stedebouw & volkshnisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorRtdmtelijke Ordening en VolkshuisvestingRuimtelijke OrdeningBeeld en functie landschapWat ontbreekt er aan onze steden?VolkshuisvestingVerhuizen in NederlandNieuwe BoekenBerichtenOfficiele mededelingenSummarytart 1968i^^^"^f^itiis^2iH-i*'^^'^^i^-^^^'-^'--jsj,'^Copyright KLM Aerocarto N.V. Schiphol nr. 68230SUIKERSILO'S(Inhoud per silo 10.000 ton)te STAMPERSGAT-^^Strip K.B.M.Bouwkombinatie BANERO -- participatie van 3 gespecialiseerde en algemeen georienteerde aanne-mingsmaatschappijen -- heeft de beschikking over een ontwikkelingsteam, gevormd door terzakekundige staffunktionarissen.De kombinatie stelt haar kennis gaarne ter beschikking om in een vroegtijdig stadium een reelebijdrage te verlenen tot het in ontwikkeling brengen van volledige bestemmingsplannen.- n-----?^41 SH^BFMomenteel onder meer in uitvoering het experimenteel studieproject 1138 woningen c.a. Buik-slotermeer onder architektuur van het bureau Oyevaar. StoUe & van Gool en in opdracht van deFederatie van Amsterdamse Woningbouwverenigingen. In ontwikkeling bestemmingsplan ,,Dui-vendrecht West '67" Gemeente Ouder-Amstel en bestemmingsplan ,,Graan voor Visch" GemeenteHaarlemmermeer.baneroWaarin participeren :N.V. Amsterdamsche Ballast MaatschappijJ. P. A. Nelissen Aannemingsbedrijf N.V.AMU Aannemingsmaatschappij J. H. Rozenstraten N.V.BOUWKOMBINATIE BANERO - WIBAUTSTRAAT 84 - AMSTERDAM - TELEFOON: (020)-921122"UNICA" HANGKEUKENSPASSEN -OOK WAT DE PRIJS BETREFTIN lEDERE WONINGWant deze unieke keukens worden zeer rationedgefabriceerd en pas geleverd als tegelzetter, stuca-door en vloerenlegger hun werk gedaan hebben...als de woning klaar is!Daarna wordt de Unica keuken in een "moer"-omdraai (wat een tijdwinst!) via patente muur-verbindingen aan de muur gesleuteld.Rationeler produktie, latere levering en tijdwin-nende montage maken deze keukens zo betaal-baar voor iedere woning!I UNICA HANGKEUKENSesthetisch fraai, voetvrije ophanging, ononder-broken vloeroppervlak, ruimtelijke werking, pas-send in iedere woning (ook wat de prijs betreft),solide construktie: uitwendig een witte zuurhar-dende lak, van binnen wit.' EENEVOLUTIEIN DE BOUW. --o ,,Jichtingenmateriaal S V III.Het wordt u gaarne verstrekt doorN.V. Meubelfabriek ^m am^SBVarsseveld. Tel. 08352 - 17 44.FINEERBINNENDEURENmet houten roosterkonstruktie..VOORLAK"de betere voorbewerkte boarddeurTUIN- EN BALKONDEURENVOOR- EN ACHTERDEURENIRaessens Houtindustrie N.V.NUENENTelefoon 0 4993- 1201WILLEMSEN n.v.TERNEUZEN - TELEFOON 01150-4173?k voor uwdokbedekkingenin mostiek enbitumen uitvoering?k lood- enzinkwerken?k sonitoir engosverwarmingWij verkopenverhurenmonterendemonterenontwerpenconserverenKOMPLETE STALEN STEIGERS!zowel met losse- als vastespie-koppelingen.Attentie: Nu ook voor element steigers.enTUBILEEN BUIZENde kunststofbuis bij uitstek voor UwWerkwaterleiding!Tubileen buizen hebben o.a. devolgende voordelen:* Snel en gemakkelijk te monteren ente demonteren.* Zeer licht in gewicht.* Transport en opslag op haspels ofrollen* Geen corrosie.BouwmaterialenBejaardencentrum Valkenswaard met metalenRamen en Deuren van Blitta N.V.stolen en aluminium ? ramenMittaBlitterswijck (04784) 341N.V.? deuren? puien? gevels? ladders? balkonhekkenZo bouwde de mensdoor de eeuwen-zijn kerk,zijn huis...[n verbazing en vooral in bewondering kijken wijDp naar de kathedralen van onze voorouders, zoalsDnze technologische maatschappij ze niet meer zoucunnen bouwen. Wat hadden die mensen, acht,legen eeuwen geleden, dat zij dit tot stand kondenarengen? Deze monumenten van een onaantastbaarieloof die de eeuwen trotseren!Zij hadden vooral iets niet. Haast. Zij bouwden steenvoor steen. Ambachtelijk. Met spierkracht en geringehulpmiddelen. Maar zij bouwden met gans een ge-meenschap. Soms eeuwen achtereen - werkend aaneen kathedraal. Het maakt ons ontzag voor hun arbeidnog groter.Onze tijd bouwt zijn eigen huizen-voor-de-eredienst.Geen arbeid door gans een volk meer. Geen tijdlooswerken en denken. Wei: kerken die vele geslachtenmoeten overleven. Daarom gebruikt men in de mo-derne kerkenbouw zoveel beton.Beton van Nederlands cement: eigentijds hoogwaardigbouwmateriaal, trotserend de tand des tijds.^^^ 1^^ ilMl^/ERKOOPASSOCIATIE NEDERLANDS CEMENT ENCI-CEMIJ-ROBUR N.V.,AMSTERDAMoCO^?lm^ISOVEREen centimeter glaswol ISOVERisoleert thermischevenveel als 38 centimetergewapend baton.ISOVER kan men in eike bouwconstructietoepassen.het is een produktIsoverbel?BENOORDENHOUTSEWEG, 261 ? DEN HAAG . TEL. 070-245544 (4 L.)FABRIEK TE ETTEN.een paal, zes koppenzes typen roestvrij hekwerkZeus betonpaal. Goed voor zes koppen, voor zeshekwerktypen. Gemaakt van hoogwaardigbeton op voorgespannen staaldraden.Marmerglad gesloten oppervlak. Regen-, zon-,zout-, hitte- en vorstbestendig. Zwaartepuntvlak boven maaiveld. Conisch toelopend.Staaltje van betondressuur.EIke kop een hekwerktype-Geprofileerd aluminiummet universeieaansluiting op deZeus betonpaal. Staaltjevan gestandaardiseerdeverscheidenheidHEKKEN MAKEN ISHERASWERK.^/[}{][1HEKDAM 1 - OIRSCHOTTEL 04997-19661 iminiit'iniiimii !ii>tf?"n>'imr-- - _4? * ?*^"?'-**"-*^'.V*'-^i?5J, 'iLjjJ*i^li^^^natuurlijke en minder kostbare begroei-ing, of naar meer afwiissellng in hetbostype. De mogelijkheid doet zich ookvoor, en deze zal steeds meer onderogen moeten worden gezien, in hoe-verre het mogelijk is het eentonige boszoals dat thans op vele van onze armebosgroniden voorkomt, wat flexibelerte gaan bezien en door het maken vanopen ruimte of wear oproepen vanzanidverstuivingsgebieden tot aantrek-kelijke vormen te brengen. Het belangvan een goede landschapsbouw zal indit soort bossen ook duidehjk tot uit-drukking moeten komen en het is danook interessant te vernemen, dat bij betStaatsbosbeheer thans beheersplannenworden opgesteld welke naast een bos-bedrijfstechnische inbreng ook op debelangen van het landschap en van denatuufbescherming worden getoetst.Gezien de lange omloop van het boszal deze ontwikkeling eerst na ver-loop van vele jaren zichtbaar kunnenzijn, doch bet begin is zeer hoopvol.Uit het voorgaande is naar ik hoop ge-bleken dat ook in deze tijd afhankelijk-heid bestaat van de mens tot de na-tuur. In deze tijd Hgt die afhankelijk-heid vooral op het gebied van de li-chamelijke en geestelijke volksgezond-heid. Ik ben dan ook van mening datde aanwezigheid van een voldoend bio-logisch potentieel een noodzakelijkevoorwaarde is voor de evenwichtigeopbouw van onze toekomstige Neder-landse landsohappen.Beheer van hossen en natuurgebiedenTot slot zou ik Uw aan'dacht willenvragen voor het beheer en de inrichtingvan bos- en natuurgebieden in het toe-komstige Nederland. Uit het voor-gaande is reeds gebleken dat veel vanonze bossen, maar ook veel van onzenatuurgdbieden geen ongerepte natuur85ruimtelijke ordeningheeld en functie landschapDeelerwoud (foto J. van de Kam)mogen worden genoemd, integendeel,de rijkste gebieden zijn vaak die ter-reinen, welke vroeger in zekere matedoor menselijke bedrijvig'heid werdenbeinvloed. Thans geldt dat helaas nietmeer in het ailgemeen. Men moot hetbeheer van nu zien als de vervangingvoor die vroegere beinvloeding. Zoalsvroeger de sdhraallanden werden ge-maaid en de hei idoor schapen werdbegraasd en door de boeren en deschaapherders werd afgebrand, zo die-nen nu op een of andere wijze deze ter-reinen te worden bewerkt tot een uit-eindelijk zelfde effect. Ik zal niet in-gaan op de technieken die daarvoorbij de moderne natuurbesohermingworden gebruikt, doch het moet duide-lijk zijn dat het behouden van natuurniet voldoende is, doch gepaard dientte gaan met een op wetenschappelijkegrondslagen gebaseerd beheer. In Ne-derlanid zijn wij zo gelukkig daarvoorhet RIVON (Rijksinstituut voor veld-biologisch onderzoek t.b.v. het natuur-behoud) te bezitten. Steeds dient ditbeheer erop geridht te zijn de waardevan het geibied in|tact te laten. Hoevermen bij het moderne beheer zou kun-nen gaan met het toepassen van be-paalde methoden zal dan ook afhangenvan de doelsteUing die voor ieder ter-rein apart zal moeten worden vastge-steld. In vele gevallen zal men daarbijuiterst voorziobtig te werk dienen tegaan, aangezien het nu eenmaal meest-86ruimtelijke ordeningbeeld en functie landschapal niet aan ons gegeven is een verdwe-nen element in de natuur (op natuurlij-ke wijze) weer terug te roepen. Dazewijze van beheer, afhankelijk van dedoelstelling, geldt in feite zowel vooronze bosgebieden als voor de natuurter-reinen. Voor vele gebieden, voor debossen vaak meer dan voor de natuur-gebieden, behoort een veelzijdige doel-stelling tot de mogelijkheden en wense-lijkheden. Wanneer daarbij vrijwelsteeds de recreatie tot een van de doel-steliingen moet worden gerekend, die-nen wij te beseffen dat ook deze re-creatie in velerlei vormen wordt be-oefend en in velerlei vormen in hetbeheersplan dient te zijn vastgelegd.Andere doelstellingen zijn naast de bos-bouw: het wildbebeer en de jacht en deinstandhouding van de natuurweten-sohappelijke waarden van een gebied.In ibelangrijke natuurgebieden zal ditlaatste belang vaak doorslaggevendzijn en in dat geval zou men kunnenspreken van een enkelvoudige doel-stelling. Uit het vooTgaanide betoogzult U echter de irtdruk hebben gekre-gen, dat het naar mijn idee steeds hetbelang voor de mens zal zijn dat totde juLste keuze van een doelstelling zalleiden, al is idit oppervlakkig niet al-tijd duiidelijk zichtbaar.Deelerwoud -- een nationaai park fTensloitte een enkel voorbeeld. In hetvoorgaande jaar verwierf de Vereni-ging tot belhoud van Natuurmonu-menten op de zuidelijke Veluwe hetzg. Deelerwoud. De bepaling van dedoelstelling voor dit gebied was infeite een eerste nooidzaak voor het be-heer, aangezien dit terrein tot op ditmoment nog Steeds gesloten is geweestvoor het publiek, dat eohter in 1968toegang zal krijgen. Voor het beheervan het Deelerwoud, bekend om zijnrijkdom aan edel- en damherten enaan vrij rondlopende heideschapen ineen uitgestrekte wildbaan is het wild-bebeer een van de eerste doelstellingenwaaraan dient te worden voldaan.Ook de overige natuurbeschermings-belangen zullen stellig veel aandachtdienen te verkrijgen, mede om de ach-tergrond te behouden waartegenoverde derde doelstening, nl. de recreatiekan worden geplaatst. De uitvoeringvan bosbouwkundige maatregelen envan natuurbdheersmaatregelen zou ikwillen zien als noodzakelijke beheers-ingrepen welke de instandhouding vandit typische Veluwse landschap moe-ten waaAorgen. Het toekomstige be-heersplan voor het Deelerwoud voor-ziet ook in een duidelijke zonering. Inhet centrum van het gebied ligt de700 ha grote wildbaan, waarbinnennaast heide- en boisgebieden welke toe-gankelijk zullen zijn, een aantal rust-gebieden voor het wild zijn geprojec-teerd, die niet door het publiek bezochtmogen worden. De toegankelijkheid indeze wildbaan is overigens uitsluitendvoor wandelaars mogelijk, die zichover het aanwezige padennet kunnenbegeven, eventueel vita een aantal ge-markeerde routes. Buiten de wildbaanbevinden zich een drietal gebiedenwelke een vrijere toegankelijkheid mo-gelijk maken, waarvan het meest wes-telijk gelegen gebied nabij de hoofdin-gang ook recreatief verder zou moetenworden ontwikkeld. Bij de bepalingvan de doelstelling, o.m. wat betreftde ontsluiting en de toegankelijkheid,is vooral ook gekeken naar een opti-maal gebruik van het Deelerwoud te-gen de achtergrond van de gekozendoelstellingen, maar bovendien tegende aanwezigheid van anidere natuur-gebieden in de omgeving.In dit geval zijn dit twee nationaleparken: De Hoge Veluwe en het Na-tionale Park Veluwezoom. Het belangdat het Deelerwoud in beheer konworden genomn en toegankelijk kanworlden gemaakt moet dan ook vooralbelangrijk worden geacht tegen dezeachtergrond, nu twee nationale parkenaaneen worden gebreid. Veronderstel-lingen voor de toekomst Hggen mis-schien voor de hand, doch ik wil hethierbij gaarne laten met de opmerkingdat de bescherming van bepaalde bos-en natuurgebieden voor een planolo-gisch, voor een ruimtelijk beleid vaneen gehele streek van grote betekeniskan zijn. Het kan naar mijn meningin posicieve zin ertoe bijdragen een ge-hele streek aantrekkelijker te makendoor ongewenste ontwikkelingen teblokkeren. De nabijheid van enige gro-te steden werpt direct de vraag op,welke kamsen hier in de toekomst kun-nen worden gegeven aan de educatieop het gebied van onze natuur. En ten-slotte vraagt het erom, te denken aande vorming van een nog veel groternationaai park, dat een groot deel vanonze nationale Veluwe zou kunnenomvatten, centraal gelegen, niet meerbedreigd door ,,explosieve" ontwikke-lingen en vol mogelijkheden voor eenevenwichtige, ruimtelijke creatieve ont-1Nationaai Park 'De Hoge Veluwe ,/ /\ /i Nationaai Park Veluwezoom