stedebouw & volkshuisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorRuimtelijke Ordening en VolkshuisvestingIn dit nummer. StedebouwPlan-Duckenhurg^RotterdamVolkshuisvestingWonen levensvraagSummarymaart 1966yan Doorne's automobielfabrieken n.v.: Heras hekwerk.ennederlandshoogovencementzai daareen steentjeaanbijdragenThans worden 52.000 tonhoogoven-cement verwerkt in een nieuwhonderdvijftig duizend tons dok inSchiedam. In verband met degrondwaterstand moest het werkvoor een deel onder water wordenuitgevoerd. Ditkolossale dok is eennieuw staal van durf en onder-nemingsgeest van de Nederlandsescheepsbouw, van kunde der bouw-meesters, en van paraatheid derNederlandse cementindustrie.VERKOOPASSOCIATIE NEDERLANDS CEMENT ENCl-CEMIJ-ROBUR N.V. AMSTERDAMiIp ' '\ ' ^ DEIMENTUM BOILER....UW DIENAAR!Ja, zo kunt u de Inventum-boiler noemen . . . uw dienaar. Jaar in jaaruit staat hij voor u klaar en schenkt u het komfort dat alleen een boileru schenken kan. Wat zijn zoal de voordelen van de boiler? Velel? Hij roet niet, zodat uw plafond schoon blijft.? Hij geeft direkt een krachtige straal heet (85?) water.? Hij bespaart u tijd, want uw afwasbakje, wasketel of badkuip issnel gevuld.? Hij vereist praktisch geen onderhoud, als fiij eenmaal geplaatst is.? Hij warmt gedurende de nacht water op tegen speciaal laag nacht-tarief.? Hij wordt door Inventum in zoveel afmetingen gebouwd, dat ervoor ieder gezin fiet juiste type geleverd kan worden, hoe grootuw gezin ook is.Ziet u, daarom is de boiler de dienaar van de moderne huishouding.Inventum fieeft jarenlange ervaring in het maken van boilers. Vraagffi daarom uw installateur of uw elektriciteitsbedrijf eens cm de Inventum-boilerfolder.IIJ['ii!HII?.l KONINKLIJKE FABRIEK INVENTUM - BILTHOVENN.V. CENTRAAL VERKOOPKANTOOR VOOFl DE KALKZANDSTEENINDUSTRIE. POSTBUS 23, UTRECHTSEWEG 38. HILVERSUM. TEL 02950-44951Maatvastheid is een van de velegoede eigenschappen van de kalk-zandsteen waarop u altijd kunt re-kenen. Door de moderns produktie-methoden kunnen geen maatafwijkin-gen in lengte, breedte of hoogte meervoorkomen. Voor elk project van vrij-staande bungalow tot serieproduktievan woningen en utiliteitsbouwkalkzandsteeni Met en op kalkzand-steen kunt u bouwen!Moderne bouw = bouw inkalk.zandsceen7 waarden van kalkzandsteen:? geluidwerend? duurzaam? druksterk? maatvast? warmte-isolerend? vocht-absorberend? brandveilig(Am STALEN en MIPOLAMramendeurenfrontenN.V. ALTA s-GRAVENHAGEBinckhorstlaan 301 - Telefoon: 720083* (na 7 uur 720472)N.V. BauMvhedrijfNijhaitGoeman Borgesiuslaan 23 - BaarnTelefoon (0 2954) 2937UTILITEITS- EN WONrNGBOUWBouwmaterialenGOBI GROENSTEENoctrooi aangevraagdMoet de grens tussenverkeersweg enrecreatie-terrein eensteenwoestijn zijn?Of een modderpoel?Geen van beide."WAAR DE WEGGEENWEGMEERIS"begint de recreatie;begint het genietenvan groene frissenatuur. Er groeit grasdoor de 25% gat dieGOBI GROENSTEENheeft. De wortelskunnen zich zettenook al gaan ervoortdurend auto'soverheen. Van hetbeton komt maar 22%In zicht. Dat geeftgenoeg steun aan deautobanden. De rest(53%) dient voor eenvernuftig stelsel vangleuven om het graste laten ultstoelen.Vraagt documentatleN.V. GOBI ZUTPHENTel. 05750 - 4785INDUSTRIEWEG 104SEEN MONTAGEKOSTENKOZIJN EN DEUR WORDENALS EEN GEHEEL GEBRUIKSKLAARGELEVERDTel. (05222) 227n.y. v/h. H. WAELBERS RUINERWOLD bij MeppelAannemers betrokken bij de moderne stedebouwbouwbedrijf twaalfprovincienn.v.Prins Bernhardlaan 9BeverwijkUTILITEIT ENWONINGBOUWAannemers betrokken bij de moderne stedebouwWONINGBOUWUTILITEITSBOUWN.V. BETON- EN AANNEMINGSBEDRIJF GEBR. KOUDIJSKANTOOR JUFFERSTRAAT 10 - ROTTERDAMAANNEMINGS- EN G. H. VOS N.V.HANDELSBEDRIJF OLDENZAALScholtendijk 1tel. 5410-3461*Specialistenin: ? BETONBOUW? UTILITEITSBOUW? SPOORWEGWEHKEN? HET LEGGEN VAN GAS- en OLIELEIDINGEN? MONTAGE EN DEMONTAGE VAN BOORTORENSVERTROUWD - ONGECVENAARD - STERKAannemers betrokken bij de moderne stedebouwAANNEMERVANBOUW- ENBETONWERKENJ.TERHORSTALMELOKantoor: Winkelsteeg 5 - Telefoon (0 5490) 32 04Prive: Kogellaan 3 - Telefoon (0 5490) 40 30? Bouwwerken? Betonwerken? Bruggenbouw? Restauratiewerken? Onderhoudswerkens&vUitgave van hetNederlands Instituut voorRuimtelijke Ordening en Volkshuisvesting47e jaargang no. 3Maandbladmaart 1966Redactie :Mevrouw Prof. C. W. VisserMe). R. HartstraProf. C. van EesterenMr. C. A. van GorcumH. ]. A. Havens GreveProf. Mr. A. KleijnDrs. R. KokIr. P. K. van MeursProf. Dr. S. O. van PoeljeDrs. W. J. ValkenburgDrs. H. van der WeijdeIr. W. WissingAdres voor Redactie en Abonnementen :Lange Voorhout 19, 's-GravenhageTelefoon 18422}Postgironummer 29080Advertenties :Nobelstraat 21, HeerlenTelefoot?. 04440-2551Postgironummer 1035100t.n.v. N.V. Maatschappij tot Exploitatie vanhet Limburgs Dagblad - HeerlenDit nummervoert de aandacht, die in enige nummers sterk gericht is gezveest op het streek-plan, terug naar het gemeentelijke bestemmingsplan, maar dan een voor eengroot nieuw stadsdeel. Het hoofdartikel bespreekt nanieUjk een plan voor eengrote nieuwe wijk in Nijmegen; men zou bijna zeggen een satelliet van Nijme-gen, zij het aansluitend hi) het bestaande stadslichaam. Het belang van het doorde stedebouwkM.ndige van Nijmegen, de Hcer Olivier, geschreven artikel, schuiltbehalve in het onderwerp in de uitvoerige verantwoording van het plan.In dit nummer is verder plaats ingeruimd voor een uitvoerige bespreking vantwee recente boeken, die beide symptomatisch zijn voor recente tendenties in deliteratuur. Het ene is geschreven door een zeer belangstellend en zeker niet on-deskundig auteur buiten de stedebouwkundige vakwereld, maar bekend in dewereld van journalistiek en bellettrie. In Nederland is een dergelijke jiguur eennieuwe verschijning, die wij met ingenomenheid moeten begroeten, omdat wijhiervan een frisse kijk en een pakkend betoog mogen verwachten.Het andere is de neerslag van het denken van de filosoof over de problemenvan het wonen. Vakman en leek hebben vanouds veel over deze onderwerpengesproken en geschreven, dikwijls volgens traditionele en elkaar weinig be-57invloedende patronen. Wij wachten met spanning af hoe de visie van de filo-sofisch geschoolde geest deze patronen kan verrijken en verbuigen. De eerstetekenen wakkeren onze goede verwachtingen zeer aan!InhoudStedehouw Buitenland 84Het Plan-Duckenburg in Nijmegen,Officiele Mededelin?enA. Olivier 59 .Nederlands Instituut 84Rotterdam, stad in beweging, Ir. A.Summary 84Siebers 74Binnenland 78Volkshuisvesting , Wonen als levensvraag, W. J. de Bruyne 79Binnenland 83Ahonnementsprijs f 24,--. Losse nummers f 2,^0.De leden van het Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvestingontvangen het Mad kosteloos.58StedebouwPlan-DuckenburgstedebouwHET PLAN-DUCKENBURG IN NIJMEGENA. OlivierInleidingDe in menig opzicht belangrijke struc-tuurveranderingen, welke zich in Nij-megen in het bijzonder na de tweedewereldoorlog hebben gemanifesteerden leiden tot een omvangrijke en nogaltijd voortdurende expansie van hetstedelijk gebied, hebben vooral in delaatste jaren geleid tot bezinning op dedaaruit voortvloeiende ruimtehjke pro-blematieken.Het ruimtehjke structuurbeeld is invele opzichten anders geworden ten-gevolge van de veranderingen die zichbuiten de kwantitatieve en eveneensin de kwahtatieve verhoudingen heb-ben vokrokken.In de laatste 20 jaren is het gebruikvan gronden voor stedelijke doelein-den met ruim ZC/o toegenomen,waarvan de sector t.b.v. de volks-huisvesting ruim V^ van het totaleterritoir beslaat. Voor de bijzonderebestemmingen, waarvan uiteraard hetgrootste deel nauw verband houdtmet de directe verzorging van debevolking, maar ook voor een deeleen regionaal en zelfs nationaal ver-zorgende functie heeft, wordt 11 "/ovan het stedelijk gebied opgeeist. Voorindustriele doeleinden en de recreatie-ve functie worden respect, /"/o of G^lobenut, waarbij 40''/o nog agrarisch is.Nijmegen is verdeeld in een zestalwijken (afb. 1) waarvan het stedelijkgrondgebied in de nevenstaande tabelis af te lezen.Deze getallen zijn exclusief havens,Maas-Waalkanaal, Waal en spoorlijn.Voor 1940 was het in hoofdzaak Nij-megen Oost dat betrokken was bijde vergroting van het stedelijk grond-gebruik, ofschoon ook na 1945 hiernog belangrijk is uitgebreid. In deperiode tussen 1945 en 1965 zijn hethoofdzakelijk Nijmegen West en Zuiddie betrokken zijn geweest bij deruimtehjke ontwikkeling.Voor vergelijking van het stedelijkgrondgebruik 1945 en 1965 zie afb. 2en 3. De wijken Duckenburg en Lin-denholt waren tot op heden gebieden,gelegen in de agrarische sfeer en ko-men nu na het volbouwen van Ha-tert (16) met ca. 3300 woningen, enNeerbosch (24) met ca. 2200 wonin-gen, in aanmerking om de verderestedelijke groei op te vangen.Bij het structuuronderzoek van deGemeente Nijmegen zijn uiteraardverscheidene gebieden onder de loupeWijk0Stedelijkgrond-gebruikin"/ovaidetotalewijk-oppervlakteCentrum (00.,01) 107,6 92?/oOost (02 t/m 09) 733,8 82,5?/oZuid (10 t/m 18) 1119,5 79,3?/oWest (20 t/n-L25) 709,8 72,5?/oDuckenburg i(30) 675,3 2,8?/oLindenholt (40) 806,7 4,9?/o4152,7genomen waarvan de potenties aan-wezig waren om de inmiddels in be-werking genomen productiestromente kunnen continueren.Van deze gebieden is uiteindelijk dekeuze gevallen op het gebied Ducken-burg, ondanks het feit, dat deze uit-breidingsmogelijkheid ver van het be-staande centrum was afgelegen.AlgemeenHet plan Duckenburg beslaat een be-langrijk gedeelte van de gronden vanhet in de gemeentelijke wijk- en buurt-indeling met de benaming ,,Wijk 30Duckenburg" aangeduide gemeente-lijk grondgebied. Gelegen in de zuid-westhoek van de gemeente Nijmegen,wordt het in het Noorden begrensddoor de spoorlijn Nijmegen-'s-Herto-genbosch, terwijl de oostelijke afba-kening wordt gevormd door hetMaas-Waalkanaal. In het Zuiden valtde begrenzing samen met de gemeen-tegrens van Heumen en Overasselt.De westelijke grens wordt gedeeld metde gemeente Wijchen. (Zie afbeelding6). Het grootste stuk van dit landelijkgemeentelijk gebiedsdeel, dat een to-tale oppervlakte beslaat van ongeveer1/6 van het Nijmeegs territoir, wordtin beslag genomen door terreinen vanhet vroegere landgoed ,,De Ducken-burg", waaraan het ook zijn huidigenaam ontleent. Het in exploitatie tebrengen gebied is enerzijds bepaalddoor de loop van het Maas-Waalka-naal en de spoorlijn c.q. Graafseweg59StedehouwPlan-Duckenburgen anderzijds door een hoogspannings-lijn, die de westgrens van het plan-gebied min of meer vastlegt, alsmededoor uit recreatief oogpunt waarde-volle bossages, die een algehele be-bouwing van het Nijmeegse grond-gebied in zuidelijke richting onver-antwoord maken.Het areaal, dat door deze beperkin-gen voor de stadsuitbreiding redelijkter beschikking staat, heeft een op-pervlakte van ca. 425 ha. Met enigefantasie kan men de vorm zien aiseen langgerekt trapezium, waarvan debeide evenwijdige zijden resp. in hetNoorden 1600 m en in het Zuiden1100 m. bedragen en waarvan dehoogte reikt tot ca. 275 m. De Duck-enburg is door zijn ,,randligging"niet ingebed door de overige stads-delen. Deze min of meer gei'soleerdcsituering wordt nog enigermate ge-accentueerd door het Maas-Waalka-naal, dat de Duckenburg in zijn ge-heel scheidt van het huidige Nijmeeg-se stadsconglomeraat. De Duckenburgheeft slechts een raakvlak met hetoverige Nijmeegse woongebied.Dit is n.l. het geval in Hatert, waarzlch in de Vossendijk ook een oever-verbinding met de Duckenburg be-vindt. Mede ten gevolge van de ex-centrische ligging van het stadscen-trum, wordt de afstand van de Duck-enburg tot de city voor Nijmeegsebegrippen exceptioneel groot (ca. 7km). Met uitzondering van Hatert,dat plm. 5 km van het stedelijk ver-zorgingscentrum is verwijderd, bevin-den zich de overige stadsdelen allebinnen de 4km-radius.Wording van het gebiedUit geologisch oogpunt is de Ducken-burg een hoogst interessant gebied,waarvan de vorming van de bodem-structvmr ten nauwste samenhangtmet het historische beloop van de ri-vieren Maas en Waal.Gedurende een van de z.g. ijstijdenwerden de al uit het pre-glaciaal aan-wezige grint-zanden door het landijsopgestuwd. De thans nog aanwezigestuwwallen, zoals de heuvels in en omNijmegen, Montferland, Eken, de Ve-luwe etc. herinneren nog aan de ac-tiviteiten van de gletsjers. Met hetsmeken van het landijs kwam veelwater vrij, dat via de toen reeds be-staande Maas en Rijn door de stuw-wallen heen brak en zeer ruime z.g.oerstroomdalen vormde.Naarmate het landijs verdween en dushet debiet der rivieren verminderde,werden de oerstroomdalen het terrein,waarbinnen de rivieren vrijelijk hunbeloop konden kiezen. Pas door hetbedijken der rivieren en door steedsbetere waterstaatkundige werken, werdbe-heersing van de waterafvoer moge-lijk en kon het meanderen der rivierenworden beteugeld. Voordien echterverlegden de rivieren veelvuldig hunbedding. Zo heeft b.v. de Maas ver-sclieidene beddingen gehad in de huidi-ge Duckenburg. Omdat dit deel van derivierdelta -- de top -- maar weinigruimte bood, traden allerlei complica-ties op, b.v. naarmate men westelijkerkomt, konden de verschillende afzet-tingen meer en meer naast en doorelkaar worden gelegd in plaats vanboven elkaar, zoals in het oostelijkdeel (b.v. de Ooy).In de Duckenburg vindt men aan deoostzljde de laatste resten van het ge-stuwd hoogterras in de vorm van dez.g. fluvio-glaciale sandr, welke naarhet westen toe verdwijnt onder eenpakket van rivierafzettingen en voortshet fraaie stelsel van de eertijds daarstromende vlechtende rivieren, welkerbeddingen thans gedeeltelijk met zandof veen zijn opgevuld. Daartussen lig-gen gronden, gevormd uit zandige ri-vierleem of rivierzand en grint, hieren daar afwisselend door een dun dekrivierleem.Soms liggen op het rivierlandschapstuifzanden -- zoals bij de WijchenseVennen. De zich naar het Noordenverbredende strook grintzanden langshet Maas-Waalkanaal bestaat uit pre-glaciale grintzanden van het gestuwdhoogterras.TopografieDe Duckenburg is een laaggelegengebied, vooral in vergelijking met destad Nijmegen en omgeving, voor zo-ver gelegen op het gestuwd hoogter-ras. Het is vooral 's-winters, inzonder-heid in vroeger jaren, onderhevig ge-weest aan hoge grondwaterstanden enoverstromingen. De veel voorkomen-de broek-(moeras)gronden zijn in dezeveel betekenend. Eeuwenlang is dewaterafvoer een bron van moeilijk-heden en twisten geweest. Pas de uitrecente tijden daterende waterlozingvia het gemaal bij Appeltern heefthieraan een eind gemaakt.De terreinen liggen tussen 7 en 9 m+ N.A.P..Gezien de ingewikkelde bodemstruc-tuur van het gebied is in opdracht vande gemeente Nijmegen door het inge-nieursbureau v/h van Hasselt en deKoning in 1960 een rapport uitge-bracht, waarin de waterstaatkundigeen de funderingsvraagstukken uitvoe-rig zijn behandeld.BodemgebruikDe terreinen, begrepen in het in exploi-tatie te brengen plangebied van deDuckenburg, hebben een oppervlak-te van 425.50 ha.. De juiste omgren-zing is aangegeven op afbeelding 5.Eind 1963 is van deze terreinen degebruiksvorm nagegaan, waarbij zij ineen aantal gebruikscategorieen werdeningedeeld. Volgende opsomming geeft60StedebouwPlan-Duckenburgkwalitatief en kwantitatief dit ge-bruikspatroon weer.1. grasland 36,65*'/o2. bouwland 32,05%3. hviis, moestuin, erf 2,0 Vo4. boomgaard 14,2 "/o5. dennenbos 0,6 Vo6. laag hout, woeste grond 0,7 "/o7. loofbos 2,4 %8. drassig terrein l,25'*/fl9. tuinderij 0,4 %10. bedrijven 0,2 ?/on. water " 0,8 "/o12. wegen 8,75'?/o100 ?/oMeer dan een derde van het opper-vlak van het plangebied wordt inge-nomen door grasland, hetgeen inge-volge de ,,lage" ligging te verwach-ten was. Dat als landbouw (32*/o) enals boomgaard (H^/o) bijna de helftder terreinen in gebruik is, lijkt ophet eerste gezicht wat vreemd. Reali-seert men zich dat deze vormen vangrondgebruik op hoger hggende ter-reinen zijn aangewezen en brengtmen zich in herinnering de wor-ding van het gebied -- veel hoog-iiggende gronden langs de oorspron-kehjke rivierlopen -- dan is dit ver-schijnsel te verklaren. Bovendien hgteen deel van de Duckenburg ook nogop het (hogere) dihvium. Hiermede isgeen uitspraak gedaan over de kwa-hteit van de gronden. Deze wordendoor landbouwdeskundigen overwe-gend slechts van matige kwahteit ge-acht en uit hoofde van hun structuuren hgging alleen voor bepaaide ge-wassen -- b.v. knollen -- geschikt be-vonden. Het geringe areaal aan tuin-derij is daarom, ondanks de nabij-heid van een groot afzetgebied, danook wel te begrijpen. In hoeverre metbetrekking tot grondverbetering, her-verkaveling, betere ontwatering,vruchtwisseHng etc. betere resuhatenafb. I Wijk- en buurtindelinggcmeente NijmegenStedehoumPlan-Duckenbur^afh. 2NIJMEGENI 1945stede ;k gi-ond gebrui k1,20000,.*'*te verwachten zouden kunnen wor-den, moge hier buiten beschouwingblijven.Aantal woningen en inwonersHet huidige woning-bestand van dewijk Duckenburg (als onderdeel vande wijk- en buurtindeling, dus ruimerdan het in exploitatie te brengen plan-gebied) omvat 24 woningen zonderbedrijf, 50 boerderijen en een woningmet bedrijf. Hiervan zijn 12 wonin-gen zonder bedrijf, 28 boerderijen en1 woning met bedrijf binnen het int-ebouwde terreinenrecreatie en openbaar groenexploitatie te nemen terrein gelegen.85% van de woningen en boerderijendateert van voor 1940. De gemiddel-de woningbezetting per 1 januari 1964bedroeg 6.03. Per 1 januari 1964 hadde wijk Duckenburg 446 inwoners,waarvan 218 mannen en 228 vrouwen,alle bewoners van woningen.Toekomstige ontwikkeling en dedaartoe noodzakelijke ruimtelijkevoorzieningenDe eerder geschetste hgging van deDuckenburg is voor de aldaar te stich-ten woonwijk deels van gunstige endeels van minder gunstige aard. Gun-stig is de nabijheid van een uitge-strekt en waardevol recreatiegebied envan verscheidene industriecomplexen.Als minder gunstig kunnen wordenbeschouwd de vrij grote afstand tothet stadscentrum en de aan de ver-keersbindingen met dit centrum in-haerente verzwaring van de verkeers-problemen op toch al overdrukke we-gen als Graafseweg en St. Annastraaten voorts het ontbreken van goedecondities voor de integratie van de62StedehouwPLin-Diickcnbur'jijh. 3+*.^ xKDuckenburg met de overige delen vanhet stadsconglomeraat.Bij de realisering van de Duckenburgzal het dan ook nodig zijn bepaaldemaatregelen te nemen, die deze be-zwaren zo goed mogelijk ondervan-gen.Deze maatregelen zuUen dan uitmon-den in het streven naar verzelfstandi-ging van deze wijk, wat bereikt moetworden door het scheppen van eennieuw eigen kader. Een eigen kader,dat de zelfstandige leefbaarheid vaneen wijk mogeUjk maakt, vereist ech-bebouwde terreinenfn naaste toekomst te bebouwenrecreatie en openbaar groenter bij het hedendaagse sterk gedif-ferentieerde en zich nog immer ver-ruimende sociaal-economisch en cul-tureel behoeftepatroon een eigen bre-de basis, waarop het kan steunen, eenbasis, die minimaal geste'd werd opeen bevolkingsomvang van ca. 30.000zielen.Uit de voorstudies van het stedebouw-kundige plan resulteerde een inwoner-aantal van ca. 38.000, zodat uit dienhoofde de voorwaarden voor hetscheppen van voldoende kadervoor-zieningen gewaarborgd waren. Devoor het plan gekozen opzet biedteen flexibiliteit waarbij eventueelnoodzakelijke aanpassingen aan hetzich wijzigende behoeftepatroon mo-gelijk blijven. Als uitgangspunt is ge-kozen een geleding van de wijk in 9woonbuurten, die onderling doorgroenzones -- met ten dele alterna-tieve bestemmingsmogelijkheden --zijn gescheiden.Voor de grootte van de buurten heb-ben hierbij als uitgangspunten ge-diend:63StedebouwPlan-Duckenburg1. dat telkenmale een gunstig veel-voud gevonden wordt voor de be-langrijkste voorzieningen als b.v.scholen en kerken: per buurt 1 R.K.parochie, per x buurten 1 N.H.wijkgemeenten etc.;2. dat de ontwikkeling van een vol-doend hoog niveau van speciali-satie in het winkelapparaat en an-dere vormen van taakverdelingmogelijk is (winkels in buurt- enwijkcentrum);3. dat de omvang voldoende is voorsociale differentiatie in onderde-delen van op zichzelf voldoendaantrekkelijke omvang.Zulks is van betekenis voor de en-cadrering en het evenwicht van deverschiliende maatschappelijke in-stellingen, het opbouwen van eengoede naam en faam van de wijken welgestelden practisch uitgeputdat binnenkort in de gemeente debouwmogelijkheden voor beter-afb. 4 Principemiddengebiedvan nngweg met64StedebouwPlan-Duckenburgen welgestelden practisch utgeputzijn;4. dat bij dit alles nog acceptabeleloopafstanden in de buurt moge-lijk blijven (school-, winkel-, kerk-bezoek, bushalte, garage);5. dat in overeenstemming met dejaarlijkse bouwcapaciteit en toe-passingsmogelijkheden van ratio-nele bouw-(productiestromen) geenextra problemen rijzen;6. dat derhalve bij de huidige con-tingenten elke woongelegenheidsnel gerealiseerd kan worden,waardoor ook het voorzienings-apparaat niet behoeft achter teblijven.In principe werden 2 hoofdvormenuitgewerkt, afbeelding 4 en 5, waar-van 4 uitging van het principe vaneen ringweg met aftakkingen naar debuurten en een verkeersvrij midden-gebied werd gecreeerd, en 5, waarbijeen centrale weg was opgenomen vanwaaruit wederom de buurten werdenbenaderd en meer het accent op eenvrijheid van de voetganger naar hetbuitengebied is gelegd, alhoewel dezeuiteraard niet zo absoluut is als in hetnaar binnen gekeerde geval. Uiteinde-lijk werd 5 gekozen, aangezien debenadering der buurten meer directkon geschieden zonder van elke be-woner nog extra afstanden naar zijnwoongedeelte te vragen.Bij het ontwerpen van het plan isrekening gehouden met het bestaandeen toekomstige interlocale wegennetvoor zover dit thans bekend is en meteen mogelijke verbreding van het ka-naal tot 100 m. op de waterlijn (afb.6).Het woongebied van de Duckenburgkomt op verschillende plaatsen incontact met het op afbeelding 6 aan-gegeven omringende wegenstelsel.De wegenstructuur op de Duckenburgzelf is eenvoudig en duidelijk gehou-den, waarbij het ,,doorgaande" ver-keer zoveel mogelijk wordt geweerd.De basis van het wegenstelsel op deDuckenburg wordt gevormd door eenweg, ongeveer evenwijdig aan en ?500 meter westelijk van het kanaal,midden door het woongebied. Dezeweg sluit in het Noorden aan op heteventueel in een later stadium nieuwte bouwen viaduct onder de spoorlijn.afb. 5 Gekozen plan metverdeelweg door middengebied65StedehouwPlan-DuckenburgDeze hartweg van het plan wordt be-reikt via de voortzetting van de Nieu-we Duckenburgseweg met een brugover het kanaal en via de Hatertse-weg, eveneens met een brug over hetkanaal, naast de bestaande brug. Devoorzetting van de Hatertseweg kruistde Staddijk, vindt dan een aansluitingop de nieuwe weg naar Venlo en ver-der nog op de bestaande weg naarOverasselt, door het gebied van deHatertse Vennen. De bestaande Stad-dijk wordt grotendeels gehandhaafdals een voor het verkeer secundairerandweg, alleen het noordelijk deelervan wordt vervangen door een ge-lijksoortige weg in het verlengde vande bestaande Staddijk. Het zuidelijkvan de spoorlijn liggcnde deel van debestaande Graafseweg is recht-door-gaand verlengd gedacht tot aan deWestkanaaldijk. Terzijde van de op-ritten van de nieuwe bruggen zijnvoor rijverkeer geschikte, zij het se-cundaire, lussen ontworpen. De basis-wegen op de Duckenburg zijn ontwor-pen als wegen met gescheiden rijbanenvan ieder 6-7 meter breed, met vrij-liggende fiets- en voetpaden. Dezehoofdwegen zijn geflankeerd doorplantsoenstroken waarbij uitritten vangebouwen zoveel mogelijk moetenworden vermeden. De voortzettingenvan deze wegen tot aan de randwegenkrijgen een beperkter profiel, van eenrijbaan ter breedte van 7-9 meter.Het voor de ontwatering van de Duck-enburg nodige stelsel van waterwe-gen met de daarbij behorende stuwen,duikers etc., is in samenhang met hetbovenomschreven wegenstelsel ont-worpen. Het water zal via deze wa-tergangen in vrij verval geloosd kun-nen worden op korte afstand bene-den de Teerse sluis.Het polderwaterpeil in de Ducken-burg wordt dan ? 6.20 + N.A.P.en de grondwaterstand zal plaatselijkdoor de capillaire werking tot + 6.80+ N.A.P. kunnen stijgen. De straat-hoogte zal daar + 1.30 m boven moe-ten liggen, dus op 8.10 + N.A.P.. Devoor de voldoende watervrijmakingnodige ophogingen van sommige ter-reingedeelten blijven dan beperkt totgem. ? 0.30 m.Het reeds beschreven systeem vanhoofdwegen op de Duckenburg, in sa-menhang waarmee de voor de ont-watering van het gebied ontworpenwaterpartijen zijn ontworpen, berustniet alleen op het streven naar zoduidelijk, eenvoudig en doelmatig mo-gelijke verkeersverbindingen. De ge-dachte om de verkeersstromen zoveelals mogelijk buiten de woongebiedente houden en de bestaande waterpar-tijen te handhaven en uit te bouwentot een waardevol en recreatief ele-ment in het plan, ligt hieraan even-eens ten grondslag. Met deze bestaan-de waterpartijen en het te handhavenboombestand is onder toevoeging vannieuwe groenaanleg getracht een dui-delijke onderscheiding van de gepro-jecteerde woonbuurten te verkrijgen.Deze onderscheiden groenelementenwaarin de voor het plan noodzake-lijke bijzondere bebouwing haar plaatszal vinden en waarin de vorming vangrotere scholengemeenschappen mo-gelijk is, dragen buiten het recreatievebij tot het verkrijgen van een voor debewoner en beschouwer belangrijkschaalelement.Behalve deze in het plan gebrachtegroenvoorzieningen zijn, voor de re-creatie van de bewoners van het plan-gebied alsook voor de bevolking vanNijmegen, van belang het in de noord-westelijke hoek van het plan ont-worpen sportpark ter grootte van? 55 ha., alsmede de in de direkte na-bijheid gelegen Hatertse en Wijchen-se Vennen. In relatie met de centralewaterpartij en gelegen aan de hart-ader van het wijkverkeer, is het wijk-centrum geprojecteerd, bestemd voorhet winkelapparaat en andere voor-zieningen van economische, cultu-rele, sociale en bestuurlijke aard. Ditwijkcentrum zal, ondersteund door eendrietal nader in detaillering van de on-derscheiden buurten te projecterensub-centra, de bewinkeling van hetplan in zijn geheel verzorgen.Afgezien van het wijkcentrum, datzich als een duidelijk hart van de wijkzal dienen te manifesteren, zijn eentiental onderscheiden delen waar te ne-men waarvan het noordelijkste deel, ge-legen tussen de spoorlijn en de (recht-door getrokken en bestaande) Graaf-seweg, grotendeels bestemd is voor be-drijven met hoofdzakelijk een wijk-verzorgend karakter. De negen ove-rige delen zijn, buiten de direct methet wonen verband houdende bestem-mingen, bestemd voor woningbouw.Zij zijn dusdanig op de hartwegen aan-gesloten dat alleen het voor de buur-ten bestemde verkeer zich hierin zalgaan begeven. Het aantal woningen isafgestemd op een productiecapaciteit-- varierend tussen de 1000 en 1200woningen -- van ongeveer een jaarbouwen. Dit aantal komt op zijn beurtweer overeen met een lokaalbehoeftevoor lagere scholen van 16 tot 19 lo-kalen en voor het kleuteronderwijsvan 4 tot 5 lokalen. Om t.a.v. de kin-deren de kortste loopafstand te ver-krijgen. betekent dit gezien in het lichtvan de Nijmeegse verhoudingen, datde scholen voor R.K. onderwijs indeze sectoren per buurt in het mid-dengroen en de scholen voor niet R.K.onderwijs per dubbele buurt in hettussengroen kunnen worden gesitu-eerd; per dubbele buurt is voldoendepotentieel voor een niet R.K. school.WoonvoorzieningenBij de voor het plan gekozen hoofd-66StedebouwPlan-Duckenhurgopzet en een verdeling van de woning-bouw in eengezinshuizen en etage-woningen volgens een verhouding 65:35 (een verhouding, die voor een mid-delgrote stad als Nijmegen onder dehuidige omstandigheden als uiterstgunstig, maar als conditie voor deoptimale leefbaarheid van een wijk alsde Duckenburg ook als hoogst nood-zakelijk moet worden beschouwd),biedt het plan ruimte voor de bouwvan in totaal een kleine 10.000 wo-ningen. Dit betekent, gerelateerd aande totale oppervlakte van het plan-gebied, een bruto bebouwingsdichtheidvan 23.5 won./ha.. In vergelijkingmet het plan Hatert -- dat een brutobebouwingsdichtheid van 30 won./ha.heeft -- lijkt de dichtheid van deDuckenburg gering. De verklarings-grond hiervoor is gelegen in het feit,dat we hier niet te maken hebben meteen tot een groter stadsgebied be-horende buurt, maar met een tot eenzeer hoge graad van zelfstandigheidop te voeren wijk, die een groot aan-tal extra voorzieningen -- boven hetbuurtniveau -- nodig maakt. Bezietafb. 6 Schema van interlokale bestaande engeprojecteerde wegen in en om Nijmegenmen de woonbebouwing van de af-zonderlijke buurten van de Ducken-burg, dan blijkt deze een dichtheids-cijfer op te leveren van 37.5 won./ha.Hierbij moet echter weer opgemerktworden, dat een deel van de buurt-voorzieningen -- die in vroegere uit-breidingsplannen als b.v. Hatert enNeerbosch binnen de buurtgrenzenwaren opgenomen -- in de Ducken-67StedebouwPlan-Duckenhurgburg zijn geprojecteerd in de schei-dende groenzones, hetgeen meerefficiente verzorgingsmogelijkhedenvoor de onderscheiden buurten geeft.Daardoor kon het woningaantal bin-nen de buurtgrenzen lets worden op-gevoerd en een hogere bruto dicht-heid worden bereikt, evenwel zonderhet nadeel van een visuele verdichtingvan de woonbebouwing. Voor de be-paling van het toekomstig aantal in-woners is van groot belang de te ver-wachten ontwikkeling van de gemid-delde woningbezetting. Berekeningenleiden voor 1980 tot een maximum-en een minimum-raming van de ge-middelde woningbezetting van Nij-megen van resp. 3.80 en 3.47. Hetleek aan te bevelen om bij de ramingvan de ruimtehjke voorzieningen vande Duckenburg uit te gaan van demaximum prognose. Daardoor konworden voorkomen, dat men in detoekomst voor de onaangename ver-rassing komt te staan, dat aan ter-reinaanspraken, voortvloeiend uitthans nog niet geheel uitgekristalH-seerde of zelfs nog niet te voorzieneontwikkeHngen in het ruimtelijk be-hoeftepatroon, niet zou kunnen wor-den voldaan. Uit dien hoofde is alsbasis voor de verdere prognoses uit-gegaan van een inwoneraantal van38.000.Woningdifferendatie naar typeTen aanzien van de verdeling van deover 9 buurten en het centrum ge-spreide 10.000 woningen naar typezij opgemerkt, dat ter verwezenhjkingvan de noodzakehjk grote mate vanzelfstandigheid en optimale leefbaar-heid, niet het minst in sociaal opzicht,het accent zal moeten vallen op eenzo veelzijdig mogelijk gelaagde socialebevolkingsstructuur, niet alleen van detotale wijk, maar ook van de afzon-derhjke buurten. Een doelmatige dif-ferentiatie van de woningtypen kandaartoe als katalysator werken. Neemtmen als uitgangspunt de totaal-stede-lijke ,,standen"-structuur, dan kanvoor de Duckenburg geconcludeerdworden tot de wenselijkheid van eenverdeling van de woningtypen volgensde sleutel 60% volkswoningbouw, 30Vomiddenstandsbouw en lO'Vo woningty-pen voor beter gesitueerden (w.o. bun-galows). Vanzelfsprekend zal in de uit-voeringspraktijk deze verhouding nietin elk der buurten tot in de kleinstedetails kunnen worden verwezenlijkten zal in de verschillende buurten denadruk dan weer meer op het enedan weer op het andere type vallen,doch een te sterke eenzijdigheid moetook voor de afzonderlijke buurtenworden afgewezen. De in de hoofd-opzet van het stedebouwkundige planverankerde geleding biedt echter rui-me mogelijkheden voor differentiatienaar type.Zo zal bungalowbouw o.a. gereali-seerd kunnen worden in de eindhoekvan het plan nabij de recreatiegebie-den en in het noordelijk deel nabij decentrale recreatieve groen- en water-partijen.Met het toenemen van de welvaart ende zich nog altijd gunstig ontwikke-lende economische structuur van Nij-megen, die het tot de middengroepenbehorende volksdeel naar rato snel inomvang doet groeien, dient aan debouw van voldoende woningen voordeze groepen, die mede voor de har-monische opbouw van de levensge-meenschap van zo grote waarde zijn,bijzondere aandacht te worden be-steed. De uitzonderlijke prijsstijgingen,die het oudere woningbestand in demiddensector de laatste jaren te ziengeeft, onderstrepen duidelijk het te-kort dat hier bestaat. Daar, als gevolgvan de sterk gestegen levenskansenen de zich steeds verbeterende socialelevensomstandigheden, het aantal zichtot op hoge leeftijd zelfstandig hand-havende bejaarden voortdurend toe-neemt, zal ook voor deze categoric-- al zal ze aanvankelijk in de Duck-enburg wel spaarzaam vertegenwoor-digd zijn -- adaequate huisvestings-mogelijkheden, met name in bejaar-denwoningen en verzorgingstehuizen,moeten worden gevonden.WinkelsZowel de tamelijk afzijdige ligging alsde omvang van de wijk met haar ge-varieerde bevolkingsstructuur, makenhet noodzakehjk voor de consument enverantwoord voor de ondernemers eenomvangrijk winkelapparaat te creeren.Bovendien zal het winkel-areaal vande Duckenburg in zekere mate ookaantrekkelijk kunnen zijn voor bepaal-de delen van Nijmegen West (b.v.Neerbosch) en Nijmegen Zuid (Ha-tert), terwijl mogelijk zelfs van enigewervingskracht op nabij gelegen ker-nen als Alverna, Wijchen, Overasselten Heumen sprake kan gaan worden.Dit alles schept gunstige voorwaardenom een hoofdwinkelcentrum te ont-werpen met een zeer gevarieerde bran-che-samenstelling.Een dergelijk centrum zal in feite geenafbreuk doen aan de positie van Nij-megens city-winkelapparaat, dat dooreen veel omvangrijker consumententaleen meer geschakeerd voorzieningen-niveau heeft en voor de ,,grote aan-kopen" steeds een pre zal behouden.Door het tot stand brengen van snel-busdiensten van de Duckenburg naarde city kan zelfs de city-positie verderversterkt worden. Ook de consumentis gebaat bij een dergelijke keuze-mo-gelijkheid.In het wijkcentrum zal een grootaantal voorzieningen voor de 38.000inwoners een plaats moeten vinden. Ineen dergelijke wijk zal het wijkcentrum68StedehouwPlan-Duckenburgqualitate qua een hoogwaardig voor-zieningenapparaat vereisen. Evenwelzal, gezien de langgerekte vorm vande nieuwe wijk, het wijkcentrum die-nen te worden ondersteund door eenaantal buurtcentra. Het zal duidelijkzijn, dat niet in elke buurt een winkel-centrum levensvatbaarheid heeft, wan-neer de stedebouwkundige opzet vande wijk - de geleding in buurten - dus-danig is, dat een of meer buurten qualigging duidelijk onder de werfkrachtvan het hoofdwinkelcentrum vallen.Een buurt welker meest verafgelegenrandwoningen nog slechts hoogstensenkele honderden meters van hethoofdcentrum verwijderd liggen, zaldan ook geen buurtcentrum behoevenc.q. exploitabel maken. Omgekeerd zalde buurt, die het verst van het hoofd-centrum verwijderd ligt, naar verhou-ding meer buurtwinkels vragen. Be-halve de ligging ten opzichte van hethoofdcentrum, speelt bij de bepalingvan het aantal in de buurtcentra testichten winkels ook het aantal inwo-ners en de maatschappelijke welstandeen rol.Dat ook de branche-samenstelling hier-mede nauw verband houdt, is evident.Overigens zij opgemerkt dat voor hetgoed functioneren en de levensvatbaar-heid van de buurtcentra een zo vol-ledig mogelijke brancheverscheiden-heid noodzakelijk is en de centra der-halve niet te beperkt van omvang mo-gen zijn. Ter bepaling van de gedach-ten wordt als minimum omvang voorde buurtcentra gerekend met 12 a 15winkels, die dan bij voorkeur zodanigworden gesitueerd, dat de vestiging-plaats optimaal is voor meerdere buur-ten (2 of 3). Ook de situering van dewinkelconcentraties vanuit het stand-punt der consument, gelet op de stede-bouwkundige structuur en vorm, zalvanzelfsprekend niet ontbreken. Debuurtwinkels zullen worden geconcen-treerd tussen Vossen en Weezenhof,Lankforst en Malvert, alsmede tussenZwaneveld en Teersveld.In een zo omvangrijke stadsuitbreidingals de onderhavige zal bovendien naastde bewinkeling, ter completering vanhet voorzieningsniveau, ruimte gepro-jecteerd moeten worden voor bedrij-ven, die onafscheidelijk aan een woon-milieu gebonden zijn. Bedrijven, waar-van verwacht kan worden dat ze welhinderlijk zullen zijn in een woon-milieu (stank, lawaai etc.) zullen ver-wezen moeten worden naar het be-drijfsterrein langs de spoorlijn, dus hetuiterste Noorden van de wijk.Kerkelijke centraa. R.K.Er bestaat in het diocees 's-Hertogen-bosch een streven de parochiegroottete stellen op 3.000 a 3.500 zielen. Uit-gaande van een percentage van ca. 80,in de Duckenburg tot de R.K. Kerk terekenen, alsmede van een gemiddeldewoningbezetting van ca. 3.80, zou deparochie- c.q. buurtgrootte ca. 1.000a 1.200 woningen moeten omvatten.Er zijn derhalve 9 parochies. Hierbijzij opgemerkt dat door tal van oor-zaken niet alle parochies - die alsbuurten ontworpen worden - precieseven groot zijn ; de marges blijvenevenwel aanvaardbaar.b. N.H.De N.H. Kerk gaat uit van pastoraleeenheden, gemiddeld 2,7 a 3 personenomvattend. (Een pastorale eenheid kandus zowel uit een alleenwonende alseen groot gezin bestaan). Per predi-kant wordt de zorg voor 1.000 pas-torale eenheden toevertrouwd. Thansgeeft 10,5% der Nijmeegse bevolkingzich op als zich rekenend te behorentot de N.H. Kerk. Aannemend dat ditpercentage ook voor de Duckenburgzal gelden, zal in de wijk dus op ca.4.000 Ned. Hervormden gerekendmoeten worden. Dit corespondeertmet ca. 1.450 pastorale eenheden, of-wel een grote N.H. wijkgemeente. Hetplan voorziet in de bouw van eenN.H. Kerk, die centraal gelegen zalzijn.c. Overige genootschappen.T.a.v. de overige genootschappen, wel-ker aantal lidmaten te Nijmegen naarrato gering is, heeft de Ger. Kerk eente verwachten ledental van I'/o, ofwelca. 750 zielen. Dit rechtvaardigt eengemeente, welker kerkgebouw een cen-trale plaats in de wijk zal krijgen.Tenslotte is enige reserveruimte open-gehouden -- in combinatie met an-dere mogelijke terreinaanspraken --voor eventuele vestiging van 1 a 2kleine kerkgebouwtjes c.q. kapellen,t.b.v. de in ledental kleine gezindten.OnderwijsDe opzet van het stedebouwkundigeplan maakt het mogelijk om in decentrale groene ruimte van ieder derbuurten voor het R.K. volksdeel eenkleuterschool en een schooleenheidt.b.v. het lager onderwijs te situeren,waardoor uiterst gunstige loopafstan-den worden verkregen. De overigekleuterscholen en g.l.o. scholen diegrotere gebiedsdelen zullen moeten be-dienen, zullen een plaats vinden na-bij de raakpunten van 2 of 3 buurten,opdat ook hier de kleuterschool c.q.g.l.o. school op de meest optimalewijze naar de bewoners wordt ge-bracht. De hiervoor berekende aantal-len scholen zijn gebaseerd op de leef-tijdsopbouwverhoudingen van de totrust gekomen wijk. Bij de voorstudiesvoor het plan Duckenburg zijn opbasis van de voor de Mammoetwetbestaande differentiaties in het voort-gezet onderwijs ramingen opgesteldvan de te verwachten leerlingen-69StedebouwPlan-Duckenhurgstroom en de daarvoor noodzakelijkeruimtelijke voorzleningen. Deze aan-tallen leidden ertoe, dat in het planrekening is gehouden met plaatsruim-te voor 2 a 3 R.K. en 1 niet R.K. ulo-school (eventueel in combinatie metv.g.l.o.); 2 sclioolcompiexen voor hetv.h.m.c, 2 huishoudscholen en eenlagere technische schooL De terreinenvoor deze scholen zijn zo ruim be-meten en de situeringen van de ver-scliillende scholen ten opzichte vanelkaar zodanig gekozen, dat aange-nomen mag worden, dat de differen-tiatiemogelijkheden van de Mammoet-wet in de Duckenburg metterdaad ge-stalte zuUen krijgen en dat ook scho-lengemeenschappen ruimelijk te ver-wezenlijken zijn.Recreatie en sociaal verkeerHierbij moet onderscheid w^orden ge-maakt tussen de voorzleningen vooropenlucht recreatie en niet-open-lucht recreatie.Tot de openlucht-voorzieningen val-len te rekenen:a. de algemene recreatieve voorzle-ningen, bestemd voor de gehele wijk-bevolking. Hierbij is in de eerste plaatsgedacht aan een centrale plelnruimte,waarop gemeenschaps - manifestatleskunnen plaats vinden. Deze rulmte,die niet een uitsluitend recreatievefunctie heeft, maar ook als centraalontmoetingspunt van de wljk eenbelangrijke functie heeft voor het so-ciaal verkeer, zal deel ultmaken vanhet wijkcentrum. Van grote betekenlsvoor de passieve recreatie zijn verderde groenvoorzieningen in buurt enwijk. Een centraal wijkpark met kin-derboerderij, speeltuin en theeschen-kerij e.d. moet voor een wijk in deorde van grootte als de Duckenburgals een onmisbaar element worden be-schouwd en is gepland in de nabijheidvan het centrum waar bestaande grotebomengroepen en de aanwezigheidvan het huis Duckenburg hiertoe demogelijkheid geven.Aantrekkelijke en daarom uit te bui-ten recreatiemogelijkheden biedt ookde oever van het Maas-Waalkanaal.Een openlucht zwembad, (gecombi-neerd met overdekte zweminrichtingmet ligweide-accommodatie) werd in 'tkader van de algemene voorzleningenmede als noodzakelijk gezien.b. jeugdspeelgelegenheden.Bij de projectie van speelgelegenhedenvoor kinderen, welke op basis vanleeftijdsgroepen zijn onder te verdelenin kleuterspeelgelegenheden en die voorde oudere jeugd, zal worden uitgegaanvan de normen, die aan de hand vaneen uitvoerig enquete-onderzoek zijnvastgelegd In het rapport ,,Speelruim-te voor de jeugd".c. sportvelden.Het aantal m^ sportveld is in Nijme-gen per inwoner van 1954 tot 1962toegenomen van 4.61 tot 5.05. Erwordt evenwel rekening mede gehou-den, dat tengevolge van de uitbrel-ding van de wonlngbouw en de unl-versitelt een deel der thans In gebruikzljnde sportvelden zal verdwijnen,terwijl bovendien met het toenemenvan de vrije tijd de behoefte aansportvelden groeit. Mede in verbandmet elders in het land gehanteerdenormstellingen is voor Duckenburg 7a 7,5 m2 sportterrein per Inwoner ge-rechtvaardigd. DIt houdt in 28 a 30ha. sportterrein. Voor aanvulling vanhet totaal stedelljke sportveldenareaalzal deze oppervlakte moeten wordenvergroot met ca. 18 a 20 ha.. Boven-dien is voor 6 schoolsportvelden a 1ha. rulmte gereserveerd. Alia veld-voorzleningen zijn geprojecteerd bul-ten het woongebied, n.l. In het noord-westelijk deel van de strook gelegentussen de exploitatiegrens van hetplan en de gemeentegrens vanWljchen.Niet-openlucht-voorzieningena. In de categorle overdekte voor-zleningen Is als een van de belangrljk-ste projecten beschouwd een cen-traal, aan de behoefte van de bevol-king adaequaat wijkgebouw, waar hetverenigingsleven van de wijk -- datvoor de ontwikkeling van de maat-schappelljke opbouw van zo grote im-portantle is -- zijn actlviteiten zalkunnen ontplooien. Ook de sociale enmedische zorg zuUen in dit centrumhun ,,home" moeten kunnen vinden.Te denken valt hierbij aan b.v. hetmaatschappelijk werk, de kruisvereni-gingen, jeugdzorglnstelllngen etc..Het gebouw zou ook huisvesting kun-nen verschaffen aan een openbare bl-bliotheek annex leeszaal. Ofschoonzulks thans nog niet met zekerheid tevoorspellen valt, lljkt, afhankelijk vande socale gelaagdheid van de buurtbe-volking In de onderscheiden buurtenc.q. parochles, de stichting van een ofenkele buurthulzen naast het wijkcen-trum gewenst. Nadere facetstudieszuUen hieromtrent deflnitief uitslult-sel geven. Wei kan nu reeds wordengesteld, dat de hierbedoelde voorzle-ningen in een vroegtijdig stadium vande wijkopbouw aanwezig zullen zijn-- eventueel als tijdelijk noodgebouw-- opdat elke actlviteit op recreatiefen/of socio-cultureel gebied de kanskrijgt zlch volledig te ontplooien enniet wordt geremd of beperkt. DItlaatste zou n.l. voor de gemeenschaps-opbouw en communicatle van een tothoge graad van zelfstandigheid op tevoeren wijk funeste gevolgen kunnenhebben.b. het toenemend getal der bejaardenvraagt, naast speclale hulsvestings-voorzienlngen ook tenminste een cen-traal-recreatief ontmoetingspunt -- be-70yHOOFDBUREAUSTAATSMIJNENHEERLENi ;S'^^?!?X33-j>iA _ j>.^ i. i._Ji. -AANNEMERSBEDRIJFHompertsweg 34 - Telefoon 04440 - 2851UTIUTEIT-BETON-WONINGBOUW-WERKENSPECIALISTEN INPREFAB-HOUTBOUWSCHOLENPAVIUOENSBUNGALOWSKERKENCLUBHUIZENKANTORENZOMERHUIZENETC. ETC.^ -fe-i^gS-''Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwDe Bouwmethode "HOLLAND"Ministerieel goedgekeurdAttest rapport no. A 1862Aangepast aan de nieuwe wenkenen voorschriften per 1-1-1966>' ,,conclusie" j,,technisch volwaardige eengezinshuizen"zeer ruime arbeidsbesparing vastgesteld.N.V. BOUWBEDRIJF "HOLLAND"Ede, Kerkweg 39, Telefoon (08380) 25 84VANLAAR'SBOUW-BEDRIJF N.VDE BILTWONINGBOUW VOOR DE VERKOOPN.V. Aannemersbedrijfv./h. /G. TIEMSTRA & ZN.NijmegenApeldoorn? Betonbouw? UtiliteitsbouwAannemers betrokken bij de moderne stedebouwvoor? Betonwerken? Utiliteitsbouw? OnderhoudswerkF. PAUL bouw- en aannemingsbedrijf N.V.Mariastraat 10 - Apeldoorn -Tel. 13303^s.??'^*s- s^r^4?^>?''i?*^'i!v^*th. a. beutener n.v...j^H.BETON- EN UTILITEITSBOUWGrotebrugse Grintweg 44-46 - TIEL - Telefoon (03440) 3974 - 2940 - 2463i: