoop gecn illusie be-hoeft te zijn, moge blijken uit het feit, datalleen reeds de vaststelling van dit Basisplan,dat dus nog niet eens een wettelijke grond-slag heeft, aanleiding heeft gegeven totenkele, vrij grootscheepse initiatieven bij deDordtse middenstand. De eigen bevolkingheeft dus kennelijk nog voldoende vertrou-wen in de tockomst van haar stad om overte gaan tot belangrijke investeringen. Metname voor de markt is reeds een samenhan-gend nieuw bebouwingsplan in de maak, envoor enkele daarbij aansluitende panden zijnverbouw-plannen van behoorlijke allure in-gediend. Dit wijst er op dat het voor Dor-drecht kennelijk nog niet te laat is, dat hiernog wordt ingegrepen op een ogenblik waar-op het leven zich vermoedelijk nog wel kanherstellen.De monumentenzorg heeft uiteraard bizon-dere zorg gehad. Onze binnensteden hebbenzichzelf altijd in een meer of minder sneltempo vernieuwd; ik neem evenwel aan datze daarbij toch steeds zijn achtergebleven bijde snel evoluerende eisen van het leven. Hetgebouwde is nu eenmaal altijd veel duurza-mer en minder flexibel dan de dynamiek vanhet leven eigenlijk verlangt. Er zal dus altijdwel een zekere spanning zijn geweest tussende vorm van onze steden en de eisen die debewoners op datzelfde moment aan het reedsgebouwde stelden. In een saneringsplan nuwordt min of meer simultaan getoond watzich in de eerstkomende tien a vijftien jarenvermoedelijk zal ontwikkelen. Het is goeddit, vooral voor de eigen bevolking, zeernadrukkelijk zo te stellen, want voor demensen die geboren en getogen zijn in eendergelijke plaats en die gehecht zijn aan hunhuidige, zo waardige en fraaie milieu, is heteen bizonder schrikwekkend schouwspel omallcs wat zich in de eerste decennia zal gaanontwikkelen en wat zich in de werkelijkheidwaarschijnlijk vrij geleidelijk zal presenteren,nu op eenmaal en gelijktijdig vertoond tekrijgen. Men vergete evenwel niet dat, wan-neer de ontwikkeling ongeleid zou wordenovergelaten aan het toeval, dat er dan inhetzelfde tijdsverloop minstens even groteveranderingen zich spontaan zouden voltrek-ken, doch dan waarschijnlijk alleen maarvoerende tot de ondergang. In sommigeouderc stadsgcbieden elders heeft zich dit pro-ces inderdaad herhaaldelijk in het verledenafgespeeld; de voorbeeldcn van wcrkelijk enonherroepelijk afgestorven stukken binnen-stad zijn lang niet zo schaars als we mis-schien plegen te denken. Overal waar van-daag een echte krottenbuurt ligt, kan menbeginnen met zich de vraag te stellen ofdaar niet wellicht eens het oude, het aller-oudste centrum van de nederzetting heeftgelegen, een centrum dat op een gegevenogenblik de eisen van het evoluerende levenniet langer heeft weten te volgen. De hoopis gewettigd dat dit in Dordrecht, onder an-dere door dit plan, niet het geval val zijn.De onvermijdelijke aanpassing zal offers vra-gen, 66k aan monumenten. Een vergelijkingvan het aantal monumenten dat zal moetenverdwijnen met de totale inventarisatie vanwat Dordt aan monumenten rijk is, zal lerendat de offers tot het uiterste minimum wor-den beperkt. Bij de detaillering van elk on-derdeel van het plan afzonderlijk zal ertrouwens nog naar worden gestreefd omnog verder te gaan met het ontzien vanwat maar enigszins ontzien kan worden.Daarvoor is ons erfgoed ons alien veel tedierbaar.126VOOR ONDERHOUDSWERKNAAR ALLE KANTEN GEDEKTDOOR DRIEHOEKSGARANTIEPieter SclioenWie in het komende seizoen laat schilderen onder Driehoeks-garantie kan voor een reeks van jaren rekenen met lagere on-derhoudskosten. Want Driehoeksgarantie van Pieter SchoenVerfchemie en de vakbekwame schilder betekent een waarborgvoor betrouwbaar buitenwerk, voor doelmatige bescherming,periodieke inspectie en onderhoud. Dit alles gedurende eentermijn van 5 jaar of een veelvoud daarvan. Driehoeksgarantiegeeft zekerheid in plaats van risico en vraagt naar de jaren ge-rekend een aanzienlijk lager budget dan schilderwerk op degewone manier. Daardoor bent u met Driehoeksgarantie naaralle kanten gedekt.Onze afdeling Driehoeksgarantie of uw schilder verstrekt gaarneuitvoerige informatie en documentatie (tel. 0 29 80 -- 6 4641)PIETER SCHOEN & ZOON N.V.VERF-EN V E RN IS FAB Rl KANTE N ZAANDAMRuim 5 jaar ervaring leerde, dat Driehoeksgarantie van onzeconsulenten en de schilder veel tijd aan voorbereiding enperiodieke inspectie vergt. Daarom kunnen in principe alleenobjecten van enige omvang in aanmerking komen.VACAiyi^Gemeente HilversumBurgemeester en wethouders roepen sollicitanten op naar deadministratieve betrekking vanhoofdambtenaarbij de stedebouwkundige dienst in de rang van hoofdcom-mies of hoofdcommies A.Vereist: ruime ervaring ten aanzien van de toepassing vande wettelijke voorschriften inzake stedebouwkundi-, ge aangelegenheden en stylistische bekwaamheid.Salarisgrenzen: exclusief huur en a.o.w. compensatiehoofdcommies: / 8352,-- -- / 9864,--hoofdcommies A: / 9240,-- -- / 11064,--per jaar.Geschreven sollicitaties, behelzende uitvoerige inlichtingenbetreffende vroegere- en tegenwoordige werkzaamheden, di-plomabezit etc. binnen 14 dagen na het verschijnen van ditblad in te zenden aan de burgemeester van Hilversum.2e. EEN ASSISTENTDIENST DER PUBLIEKE WERKEN AMSTERDAMBij de afdeling Stadsontwikkeling kunnen worden geplaatst:a. bij de Verkeersgroep:EENTECHNISCH MEDEWERKERdie in het bijzonder zal worden belast met het ont-werpen van oplossingen voor de in deze sector voor-komende vraagstukken.Vereist worden kennis van de hierbij nodige civieletechniek (bij voorkeur h.t.s.-opleiding) en belangstel-ling voor de studies, die hlermede samenhangen;met belangstelling voor de economie van het verkeeren het vervoer.Deze medewerker zal, ter assistentie van de verkeers-econoom, worden belast met de bestudering en uitwer-king van de zich bij de Verkeersgroep voordoendevraagpunten van economische aard.Kennis van statistiek strekt tot aanbeveling.b. bij het Studiebureau;EEN ASSISTENT-TEKENAAROF OPZICHTERvoor het verzorgen van tekenwerk van uiteenlopendeaard, het verlenen van assistentie bij het uitwerkenvan statistische gegevens en het verrichten van tech-nisch-admmistratieve werlczaamheden.Het toe te kennen salaris in deze betrekkingen zal, af-hankelijk van leeftijd en ervaring, nader overeen wor-den gekomen.Vergoeding van pension-, reis- en verhuiskosten vol-gens de gemeentelljke regeling.Sollicitaties onder no. 4566 in fte zenden hij de Directeur derGem. Personeelsvoorziening, Sarphatistr. 92, Amsterdam-C.gemeente - .enschedeSollicitanten worden opgeroepen naar de betrekking vanhoofdvan het sociografisch en statistisch bureauTaakBureauEisenRangindelingen salarisWoning enz.gehuwdenAanmeldinghet geven van leiding op o.m. de volgendeterreinen: stedebouwkundig onderzoek, lo-kaal en regionaal welvaartsonderzoek enbehoefteramingen, analyses en adviezenvan uiteenlopende aard, verzorging vande vele contacten, die dit werk in een snelgroeiende industriestad (128.000 inwoners)en op regionaal terrein met zich mede-brengt.Het bureau heeft een veelzijdige gemeen-telljke en een regionaal medewerkendetaak; het bestaat uit een onderzoekteam(sociaal geograaf, econoom, socioloog, mid-delbaar onderzoeker) en een afdeling voorstatistiek en documentatie.Doctoraal examen sociale geografie, socio-logie of sociografie. Ervaring op de aan-gegeven gebieden. Belangstelling voor eco-nomische vraagstultken.naar gelang van bekwaamheid; salaris re-ferendaris / 887,-- tot / 1145,--, referen-daris Iste klas / 982,-- tot / 1213,-- enadministrateur / 1078,-- tot / 1312,^ permaand, de bekende toelagen inbegrepen.Vakantietoelage 4?/o, vergoeding krachtensde tijdelijke ziektekostenregeling en even-tueel kindertoelage.Voor het verkrijgen van een woning wordtde grootst mogelijke medewerking ver-leend. Eeiskosten voor wekelijks gezins-bezoek en verhuiskosten worden vergoed,vaste vergoeding inrichtingskosten 5?/o vande bezoldiging en tegemoetkoming van90*'/o in pensionko'sten.uitsluitend schriftelijk met vermelding let-ter N aan de afdeling personeelszaken vande gemeentesecretarie. Een sollicitatiefor-mulier zal daarna worden toegezonden.rBij de Rijksdienst voor het Nationale Plan is te vervullende functie van:HOOFD VAN HET BUREAUINDUSTRIELE AANGELEGENHEDENTaak: het behandelen van de industriele vraagstukkenbij de studies en adviezen op het gebied van de ruimte-lijke ontwikkeling van Nederland en het vertegenwoor-digen van de dienst bij diverse contacten op nationaalen regionaal niveau.Gevraagd wordt een academicus met ruime visie op dete behandelen vraagstukken en zo mogelijk met ervaringin planologisch werk, die in staat is zelfstandig op tetreden en zin voor samenwerking heeft.Salaris: afhankelijk van leeftijd en ervaring / 865,/ 1280,- p. m. (volgens de rang van planoloog le kl. ofhoofdplanoloog).Eigenh. geschr. soil, oeder no. 6585/7852 (in linkerboven-hoek brief en env.) aan het bureau PersoneelsvoorzieningV. d. Rijksoverheid, Prins Mauritslaan 1, Den Haag.DelftToelichting van de plannen voor de kom van Delft i) Prof. ir. J. H. FrogerMet bijzoiider veel gcnoegen wil ik, medenamcns ir. van Embden, iets mededelen overde plannen voor de kom van Delft. Datbijzondere genoegen is geleigen in twee din-gen, in de eerste plaats in de aard van hetobject, maar daarnaast vooral in de aardvan het feest ter gelegenheid waarvan ditplan mag worden gepresenteerd. Ik wil daar-bij gaarne vcrmelden, dat dit een stuk werkis van het Stedebouwkundig Adviesbrueauvan de gemeente Delft, waarbij ir. S. J. vanEmbden en ondergetekende als adviseurswerkzaam zijn. De dagelijkse leiding heeftjr. H. de Vries, terwijl voorts hebben mede-gewerkt: voor het verkeersonderzoek ir. R.Ivlcrtens, later ir. J. Kremers, voor de stede-bouwkundige opname van het gebruik en dekwaliteit van de gebouwen, studcnten vande Afdeling Bouwkunde.De eerste vraag die we hebben te beantwoor-den is deze: waarom begint men er aan;waarom maken wij nu komplannen, terwijldit eerder nooit is geschied? Daar zijn al-gemene motieven voor te noemen.Een bepaald aspect, dat ik vooraf in hetbiizonder wil belichten, ligt op administratiefgebied; het is vooral voor de jongeren vanbetokenis dit te vermelden. De stedebouw-kunde is in het begin van deze eeuw op-gekomen met de totstandkoming van dewoningwet in 1901. Eerst voetje voor voetjemet kleine plannetjes, bouwverboden en zeerparticle uitbreldingsplannen. Daarna volgdengrotere uitbreidingsplannen, totdat wij in dedertiger jaren gingen inzien, dat de plannenvoor de regeling van het bodemgebruik moes-ten worden uilgebreid tot het landelijke ge-bied, omdat ze anders lek zijn. Wij zijn toenovergegaan tot hot regelen van het bodem-gebruik in nagenoeg het gehele gemeentelijkegebied.Vandaag aan de dag zit er echter nog eenlek in de stedebouwkundlge ordening en dat') Zie de afbeeldingen op biz. 135 en 136.lek is gelegen in de kom. Onder kom ver-staan wij in dit verband het oudere deel vande stad, dat tot stand kwam v66r de in-werkingtreding van de Woningwet en zo-doende zonder rechtsgeldig uitbreidingsplan.Ongewenste ontwikkelingen, die nergens mo-gen gebeuren, geschieden nu in deze kom:misbruik van krotten voor de uitoefening vanbedrijven, overmatige bebouwing op binnen-terreinen, enz. En daarom moeten we nu dooreen regeling in de kom de stedebouwkundigeordening op gemeentelijk niveau sluitend ma-ken. Men kan dit vergelijken met een geheelander proces op sociaal gebied. Toen de eerstecoUectieve arbeidsovereenkomsten werden in-gevoerd, waren die ook lek, want men kon'buiten die overeenkomsten ook arbeidscontrac-ten aangaan en b.v. het loonpeil drukken. Opeen gegeven ogenblik is de collectieve arbeids-overeeakomst echter bindend verklaard endaarmee algemeen geldend geworden. Zo isook het komplan het sluitstuk van de stede-bouwkundige ordening. De generatie vanstedebouwkundigen, die thans aan bod is, zaldit sluitstuk hebben af te bouwen.De wezenlijke behoefte aan komplannen ligtechter in het verlangen om de ruimtelijkeontwikkeling in de kom in goede banen teleiden. Verkeersvraagstukken moeten wordenopgelost, de groei van de kern in een groeien-de stad moat mogelljk worden gemaakt. Daar-bij moeten wij de belangrijkste waarden uithet verleden in de oude steden zoveel moge-lijk handhaven en toch voor de toekomst hetnieuwe leven eigen levensruimte en eigen ge-stalte laten verkrijgen.In kort bestek wil ik thans trachten U eniginzicht te geven in de opzet en de resultatenvan ons werk en wel uit fwee oogpunten: n.l.enerzijds wat we aan onderzoek hebben ge-daan, anderzijds wat we hebben ontworpen.Waarom de dingen zus en zo gedaan zijn,en welke gestalte ze hebben verkregen. En ikzal dat doen door binnen de kom de aandachtte riohten op vier facetten: ik wil U ietszeggen over het verkeer, zowel wat betreftonderzoek als plan, over de monumenten, water is en wat er moet blijven, over de kernen de gewenste ontwikkeling daarvan en ten-slotte iets over het wonen. Dit zijn de viergrote groepen, die aandadht kregen. Het ver-keer zetten we voorop, omdat we weten, datde verkeersaderen een zo sterk organisch ver-band hebben met de ontwikkeling in de ge-bieden buiten de kom, dat ze daarvan in hogemate afhankelijk zijn. Een stedebouwer werktbij voorkeur van groot naar klein, al zal hijziohzelf dikwijls in het grote moeten corrige-ren na uitwerking van onderdelen.Wij begonnen met het verkeersonderzoek, ten-einde inzioht te verkrijgen in het verkeer vande gehele stad in ruimer verband, en in detweede plaats om daarop aansluitend begripte verkrijgen van het verkeer binnen de kom.De resultaten van dit onderzoek zijn vast-gelegd in een rapport. Ik vestig Uw aandachtbijzonder op twee bijlagen van dit rapport(zie biz. 130 en 131). Het resultaat van hetverkeersonderzoek op de aan- en afvoerwegenkan in het kort aldus worden samengevat. Hetniet voor Delft bestemde, doorgaande verkeer,is zoals iedereen wel zal vermoeden, in derichting noord^zuid sterk overheersend t.a.v.het verkeer dat in deze stad moet zijn. Daar-tegenover overheerst in de oost-west richtingin sterke mate het voor Delft bestemde ver-keer, terwijl het doorgaande verkeer in dezerichting zeer gering is. Dit laatste verschijnselis een gevolg van het felt, dat de langereafstandsrelaties van het Westland met overigNederland en met Duitsland worden onder-houden via de eigen verbindingen met DenHaag en Rotterdam, buiten Delft om. Hetgenoemde doorgaande verkeer in de richtingnoord-zuid zal in de toekomst worden af-gewikkeld door de verbeterde Rijksweg endoor de zgn. Zoomse weg ten westen vanDen Hoorn, die ook voorkomt op het ont-werpstreekplan ,,Westland" (zie de overzichts-kaart, (biz. 128).Het interlocale en het locale verkeer uit hetnoorden vindt als voornaamste contact met1270VERZ1CHT5KAART KOMPLAN0?LFT BINNEN DE VESTEN ?.?212SNIEUWSUIT DE BRUYNZEEL KEUKEN No. 4Dit nieuws komt van de an-dere zijde van de BruynzeelKeuken; de doorgeefwand. Dewand die in de kamer zicht-baar is.Voor de bewoners die eenrijke houtsoort in hun kamerprefereren boven de kleurenvan lakwerk, zijn de kastjes enpanelen aan die zijde bekleedmet een kostelijk teak-fineer.Dit edele, dofglanzend grijs-bruine hout maakt het door-geef-buffet tot een gezelligmeubel passend bij elke hout-soort en elke stiji.Een fraaie omlijsting voor dedoorkijkin het zonnige keuken-interieur.BRUYNZEEL DEURENFABRIEK N.V. ZAANDAMafdeling keukenstelefoon 02980-62751VACATUI^liS Ll(vervolg)gemeente , .enschedeBij het sociografisch en statistisch bureau kan wordengeplaatst eenmiddelbaar onderzoekerofassistent-onderzoekerTaakVereistRangindelingen salarisWoning enz.gehuwdenAanmeldinghet uitvoeren van onderzoek-, documen-tatie- en contactwerkzaamheden van uit-eenlopende aard. De aard van het werken de mate van zelfstandigheid zijn voor-lopig afhankelijk van ervaring en verderegeschiktheid van de betrokkene.ervaring in hetzij het stedebouwkundigeof economisch/sociaal onderzoek of so-ciaal-economische statistiek. Vooropleidingtenminste u.l.o.-b, diploma algemene sta-tistiek of overeenkomstig diploma. Aanhet diploma middelbaar planologisch on-derzoeker wordt bijzondere waarde toege-kend.naar gelang van bekwaamheid; salarisadjunct-commies f 431,- tot f 547,-, ad-junct-commies Iste klas f 497,- tot f 612,-,commies f 563,- tot f 678,-, commies Isteklas f 661,- tot f 776,- en hoofdcommiesf 744,- tot f 887,- per maand, de bekendetoelagen inbegrepen. Vakantietoelage 4%,vergoeding krachtens de tijdelijke ziekte-kostenregeling en eventueel kindertoelage.De hogere rangen (boven commies) komenuitsluitend in aanmerking voor hen dieduidelijk als middelbaar onderzoeker ge-qualificeerd kunnen worden.Voor goede krachten staan aantrekkelijkemogelijkheden open.Toewijzing van een woning zal zoveel mo-gelijk worden bevorderd. Reiskosten voorwekelijks gezinsbezoek en verhuiskostenworden vergoed, vaste vergoeding inrich-tingskosten 5% van de bezoldiging en te-gemoetkoming van 90% in pensionkosten.Uitsluitend schriftelijk met vermeldingletter X bij de afdeling personeelszakenvan de secretarie. Een sollicitatieformu-lier zal daarna worden toegezonden.De betereTOENICOLDINIiyM kleurcarbolineum?Vele kleurenmat en glans?N.V. Teer-, Bitumen- en VerfindustrieTOUWEN & Co.Vierwindendwarsstr. 1-3 - Amsterdam- C. - Tel. 246275-245393GEMEENTE ZEISTBij de stedebouwkundige afdeling van het bedrijf ge-meentewerken kan worden geplaatst eenSTEDEBOUWKUNDIG AMBTENAARin de rang van technisch ambtenaar of teohnisch ambte-naar A, naar gelang van bekwaamheid.Vereist wordt een H.T.S.-diploma bouwkunde of hier-mede gelijk te stellen diploma en ervaring in stedebouw-kundig werk.Salaris als technisch ambtenaar / 529,05 -- / 658,94 permaand en als technisch ambtenaar A / 642,04 -- / 771,59per maand, inclusief compensatie A.O.W.-premie enhuurcompensatie 1960 (6 jaarl. periodieke verhogingen).Kindertoelage volgens gemeentelijke kindertoelagever-ordening. Verplaatsingskosten-, diplomatoelage- (max./ 384,-- per jaar), studiekosten- en premiespaarregelingzijn van toepassing. De gemeente is aangesloten bij hetI.Z.A.-Utreoht. Vijfdaagse werkweek.Sollicitaties met uitvoerige inlichtingen omtrent oplei-ding, ervaring, referenties enz. binnen 10 dagen na hetverschijnen van dit blad te zenden aan de directeur vangemeentewerken, 2e Dorpsstraat 60 te Zeist.Geen bezoek dan na oproeping.Burgemeester en wethouders van HILVERSUM roepensoUicitanten op voor de functie vansociaal-wetenschappelijk onderzoekerbij het bureau voor sociaal-wetenschappelijk onderzoekter gemeentesecretarie.Academische opleiding is vereist. Ervaring in het toege-past sociaal-wetenschappelijk onderzoek strekt tot aan-beveling.Salaris afhankelijk van opleiding en ervaring.Sollicitaties met uitvoerige inlichtingen in te zenden aande burgemeester van Hilversum binnen veertien dagenna verschijning van dit blad.GEMEENTE LEEUWARDENBij de afdeling Stedebouw van Openbare Werken kanworden geplaatst een:Stedebouwkundig Ambtenaarin de rang van:Technisch Hoofdambtenaar ofTechnisch Hoofdambtenaar-ASalarisgrenzen f 8.331,60 - / 10.645,68 resp. / 9.120,48 -/ 11.789,52 incl. huurcompensatie en compensatie A.O.W.-premie, excl. vacantie-toelage en eventueel kinderbijslag.I.Z.A.-regeling (ziektekosten) en verplaatsingskostenver-ordening zijn van toepassing.De taak van de afdeling bestaat uit het maken van uit-breidingsplannen en het uitwerken van sanerings- en uit-breidingsplannen waarvoor stedebouwkundige adviseurszijn ingeschakeld.De te benoemen functionaris zal in hoge mate zelfstandigmoeten kunnen werken.Vereist is daarom een zeer ruime ervaring en een over-eenkomstige theoretische en aesthetische vorming.Sollicitaties binnen 3 weken na verschijnen van dit bladte richten aan Burgemeester en Wethouders van de ge-meente Leeuwarden.Delftde stadskern de verbindinig over de Reineveld-brug -- Phoenixstraat-Westvest, -- met hetoostelijke stadsdeel de Van Miereveltlaan, methet westen de provinciale weg Den Haag-Delft, die overwegend voor Delft bestemdverkeer aanvoert.In de toekomst zal het contact van Rotter-dam, Schiedam en Delft-zuid met de stads-kern tot stand komen middels de nog te vol-tooien Prof. Schoemakerstraat, de Prof. Me-kelweg, de Rotterdaraseweg en de aan te leg-gen provinciale weg Schiedam-Delft, die aan-sluit op eerder genoemde weg naar Den Haag.De belangrijke relaties van de kern met oosten west worden in de toekomst verzorgd dooreen nieuwe weg, die in Den Hoorn aftaktvan de bestaande en in oostelijke richtingdoor de nieuwe spoorwegtunnel bij de Engelse-straat, langs de Asvest en de Zuiderstraat inoostelijke richting naar Zoetermeer voert, na-dat bij de kruising met Rijksweg 13 een vol-ledige aansluiting tot stand is gekomen. Dezeweg zal in de eerste plaats de oostelijke enwestelijke gebieden in verbinding brengen metde stadskern, maar bovendien het voor ditgebiod bestemde verkeer uit noord en zuidkunnen verdelen over de oude stad. Door debeschreven drie hoofdwegen nabij de stads-kern kan deze goed worden benaderd. Voorde benadering van het noordelijk deel vande oude stad zorgt een vierde ader, die overde bestaande Nieuwe Plantage met een nieu-we brug aansluiting verkrijgt op de VanMiereveltlaan. Zodoende is de oude stad ge-heel gevat in een ,,ringweg" van enigszinsrechthoekige vorm, waarvan het westelijke enzuidelijke deel eigenlijk het kruis van nieuwehoofdwegen van Delft vormen. De oude stadligt dan in het N.O.-kwartier van dit kruis.Aan de noord- en oostzijde is het contact vande rondweg met de kern lets losser en letsminder belangrijk. Ik raak hier een probleemaan van algemene aard: is het goed, om eenkern te vatten in een ringweg? De oude stedenontstonden meestal om een kruispunt vantwee wegen, of van water en weg. Op hetogenblik hebben wij veelal de tendens om demoeilij'kheden in de kern te ontgaan door erringen omheen te slaan en dan te denken, datdaarbinnen de kern-ontwikkeling gewoonvoortgaat. Maar het is goed dat we beseffen,dat deze reconstruotie van de hoofdaderennaibij de kern niet kan worden losgemaaktvan de ontwikkeling van de kern zelf. Hetkruis en de ring oefenen zonder twijfel invloeduit op de kern-ontwikkleing en hebben detendens deze naar zich toe te trekken. Alstypisoh voorbeeld noem ik de Coolsingel inRotterdam, die in het oorspronkelijke weder-opbouwplan gezien werd als de westelijkegrens van de kern. Thans is de Coolsingelhet hart van de kern, ja hij heeft zelfs deneiging de oostgrens te worden, omdat dekern zich met de groei langs de Maasmondsterk naar het westen toe ontwikkelt. Deinvloed van dergelijke hoofdaderen is overalaanwezig en de consequenties daarvan moetenwij ook verder doordenken. Daarom is dekaart van de kern hieir uitgebreid met derandgebieden, omdat daar invloed zal op-treden van de nieuwe hoofdwegen.Alvorens over te gaao tot de toelichting opde verkeersplannen binnen de ring, is het goediets mede te delen over de spoorwegplannen.De spoorweg veroorzaakt in de bestaandetoestand met langdurig gesloten overwegeneen sterk isolement van het westelijke stads-deel. Daarom zijn plannen ontworpen voor denodige vrije kruisingen. In de Engelsestraatkomt een royale, doch diep liggende, tunnel;de spoorbaan gaat omhoog vanaf het stationtot aan de Gist- en Spiritusfabriek en krijgtbij de Binnenwatersloot en bij de penicilline-fabriek ooderdoorgangen voor het wegverkeer;er ontstaat ruimsohoots gelegenheid tot contactvan het westen met de oude stad; de bebou-wing langs de westzijde van de Phoenixstraatwordt gesloopt, zodat daar parkeerruimte ont-staat, mede doordat de Westsingelgraoht, dieal veel van zijn schoonheid heeft ingeboetdoor de aanleg van de spoorweg, grotendeelsgedempt zal blijven. Het project voor dezebaanverhoging en de verruiming van de West-vest c.a. heeft kunnen profiteren van het feit,dat in de dertiger jaren bij de strijd om destoomtram van de Oude Delft te verwijderen,de westelijke stadswal is geofferd.Terugkerend tot het vraagstuk van de bereik-baarheid van de kern hinnen de ring, ziet Udat deze benaderd wordt door gebruik temaken van de consequente liniaire structuur,die Delft altijd heeft gekenmerkt. Delft isvermoedelijk de meest typische polderstad vanNederland in die zin, dat de structuur eigen-lijk de polderstructuur is. Deze bezit een sterkparallellisme in een rechthoekig stelsel, waar-van alleen afgeweken wordt door het Oost-einde. De grote regelmatige structuur van ditpolderland stamt uit de tijd van de inpolde-ringen, die plaats hadden nadat het oorspron-kelijke krekenlandschap in de vroege middel-eeuwen was overstroomd. De nieuwe occupatiegesohiedde toen volgens voor die tijd modernelandbouwmethoden in grote slagen met paral-lelle structuren, een haast wiskundig systeem.Die structuur van Delft heeft altijd iets,,moderns" gehad, iets fascinerends, vooralvoor de watenbouwkundigen. De beschrijvingvan de structuur van de oude stad voert onzegedachten vanzelf op haar architectonischeverschijning en op de vele bijzondere waarden,die daarbinnen besloten liggen. Delft is eenstad, die binnen zijn wallen gebouwd is alseen levensruimte voor het volledige leven indie tijd met alle schakeringen, die er toen deelvan uitmaakten. Vooreerst de grachten, die devoornaamste vervoersgelegeniheid boden, daar-langs de smalle kaden met hun zacht gebogenwanden; de nauwe stegen dwars daarop, waar-in zich de welving van de bodem tussen degrachten vertoont. En langs de grachten dui-zenden panden op enge percelen, oorspronke-lijk in hout gebouwd, in latere eeuwen ver-nieuwd in steen, vrijwel alle gedekt met eenzadeldak, dwars op de straat. De hoge gevels,telkens weer aangepast aan de tijd, de be-kroning gewijzigd van trapgevel tot halsgevelen later voorzien van kroonlijst. De ramensteeds groter, en ook groter ingedeeld. Ver-spreid te midden van deze huizen verscheidenekloosters en kapellen, aan de Markt het stad-huis en hoog boven alles uit twee grootsekerken, die door hun eigen schaal tot eenandere wereld behoren.129ZWART . DOORGAANO VERKEER&RIJS . VERBLIJVEND VERKEERHET VERKEER IN DE RICHTINS NOORD-ZUID IS NIET 6ESPUT5T IN VERKEERLAN65 PHOENIXSIRAflT EN 005T5INCELSTEDEBOUWKUNDIS ADVIESBUREAUDER SEMEENTE DELFT TEK- NS I2SC.GLOBALE INTERLOCALE AUT0VERKEER5TR0MEN DOOR DELFT OP 24 JANUARI 1952.130Nieuive stromingen eisen betrouivbare bakensZo'n verblijdende nieuwe stroming inde woningbouw is complete vioerafwerking,dus vioerbedekking bij de huur inbegrepen.Het betrouwbare baken daarvooris permanent linoleum.Tegenover een geringe verhoging vande huurprijs staan deze belangrijke voordelen:* permanent linoleum betekent voorde huurder een aanzienlijke verlichtingvan zijn installatie-budget;* garandeert ook de minder draagkrachtigeneen volwaardige vioerbedekking;* bevordert de geluid-isolatie tussen de woonlagen;^ is blijvend bacteriendodend, dus hygienisch;* heeft een lange levensduur, de kleuren gaardoor-en-door, dus kunnen niet wegslijten;^ verhoogt de woonbeschaving.linoleum krOm11101116Voor keuken, douchecel en hal ook colovinyl vinyl asbesttegels,soepel en slijtvast, in hoge mate bestand tegen oiien,vetten, zuren en vele andere chemicalien.Vraag ook naar colorite cumaronhars tegels,eveneens in vele fraaie tinten.Onze afdeling technische adviezen verstrekt gaarne volledige inlichtingen (telefoon 02980-81941)VACATUI^'s-HwIogenboscbVoor de stedebouwkundige tekenkamervan de hoofdafdeling Stadsontwikkelingbij de dienst van Gemeentewerken wordtgevraagd eenstedebouwkundig tekenaarVereist worden theoretische opMding opHTS-niveau en praktische ervaring metstedebouwkundig tekenwerk.Aanstelling zal geschieden in de rang vantechnisch-ambtenaar of technisch-ambte-naar le Idas.Salaris: techniscli-atnbtenaar van / 447,74tot / 661,06 per maand; techn. ambtenaarle klas / 644,16 tot / 772,50 per maand.Al de genoemde bedragen exclusief huur-compensatie 1960.Sollicitaties zenden aan de chef der afde-ling Arbeidszaken, stadhuis te 's-Herto-Gemeenfe't-HwIogenboscbBij de dienst van gemeentewerken is opde hoofdafdelingSTADSONTWIKKELINGvakant een functie in de rang vantechnisch-hoofdambtenaar oftechn.-hoofdambtenaar le kl.De functionaris zal worden belast met het,met assistentie van enige tekenaars, uit-werken van de door de stedebouwkundi-gen vervaardigde schetsplannen.Ervaring met stedebouwkundig werk iszeer gewenst, terwijl vereist wordt eentheoretische opleiding op H.T.S. niveau.Salarisgrenzen: / 676,90 tot / 958,50 permaand (exclusief huurcompensatie 1960).Sollicitaties zenden aan Burgemeester enwethouders van 's-Hertogenbosch.HET IS UW BELANGom bij nieuwbouw enherstellingswerkPUDLOvoor te schrijven.Wordt reeds 44 jaar inNederland toegepast bijwaterdicht werk.RAMONDT & Co's-GravenhageKoniniginnegracbt 140Tedefoon 070-632568J. SMINIABEVERWIJKHandel inBouwmaterialen,Zand, Grinden alle soortenBetonwarenOpslagplaatsen:Pruimedijk 8 en PijpkadeTelefoon 3926Kantoor: Pruimedijk 2GIPSPLATENVOOR PLAFONDSEN ZIJWANDENBETONMORTELA. KEUR - HAARLEMHarmenjansweg 19Handel in zand en grind,bouw- en stukadoorsmatr.Telef. 0 2500 - 11 396 - 16 964,na 18 uur telefoon 21006Voor al Uw nieuwbouw- en onderhoudsschilderwerkenWILLEM J. PASMAN 6t ZN.Witte Rozenstraat 43 - Telefoon 21278 - LeidenAnna v. Saksenstraat 22 - Telefoon 21849 - LeiderdorpKantoor en werkplaatsen: Rijn & Schiekade 124 - Telefoon 31424 - LeidenEigen kleur-expert te alien tijde aanwesigVAN NAAU:NOOSP,WK4WC? 15* OCLTTBBA^iC&bWMJCB0^6btft61^&P?zwx>-