%stedebouw & volkshuisvestingIn dit nummer:Uitgave van hetNederlands Instituut voorRuimtelijke Ordening en VolkshuisvestingRuimtelijke ordeningPlanologie in bewegingI Vergelijking Haagse winkelcentraStreekplan West-BrabantJournaalVolkshuisvestingH C.V. en Woningwetwoningen1Nieuwe boekenBerichtenBinnenlandOffici'ele mededelingenoktober 1970Frappant,Blitta'sproduktenvind je vooralaandein- en uitgangvan hetgebouw.Zou dat betekenen dat Blitta het BEGIN enEINDE is van een goed gebouw?Ver gezocht natuurlijk. Een goed gebouw heeftwel meer nodig dan alleen maar goede ramen,deuren, gevels etc. En soortgelijke produktenals van Blitta zijn er ook nog van andere mer-ken. Maar, of achter die merken 66k een jaren-lange ervaring staat? Een uitgebreide researcli?Een grote plooibaarlieid in he\ uitvoerenvan weike opdraclit dan ook? Wij weten al-leen dat vele architecten en aannemers graageen beroep doen op de ervaring van Blitta. Engraag profiteren van Blitta's nieuwe en ver-nieuwde vindingen. Blitta graag inschakelen bijhet verwezenlijken van een degelijk enesthetisch gebouw. Zou voor hen Blitta t6chmeer zijn dan zomaar een grote fabrikant vanaluminium of stalen ramen, deuren etc.?DDblittaBlitta nv Oude Heerweg 19 Blitterswijk Tel. 04784-633Laat Uw aandacht niet van onze ketels afleidenBG 82146.000-438.000 kcal/hBGZ2411000 - 27500 kcal/hBURNHAM EUROPA N.V.POSTBUS 26 NIJKERK, KOOLHAASPARK 15 - TEL. 03495 - 15 43TELEX 47087Gietijzeren Gasketels voor C.V.Gietijzeren Olieketels voor C.V.Plaatstalen Overdrukketels gas/oliegestooktPlaatstalen Gasboilers voor W.W.I EUROPA IIn de moderne woningbouw is het gebruik van deur-telefooninstallaties bijna algemeen ingevoerd.Dot Ericsson ook op dit gebied een leidinggevendepositie inneemt berust niet op louter toeval. In deloop der jaren is gebleken, dot de Ericsson deur-telefoons kunnen voldoen aan de hoogste eisen watbetreft duurzaamheid, vormgeving en kwaliteit.Bovendien is dit systeem praktisch probleemloos (endus voordelig) aan te brengen.Aan u de keuze uit onze twee mogelijkheden.ERICSSON'SVEELBESPROKENDEURTELEFOONS.Transistor deurtelefoon.Binnenwcndtoestel met thermoplastic huis en gepro-fileerde metalen bodemplaat.Haak-kontakt met drie standen: ruststand, spreek-stand en doordrukstand voor deuropener.Deurtelefoon met ingebouwde versterker en phenolmelamine huis van robuuste constructie.Geluidsweergave: helder en natuurgetrouw, zelfs ineen lawaaiige straat.Netstroomvoedingsapparaat met KEMA keur voorvoeding telefooninstallatie, bellen en deurtelefoon.Luidsprekende deurintercom.Hierbij wordt het gesprek luidsprekend in beide rich-tingen weergegeven.Luidsprekend binnentoestel metvrijwel vlakke front-plaat, voorzien van druktoetsen voor spreken, luiste-ren en deur openen.Deurluidspreker van geringe afmetingen geschiktvoor opbouwmontage.De centraal geplaatste versterker met uitstekendegeluidskwalieit levert tevens de wisselspanning voorde bellen en deuropener.Transistor deurtelefoon. Luidsprekende deurintercom.EricssonTelefoonmaatschappij N.V.Rijksweg 116, Rijen (N. Br.)Telefoon(01612)3131 *Telex 54114Hek-line 04997-4848^Soms was het hek-sen\A/erk Herasaan de telefoon te krijgen. 'n Over-belaste telefooncentrale kon devraag niet meer aan. De PTT wildeen kon daar wat aan doen. Datbrengt wel een nieuw Heras tele-foonnummer met zich mee:achtenveertig achtenveertig(04997)Hek-line met Heras. Hek-line metadviseurs, verkopers, montage-experts of kwaliteitsinspekteurs.Met alle mensen die een spiji vor-men van het Heras team.De Hek-line opent alle poorten:04997-4848*Feenstra lichtbetondakplaatDie brandbestendigheid is door een TNO-proef overduide-lijk aangetoond. Zelfs een cassettenplaat [de eenvoudigsteuitvoering] bleek een hitte van 750? C langer dan 1 uur tekunnen weerstaan. Feenstra lichtbetondakplaten vallendaardoor in klasse I van het tarieferingsbureau voor debrandverzekering. De laagst mogelijke premie! Hetgebruikvan het onbrandbare klinkerisoliet als toeslagstof maaktFeenstra platen niet alleen vuurveilig, maar ook licht.Vraag de interessante dokumentatie hierover eens aan. Erligt een brochure met technische gegevens voor u klaar.nr@m IFCAPELLE A/D IJSSEL KETENSEDIJK 10 TELEFOON 010 - 33 20 44De fijnste porfier-tegel komtvan Royal Sphinx.Een tegel met porfier-motiefmaken is niet zo moeilijk. Maar 'tfijnste fijne porfier? Dat kan alleenRoyal Sphinx. Die er grof, \a, zeerhard aan werkte. Met al z'nervaring en vakmanschappelijkekennis.Er zijn meertechnieken, diealleen Roval Sphinx kent. Hetsamenstellen van de klei-massagebeurt op geheel eigen wijze.Opdat de tegels bikkel-, bikkelhordworden.Daorbij komt de selectie. Die isbij Royal Sphinx dubbel scherp.Maakt dit alles de prijzen hoger?Hettegendeel is waar.Royal Sphinx kan zuinigberekenen. Als gevolg van eenuiterst gemechaniseerdproduktieproces. En uitgekiendewerksystemen.Tja... Royal Sphinx behoortniet voor niets tot de voornaamstetegelproducenten van Europa.RO/AL SPHINXDoarisdan ook grof aan gewerkt.Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwSHJEBTPFbetonbouwutiliteitsbouwwoningbouwBiesstraat 2 -- BRUNSSUM -- Tel. 045--252458"aawBnewningswnijj.h. bagman ii.r.? betonbouw? utiliteitsbouw? woningbouw? wegenbouwcarmelstraat 12 beek (1.)telefoon (04402)-2041INTERVAM N.V.generaal spoorlaan 489 - rijswijk z.-h. - tel. (070) 907640werkmaatschappij van hollandsche beton groep nvontwerp, voorbereiding enuitvoering van:bejaardentehuizenutiliteitsbouwverzorgingsflatswinkelcentrawoningbouwook in erkende arbeidsbesparendebouwsystemenAannemers betrokken bij de moderne stedebouwNIEUWBOUW ST. ANTONIA VERPLEEGTEHUISTE TERBORGArch.- en Ing.bureauSwinkels Salemans Knibbeler Swinkelste MaastrichtBETONBOUW ENUTILITEITSWERKENN.V. AANN. BEDR. v/h S. J. VAN DER KEMP 6t ZN.SILVOLDE DOETINCHEMWONINGBOUWUTILITEITSBOUWBouwonderneming Post N.V.TILBURG -- KAPITEIN GRANTSTRAAT 27 Telefoon 04250-30686-32204Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwBij KOOPS is nietalleen de B.T.W...Als KOOPS een prijs uitbrengt, staat daar onder: exclusief B.T.W.Maar dat wil niet zeggen, dat dit het enige exclusieve van KOOPS is.Want KOOPS is een bijzonder bouwbedrijf. Efficient georganiseerd enplanmatig opgezet. Centraal in het Noorden gelegen. Een bouwbedrijfdat er alles aan doet om de faktor arbeid op de bouwplaats tot eenminimum te beperken. Door van te voren in eigen regio zoveel mogelijkpre-fab onderdelen te vervaardigen. Door bouwmaterialen planmatigen met eigen materieel te distribueren. Een bouwbedrijf ook, dater trots op is in deze tijd van mechanisatie nog vakwerk te leverenvan fioge kwaliteit. \iAllemaal exclusiviteiten die KOOPS uit Wijster van een klein bouw- .bedrijf tot een snel groeiende N.V. gemaakt hebben.Allemaal exclusiviteiten, die KOOPS u gaarne ter beschikking stelt.Inclusief, wel te verstaan .. .Koops bouwbedrijf n.v. WijsterKampsweg 4 ? telefoon 05936-444Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwVAN HASSEL BOUWBEDRIJF N.V.ACHTMAALSEWEG 22, ZUNDERT, Tel.: 01696-2262N.V. v/hFa. POSTHUMA&TIGCHELAARHARLINGENTel. 0 5178-2233AannemersbedrijfBurgerlijke en UtiliteitsbouwAANNEMERSBEDRIJFSWARTAannemers vanGRAAFWERKGRONDVERZETSLOOTREINIGINGVerhuur vanATLAS-KRANEN512 en 1302Hoofdweg 14ECHTEN (Fr.)Telefoon 05144-270HOOFDBUREAUSTAATSMIJNENHEERLENAANNEMERSBEDRIJFHompertsweg 34 - Telefoon 045 - 712851UTILITEITS-BETON-WONINGBOUW-WERKENSPECIALISTEN INPREFAB-HOUTBOUWSCHOLENPAVIUOENSBUNGALOWSKERKENCLUBHUIZENKANTORENZOMERHUIZENETC. ETC.Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwaannemersbedrljfvernaeve n.v.b en u bouwsas van gent:.t\I.V(WESTKADE86 - KANTOOR: ZUIDSTRAAT - SAS VAN GENTAANNEMINGS- EN TRANSPORTBEDRIJFV.d.biggelaarn.v.Oude Weistraat 27,Velddrieltelef. 04183-405aannemingsbedrijf vangrond- water- enAmsteldijk 142,Amsterdamtelef. 020 - 762963wegenbouwkundigewerkenAannemers betrokken bij de moderne stedebouwbouwbedrijf n.v. ? gpb ? boxmeerpostbus 24 ? tel. 08855-2154*GPGEBR.PETERS BOUWBEDRIJF NVGIETBOUW N.V.Systeembouwwoningbouwprojectenin stalen bekisting jgegoten wandenen vioerenDORDRECHTHalleyweg 6 - tel. 01850-37416Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwaannemersbedrijfFaA.H.Kerkhof&ZnDorpsstraat 7-9 EnterTel. 05478-331Specialisten in: De bouw van fabriekshallengarage's en verdere utiliteitsbouw.BOUWBEDRIJFJ. SPLINTERUtiliteits- en Woningbouwgespecialiseerd in:GEWAPEND - BETONWERKENValkenburgseweg 82VALKENBURG (Z.H.)Tel. 01710-26165WITSschilders-bedJrijven n.v.waarbij aangeslotenWits Leeuwarden N.V. 05100-29747Wits Utrecht N.V. 030 -710041Wits Utrecht N.V.afd. Amsterdam stad 020 -225703Wits Gronlngen N.V. 05900-21320Wits Amsterdam N.V. 020 -60552Schilders - decorateurs -restauratieschilders -scheepsschilderss&vUitgave van het He jaargang no. 10Nederlands Instituut voor maandbladRuimtelijke Ordening en Volkshuisvesting oktober 1970Redactie :Drs. R. KokMr. H. }. A. SchaapDrs. N. StreeflandDrs. H. van der WeijdeIr. W. WissingAdres voor Redactie en Abonnementen :Javastraat 6, 's-GravenhageTelefoon 182761Postgironummer 29080Advertenties :Nohelstraat 21, HeerlenTelefoon 045 - 718100Postgironummer 137266S t.n.v. AdvertentiesStedebouw en Volkshuisvesting HeerlenDit nummerbrengt in de eerste plaats een principiele heschouwing van Prof. Steigenga overde aard, de doelstelling en de verdere ontwikkeling van de planologie. De tekstvan dit artikel heejt gediend als inleiding op een studiedag van het Instituut inhet begin van dit ]aar. Maar ook buiten het kader waarin die inleiding toengesteld was, hebben de hier uitgesproken gedachten grote betekenis voor debepaling van de plaats van dit vak anno 1970.De volgende artikelen hebben een concreter, meer regionaal gericht karakter.Dat geldt voor de vergelijking van twee winkelcentra in de Haagse agglome-ratie, namelijk dat in de Haagse binnenstad en een modern winkelcentrummeer aan de perifirie van Rijswijk. Het geldt ook voor het artikel, waarin eennieuw streekplan voor West-Brabant wordt toegelicht. Maar de lezer van dezebijdragen zal bijna voortdurend door het beeld dat de schrijvers voor onsontrollen been, de omtreklijnen bespeuren van algemene problemen die velen ver-vullen.Het journaal van Dr. Launspach wordt in dit nummer voortgezet.Onder Volkshuisvesting wordt de mogelijkheid tot het aanbrengen van centraleverwarming in bestaande Woningwetwoningen besproken.Een boekbespreking en de gebruikelijke rubrieken sluiten het nummer af.375InhoudRuimtelijke ordening jPlanologie in beweging, Prof. Dr.W. SteigengaDe aantrekkingskracht van het winkel-centrum ,,In de Bogaard" vergelekenmet die van het Haagse stadscentrumIr. J. Th. Gantvoort ....Het streekplan West-Brabant, Ir. R.M. Th. Adriaansens, Drs. A. B. M.Elkhuizen, Drs. J. C. L. LuytenJournaalVolkshulsvestingC.V. in woningwetwoningen vooral377 een financieringsprobleem, J. F. Macke 409Nieuwe boeken 412385 BerichtenBinnenland 413396Officiele Mededeling 418407Abonnementsprijs f 27JO. Losse nummers / 3,--.De leden van het Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting ont-vangen het hlad kosteloos.376ruimtelijke ordeningplanologie in bewegingruimtelijke ordeningPLANOLOGIE IN BEWEGING =) Prof. Dr. W. SteigengaAls Ik mag beginnen met een zeervoorzichtig woord van kritiek op demotivering en formulering van hetonderwerp van deze dag, dan is dit,dat niet alleen recente vraagstukkenrond haven- en industriebeleid eenkritische stellingname der planologievereisen. Ongetwijfeld zijn de ruimte-lijke vraagstukken, waarmede ons landdoor het voorgestelde en ten dele ookgevolgde haven- en industriebeleidwordt gekonfronteerd op verschillen-de niveaus van het ruimtelijke orde-ningsbeleid, van immense betekenis.Toch zou het onjuist zijn uitsluitendvan deze vraagstukken uit te gaan,wanneer men meent, dat een nieuweorientering der planologie vereist is.Deze nieuwe orientering is ongetwij-feld vereist, doch niet alleen als gevolgo.m. van minder gelukkige beslissingenvan het huidige kabinet met betrek-king tot bijv. een belangrijke industrie-le vestiging aan de Moerdijk, of derecente rapporten van het Rotterdam-se gemeentebestuur. Er zijn vele anderevraagstukken denkbaar welke aan-leiding kunnen zijn tot een zichkritisch opstellen, zowel inzake hetrulmtelijk beleid, als het planologischonderzoek. Er zijn zelfs vraagstukken,welke thans zeker in de beleidssektornog niet als zodanig worden onder-kend, doch niettemin zich als vraag-stukken van zeer fundamentele aardaan ons kunnen -- en ook gaan -- op-dringen.Ik wijs er bijv. op, dat het vraagstuk,welk stedelijk gelaat ons land zalpresenteren binnen een groeiende een-heid in West-Europa ternauwernoodde aandacht heeft getrokken van debewindslieden, die als gevolg van eendenken op te kleine schaal nog steedsgebiologeerd worden door het vraag-stuk van de decentralisatie der bevol-king binnen ons zeer beperkte natio-nale territoir.Bovendien worden in ons land, alstrouwens ook elders, de ruimtelijkevraagstukken steeds gecompliceerder,enerzijds door allerlei maatschappelij-ke ontwikkelingen van economische,kulturele, sociale en technische aard,anderzijds ook door de steeds duide-lijker onderlinge afhankelijkheid vanregio's en agglomeraties, welke totvoor kort ogenschijnlijk een zekeremate van zelfstandigheid schenen tepretenderen.En hiernaast doet onherroepelijk deekonomische integratie van West-Europa langzaam maar zeker zijn in-vloed gelden op de ruimtelijke struc-tuur. Een kontinentale hergroeperingvan aktiviteiten en funkties binnenhet Westeuropees territoir ligt voor dehand. Dit zal tot gevolg hebben, dathet nationale beleid in staat moet zijnop deze herschikking van aktiviteitenen funkties tijdig in te spelen. Ook zalhet nationale beleid zich een beelddienen te vormen, welke normatieveeisen aan de ruimtelijke structuur vanons land, aan het menselijk milieu, omhet in ietwat andere bewoordingen tezeggen, dienen te worden gesteld. Hetwil mij voorkomen, dat de TweedeNota voor de Ruimtelijke Ordening infeite aan al deze problemen voorbij-gaat, terwijl rapporten zoals versche-nen van Rotterdamse zijde, zich ter-nauwernood bekommeren om de tota-liteit der samenleving en zich veeleerbeperken tot een eenzijdige ekonomi-sche -- en wellicht zelfs aanvechtbare-- benadering.Niet alleen nationaal dreigt het over-heidsbeleid tekort te schieten; binnenhet verband van de gemeenschappelij-ke Europese markt is er sprake vaneen duidelijke miskenning van deruimtelijke problematiek en van devraagstukken rond het menselijk mi-lieu. De benadering is vrijwel eenzijdigeconomisch; hoe belangrijk deze eco-nomische vraagstukken ook mogenzijn, deze te eenzijdige benadering zalleiden tot een miskenning van de veleandere maatschappelijke problemenen de ruimtelijke consequenties hier-van. Wat op zijn minst voor de handzou liggen, is een coordinatie van denationale beleidsvoeringen met betrek-*) De tekst van deze lezing van Prof.Steigenga werd op de ledenvergadering vanhet Instituut in Den Haag op 27 januari 1970over het onderwerp ,,Orde op zaken" uit-gesproken door Mevrouw Dr. S. E. Steigenga-Kouwe.377ruimtelijke ordeningplanologie in hewegingking tot de ruimtelijke structuur derverschillende, in de gemeenschappelij-ke markt participerende landen, zekertussen die welke elkaar direkt begren-zen.Bovendien is een spoedige gemeen-schappelijke orientatie wenselijk inza-ke de veranderingen in de spreidings-en urbanisatiepatronen binnen ditWesteuropese continent. Hierbij zulleno.m. het systeem der communicatie-lijnen alsmede de grote recreatievevoorzieningen van zeer essentiele be-tekenis zijn voor het menselijk milieuvan de Westeuropese samenleving alsgeheel.Het is duidelijk, dat een bestuderingvan de spreiding voor intercontinen-taal verkeer van bepaalde activiteiten,welke belangrijke repercussies kunnenhebben op de onmiddellijke omgeving,tot de meest urgente Westeuropese ob-jecten van studie en beleid dient teworden gerekend.Een moeilijkheid, waarmede de be-windslieden in ons land steeds meerworden geconfronteerd, is, dat wij be-schikken over een beperkt territoir meteen hoge dichtheid aan bevolking enmaatschappelijke verschijnselen. Ditlaatste heeft tot gevolg, dat de ruim-telijke problematiek zich nationaal in-tensiever aan ons opdringt dan in demeeste andere Westeuropese landen.Het betrekkelijk kleine territoir, waar-binnen allerlei gecompliceerde vraag-stukken dienen te worden opgelost,heeft evenwel tot gevolg, dat wij -- enniet alleen de bewindslieden -- psy-chologisch geneigd zijn de schaal,waarbinnen het maatschappelijk levenzich thans verder gaat ontplooien, teonderschatten. Het is naar mijn opvat-ting bijv. te betreuren, dat de vraag-stukken van urbanisatie en spreidingder bevolking -- met name bijv. hetvraagstuk van de randstad Holland-- niet dan met grote aarzeling -- inhet kader wordt geplaatst van eenWesteuropese ,,envIronment". De en-kele keer dat dit gebeurt -- zoals bijv.in de Tweede Nota -- wordt volstaanmet een visueel kaartbeeld, en ont-breekt iedere geografische analyse vandit vraagstuk.Zowel de beleids- als de onderzoek-aspecten van de planologie wordenmet deze zeer gecompliceerde vraag-stukken in toenemende mate gecon-fronteerd. Dit vereist, dat zowel be-leid als onderzoek zich steeds opnieuwmoeten bezinnen op de waarde van deuitgangspunten, de gehanteerde poli-tieke middelen, de gebezigde technie-ken van onderzoek, de waardepatro-nen op basis waarvan men zowel deproblemen selekteert, als de beleids-beslissingen richt; dit houdt dus medein, dat men vrijwel dagelijks bereiddient te zijn afstand te nemen tot detradities waarin het ruimtelijk beleiden het ruimtelijk onderzoek geworteldzijn. IHet is menselijk te veronderstellen,dat er een zekere neiging is, terug teschrikken voor een dergelijke perma-nent kritische houding.De consequentie van dit terugschrik-ken is evenwel, dat, hetzij aan de ge-compliceerdheid der vraagstukkenwordt voorbijgegaan, hetzij ongemoti-veerde illusies worden gewekt metbetrekking tot de reikwijdte der terbeschikking staande beleidsmiddelenen hun doelmatigheid.Het zoeven betoogde is voornamelijkgerefereerd aan macro-planologischeproblemen. Evenwel is eenzelfde kriti-sche situatie merkbaar met betrekkingtot de problematiek op het micro-niveau (bijv. de woonwijk, het sane-ringsgebied) en op het mesoniveau(bijv. de stad als geheel, de streek, deagglomeratie). Zelfs kan worden be-toogd, dat naar mate de ruimtelijkeordening de burger in zijn direktelevenssfeer nadert, er duidelijk sprakeis van kortsluitingen, onrust, wantrou-wen, ontevredenheid. Van bestuurszij-de voelt men zich onrustig, opgejaagd,in verwarring gebracht door de toe-nemende kritiek, door een duidelijkzich kritisch opstellen der bevolkingtegenover saneringsplannen, het aan-trekken van nieuwe voor het menselijkmilieu riskante industrieen. Men voeltzich onwennig tegenover de opgedron-gen dialoog. Desondanks -- met allebegrip voor de moeilijkheden en devele misverstanden, blijf ik van me-ning, dat deze ontwikkeling een alles-zins gelukkige is. Het verwonderlijkeis niet, dat men zich thans kritischgaat opstellen, en dat dit nu juist eenbijzonder sociologisch onderzoek zouvereisen; het verwonderlijke is veeleer,dat de bevolking vroeger gelaten aller-lei plannen over zich been liet komen.De vestiging van een internationaalbedrijf in de nabijheid van een uitge-strekt woongebied, is planologisch nietalleen een relevant vraagstuk op grondvan interessante beschouwingen inzakede optimale vestigingsplaats der be-trokken Industrie, of op grond van debetekenis dezer Industrie voor hetreeds aanwezige industriele komplex.Het is eveneens een relevant planolo-gisch probleem door de mogelijke aan-tasting van het onmiddellijke levens-en woonmilieu. Het is derhalve onjuistte stellen, dat de hierbij betrokken be-woners niet gerechtigd zouden zijnzich te verontrusten en zich te verzet-ten tegen de in het algemeen ondoor-zichtige beleidsoverwegingen van lo-kale en andere bewindslieden.Opvallend is het, dat juist in de groteoudere stedelijke agglomeraties de be-woners vrij gelaten de woontoestan-378ruimtelijke ordeningplanologie in hewegingden accepteren in de oude arbeiders-wijken, die voor een deel gebouwd zijnvoor de eeuwwisseling. De woonsitua-tie in deze oudere agglomeraties is eenopvallend verwaarloosd object in desociale politick der diverse kabinetten,welke sedert de Tweede Wereldoorlogzich met de woningbouwpolitiek inzijn regionale aspecten hebben bezig-gehouden.Van belang lijkt mij daarom niet eensociologisch onderzoek naar de onrustwelke men hier en daar ontmoet, dochwellicht veeleer welke de reden is, datde desbetreffende bevolking zich minof meer gelaten in deze omstandig-heden schikt. Van belang is bovendieneen onderzoek naar de struktuur vanhet kontakt tussen bestuurders en be-stuurden, alsmede naar de vormen vaneen vruchtbare dialoog tussen beiden.Dit houdt derhalve mede in, doch ditis geen onderwerp van uitsluitend pla-nologische aard, de wenselijkheid degehele bestuursstructuur -- in het bij-zonder de lokale -- juist met betrek-king tot de relatie bestuur - bevolkingaan een kritische gedachtenwisselingte onderwerpen.Hoe interessant het ook is na te gaan,waarom wij met deze ontwikkelingthans worden geconfronteerd -- hier-over hoop ik in abstracto straks nogenkele opmerkingen te maken --; be-langrijker is, dat bij alien, die betrok-ken zijn bij de ruimtelijke ordening dementale bereidheid zal ontstaan demaatschappelijke gecompliceerdheidvan de planologische problematiek teonderkennen, en deze problematiekniet te vereenzelvigen met problemenvan architectonische, technische ofeconomische aard.Ook zal het nodig zijn door openbaar-heid en toegankelijkheid van gegevensde bedoelingen van pressie- en belan-gengroepen, alsmede de waarde vanhun inbreng duidelijk te maken. Metname zouden de discussies in de Raadvoor de Ruimtelijke Ordening -- waaralle pressie- en belangengroepen elkaargei'nstitutionaliseerd ontmoeten -- involledige openbaarheid dienen plaatste hebben. Men zal zich derhalve --wil men in de ruimtelijke ordening totorde op zaken komen -- dienen opente stellen voor de permanente dialoogmet betrekking tot de ruimtelijke pro-blematiek en het menselijk milieu.Aan een mentaliteit, gelijk die welkespreekt uit de oratie van de stede-bouwkundige Van Embden, dat dis-cussie over de ruimtelijke vorm alleenmogelijk is in de kring van vormge-vers, heeft vermoedelijk niemand eni-ge behoefte.Het is waarschijnlijk nuttig, thans eenogenblik stil te staan om enkele kant-tekeningen te plaatsen bij de ontwik-keling van het planologisch onderzoekgedurende de laatste twintig jaar, enhierbij -- zij het onvolledig -- aan tegeven met welke trends men in deplanologische gedachtengang in dezeperiode is geconfronteerd. Juist in deze20 jaar is er een bijzonder snelle ont-wikkeling waar te nemen, zowel metbetrekking tot de schaal van de pro-blematiek als met betrekking tot dewijze waarop deze problematiekwordt benaderd.Het is thans bijv. rond twintig jaargeleden, dat Jacqueline Tyrwhitt enW. L. Waide, architecten-stedebouw-kundigen, een publikatie het licht de-den zien onder de titel ,,Basic surveysfor planning". Deze korte publicatiewas tot stand gekomen gedurende eenconferentie in samenwerking met eenaantal specialisten en had de bedoelingeen schema te geven als grondslag voorhet onderzoek dat vereist werd opgrond van de Townplanning Act van1947. Gebaseerd op de gegevens vanen de ervaring met de County of Kentkwamen de auteurs tot een aantalaanwijzingen met betrekking tot deopzet van het onderzoek, welke zoalszij mededeelden, van invloed kondenzijn op het werk van de PlanningDepartments, en dat zij in het alge-meen van toepassing achtten op iederestad en regio in Engeland, of daarbui-ten. Wie de moeite neemt, ook thansdeze aanwijzingen te raadplegen,wordt getroffen door de nuchtere,pragmatische wijze waarop auteursmet hun deskundigen het vraagstukhebben benaderd.Toch zal de kritische insider thans ge-confronteerd worden -- en om meerdan een reden -- met een gevoel vanonzekerheid. Zijn de opvattingen be-treffende de doeleinden der ruimtelijkeplanning heden ten dage nog wel ana-loog aan die waarvan de auteurs stil-zwijgend zijn uitgegaan ?Hebben zij voldoende recht gedaanaan een kritische instelling inzake demogelijke en te verwachten maat-schappelijke ontwikkeling? Ook kande vraag worden gesteld, of voldoen-de in acht is genomen, dat er veelalmeerdere alternatieve oplossingen zijnvoor een gesteld probleem. Ook zoude vraag kunnen worden opgeworpen,of men oog heeft gehad voor de be-tekenis van de dialoog in het planning-proces. De hier opgeworpen vragenzijn geen verwijten aan de auteurs vaneen geschrift dat twintig jaar geledenvan betekenis was voor de ruimtelijkeplanning. Zij dient slechts ter mar-kering van de situatie rond de jarenvijftig, toen men de illusie meende tekunnen koesteren, op vrij eenvoudigewijze aan te geven, welk onderzoekvoor de oplossing van de toen onder-kende ruimtelijke problemen vereist379ruimtelijke ordeningplanologie in bewegingwas. De veronderstelling is gewettigd,dat aanwijzingen tot een ,,Basic Surveyfor Planning", gelijk de zoeven ge-noemde auteurs een tweetal decenniageleden hebben gepoogd, nog slechtseen beperkte en afgeleide betekenishebben.In dit bestek is het niet mogelijk uit-voerig bij de oorzaken van daze ont-wikkeling stil te staan. De oorzakenliggen zowel in de maatschappelijkeontwikkeling zelf, als ook -- en zelfsniet in de laatste plaats -- in de ont-wikkeling van de maatschappij-weten-schappen. Enerzijds ontstaan proble-men in de samenleving, doch ander-zijds staat een steeds uitgebreiderdenk-instrumentarium ter beschikkingom deze problemen als zodanig te on-derkennen. Bovendien kan men con-stateren, dat de politieke betekenis vande ruimtelijke vraagstukken duidelijkals zodanig onderkend wordt: eenverheugende ontwikkeling ten opzich-te van een welhaast uitsluitend tech-nokratische benadering van dezevraagstukken weleer.Alvorens in het kort iets te zeggenover het maatschappij-wetenschappe-lijk onderzoek en de eisen hieraan testellen, zou ik eerst ietwat uitvoerigwillen stilstaan bij bovenbedoelde ver-anderingen in plaats en funktie derruimtelijke planning.In de eerste plaats heeft men in deruimtelijke planning in steeds toene-mende mate oog gekregen voor de ge-compliceerdheid van de maatschappe-lijke verhoudingen, ook al beperkt menzich tot de sociaal-ruimtelijke aspec-ten hiervan.De aandacht is hierbij vooral komente liggen op de in de ruimte gespreideactiviteiten en artefacten, en relatiesen acties, welke zich tussen deze ac-tiviteiten aftekenen. Essentieel is deplaats en functie der activiteiten, inhet totaal der samenlevingsstructuuren de hieruit resulterende communica-tiepatronen. Dit is mede van betekenisvoor het op de toekomst gerichte den-ken van de planologie, daar plaats enfunktie van activiteitenpatroncn in detoekomst uiteraard zijn gerelateerd aaneen toekomstige samenlevingsstruc-tuur. De planoloog zal derhalve bij deopstelling van de door hem te formu-leren sociaal-ruimtelijke alternatievemodellen, of alternatieve modellen vaninterventie-patronen nimmer voorbijkunnen gaan aan het aftasten van teverwachten structuurveranderingen inde samenleving als zodanig. Hieropwordt nog nader teruggekomen.Het is eveneens duidelijk gewordendat de ruimtelijke structuur, in hetbijzonder door middel van zijn arte-factiele verschijningsvorm, een eigenontwikkeling te zien kan geven, wel-ke van invloed kan zijn -- en in velegevallen ook is -- voor het samen-levingsverband.Deze ontwikkeling is zichtbaar in star-held in aanpassing aan veranderingenin de maatschappelijke structuur, dis-crepanties en fricties tussen artefactenenerzijds, en de desbetreffende activi-teiten anderzijds, depreciatie en de-funktionering van een artefact of eenartefactiele structuur, het verkrijgenvan een evenwicht tussen activiteitenen artefacten, het ontstaan van eendiscrepantie tussen een actioneel ver-eiste en een artefactieel mogelijke be-reikbaarheid, het achterblijven vaneen entiteit in haar uitrusting ten op-zichte van of in haar relatie tot eenhogere ruimtelijke totaliteit.ledere ruimtelijke structuur is aan eenimmanente verandering onderworpen,welke haar repercussies heeft, bijv. opde sociaal-morfologische structuur dersamenleving; deze veranderingen zijneen belangrijk onderdeel van het maat-schappelijke proces, waarmede de pla-noloog wordt geconfronteerd. Dezevraagstukken zijn in het bijzonder vanbelang op het meso- en het macro-niveau van de planning.Men wordt bovendien in de planninggeconfronteerd met een steeds verdereonduidelijkheid m.b.t. de vorm van deentiteiten als stad en dorp, en recente-lijk bovendien nog met een entiteit alsregio of stadsgewest; de hiervoor ge-noemde gecompliceerdheid van het re-latiepatroon I'eidt tot vervaging vanvormen, alsmede een steeds intensieverworden van de vervlechting der ogen-schijnlijk nog individueel aandoendeentiteiten. Dit leidt tot situaties doorMelvin Webber gekenschetst met hetbegrip non-urban realm.In de tweede plaats zou ik hierbij wil-len wijzen op een duidelijk waarneem-bare verandering in de conceptie welkemen thans van planning heeft.Planning -- in het bijzonder ruimte-lijke planning -- wordt thans steedsmeer gezien als een continue aktiviteit;slechts in bepaalde gevallen heeft eenplanningsaktiviteit betrekking op eeneenmaal te verwezenlijken visualiseer-baar einddoel. In de meeste gevallenis de ruimtelijke planning betrokkenop een dynamische, beweeglijke enprocesmatig verlopende situatie, waar-in van een gefixeerd einddoel, uitge-drukt in stabiele ruimtelijke vormenen structuren dikwijls ternauwernoodsprake is.Hiermede verandert het karakter vande doelstelling: de ruimtelijke vormwelke men pretendeert na te streven,valt veelal in betekenis terug bij eente formuleren complex van na te stre-ven maatschappelijke doelstellingenvoor zo ver althans sociaal-ruimtelijkrelevant. Deze doelstellingen zijn gese-lekteerd en hierarchisch gegroepeerd opgrond van preferenties en normen. Om380n.v. J. PRINS van WUNGAARDEN - Hattem (GId.) - Td. 05206-2044Telex 42087BAGGERWERKEN - HAVENWERKENOPHOGEN VAN TERREINEN voor woningbouw en IndustrieLEGGEN VAN KABELS EN ZINKERSBijkantoor ;'s-HertogenboschKoningsweg 89Tel. 0 4100-36586Telex 50451Bijkantoor:RoermondRoermondsestraat 49Herten (L.)Tel. 0 4750-2549Telex 58217BijkantoorZierikzeeOude Haven 21Tel. 0 1110-3521Telex 55162Opslagplaats te Hasselt (Ov.)Tel. 0 5209-545Telex 42018Aanleg ,,Nieuwe Maashaven m de Stadsweide" met industrieterreinen voor Gemeente Roermond.mArchitecten,Stadsplanners,StedebouwkundigenBetrek ons vroegtijdig in uw plannen.In de voorbereidingsfase van een projecthebben wij onze gespecialiseerde inbreng.Wij hebben meer te bieden dan louterkennis van wegenaanleg. Vele malen hebbenwij reeds kunnen helpen aan het opiossenvan problemen - grote en kleine.Onze afdeling ,,Ontwerp en Ontwikkeling"is gaarne beschikbaar voor uw studie-objecten en het maken van ontwerpen.KoninklijkeMij.Wegenbouw,UtrechtAannemers van grond-, weg- en waterbouwkundige werkenHoe zee-zandzoet-zand wordtvoorAmsterdamEens komt er een eind aan het zand op land. De wingebieden kunnenDiet meer aan de behoefte voldoen. Bos & Kalis zuigt daarom hetzand nu uit zee. Maar dit zand zonder meer storten betekent tevens hetaanvoeren van grote hoeveelheden zout water, wat een gevaar isvoor de landbouw, tuinbouw en veeteelt.NieuwontziHingsprocesBos&KallsDit procede dat na uitgebreide onderzoekingen en proefnemingen werdontwikkeld, maakt het mogelijk het zout uit het zee-zand te verdrijven.Hiervoor werd een ontziltingsinstallatie gebouwd die een produktievan 1500 m^ a 2000 m' zand per uur kan behalen.AQUILA = deze ontziltingsin-stallatie bestaat uit 12 trechtersdie op 13 portalen zijn geplaatst.Lengte 100 m, breedte 26 m,hoogte 29 m, diepgang 4,5 m.""? ?!-'r'''"'w?^ sji-wm^ROSMOLENWEG 20, PAPENDRECHT, TEL. 01850-5 00 77Aannemers van grond-, weg- en waterbouwkundige werken^nem^w^^ut^BAGGERWERKENHAVENSWATERWEGENDIJKENBOUWTERREINENLANDAANWINNINGGRONDVERBETERINGGEMEENTEWERKEN ROTTERDAM, Afdeling Havenwerken. Nieuwe industrieterreinen in aanleg in voor-malig Nieuwesluis langs Hartelkanaal en Seinehaven.In totaal wordt hier meer dan 12 miijoen m3 zand opgespoten, hoofdzakelijk afkomstig uit havenuit-breidingen en -verdiepingen in de Europoort. Transportafstand 15 km.N.V. AANNEMERSBEDRIJF VOORHEEN FIRMAT. DEN BREEJEN VAN DEN BOUTPOSTBUS 8 OVERVEEN TEL. 023-259361hoogwerker!Voor de VERHUUR beschik-baar een HOOGWERKER meteen max. hoogte van 16V2meter en div. types hydrau-lische kranen en shovels.Gunstige uurtarieven wardenop aanvraag gaarne verstrektMoeilijk uit te voeren hoogwerk, steigerbouw, plaatsing van lichtmasten etc. etc. kanhiermede ten zeerste kostenbesparend uitgevoerd worden !AANNEMERSBEDRIJFW.G.SCHIMMELN.V.Astaweg 7, WENUM bij Apeldoorn, Telefoon 05762-402Electrische Centrale DiemenVISSER & SMIT'S AANN. MlJ N.V.Papendrecht Telefoon 01850-51044bouwwerken-heiwerken-pijpleidingen-zinkers-grondboringenAannemers van grond-, weg- en waterbouwkundige werkengrond- weg- enwaterwerkenFa. CLEMENT & Zn.Oranje Nassaustraat 1Tel. 04100-33266ros ma I enfj^g HEIBEDRUF^^^EORIJ^^ ,,De Callafon" n.v.W' VERZORGT AL UW HEIWERK ?modern moterioal ?met American-Hoist kranenstoom- en dieselblokken ?van 3000 tot en met 9000 kgm per slagcorrecte uitvoering ?MIJDRECHT Groot Mijdrechtstraat 12 - Telefoon 02979-1928 Na 18.00 uur 020-418917Uitv. 02979-1977BROHBEMALIHEVERHUUR ENVERKOOP VANPOMPENGEBRS.M OEBENVHEI LOO .?,7/,,?CONSTRUCTIE-WERKPLAATSKantoor en werkpiaats :Kennemerstraatweg 347 - Heilo - Tel. (02200) 31720Aannemers van grond-, weg- en waterbouwkundige werkenN.V. AannemingsmaatschappijW. C. van DijkHardinxveld - GiessendamNieuweweg 91a(Postbus 25)Tel. 01846-3035Beton- Bouw- Grond- en Waterbouwkundige werkenA.HAKPIJPLEIDINGEN N.V. RIDDERKERKMolendijk 151, telefoon (01804) 2486/6325, telex nr. 24138Aanleg van alle soortenhoofd- en dienstleidingen, zinkers, wegkruisingen e.d.voor gas, water en andere vioeistoffenGrond- en kabelwerkenGroot en modern materieelDiversen Aannemers waterbouwkundige werkenVerhuurvanMOBIELEKRANENHijsvermogentot 80 ton.Masthoogtetot 70 meter.Hijs-, bergings-,constructie- enaannemingsbedrijfDELTAKRANENBellstraat 5VLAARDINGENTel. 0 10-34.03.5334.50.56 - 34.56.23,na 18.00 uur: 34.87.86REG ENINSTALLATIESGRINDMANTELWELPUTTENRainmobiels met slangenhaspelYoorsportvelden en plantsoenenAlleen importeur voor BeneluxFa. Gebr.van den BrandPast, van Breughelstraat 1 BosschenhoofdTel. (01652) 3350A^ 3 iijnenTechnische instaHatiesaanleg en adviezenvoorelektrische instaHatiesELEKTROTECHNIEK N.V.VEEN - Grotestraat 28Telefoon 04164-633# Bejaardencentra9 Ziekenhuizen9 Scholen9 Kerken9 Woningen9 Centraal-antennesystemen9 Geluidsinstallaties9 Gesloten t.v.-circuitsaanlegonderhoudreparatieselectro-installatie-bureaii Gebr. van SchaikLandelijk erkendSlotlaan 281, ZeistTelefoon 03404-12774Aannemers van grond- weg- en waterbouwkundige werkenW. K. F. van 't Hof n.v.? uitvoering van sloopwerken met behulp van explo-sicven ook onder water? gespecialiseerd in het boren met diamant voor aluw sparingen? verhuur van compressorenWAGENINGEN -- KEYENBERGSEWEG 14 -- TELEFOON (08370) 3812Technische installatiesTechnisch Installatie Bureauvan Walsem N.V.Reactorweg 17, Utrecht, tel. 030-440443Loodgieters- & sanitaire installatiesElectrotechnische installatiesCentrale verwarmingsinstallatiesvoor de Woning- & Utiliteitsbouw.7~7-~2MaB3Z~ZLTechnische Aannemingmaafschoppijn.v. NettenbouwAmersfoortWillem de Zwijgerlaan 2 Tel. 1014Aook voor licht-, kracht- en zwakstroominstallatiesTechnische installatiesaanleg en reparaties vanlicht- en krachtinstallatiesbedrijfJ. E. KUIPERBeneden Oosterdiep 73, Veendam, 05987-3076DRIE IN EENCENTRALEVERWARMINGS-,LOODGIETERS- ENELECTR. BEDRIJFIndustriestraat 21 - Telef. 05208 -1608GENEMUIDENN.V. T. BREMANGespecialiseerd in de WONINGBOUWEigen onderhouds- en servicedienstP.S.: EIke 68 minuten wordt door ons een woning opgeleverd.Verwarming en AirconditioningN.V. TECHNISCH BURODE JONGBleeklaan 5 -- LeeuwardenTel. 05100-36136-35923 (dag en nacht)Centrale verwarming? Luchtverwarming ? Elektro techniek* Airconditioning * Sanitaire instailatiesGratis advies -- Goede serviceReferentielijst ter inzagellofHll ^'''^^''' IMHEEMSTEDE OBELT-MIJNSSEN, TECHNISCHE INSTALLATIES N.V.HOOFDKANTOOR: AMSTERDAM - VIERWINDENSTRAAT 2-4 - TELEFOON (020) 23 57 22 en 6 41 22^ Centrale verwarming ? Bedrijfskoeling^ Airconditioning ^ Gasv water- en sanitairinstallaties^ Plafond- en vioerverwarming ^ Instrumentatie? Elektrotechnische installaties * Meet- en regeltechniek? Liftinstallaties en roltrappen * Mono-profielpijpsysteem- 1Kantoren te: AMSTERDAM, DEN HAAG, UTRECHT, NIJVERDAL, WEERT, GRONINGEN, GELEENVerwarming en airconditioningMODERNEVERWARMINGS- ENVENTILATIETECHNIEKENtoilet30m3/hkeuken80m3/hTRIOFAN VENTIUTIESYSTEEM1^ PANEEL - KONVEKTORENSlagvast geepoxeerde afdekpaneien (duurzamerdan moffelen). Dus geen schilderwerk achteraf.^H^^ROESTVRIJ STAALOF ALUMINIUMROOKGASAFVOERENVraagt onze uitgebreide foldersHULSKAMP Nv ALKMAARH FRIESEWEG47-TEL.02200-17444desgewenst kunt uhet ketelhuisvoor de HydrothermMultitemp op hetdak plaatsenDe Multitemp is ontworpen om de problemen van archi-tect en adviseur tot een minimum te beperken. Door hetaaneenschakelen van enkele Hydrotherm gasketels is hetmogelijk op eenvoudige en ruimtebesparende wijze grotecapaciteiten op te bouwen. Speciale fundering is meestalniet nodig, omdat de belasting per cm' grondoppervlakgering is. Het gewicht van een unit, compleet met gas-brander en regelapparatuur, is maximaal 300 kg.Door de zelfstandige in-en u'nschakeling van de enkelvoudige ketelswordt een belasting verkregen. weike aan de betioefte is aangepast.Dit zijn de extra voordelen van die kleine units :Geen geluidsproblemen. Ideale trapsgewijze temperatuur-regeling, door groter aantal ketels grotere bedrijfszeker-heid, iedere ketel heeft zijn eigen,eenvoudige regelappara-tuur, grote regelmogelijkheden door uitvoering o.a. mettrappenschakelaar i.p.v. mengklep, of ketelbatterij splitsenvoor diverse groepen, brandstofbesparing van 15 - 20%,gemakkelijk transport door smalle deuren of luiken, eenschoorsteen is voldoende.IVIultitemp batterijen bestaan uit Hydrotherm ketels enbieden u dus de voordelen van het Hydrotherm-stook-systeem, zoals: horizontale opstelling van de ketelleden(maximale warmte-afgifte), geen condensproblemen, ookniet bij lage keteltemperaturen, vervaardigd van corrosie-bestendig gietijzer, eenvoudige montage, capaciteit van72.000 tot 2.000.000 en meer Kcal/h.sv\^ierTechnisch Bureau Swier n.v.AlkmaarStrooijonkerstraat 4-6Telefoon 02200 -1 8613*Verwarming en airconditioning? CENTRALE VERWARMING? SANITAIRE INSTALLATIES? LUCHTBEHANDELING #FRITS WECK van Tuldenstraat 2-6 's HertogenboschTel. 04100-22431TH. A. KROPMAN N.V.? Komplete ketelhuisinrichtingen? Centraleverwarmingsinstallaties olie - gas? Ventilatie- enluchtbehandelingsinrichtingen? Sanitair-technische installatiesNijmegen : Hazenkampseweg 70 08800-55255Assen : Hertenkamp 8 05920-3614Oss: Landweerstraat 91 04120 - 6915Den Haag : Regentesseplein 19 070-608664^LnSUNIE N.V.CENTRALE VERWARMING PIJPLEIDINGENZuideindestraat 64 - MADE - Telefoon 0 1626-2955*CENTRALE VERWARMINGOLIESTOOK-INRICHTiNGENVOOR WONINGBOUWENUTILITEITSBOUWPIJPLEIDINGEN VOORCHEMISCHE ENAANVERWANTE INDUSTRIEWARMTE- ENKOUDE-INSTALLATIESAPPARATENBOUWISOLATIEWERKENZWEMBADINSTALLATIESVerwarming en airconditioningRuimteproblemen bij CVopgelost21 cmEen praktische, moderne warm-tebron, geheel geemailleerd!En... slechts 21 cm breed! Datlost alle ketelinstallatie-proble-men op. Capaciteit voldoendevoor het gangbare type eenge-zinswoning of een royale flat.Duurzaamheid en velligheld vanalle ETNA-apparaten zijn eenvertrouwd begrip. Daarom geeftETNA 5 jaar garantie op degietijzeren ketel en de brander.ETNA"brengtketel'vanmaarj21cmbreedteiNatuurlijkImetdebekende'^ETNA-garantieVolledige dokumentatieU wilt stelllg meer inlichtingen over de ETNACV-ketels. Een telefonlsche of schriftelijkeaanvraag aan DE ETNA N.V., Breda, Afd. CV,(Tel. 01600-24221), is voldoende om de com-plete dokumentatie omgaand te ontvangen.CapaciteitNetto capaciteit: 16.550 Kcal/li, eventueel tereduceren tot 11.000 Kcai/h.CENTRALE VERWARMINGS3St4?TNAKWALITEITS-MERKBETER KAN NIET,DUURDER HOEFTNIET!ByMeulenbeld11CENTRALE VERWARMINGaiies LUCHT VERWARMINGin SANITAIRE INSTALLATIESeen ELEKTRISCHE INSTALLATIEShand voor woningbouwprojecten,utiliteitsbouw enz.bel of schrijf en u ontvangtdirekt alle gewenste inlichtingenINSTALLATIEBEDRIJF MEULENBELDBORNE Grotestraat 256, Tel. 05409 -1070 ^V. Bonninghausenstraat 17, Tel. 05409 -1575Verwarming en AirconditioningAanlegvan completeCentraleVerwarming1^ Met oliebranders of met gasbrandersCapaciteiten t.e.m. 5.000.000 kcal/hN.V. Ned. Constructie- en Verwarmingsbedrijf H.V.S.Correspondentie-adres: P. J. v. d. Hoeven Jr.Van Speijkstraat 30Ter Heijde aan ZeeWerkt o.a. voor Rijksgebouwendienstn.v.Verwarmings-en InstallatiecompagnieVERINCOCentrale verwarming (alle systemen) ? Industriele leidingsystemenAirconditioning ? Personen- en goederenliftenKoelinstallaties ? BrandbeveiligingsinstallatiesSanitaire installaties ? DetectiesystemenBergen op Zoom Van Dedemstraat 26-28 tel. 01640 - 34851 ^ Purmerend Purmerweg 37 tel. 02990 - 4226Den Haag Mercuriusweg 26-28 tel. 070 -839700 Ulft Hutteweg 24 tel. 08356 - 3044Hilversum Lage Naarderweg 75 tel. 02150 - 51041 Zutphen Pelikaanstraat 1-1 a tel. 05750 - 6606Nljmegen Beurtvaartweg 3 tel. 08800 - 72444N.V. Verwarmings- en Installatiecompagnie ^^^ \^-- VERINCOVerwarming en airconditioningSEDERT 1880J. v.d. WOUDE & ZOOM N.V.SPECIAUSTENINZIEKENHUISINSTALLATIES# centrale verwarming* ventilatie en airconditioning9 lr-.Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwBOEGHEIM&VINCKBouwprojekten N.Y.Westhaven 31Goudatelefoon01820-17861Dit type huis -- naar ontwerp van architekten- en ingenieursbureau D. H. Vendelbosch te Giessenburg -- is momenteel onsverkoopsucces.Enerzijds door de kwaliteit (4 spouwmuren, 4-5 slaapkamers, luxe keuken, badkamer met ligbad en 2e toilet, balkon aan devoorzijde), anderzijds door de redelijke prijs, die men ervoor betaalt.Wij zoeken daarom permanent naar bouwgronden. Wanneer U die nu of in de toekomst beschikbaar heeft, neemt U dan kon-takt met ons op.aannemersbedrijfNJ. Stekelenburg v.h.J.W. Stekelenburg n.v.burgerlijke en utiliteitsbouw-onderhoudswerkenUTRECHT -- Hildebranddreef 34 -- Tel. 030 - 712917Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwHOOGENDIJK BEUGELSDIJK N.V.AANNEMERSBEDRIJFHAARLEMNieuwe Gracht 11tel. 023-313990Werkplaats.Melmansdam 4Warmondtel. 01711-2490bungalowbouw, utiliteitsbouw, eigen bouwkundige afdelingfi.r. aanneminffsbedrijf/?? fralich A sn.droogstraat 22 bisharlingen -- telefoon 05178/2782betanbaunvutiiiteitshaMBMVAannemers betrokken bij de moderne stedebouwVoor:NieuwbouwVerbouwUtiliteitsbouwRestauratiewerkKasperenstraat 163Kerkrade-Westtel. 04445-7551 en 7552Fa. J. H. WESTLANDaannemer vangrondwerkenVlasstraat 34UTRECHTTel. 030-711403levering vansand,grint,aanvulsandens.Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwMOL'SKOPS'BOUWBEDRIJF'''"':' . 'N.V.*BERGEYKTEL 04975 -1825voorwoningbouwutiliteitsbouwverbouw enonderhoudn.v. bouw- en handelmij p. h. bakkerstrijmade 11roosendaaltel. 01650-35758De zaak met concurrerende prijzen, kwaliteitswerk, grote ervaring,snelle oplevering en een staf van ervaren medewerkers.Aannemers betrokken bij de moderne stedebouw#13AannemingsbedrijfAM J Bergmans Venio nvMaagdenbergweg 16, telefoon 04700 21633woningbouwprojektenutiliteitsbouwin het gietbouwsysteemsporthallentennishallengymnastiekzalenWoningbouwGietbouwspecialistenUtiliteitsbouwVerzorgingsflat ,,Beukenrode" NaardenBouwbedrijf G. Kramer en Zn.Postbus 342 - HilversumTel. 02150-53219Aannemers betrokken bu de moderne stedebouwN.V. BOUW- EN AANNEMINGS MIJ. J. DE WATERKANAALWEG 47 LEIDEN 01710-30996fttii^'--*ii%?!*??????*WONING- EN UTIUTEITSBOUWJ. Leeuw/enburgh N.V.Aannemers SchildersbedrFjfORANJELAAN 42TELEFOON 01889-2490ROZENBURGPOSTBUS 46Gespecialiseerd in onderhoud vanwoningen en fabriekenBouw- en Aannemingsbedrijf voorwoningen en utiliteitsbouwThermisch brandenVerbouwingenSchildersbedrijfWK?*B-?r~ ?Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwfi?*':^iWoningobject van 1014 woningen te DelftMUlJS & DE WINTER'S BOUW- EN AANNEMINGSBEDRUF N.V. - ROTTERDAM1voor? Arbeidsbesparende woningbouw? Moderne aanpak o.a. gietbouw? BouwstromenN.V. Aannemersbedrijf v/h J. StamKortenaerstraat 3 - Zwijndrechttel. 01850-28663/28939Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwAANNEMIIKSBEDRIJF STEGINK N.V.^STEGINK? UTILITEITSBOUWWONINGBOUWRESTAURATIE? WEGENEOUWGRONDWERKENWATERBOUWVLISSINGENPaul Krugerstraat 263 - Tel. 01184-2371-4158N.V. Noordelijke BouwelementenIndustrie N.B.I. Kaotstertille (Fr.)Industriele woningbouwproduktie volgens het tnternationaal toegepaste bouw-systeem Larsen & Nielsen.Moderne eengezinswoningen en flatbouwGelntegreerde woningproduktie in centrum van Friesland(aan Prinses Margrietkanaal).Uitvoering van grote wonimgbouwprojecten.N.V. Noordelijke Bouwelementen Industrie N.B.I.Kocxtstertiile (Fr.) Tel. (05121)-241Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwAannemersbedrijf B, van der Zande en Zoon2e Wormenseweg 81-86, Apeldoorn, Telefoon 05760-33013utiliteitsbouwwoningbouwverbouwhnumuVAN IDEE TOT DE VOLLEDIGE REALISATIE VAN ELK WONINGBOUWPROJECT -- 04113 -- 333Aannemers betrokken bij de moderne stedebouwP?f^fWmvii?>^i>^'>i'f''mmmmwmr'' v, H' w*"'^-i?-ai??