stedebouw & volkshuisvestingIn dit nummer:Luchtkastelen?PurmerendRandstad metropool?OpenluchtrecreatieAcoustische aspectenAnalyse analyseJournaalBerichtenMededelingendecember 1972si^iSiiiit-;::.:-'> ifb^Nniiiiiliaar boimifeiiwilmaWilina Weert bv ^Wilj|ia--Den Haag bvlft,|i||i,9 Tilburg bv^.^^i|p::|ria Breda bv^iiifia Projectont^ik|f|irSJi..,|andenexploi|||j^;::p^HiWl-cm|Mi^M_iAJ_M-yDEURTJEBURNHAMKEUKENGASKETEL TYPE BGK - 22 - 23DEURBURNHAMGASKETEL TYPE BGZ - 24 / BG 24BURNHAMDEURTJE/DEUR? omdat men nooit teoud is om te leren,? omdat ervaring altijdal de beste leer-meester was,? omdat ook een goedeketel voor verbeteringvatbaar blijft,heeft Burnham de zakengewoon omgedraaid ende deur in de voorzijdevan het paneel twee keerzo groot gemaakt.100% meer gemak in hetonderhoud dus en 100%meerzicht op het uit-gekiende interieur, opbijvoorbeeld de bedra-ding en de dompelbuisdie wij reeds monteerdenvoor die tweede bevei-liging, de extrathermostaat.Er was nog ruimte voornog meer verbeteringen,zoals standaardiseringvan gas- regel- enbeveiligingsapparatuuren ook bij het type BGZis de pomp nu aan devoorzijde ingebouwd.Er liggen folders metuitgebreide technischegegevens voor u klaarbij:BURNHAM1 EUROPA'BURNHAM EUROPA N.V.POSTBUS 26 - NIJKERK - TELEFOON 03495 -15 43BouwmaterialenAkatherm afvoersysteemvoor de industri^le bouwRationalisatie in de bouw, met het doelhet aantal handelingen op de bouw teverminderen, m.a.w. te komen tot ar-beidsbesparende bouwmethoden, is eendwingende noodzaalc. ,Ondanlcsloon en andere Icostenveihogen-de faktoren dient binnen een bepaalde'prijscurve het kwaliteitsniveau te wordengehandliaafdi^iio mogelijk opgevoerd.Programma van eisenjEr heeft zich in de sanitairsektor eennieuwe situatie-ontwikkeld, die alle aan-; dacht vereist.j Wasautdmaten en vaatspoelmachinesbrengefl vrijwpl kokend lieet water inde afvoeien, tappunten tot 80 ? C. kon-tinu zijn in iedere woning realiseerbaar.Toegepaste mateiialen blijken op korte1 of langere duur hiertegen niet bestandliI unieke montageverbindingensnapmofof bieden, door grote warmtegeleidingen mateiiaalstruktuur gerede aanleidingtot aanslibben of verstoppingen.Het steeds groeiend leger ciiemischereinigingsmiddelen doet daarnaast de af-voeren ook meer kwaad dan goed.Het AKATHERM voorgefabriceerde af-voersysteem biedt voor deze problemeneen afdoende oplossing.Kwaliteiten AKATHERM PE-50Het is volledig korossiebestand. Het isheetwaterbestand (kontinu 80 o, gedu-rende 4-6 minuten zelfs tot 100 ?, deverwekingstemperatuur is dan ook 127tot 131 ?). Het is slagvast en elastisch,ook bij lage temperaturen.Het is vorstbestendig.Het is bestand tegen zuren, logen enoplosmiddelen.Door geringe warmtegeleiding en doormateriaalstruktuur is AKATHERM on-gevoelig voor-aanslibben.ringlasBij de snapmofverbinding zorgt de borg-ring voor een trekvaste verbinding engeeft de tweevoudige afdichting dubbelezekerheid. De verbinding is tevens expan-sievoorziening. Eenvoudig te monteren.De lasverbinding komt tot stand m.b.v.het automatische AKATHERM lasappa-raat. De lasring van polyetheen, waarineen weerstanddraad is aangebracht, vloeitdaarbij samen met een mof en pijp-einde tot een homogene verbinding.Traditioneel afvoersysteem Vereenvoudigd met AkathermCOLASIT - HOLLAND N.V.'s-HERTOG EN BOSCHPostbus 1105 Ruwekampweg(ind. terrein) tel. 04100-24001'Unieke voorfabricageAKATHERM verzamelleidingen wordenm.b.v. lasprocede's direkt vervaardigduit halffabrikaten. Dit geschiedt in defabriek te 's-Hertogenbosch door gerou-tineerde vakkrachten met moderne appa-ratuur onder nauwgezette kontrole. Door-dat deze voorfabrikage niet gebondenis aan maatvaste fittingen, leent hetsysteem zich onder meer bij uitstekvoor ruimtebesparende konstrukties enbiedt in dit opzicht intetessante nieuwemogelijkheden.ProjektbegeleidingOm een goede realisatie van dit kwali-tatieve afvoersysteem te bevorderen wor-den de projekten, i.v.m. de voorfabrikageen de specifieke eigenschappen vanPE-50,van aanvang tot oplevering begeleidtvolgens een periodiek schema. De dis-triktleider is installatietechnikus, boven-dien door een speciale opleiding des-kundig op gebied van verantwoorde toe-passing van AKATHERM.GarantiesBij AKATHERM worden niet alleengaranties verleend op het materiaal, dochook op de voorfabrikage en de doorAKATHERM zelf getroffen expansie-voorzieningen.Levering via de installaieurCOIASIT.?AKATHERM PE-50 heeft geen hecht-vermogen en slechts een geringe absorb-tie. Deze eigenschappen maken het mate-riaal bij uitstek geschikt voor inbeton-neren. Voorzieningen hoeven daarbij niette worden getroffen, ook niet ten aan-zien van de expansie, want het materiaalneemt de uitzetting in zichzelf op, mitsalle verbindingen trekvast zijn. AKA-THERM bouwt daarbij slechts geringekrachten op en kan daarom ook uitste-kend worden toegepast in lichte beton-konstrukties.Dokumentatieen nadere inlichtingenworden ugaarne verstrekt.^ lAfllS zwart-op-wit(s) wI mmf schilders LT" i^s!' ^^^S^ kwaliteitswerk! \s^?\^ WITS VERENIGDE BEDRIJVEN NV ? Leeuwarden Kanaalstraat 9 ? Telefoon (05100) 311 26 \^_H met werkmaatschappijen te Leeuwarden ? Groningen ? Utrecht ? Amsterdam (Stad) ? Amsterdam (Werf) ? WM^?^ Pouwer Middelburg ^^n.v. driplazwi jndrechtplaatmaterialenkeukensUitvoeringmatenopstellingin overleg kastenringdijk 558 tel. 01850-26966N.v. INSTALLATIEBEDRIJFSanitairtechniekRiolering-, gas- en waterleidinginstallatiesCentrale- en lokale gasverwarmingLeidinginstallaties voor brandstoftanksKantoor en werkplaats: Hordijk 125, Rotterdam 26Telefoon: 010-322515BouwmaterialenMachinefabriek enconstructiebedrijfZ. M. ADRIAANSEStaalconstructiesGespecialiseerd bedrijf voor:WenteltrappenBalconhekkenDiverse soorten leuningenVentilatiekanalenPijpinstallatiesKantoor : Elandstraat 129Amsterdam (C.) 020 - 67601Fabriek : Asterweg 37Amsterdam (N.) 020-69412Machinaal Fa. A. J.limmerhedrijf SUSELBEEK& Zn.VARSSEVELDTerborgseweg 17Telefoon (0 8352) 1246DeurenKosijnenRamenSpecialiteitBuitendeuren(Vure- en hardhout) ook volgens tekeningMet Indeco tot in de wolkenDenkt u niet, dat Indeco alleen maar hoogbouwdoet. Het Hoornseveld in Zaandag is een schit-terend voorbeeid van industrieel werl^en in laag-bouw.Wij zijn ttians reeds in staat met 16 grote ele-menten, in onze fabriek onder optimale omstan-diglieden vervaardigd, een eengezinswoning tebouwen.Industrieel bouv(/en is vooruit zien. Indeco doetdat graag met u mee!JrJdElddNadere inlichtingen: Indeco Coignet n.v.Postbus 154Sluispolderweg 8ZaandamTelefoon 02980 - 6 01 51, toestel 3BouwmaterialenNatuursteen voornieuwbouw enrestauratiewerkenEerste klasafwerking tegen eenredelijke prijsNieuwstraat 26Middelburgtel. 01180 - 2579LECTRONDUSTRIENSCHEDEH. G. WIEDERHOLD & ZN. N.V.Lonnekerbrugstraat 86--87 -- Telefoon 0 5420 -15143*voorELEKTRISCHE INSTALLATIES ENCENTRALE ANTENNESYSTEMEN,,0p Uw verzoek zenden wij U gaarne onze uitgebreide referentielijst".Bouwmaterialen,...,_ ^.,. ,;,.: V -'.'.av\;:-^>Electrische ALGLASinstallaties . i>POLYESTERINDUSTRIESterk- en zwakstroomCentrale antennesystemenErvaring in grote projectenKantoor:V. Slingelandstraat 30Arnhem" tel. 085 - 431501flPrive:If ff|| Van Wijnen Installatie B.V. Hanzestraat 122 Plein 1923 - Doom ArnhemIf tel. 03430-2368 tel. 085-610028I.H.C.-HOLLAND Produktgroep OffshoreLASTECHNISCH BEDRIJFDE KLEIJN SLIEDRECHT n.v.Hoofdkantoor: RIVIERDIJK 2 - SLIEDRECHT - TEL 01840-2722^ENGINEERING. FABRIKAGE EN MONTAGE VANCONSTRUCTIES -BRUGGENBOUW - PIJPLEIDINGENBOUWBelangrijk voorieder, die boortin steen ofbetonBijdeCUCKERis de BOORMAATBouwmaterialenUitsluitend worden kwaliteitsonderdelen gebruiktAan de materiaalkeuze wordt veel zorg besteed.Keuriga afworkingGeen verkeerde bezuiniging,doch degelijke constructies,Socpole aanpassing van het bouwsysteem.Accurate montage.Aantrckkelijke prijzcn.Dag en nacht service,ook tijdcns de weekends.Want de CLICKER past inhet boorgat van zijn eigenschroefdraaddiameter.Dus boorgaten, groter dande diameter van de benodigdebout, zijn voortaan over-bodig. De CLICKER heeftin plaats van de ouderwetse,,l^-?> Speciale uitvoering voor atmosferische gasbranders.D.S.V. Nederland N.V.Afdeling Verkoop: Haarlem - Telefoon (023) 319292 - Telex 41576.Uitgave van hetNederlands Instituut voorRuimtelijke Ordening en Volkshuisvesting53e jaargang no. 12maandblad december 1972l?jRedactieAdres voor Redactie en AhonnementenDrs. R. KokMr. H. J. A. SchaapDr. N. C. SchoutenDrs. H. van der WeijdeIr. W. Wissingvan Speykstraat 25, Den HaagTelefoon 390121Postgironummcr 29080AdvcrtentiesLid van de Ned.Organisatie vanTijdschrift-UitgeversTaricven en inlicht'mgen over advcrtentiesuitslmtend hij PubliciteitsbureauSpoor & Van den Berg N.V., Postbus 143,Casper Fagellaan 10, Heemstede.Telefoon (023) 286354'.Opdrachten en materiaal warden voorde le van de maand op dit adres ingewacht(pers.adv. 6e van de maand).1In dit nummerstaan drie artikelen die ruimtelijke problemen van de Randstad behandelen. Detwee eerste bevatten een dialoog over de overloop naar het Noorden, naar Pur-merend en andere kernen. Het derde betoogt de noodzaak van een nieuw Rand-stadbeleid, dat ten doel heeft dit stedelijk gebied tot metropolitaine hoogten opte voeren. Deze samenloop van artikelen over stukken Randstadproblematieklaat zien hoe het discussievuur over dit onderwerp weer sterk opgloeit. Dit ge-beurt op een goed moment, immers de aanvulling van de Tweede Nota is nogvolop in de maak.Overigens brengt dit nummer een beschouwing over de openluchtrecreatie, eenartikel over de akoestische aspecten van het stedebouivkundig ontwerp -- een ver-waarloosd onderwerp dat zich nu gelukkig met vaart in de belangstelling op-dringt -- een discussie over de analyse van een landschap, het Journaal en eenaantal berichten.589InhoudArtikelenIngezondenJournaalBerichtenMededelingen591 Luchtkastelen in de Purmer? Drs C. Cortie en Drs R. van Engelsdorp Gastelaars598 Purmerend en het overloopbeleid in Noord-Holland. Drs W. Stokkink602 De Randstad, nationale outcast of Westeuropese Metropool? Drs. L. P. W. van der Meer enDrs. B. van der Velde616 De overheid en de openluohtrecreatie, Drs. L. G. Schimmelpenninck621 Akoestische aspekten van het stedebouvi'kundig ontwerp, Drs. R. Melzer627 Analyse van een landschapsanalyse, R. J. I. M. van der Ham en J. A. M. E. Iding630 Repliek auteurs632 Winkelen in de welvaartsstaat, Dr. J. A. Launspach633 Binnenland636 .Studieprijsvraaig ,,Kagerzoom", leergang Bestuurskundige onderwerpenAhonnementsprijs f 30,--. Losse nummers f 3,50.De leden van het Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvestingontvangen het Mad kosteloos.590Luchtkastelenin dePurmer?Een beschouwing over de mate waarin het nodig enwenselijk is de overloop van bewoners uit de noorde-lijke Randstad te richten op Noord-Holland bovenNoordzeekanaal en IJ.Drs. C. Cortie en Drs. R. van Engelsdorp Gastelaars''Het gemeentehuis van Purmerend (photomatic holland),,Drie miljoen Noordhollanders" voor-spelden Gedeputeerde Staten van dezeprovincie in 1966 voor het magischejaar tweeduizend ^). 2ij sloten daarmeeaan bij de uit 1964 daterende prognosevan 20 miljoen Nederlanders omstreeksde eeuwwisseling -). Ook andere auto-riteiten voorspelden de afgelopen jarendat Noord-Holland in 2000 een veelgroter aantal inwoners zal hebben dannu het geval is '''). Tevens spraken zijde verwachting uit dat deze groei voor-namelijk zou moeten worden opgevan-gen in de meer landelijke gebieden aanweerszijden van de noordelijke Rand-stad. De uitbreidingsmogelijkheden vande woningcapaciteit binnen deze ste-denband zouden namelijk uiterst be-perkt zijn.Het meest duidelijk is deze gedachten-gang uitgewerkt in de nota ,,Amster-*) Dc auteurs zijn verbonden aan het Sociaal-Geografisdh Instituut Universiteit Amsterdam.dam behoeft woningproductie in hetgewest". Daarin werd voorspeld dat,,landelijk" Noord-Holland, met nameAlkmaar, Purmerend, Hoorn en Al-mere, alleen al in de periode 1970-1980108.200 woningen zou moeten bouwenom de bevolkingsoverloop uit de noor-delijke Randstad op te vangen. VoorAmsterdam zouden vierenvijftigdui-zend woningen nodig zijn.Nieuwe demografische ontwikkelingenZijn een dergelijke bevolkingsgroei eneen daarmee samenhangende sterkeoverloop uit de noordelijke Randstadechter nog wel te verwachten? Recenteontwikkelingen gaan in een geheel an-dere richting dan de trends die degrondslag vormden van de bovenge-noemde prognoses. Het gevolg is datanno 1972 de voorspellingen voor hetjaar tweeduizend op vijftien a zestienmiljoen Nederlanders uitkomen "*). Hetligt voor de hand dat deze sterk afne-mende groei ook verwacht kan wordenvoor de bevolking van Noord-Holland.Is het niet reeler voor het jaar twee-duizend 2,2 of 2,3 miljoen te verwach-ten in plaats van 3,0 miljoen?Hoe ligt de situatie bijvoorbeeld inAmsterdam, het zwaartepunt binnende noordelijke Randstad? De demogra-fische ontwikkelingen die geleid heb-ben tot herziening van de landelijkeprognose, zijn in deze stad in nog ster-kere mate terug te vinden.Sinds 1965 valt een sterke geboorteda-ling te constateren ^). Daarentegenstijgt de sterfte voortdurend ^). Hetgeboorteoverschot dat in 1960 nog 7per 1000 inwoners bedroeg en in 19656, was in 1971 gedaald tot 1 per 1000inwoners. De verwachting is gerecht-vaardigd dat dit overschot in 1972 ge-heel verdwenen zal zijn en in de jarendaarna negatief. De veroudering vande bevolking zal mede daardoor insterke mate doorzetten '''). De vrucht-bare leeftijdsgroepen zulen in omvangverminderen ^). Dit alles betekent dat591luchtkastelen?in de komende jaren veel minder ge-boorten zullen plaatsvinden dan om-streeks 1966 werd aangenomen. Ookhet aantal nieuw te stichten huishou-dens zal veel geringer zijn.Onze verwachting is dan ook dat dezedemografische ontwikkelingen de om-vang van de overloop van bewonersuit Amsterdam en andere delen van denoordelijke Randstad sterk zullen be-perken.Nieuwe ontwikkelingen in het stedelijkruimtegebruikOok om een andere reden is deze ver-wachting met name voor Amsterdamtrouwens gerechtvaardigd. Het in detoekomst binnen deze stad te verwach-ten aantal woningen zal namelijk gro-ter zijn dan in de nota ,,Amster-dam ...." werd aangenomen. De Am-sterdamse overheid bestemt momenteelmeer te saneren stadsdelen tot woon-gebied dan omstreeks 1968 in de be-doeling lag. De huidige plannen metde westelijke en oostelijke Eilanden zijnhiervan een voorbeeld.Bovendien gaat Amsterdam, meer daneen paar jaar geleden, uit van rehabi-litatie van bestaande woningen inplaats van kaalslag gevolgd door nieuw-bouw met ,,tuinstaddichtheden". Ditbetekent dat de woningdichthedenminder zullen dalen dan in voornoem-de nota aangenomen werd. Voorbeel-den hiervan zijn de wijzigingen in deplannen voor de Jordaan en de Dapper-buurt 9).Tenslotte is er een interessante ontwik-kehng binnen de grachtengordel. Deontwikkeling van de vloerprijzen stag-neert; kantoren staan leeg. Er wordendan ook in toenemende mate plannenontwikkeld om de panden langs degrachten weer een woonbestemming tegeven door ze om te bouwen tot flats.De belangstelling voor deze woningenis gezien de wachtlijsten overstelpend.Waarheen met de overloop?Hoewel de overloop uit Amsterdamen de rest van de noordelijke Randstadnaar alle waarschijnlijkheid dus veelgeringer zal zijn dan tot nu toe meestalwerd aangenomen, blijft het van be-lang in te gaan op de vraag waar dezeoverloop naar toe moet. Het antwoorddat de nota ,,Amsterdam behoeft wo-ningproductie in het gewest" hieropgeeft, is duidelijk. De overloop wordtvoor het overgrote deel gedirigeerd naargebieden benoorden Noordzeekanaalen IJ.Het is echter zeer de vraag of dezeverplaatsing van Randstadbewonersnaar het noorden wel aanvaardbaar is.Er zijn namelijk duidelijke aanwijzingendat de werkgelegenheid in de noorde-lijke Randstad -- Amsterdam-Haarlem-IJmond -- zich naar het zuiden ver-plaatst ^^). De werkgelegenheid tennoorden van het Noordzeekanaal ver-toont daarentegen weinig expansie i^).Deze verplaatsing van werkgelegen-heid naar het zuiden is weloverwogen.Vestiging in het centrale deel van deRandstad betekent immers: a. centraleligging ten opzichte van de afzetmarkt;b. centrale ligging ten opzichte vanverwante en complementaire bedrij-ven 12); c. centrale ligging ten opzichtevan een hoogwaardige en gedifferen-tieerde arbeidsmarkt.Juist omdat deze ontwikkeling zo wel-overwogen is, is ze moeilijk te vermij-den. Dit is ook niet nodig, mits dezeverplaatsing geen onordelijke vormenaanneemt, bijvoorbeeld doordat zeleidt tot aantasting van natuur- en re-creatiegebieden.In hoeverre valt de voorgenomen ver-plaatsing van woonbevolking vanuitde noordelijke Randstad naar het noor-den echter te rijmen met de hier be-schreven trek van werkgelegenheidnaar het zuiden?De nadelen zijn duidelijk, zowel voorde overheid als voor de te verplaatsenhuishoudens.Er zullen enorm kostbare voorzienin-gen nodig zijn om de barriere gevormddoor het Noordzeekanaal en het IJ,met de stedelijke agglomeraties vanAmsterdam, Haarlem en IJmond teoverbruggen, of in dit geval te onder-tunnelen. En deze voorzieningen zul-len slechts dienen om een nogal bizaraandoende stroom van forensen dwarsdoor de noordelijke Randstad te lei-den. Reeds nu roept dit fenomeenvooral in Amsterdam allerlei extra ver-keersproblemen op.Nog tragischer zal deze situatie echterzijn voor de naar het noorden ver-plaatste huishoudens. In de eerste plaatszullen de zeer grote woon-werkafstan-den ertoe leiden dat het reizen naar envan het werk een kostbare zaak wordt.Daarnaast betekent dit dat het tijds-budget van de werknemer twee tot drieuur extra zal worden belast. Hij (zij)houdt hierdoor nauwelijks tijd overvoor de andere leden van het gezin envoor het sociale leven in de woon-plaats. Men spreekt in noordelijkNoord-Holland niet voor niets reedsenige tijd over het probleem van de,,groene weduwe".Bovendien willen ook in Nederlandveel gehuwde vrouwen zo langzamer-hand wel eens buitenshuis werken.Juist zij moeten werk in de naaste om-geving van de woning kunnen vinden^al is het alleen maar vanwege de kin-deren en noodzakelijke huishoudelijkebezigheden ^^). Het gaat toch wat tever de honorering van dit reele verlan-gen door verbanning naar woongebie-den zonder werkgelegenheid onmoge-lijk te maken. Tegen deze achtergrondis de door diverse autoriteiten uitge-sproken angst voor slaapsteden innoordelijk Noord-Holland dan ookvolkomen terecht. Het zal al moeitegenoeg kosten om zelfs voor de huidi-592luchtkastelenfge bevolking van dit gebied het foren-seren over grote afstand te beperkendoor in de regio zelf de nodige werk-gelegenheid te creeren.De oplossing: AlmereHet lijkt dan ook veel verstandiger deoverloop vanuit de noordelijke Rand-stad zoveel mogelijk te richten op detoekomstige stad Almere, gelegen inzuidelijk Flevoland op korte afstandvan Amsterdam en 't Gooi.Niet alleen zai Almere dichter bij dewerkcentra van de Randstad liggen,maar ook zaI deze stad meer kans heb-ben op werkgelegenheld ter plaatse.Haar situering ten opzichte van deRandstad en binnen Nederland is daar-toe voldoende centraal. Almere kandaardoor een vollopen van het ,,Groe-ne Hart" binnen de Randstad voor-komen of tenminste vertragen. Noor-delijk Noord-Holland biedt In dit op-zicht nauwelijks perspectief.Almere is ook om andere redenen teprefereren boven de voorgenomen uit-breidingen in Noord-Holland-Noord.Al deze uitbreidingen zullen namelijkeen aantasting betekenen van bestaan-de unieke natuurgebieden en onmis-baar recreatiegebied. Niet voor niets isWaterland in een recente nota van deRijksoverheid nagenoeg integraal alslandschapspark aanbevolen i*). Metname de plannen voor een stad in dePurmer zijn in dit opzicht desastreuste noemen. Bij de concentratie van deoverloop in Almere is van een derge-lijke aantasting veel minder sprake.Het is trouwens niet alleen aantrekke-lijk de overloop van bewoners vanuitde noordelijke Randstad op Almere terichten, het is ook heel goed mogelijk.Het tempo van de uitbreidingen zal,gezien de waarschijnlijk toch niet zogrote overloop, zeker voldoende zijn.In 1975 kan met de bouw worden be-gonnen. De noodzakelijke verkeers-voorzieningen kunnen volledig wordentoegepast in de geplande verbindingenvan de Randstad met het noorden deslands, een priorlteit op nationaal ni-veau l5^De gevolgen voor de uitbreidingsplan-nen van PurmerendWelke consequenties zouden uit boven-staande overwegingen moeten wordengetrokken voor de huidige ambitieuzeuitbreidingsplannen van plaatsen alsAlkmaar, Purmerend, Hoorn, Schagenen Bovenkarspel? De overloop naardeze plaatsen zal waarschijnlijk een zeerbeperkte omvang hebben en voorna-melijk zijn geconcentreerd In de zeven-tlger jaren. Immers, tegen het eind vandeze perlode kan Almere de overloopopnemen. Bovendien zullen de demo-graflsche en stedebouwkundlge ont-wlkkellngen die de overloop reduce-ren, na 1980 nog sterker doorwer'ken.De In tijd en omvang beperkte stroomnaar noordelljk Noord-Holland kanhet best worden opgevangen In dewoonkernen die het dichtst bij deRandstad liggen: Alkmaar, Purmerenden eventueel Hoorn. Het Is gezien ditalles van het grootste belang dat degemeenteraad van Purmerend nog eensgoed over de hier geschetste proble-matlek nadenkt. Julst deze Raad staatnamelijk voor de moeilljke taak opzeer korte termijn een beslissing temoeten nemen over het al dan niet be-bouwen van de Purmer met een stadvoor 60.000 Inwoners ^^).Ons Inzlens moet deze stad er niet ko-men. De te plannen uitbreidingen vanPurmerend dienen namelijk te voldoenaan de volgende voorwaarden:ze moeten zijn Ingesteld op een veelgerlngere instroming van migrantenult de noordelijke Randstad;b. ze moeten zijn afgestemd op deomstandlgheld dat deze Import voor-namelljk zal plaatsvinden In de zeven-tiger jaren;c. ze dienen zo gefaseerd te kunnenworden ultgevoerd, dat ze op elk ge-wenst moment kunnen worden afge-sloten.De plannen voor de bouw van eenPurmerstad na 1979 voldoen niet aande hierna volgende ersen.a. Deze stad kan pas worden gebouwdwanneer ze nauwelijks of niet meernodig Is.b. De kosten van de voorgestelde be-bouwing In de diepgelegen Purmer zul-len zeer hoog zijn In verband met denoodzaak tot het aanbrengen van al-lerlei waterstaatkundlge voorzlenln-gen '^'^). Deze voorzlenlngen zullenmoeten worden ultgevoerd 66k als menbij nader Inzien zou moeten besluitende Purmerstad tot bijvoorbeeld 20.000Inwoners te beperken.c. Het zal omvangrljke extra Investe-rlngen vergen om een Purmerstad vanadequate weg- en rallverblndlngen metde Randstad te voorzlen. Alle In dePurmerplannen aangegeven voorzle-nlngen moeten namelijk nieuw wordenaangelegd. Ze zijn bovendien lang nietalle nodig om de Randstad op hetnoorden des lands aan te sluiten i^).Naar onze mening kunnen de plannenvoor Purmerend en omgeving dan ookbeter worden gerlcht op de doelstellingdat dit gebied tussen nu en 1980 dientuit te groelen tot een woon- en werk-gebled voor 40 a 45 dulzend Inwoners.De kans op verdere toename na 1980Is gerlng. Purmerend zou dan kunnenvolstaan met onderstaande plannen.a. VoltooIIng van de uitbreidingen inOverw^here II. Dit komt neer opwoonruimte voor circa 10.000 inwo-ners. In deze uitbreidingen Is echtereen aanzienlljke rulmte gereserveerdvoor een zwakzlnnigeninrlchtlng. HetIs evenwel heel acceptabel dit terreinte bestemmen tot woongebled i^). Opdeze wljze zouden in Overwhere II593luchtkastelen?ruim 3000 mensen meer gehuisvestkunnen worden.b. Realisering van een woonwijk in deGors. Het in dit gebied geplandestreekcentrum lijkt nogal overbodig,als bedacht wordt dat Purmerend be-paald geen 100.000 inwoners zal gaantellen. Bovendien zijn de bestaanskan-sen van een dergelijk centrum gering,gezien de nabijheid van het grote regio-nale centrum in Amsterdam-Noord enniet te vergeten het centrum in deAmsterdamse binnenstad. Dit woon-gebied zal ongeveer 5.000 inwonersomvatten. In totaal zal Purmerend danongeveer 45.000 inwoners tellen.Verdere omvangrijke uitbreidingenlijken voor Purmerend niet nodig. Oolsplaatsen als Alkmaar en Hoorn zijnimmers druk bezig met het uitvoerenvan ambitieuze uitbreidingsplannen, diegebaseerd zijn op een ons inziens veelte hoge schatting van de toekomstigeoverloop uit de Randstad.Zouden in deze contreien, tegen onzeverwachting in, na 1980 toch nog enigeopvangsmogelijkheden voor bewonersuit de Randstad nodig zijn, dan kunnendeze bijvoorbeeld worden gelocaliseerdlangs de spoorlijn Purmerend--Hoorn,uitgaande van Hoorn.De voordelen van een dergelijk in re-serve te houden plan zijn:a. het leidt niet tot verdere versnip-perde uitbreidingen binnen het Noord-hollandse landschap;b. het plan kan naar behoefte stukjebij beetje worden uitgevoerd, ondermeer omdat het geheel aansluit bij albestaande infrastructurele voorzienin-gen;c. het plan leidt in veel mindere matetot aantasting van bestaande natuur- enrecreatiegebieden 20)jd. het vergt geen ingrijpende en kost-bare, alleen bij uitbreiding op groteschaal jjrendabel" te achten waterstaat-kundige voorzieningen.Noten1,,Drie miljoen Noordhollanders". Gede-puteerde Staten van Noord-Holland,Haarlem 1966.2,,Tweede Nota over de R.O. in Neder-land". 's-Gravenhage, 1966.De laatste prognose van het C.B.S. in1971, komt tot ongeveer 17,1 miljoenNederlanders in 2000. Omstreeks de ko-mende jaarwisseling zal een nieuweprognose uitkomen, die naar alle waar-schijnlijkheid opnieuw lager zal zijn.3,,Amsterdam behoeft woningproductiein het gewest". Dienst Pubieke Werken,Dienst Volkshuisvesting, Amsterdam1970. Op biz. 7 wordt verwezen naarDrie miljoen Noordhollanders, op biz.34 wordt o.a. uitgegaan van 2.725.000Noordhollanders in het jaar 2000.,,Woningbouw noordelijk deel Rand-stad". Inventarisatiecommissie, voorzit-ter Mr. J. Roelse, Haarlem 1971. Dezenota gaat uit van de gegevens van ,,Am-sterdam behoeft woningproductie in hetgewest".4,,Woningbouw en "Werkgelegenheid".Ekon. Inst. van de Bouwnijverheid, Am-sterdam 1972.2ie ook: Haeck, K.: Bevolking van Ne-derland in 2000: vijftien miljoen. InPlan, 1972, nr. 7, pg. 3-5.5Geboorte in Amsterdam:1960: 13.878 is 16,0 per duizend1965: 13.212 is 15,3 ,,1971: 9.887 is 12,2 ,, ,, =:6Sterfte in Amsterdam:1960: 7.490 is 8,6 per duizend1965: 8.403 is 9,7 ,,1971: 8.858 is 11,0 ,, ,, -"Het percentage Amsterdammers van 65jaar of ouder:71960: 10,8 ( 94.088)1965: 12,4 (107.239)1972: 14,4 (116.269)* Bron: B.v.Statistiek Amsterdam.Staat 1. Het na-oorlogse gehoortencohort in de Amsterdamse leejtijdsopbouwLeejtijdsklassen10-14 15-19 20-2419606162636465666768697071778617090259265 5920867326735436026965700 6161562724 75928 6361760738 75943 6560759550 77169710446523359532 7433358561 65596 8045857146 62446 8293655711 60156 8356154165 58833 8615352926 57684 7995925-29557665515454921554045637357352584355859959360610926091168776(bron: B.v.Statistiek Amsterdam).594Iiichtkasti'leni'De opstellers van ,,Amsterdam . . ." gin-gen er bovendien vanuit dat de over-loop zou worden bevorderd door eenvoortdurend proces van gezinsverdun-ning in de 70-er jaren. Het lijkt echterwaarschijnlijk dat de minimum gemid-delde grootte van het huishouden (ca.2,5) snel bereikt zal worden. Reeds in1971 was een waarde van 2,8 bereikt,in ,,Amsterdam . . ." pas voorzien voor1974. De druk die uitgaat van eenvoortdurend proces van gezinsverdun-ning zal dus eerder zijn uitgewerkt dandoor de opstellers van bovengenoemdenota werd aangenomen. Dit heeft bo-vendien als gunstig neveneffect, dat dete rehabiliteren woningen in de 19e-eeuwse saneringsgordel in mindere matehoeven te worden samengevoegd, omqua omvang bruikbare wooneenhedenop te leveren.10,,Onderzoek naar de reden van vertrekbij naar de agglomeratie vertrokken be-drijven met 10 of meer werkzame per-sonen". In: Op grond van cijfers, 7ejaargang, nr. 2, 1971.11,,Streekplan van Streek". ProjectgroepNoordzeekanaalg^bied, Amsterdam,1971.Heinemeyer, W.F. en R. v. EngelsdorpGastelaars: ,,Urban land use", in: Tijd-schrift voor Econ. en Soc. Geografie,juli-aug. 1971.,,Industriele ontwikkeling van Noord-Holland-Noord". Provinciaal Overleg-orgaan N.V.V.-N.K.V.-C.N.V., 1971.,,Werkforensisme in gemeenten in deomgeving van Amsterdam, 1960 en1970: buitenlandse werknemers 1970".In: Op grond van cijfers, 7e jaargangnr. 2.12Hagerstrand, Th. Verslag van een lezingop 25 april 1972 voor het Planologischen Demografisch Instituut van de Uni-versiteit van Amsterdam.13Roling-van Kempen, E.T. ,,De buitens-huis werkende gehuwde vrouw en destadsplanning", Amsterdam, 1972.14Rijckevorsel, F.C.M. van. ,,De ontwik-keling van nationale landschapsparkenin Nederland", '-Gravenhage, 1972.Plate, F. ,,Waterland", Wageningen1969.Wartena, J.G.R. ,,Natuur en Landschapvan Waterland", Staatsbosbeheer, Ut-recht, z.j.Zie vooral ook het artikel van het Am-sterdamse biologendispuut ,,Congo" inde volgende aflevering van ,,Stedebouwen Volkshuisvesting".15V. Hulten, M. ,,De ruimtelijke ontwikke-ling van noordelijk Nederland". In: In-termediair, 1972, nr. 2, pg. 9-13.16Ontwikkelingsplan Purmerend, ont-werpstructuurplan 1972. Purmerend,1972.17Het gaat hier om dijkverzwaring en-ophoging, het bouwen van gemalen enhet toepassen van technieken om verzil-ting tegen te gaan (mededeling Dijkgraafvan de Purmer). Zie ook artikelen in DeTijd van 10-6-1972 en Het Parool van13-6-1972.18Het betreft hier de aanleg van een nieu-we aftakking van de spoorlijn Purme-rend-Hoorn naar de Purmer, eventueellater door te trekken naar Edam. Deaanleg (voor 1985) van de rechtstreeksetreinverbinding Purmerend, Purmer-zuid, Amsterdam, onder het IJ door.Daarnaast is een aantal nieuwe wegennodig.19Er bestaat tegenwoordig in het westendes lands een tendentie dergelijke voor-zieningen ver buiten de Randstad te Ip-caliseren, hoewel daze voorzieningen ookvoor Randstadbewoners bedoeld zijn. InNoord-Holland bestaan bijvoorbeeldvergevorderde plannen voor de vestigingvan inrichtingen in Heerhugowaard enJulianadorp. De in dergelijke excen-trisch gelegen instellingen op te nemenRandstadbewoners ontberen zo de ste-delijke voorzieningen en worden be-lemmerd in hun kontakten met verwan-ten en vrienden. Het heeft daarom devoorkeur het in een pril stadium verke-rende plan voor Purmerend in te trek-ken. De provinciale overheid moet wor-den geadviseerd een plaats in de Rand-stad te zoeken.20Streekcommissie voor Waterland. Eind-rapport. Het deel van de werkgroep Re-creatie en natuurbescherming, pg. 22-35,plus kaart.5951 i**A.??p;iy