stedebouw & volkshuisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorRuimtelijke Ordeningen VolkshuisvestingIGJIn dit nummer:MaarssenbroekStadsgeografieDenkmodellenErfpachtJournaalExamen D.P.O.BerichtenMededelingenmei 1973^I^^HH^^^^K. f^i^' Y_fls .::;;.....,:.;!,1 #, ^ If '^^'S; ?*" f " V ^ .i^lituvikkelenfinancierenlboirniieiibeleggenbehedri': f : 1:wilmaWat de Heidemaatscliaivoor u kan doen.BOvoorbeeld:? fZwembad met open kap.In Kampen's nieuwe centrum moest eenopenluchtzwembad komen. Met wedstrijdbad,middeldiep en ondiep bassin en kleuterbad.Na de goedkeuring van het schetsplan van deHeidemij bleek bovendien behoefte tebestaan aan een overdekt zwembad. En geldspeelde een nietweg te cijferen rol.Uiteindelijk resultaat: wedstrijdbad(21 X 50 m) en instructiebad (8 x 15 m) zijnoverdekt-maar's zomers kan de over-kapping gedeeltelijk weggeschoven worden.De gebogen kap is 73 m lang en laat ookin gesloten toestand daglicht door. Grondigeisolatie voorkomt condensvorming enverbetert de akoestiek. Kampen's combibadtrekt nu al zo'n 1000 bezoekers per dag.Er zijn 74 wisselcabines. Er is garderobe-ruimte voor 3500 mensen. Maar bijvoorbeeldook een speciaal aangepaste kleedruimtevoor invaliden.Betrokken dochtermaatschappij:Adviesbureau Arnhem BV. Lovinklaan 1,Arnhem.Tel.: 085 - a30711.Ingenieurs- en architektenbureau.Specialiteit: interdisciplinair advies enontwerp. Werkterrein: ruimtelijkeinrichting.bouwkunde, civiele encultuurtechniek.adviseur/ontwerper/partner/uitvoerder/beheerder.Bouwmaterialenzeist korhoenlaan 64 tel. 03404-13223B. Kuiperweg 33 - Ten Posttel. 05902-1947alhandaluminium ramen,deuren en gevels,rol- en sektiedeureneigen systeem schuiframentegen zeer concurrente prijzenaluminiummaatschappij n.v.nordalkunststof fen-Industriepolyform plaiiticii ii?v?zeldenrust 1, medemblik. postbus 25telefoon 02274 1770-1933, telex 32716G.T. Dakaansluiting is meer dan een profiel.Het is een kompieet systeem met hoeken-, begin-,eind- en verbindingsstukken.Daarom ook 100% waterdictitiieid gegarandeerdop iioeken en moeilijk af te dichten plaatsen.Leveringsprogram:Aluminium: dakranden - gevelbekledingKunststof: Polyester en acrylaatlichtkoepelsP.v.c. en polyester lichtstratenP.v.c. dakontluchters - hek- en balkonprofielenPolyester shedkappen en vlakke lichtpanelenMipolam trapleuningprofielProdukten volgens tekeningDe uitgebreide documentatie ligt voor U gereedBouwmaterialen/-',/' ^>;Plan "De Maten" ApeldoornVersprongen woningen.Architektenbureau Elling. Molendijk 86d Riissen Tel. 05480-2761*BouwmaterialenDORMA-de modernste gespecialiseerde fabriekter wereldDORMA BTS 62 THERMO-CONSTANTdubbelwerkende hydraulische vioerveer.Nu ook leverbaar met sluitvertraging.Voor deuren tot 140 cm breedte en eenmaximum gewicht van 250 kg.Regelbare sluitkracht.Naar beide zijden 180? te openen.Blokkeerinrichting tegen pendelen.Doorslagremming aanvangende bij 90?.Twee jaar garantie.DORMA DEURSLUITERSDORMA TS 66 THERMO-CONSTANThydraulisohe dranger voor aanslagdeurenLeverbaar met sluitvertragingLage montagehoogteDoorslagrem in standaarduitvoeringAs voorzien van naaldlagersAluminium huisTwee variabele sluitsnelheden via een regelschroefINLICHTINGEN VERSTREKTDE FABRIEKSAGENT S.VANDUINB.V. ZWARTEWEG 1 AALSMEERTEL. 02977 - 26463Import Rhein-Ru'hr betondakpannen, glad oppervlak, door en door gekleurd. Door superieure dekking toe-gestaan voor 20?. Levering franco werk met eigen hulo's. ;-;;'; ; .' - :Vraagt one nieuwe kenmerkblad 1971. J ' :P.V.C. dakramen,-koepels, ontluchtingen enz.Verder gespecialiseerd in: - , " .Wand- en vioertegels (lid Ciboma-groep). Edilgres-vloertegels voor de woningbouw.Travertin en Marmer compositievioeren. Stalen kantel deuren.Jura marmer tegels en vensterbanken tot 40 cm diepte uit voorraad.Bell-fire?. open haarden. :'Brandt keukenblocs en kasten. Uitzonderlijke kwaliteit en lage prijs. Solaris glazen bouwstenen.Mahonie gestandaardiseerde ramen, balconschuifdeuren, tuimelramen.Wij zljn jngericht voor het leveren op grote objecten in heel Nederland. Onze uitgekiende offertes zijn uwbelangstelling waard. Vraagt documentatie bij:SELLINKWooldseweg 12. Postbus 20.WINTERSWIJK.Telefoon 05430-4965.Telex 44400.BOUWMATERIALEN N.V.BouwmaterialenAkatherm afvoersysteemvoor de industri^le bouwRationalisatie in de bouw, met het doelhet aantal handelingen op de bouw teverminderen, m.a.w. te komen tot ar-beidsbesparende bouwmethoden, is eendwingende noodzaak.Ondanks loon en andere kostenverhogen-de faktoren dient binnen een bepaaldepiijscutve het kwaliteitsniveau te wordengehandhaafd, zo mogelijk opgevoerd.Piogiamma van eisenEr heeft zich in de sanitairsektor eennieuwe situatie ontwikkeld, die alle aan-dacht vereist.Wasautomaten en vaatspoelmachinesbrengen vrijwel kokend heet water inde afvoeren, tappunten tot 80 " C. kon-tinu zijn in iedere woning realiseeibaar.Toegepaste matetialen blijken op korteof langere duur hiertegen niet bestandunieke montageverbindingensnapmofof bieden, door grote warmtegeleidingen materiaalstruktuur gerede aanleidingtot aanslibben of verstoppingen.Het steeds groeiend leger chemischereinigingsmiddelen doet daarnaast de af-voeren ook meer kwaad dan goed.Het AKATHERM voorgefabriceerde af-voersysteem biedt voor deze problemeneen afdoende oplossing.Kwaliteiten AKATHERM PE-50Het is voUedig korossiebestand. Het isheetwaterbestand (kontinu 80 ?, gedu-rende 4-6 minuten zelfs tot 100 ?, deverwekingstemperatuur is dan ook 127tot 131 ?). Het is slagvast en elastisch,ook bij lage temperaturen.Het is vdrstbestendig.Het is bestand tegen zuren, logen enoplosmiddelen.Door geringe warmtegeleiding en doormateriaalstruktuur is AKATHERM on-gevoelig voor-aanslibben.ringlasBij de snapmofverbinding zorgt de borg-ring voor een trekvaste verbinding engeeft de tweevoudige afdichting dubbelezekerheid. De verbinding is tevens expan-sievoorziening. Eenvoudig te monteren.De lasverbinding komt tot stand m.b.v.het automatische AKATHERM lasappa-raat. De lasring van polyetheen, waarineen weerstanddraad is aangebracht, vloeitdaarbij samen met een mof en pijp-einde tot een homogene verbinding.Traditioneel afvoersysteem Vereenvoudigd met AkathermCOLASIT - HOLLAND N.V.'s-HERTOGENBOSCHPostbus 1105 Ruwekampweg(ind. terrein) tel. 04100-24001'Unieke voorfabricageAKATHERM verzamelleidingen wordenm.b.v. lasprocede's direkt vervaardigduit halffabrikaten. Dit geschiedt in defabriek te 's-Hertogenbosch door gerou-tineerde vakkrachten met moderne appa-ratuur onder nauwgezette kontrole. Door-dat deze voorfabrikage niet gebondenis aan maatvaste fittingen, leent hetsysteem zich onder meer bij uitstekvoor ruimtebesparende konstrukties enbiedt in dit opzicht interessante nieuwemogelijkheden.FrojektbegeleidingOm een goede realisatie van dit kwali-tatieve afvoersysteem te bevorderen wor-den de projekten, i.v.m. de voorfabrikageen de specifieke eigenschappen vanPE-50,van aanvang tot oplevering begeleidtvolgens een periodiek schema. De dis-triktleider is installatietechnikus, boven-dien door een speciale opleiding des-kundig op gebied van verantwoorde toe-passing van AKATHERM.GarantiesBij AKATHERM worden niet alleengaranties verleend op het materiaal, dochook op de voorfabrikage en de doorAKATHERM zelf getroffen expansie-voorzieningen.I/evering via de installaieurVorst en chemischbestendigAKATHERM PE-50 heeft geen hecht-vermogen en slechts een geringe absorb-tie. Deze eigenschappen maken het mate-riaal bij uitstek geschikt voor inbeton-neren. Voorzieningen hoeven daarbij niette worden getroffen, ook niet ten aan-zien van de expansie, want het materiaalneemt de uitzetting in zichzelf op, mitsalle verbindingen trekvast zijn. AKA-THERM bouwt daarbij slechts geringekrachten op en kan daarom ook uitste-kend worden toegepast in lichte beton-konstrukties.Dokumentatieen nadere inlichtingenworden ugaarne verstrekt.BouwmaterialenBETONMAATSCHAPPIJ IDEAL N.V.KWALITEITS BETONKOMO GARANTIEMERKBETONSTENEN6 KANTE TEGELSX PROFIELSTENENMARKERINGSSTENENJuniorblokken voor woning- en utiliteitsbouwSysteemtrappen voor woningbouwFloriadesteen voor tuinmurenBreuksteen in diverse kleurenBinnenwanden van lichtbetonBekistingplaatvloerenBetonfabriek van Dijk Junior n.v.Alphen a/d Rijntel. 01720-73931Enschedetel. 05420-27276Bouwmaterialen43-dB ... voor U een begrip,door ons in praktijk gebracht.Wilt U meer informatie??y. i.,:A:Architekt Dipl. IngW. Sandhof, Aachen.Foto; Hans Grempel.Bel ons dan.Doen... informatiekost niets!U ontwerpt;Wij zorgen voor detechnische uitvoeringPapst Johanneshaus, KrefeldDit gebouw heeft...Een geluidsdichte konstruktie door dubbelealuminium venstereiementen met eenonderlinge afstand van 130 mm. De vensterszijn donkergrijs geanodiseerd en deblnnenzijden zijn eenvoudig te reinigen doortoepassing van een speciale konstruktie.Internationale Constructie Bedrijven I.C.B. N.V.Dochteronderneming van de firma Josef Gartner & Co., Gundelfingen/Donau BRDKorrespondentieadres: Postbus 1058, Post Kerkrade-West, Tel. (045)41 16 00 -- telex 56219.BouwmaterialenNVSIM'EC-uinoNPostbus 2090, Arnhemtelefoon 085-610971 S.A.Wij leveren voor de woningbouw:- Aluminium gevels- Schuiframen- Schuifdeuren- BinnendeurkozijnenGeanodiseerd of in kleur gemoffeld.Prefab betonvan Haitsma:hechte basis voorsolide bouwHaitsma maaktin de prefab-sektor o.a".:? voorgespannen heipalen *? heipalen met zachtstaal-wapening ^? voorgespannen balken voorwater-, wegen- en utiliteitsbouw? zware betonelementen? damplanken? ook in de grond te leverenHAITSMA - HARLINGEN: geheid een begrip voor grote bouwers in- en buiten NederlandlHAITSIVIA BOUWINDUSTRIE harlingenKanaalweg 14 - Postbus 48 - tel. (05178) 35 41 - telex 4 60 14Fabrieken te Harlingen, Amsterdam en Kootstertille/Fr.HBIoosthoek betonOosthoek Beton vervaardigt alle mogelijke ele-menten t.b.v. woningbouw, utiliteits- enindustriele bouw. Wij hebben dan ook 't voor-recht om aan de hand van toonaangevendeprojecten, overal in Nederland blijk te geven vanonze jarenlange ervaring en positie in de beton-industrie. Als wij dan ook ergens een hard hoofdin hebben, is dat niet in de uitvoering van uwproject als zodanig, maar eerder in de mogelijk-heid om uw referentie tot een nog betere temaken.onder architectuur van Architectenbureau v.d. Bosch enHendriks te Rotterdam, leverden wij aan het aannemersbedrijfVan Hoorn N.V. te Capelle a/d IJssel de sierbeton gevelplatenten behoeve van het Clara ziekenhuis te Rotterdam.plb] oosthoekbetonhoge rijndijk 389, zoeterwoude, postbus 3, leiderdorp, telefoon 01710-43545, telex: no.31019AannemersN.V. AANNEMINGSBEDRUF YERKERKHERWEN en AERDTAerdtsedijk 20Telefoon 08364-151 (3 lijnen)08364-374-433WONING-UTILITEITS-SYSTEEMBOUWJ. GERAEDTS en ZN N.V. Prinses Julianastraat 9^ - SWALMEN (LB)04740-1384aannemersbedrijfconstructiewerkplaatsloodgietersbedrijftimmerbedrijfThans hebben wij o.a. in uitvoering de nieuwbouw van deL.T.S. te SwalmenBouwmaterialenA. BRAATsanitaireinstallatiesaardgasverwarminglood- en zinkwerkendakbedekkingenHerenweg 162 - Wilnis - 02979-3089'iJiliMi'ilJIMHJililBESARIS N.V.KORTE KANAALSTRAAT17APELDOORN 05760-15968VOOR DIVERSE NIEUWEPROJEKTEN INAPELDOORN VERZORGDENWIJDE KONSTRUKTIE-WERKEN.O.A.C&A, HEMA ENCENTRAAL BEHEERCONSTRUCTIE & MACHINEBOUWINSTALLATIE& LASBEDRIJFMETAALDRAAIERIJ ENREPARATIE WERKPLAATSBouwmaterialennieuw!volgens rapportt.n.o. b6937muurdikte0,089 m = warmteweersfeand r. o.26 m2. 8?c/ivolgena n.e.n.1068 Z wfarmtsgel. coefficienty. o. 34 m s?c/jis geiijic aan:C 29 m s ?c/l(calkrimpvrijlicht in gewicht en spijkerbaarte verwerken als gewone baksteenbalkdragendideale hechting voor deverschillende bepleisteringente verwerken met normalemetselspecievochtopname 14 Vogeen onkosten achterafporotonvraag nu iniichtingen bij: nv handelsmaatschappij cirve nautilusstraat 141tilburgtelefoon 04250-24776na 18.00 uur 73965InrolbaretribunevoorsporthallenOp aanvraagzenden wij U gaarnede volledigedocumentatie toe.ERVEN P. A. BRUIJNINCX N.V.Smoorstraat 7 ROOSENDAAL - Tel. 01650-3 48 47 en 4 00 01Bouwmateriaiennaast onze'^vaste plafond-systemen ookDEMONTABELEKONSTRUKTIES? keuze uitvol aluminium profielenstaal - brandwerendstaal met aluminiumommanteling? max. overspanning vande platen 125x125 cm? verder in deelmaten62,5x250, 62,5x125 en62,5 X 62,5 cm en pas-platensnelle montagehoge geluidsabsorptiewasbaar-bestand tegenhoge luchtvochtigheidmontage met in- ofopbouwverlichtings-armaturenINLICHTINGENVARIANTEXenMIKROPORakoestische plafondsReferenties op aanvraag.Voor berekening en montage.BREEVAARTSTRAAT 54 ROTTERDAM 3008 POSTBUS11060 TEL.010 - 375088VOOR BELGIE: COMERTEC N.V.-S.A. HAANTJESLE1105 2000 ANTWERPEN TEL.03-384846Aannemers van grond- weg- en waterbouwkundige werkenVERHUUR ENVERKOOP VAN:Diverse pompenBronbemalings-materiaalDiesel-stroom-aggregatenWater-voorzieningenBROHBEMiLIHGBms.M OEBENVHEI LOO0220031720UITVOERING VAN:BronbemalingDiepboringenDiepwelbronnenPuls- enzandpalenDroogborentot 0 1 mKantoor en werkplaats:Kennemerstraatweg 347 - Heilo - Tel. (02200) 31720Hoge en lagedruk gasleidingPijp-, gas en waterleidingSpuiten, baggeren van zinkersBoringen, persingen en bronbemalingAlle voorkomende kabels tot 150 kvPlaatsen en montage lichtmastenTelecommunicatie en adviesbureauwmfm. IllSSHD^^^^iINDUSTRIESTRAAT 5GOUDATelefoon 01820 -18140 - 16938AannemersbedrijfAannemersSMULDERS & GRAFT N.V.Dorpsstraat 23OISTERWIJKTelefoon 04242-2136'-1?4Aannemers van BETON-EN UTIUTEITSBOUW??aannemingsbedrijf fa. j. de ruiter en zngrond-weg- enwaterbouwrsNIN?eon9O ?o eo oZ OVo.a.bestratingenrijs- en glooiingwerkenslootwerkenkabelwerkenHoleringAannemersKonA\^elmmastraat14,Huizen.Telefoonnummer: 02152-2444.Siokker Bouw Maatschappij NV.SBM bouwt woningen, recreatie-objektenen utiliteitswerken.Gerealiseerd in eigen bouwsystemen viadoelmatigeorganisatie-methodieken.SBM is gewend te funktioneren in eengeintegreerd samenspel tussen opdracht-gever, architekt en bouwondernemer.Doel: bet realiseren van een barmonischwoon-, werk- en leefmilieu.In binnen- en buitenland.SBMbouwtenbouwtenbouwt...kompleteuitbreidingsplannenzoalsKerkelandenteHilversum,waarintotnutoebijna2000woningenweidenopgeleverd.AannemersSpecialisten in prefabscholen, sporthallen,parkeergarages enindustriehallen, zowel enkellevering als kompletebouwVoor alle voorkomende burgerlijke en utiliteitswerken:HURKS BOUWBEDRIJF B.V.EINDHOVEN: ZERNIKESTRAAT 12, TEL: 040-433533 (3 LIJNEN)AMSTERDAM: KERKSTRAAT 393, TEL: 020-232236SEDERT 1916!Industrieel bouwen met voorgespannen, geprefabriceerdebetonnen T balken, dubbel T-balken, kolommen,vioerelementen, galerij- en balkonplaten enz.HURKS KONSTRUKTIEBETON B.V.EINDHOVEN: ZERNIKESTRAAT 12, TEL: 040-433533 (3 LIJNEN)WALDORPSTRAAT 252 'S-GRAVENHAGETELEFOON 182213Aannemers^W^ GEBR. JACOBSjEn AANNEMERSBEDRIJF : gew. beton^!5/" utiliteitsbouwtimmerwerkHOENSBROEKSingel 6 PP^^^HBPT^?^045-212513IMl^S^Cijkr^9w S'^vJ ''H^ >fc,*-~"0*W"~ ,.ify-^ .yyf---'"Wi--'..?^ . j^feiB... *~ ; :;*^^:Bejaardenflatj^pp^toyf'.-=;iiiifcy .'"Hoensbroek Ik J ^m^^^^Cr^ ^ ? r: i_! 'Jj;E, Ik^^Aannemersbedrijf Gebr. KniestWaiseweg 4Gendringen 08356-1491een begrip in de woningbouw-utiliteitsbouwDiversenZ6 eenvoudig en snel is de totaal nieuwe koppelings- enafdichtingstechniek voor gresbuizen d.m.v. deSTEEKMOFKDe onderlinge verbinding is een vast bestanddeel vande buizen. Kragen en spie-einden zijn namelijk voorzienvan een iiechtvaste polyurethaanbekleding, zuurvast envolkomen bestand tegen veroudering.Enige van de befangrijkste voordelen:De Steekmof K sneikoppeling? garandeert een absoluut blijvend-dicfiteen toch flexibele verbinding? vereenvoudigt en versnelt iiet (riolerings)-werk? bespaart daardoor kosten? kan bij elke weersgesteldheid worden gelegd -dus geen vorstverlet? door iiet merkteken op de kruin bij het ieggensteeds boven te houden is een glad bodem-verloop over de geliele leiding gewaarborgdLeverbare maten N.G.I. Gresbuizen metSteekmof K: 200, 250, 300 mm 0; 1.50 m. lengtein 2e lialfjaar 1972 ook 2.00 m. lengteDe Steekmof K voldoet aan de Duitse bouw- enbeproevingsnormen (P.A.-I 1866 d.d. 30-11-71ingescfireven) betreffende steekmof-verbindingen voor gresbuizen.^^N.V. DE NEDERLANDSCHEGRESBUIZEN INDUSTRIEBelfeld, Stationsstraat 9, telefoon 04705-356 telex 58123Uitgavc van hotNederlands Instituut voorRuimtcUjke Ordening en Volkshuisvesting}4e jaargang, no. 5maandhlad, mei 1973IsJRedactie Drs. R. KokMr. H. J. A. SchaapDr. N. C. SchoutenDrs. H. van der WeijdeIr. W. WissingAdres voor Redactie en Ahonnementen van Speykstraat 25, Den HaagTelefoon (070) 390121Posigironummer 290S0Advertenties\jmiLid van de Ned.Organisatie vanTijdschrift-UitgeversTarieven en inlichtingen over advertentiesuitsluitend bij PuhliciteitsbureauSpoor & Van den Berg N.V., Posthus 143,Casper Fagellaan 10, Heemstede.Telefoon (023) 286354'.Opdrachten en materiaal worden voorde le van de maand op dit adres ingewacht(pers.adv. 6e van de maand).Dit nummerhegint met een uiteenzetting van het plan Maarssenbroek.Zowel in de planvoorbereiding als in de detaillering van dat plan worden nieuwewegen hewandeld die, naar kan worden verwacht, sneller naar het gewenste doelleiden.Het daarop volgend artikel, Stadsgeografische processen, analytisch bezien, heefttot doel de vele processen die inwerken op het fenomeen stad beter te leren kennenen te beheersen. Men kan, zo stelt de auteur, de stad niet bestuderen, laat staaningrijpen in haar ontwikkeling, als men de aard van deze processen niet eniger-mate kent.Aan de hand van ,,dia's" wordt vervolgens een uiteenzetting gegeven van demethode van denkmodellen; instrumenten om de gevolgen van verschillend ge-accentueerde beslissingen zo systematisch mogelijk te beschrijven.In het artikel over ,,De erfpacht vandaag" wordt een evaluatie gegeven van 75jaar ervaring met dit stelsel. Ook de bezwaren tegen de erfpacht komen uitvoe-rig ter sprake. Hoewel met name uit de Amsterdamse ervaring blijkt dat hetsysteem duidelijke voordelen biedt, pleit de auteur toch voor gefaseerde invoeringvan het erfpachtstelsel, dit omdat er naast technische moeilijkheden ook gevoels-matige weerstanden moeten worden overwonnen.Het journaal en het verslag van de examencornmissie Diploma Planologisch Onder-zoeker en de examenopgaven completeren dit nummer.169Woord van de maandTechniek is geen wetenschappelijke bezigheid,maar een ethische (Paul Goodman in Sciences and Professions)InhoudA rtikelenJournaalBerichtenMededelingen171 Het plan Maarssenbroek, Ir. P. J. Risseeuw17S Stadsgeografische processen, analytisch bezien, Prof. Dr. G. A. Hoekveld188 Ben evaluatie van de methode van denkmodellen, V. A. M. Verkerk194 De erfpacht vandaag, J. J. Sijbrandij201 Dr. J. A. Launspach202 Examen voor het diploma planologisch oniderzoek 1972206 Binnenland208Abonnementsprijs f 40,--. Losse nummers f 5,--.De leden van het Nederlands Instimut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvestingontvangen het blad kosteloos.170maarssenbroekHet plan MaarssenbroekIr. P.J. RisseeuwIn dit artikel wordt een beschnjving gegeven van het plan voor ,,Maarssenhroek",een nieuw groot woongehied in de Utrechtse regio. Nadat de totstandkomings-wijze is uiteengezet warden een aantal aspecten van aanpak, vormgeving etdetails nader besproken.Wat is Maarssenbroek?In de Utreahtse regio bestaat een groteb^hoefte aan woningbouwmogelijkhe-den. In de gemeente Maarssen, tennoorden van Utrecht gelegen, bevindtzich de enigszins gei'soleerd gelegen pol-der Maarssenbroek (400 ha), landbouw-kundig van geen betekenis meer, diethans grotendeels als woongeibied zalworden benut. Er kunnen 8000 a 9000woningen worden geibouwd. Een deelvan de polder is bestemd voor bedrijvenen interlokale wegen.De grond was voor de heift in handenvan de gemeente, en overigens groten-deels van de v.o.f. Combinatie Stede-Ontwikkeling (C.S.O.) waarin aanne-mers en grondeigenaren participeren.Gemeente en C.S.O. hebben een con-tract gesloten, waarin geregeld is dat degronden van C.S.O. aan de gemeenteworden vertkodht, waarna de gemeenteweer ibouwterrein aan C.S.O. zal ver-kopen. C.S.O. wordt in de gelegenheidgesteld tenminste 50% van de totalewoningbouw in 'het plangeibied uit tevoeren.Voor de gemeente Maarssen, thans noggeen 20.000 inwoners tellend, betekentde ontwikkeling van een nieuw woonge-hied van bijna 30.000 inwoners een ge-weldige kraohtsinspanning gedurendeeen gelimiteerde tijd. Hierom werd be-sloten voor de planvoorbereiding vanexterne adviseurs gebruik te maken,omdat zo over grote capaciteit beschiktkon worden.Stad en Landschap werd begin 1969belast met de advisering inzaJke ruimte-lijke ordening en vormgeving. Een teamvan elf adviseurs uit zes verschillendevakgdbieden nam de voorhereiding terhand. Zo ontstond in ongeveer drie jaar(er was geen structuurplan!) het be-stemmingsplan Maarssenbroek, dat on-langs de goedkeuring van het Collegevan Gedeputeerde Staten van Utrechtverwierf (behoudens enkele woorden uitde voorsdhriften).Aanpak van de planvoorbereidingDe planvoorbereiding is ongewoon ensoms wat tumuitueus verlopen. C.S.O.gaf in 1968 opdracht aan vier architec-tenbureaus tot het ontwikkelen vanstructurele ideeen voor de ontsluitings-mogelijkheden van Maarssenbroek alswoongebied. Als basis diende een aantaltoen bekende sociografische gegevens,alsmede een, toen in feite reeds ver-ouderde, structuurschets (tekening) vanMaarssen.Deze opdracht resulteerde in vier tame-lijk ver gedetailleerde architectonisch-stedebouwkundige ontwerpen (eind1968). Deze heibben het plan fHnk in depubliciteit gebracht, en zij hebben ookoverigens als ikatalisatoren voor de me-ningsvorming omtrent Maarssenbroekgewerkt.Zo werd in eerste instantie de gemeente-^B llw beslaande c.q. geprojecleerde sledehjkc gebieden^S^^ industriegebieden^^a^m beslaande en geprnjecteerde hoofdwegen^=.m^ spoorwegcnfig. 1. Maarssenbroek in regionaal verbandraad van Maarssen geroepen tot hetdoen van uitspraken over de doeleindendie in Maarssenbroek dienden te wordennagestreefd. Uit deze doeleindenformu-lering (1969) wordt het volgende geci-teerd:-- ,,Gezien het feit dat de realiseringspoedig zal moeten plaatsvinden, zal eenzo hoog mogelijk percentage van dewoningen in laagbouw (eengezinshui-zen) moeten worden uitgevoerd. Dewoonwaarde van woningen in laagbouw(in het komende decennium te bouwen)is groter dan die van woningen in hoog-bouw. De grote populariteit van eenge-zinshuizen bij bewoners en beleggers zalhet mede mogelijk moeten maken debebouwing met gewenste spoed te reali-seren. Op het gegeven terrein lijkt eenverdeling van 70% eengezinshuizentegenover 30% hoogbouw (boven deliftgrens) nog juist haalbaar ^); daaromwerd (bepaald dat een dergelijke ver-deling dient te worden nagestreefd.-- Van groot belang is de positiekeuzeten aanzien van de vraag of hoogbouwen laagbouw al of niet gemengd moe-171fI Arendstedeten worden. Uit visueel oogpunt kaneen menging, vooral op een maquette,interesant, zo niet verleidelijk zijn. Hetgrote probleem is echter hoe een even-widhtige woonomgeving op te bouwenmet zulke ongelijke elementen in elkaarsonmiddellijke nabijheid. Een gemengdeverkavelingsvorm betekent naar haaraard een compromis. Goede contactentusen buren in hoogbouw enerzijds enlaagbouw anderzijds worden niet ge-makkelijk gelegd, terwijl de laagbouwveel van zijn privacy en bezonningskan-sen verliest door menging met hoog-bouw. Het gevoel van hoogte bij deflatbewoners wordt versterkt door deaanwezigheid van lage gebouwen rond-om. De ludhtwerveHngen rondom hogegebouwen hebben een onaangename in-vloed op de bewoningswaarde vanlaagbouw dichtbij en op de gebruiks-waarde van publieke openbare ruimtendaartussen. Het antwoord op al dezebezwaren luidt: scheiding van de sferenvan hoogbouw en laagbouw. Daarmeewordt voorkomen dat de hoge gebou-wen worden misbruikt voor verhogingvan de dichtheid in een overigens uitlaagbouw bestaand woongebied, waarbijzij dreigen alleen als architectonischaccent te gaan fungeren. Bedacht dientte worden dat het belangrijkste doel datmet hoogbouw bereJkt zou kunnen wor-den het scheppen van open ruimte is.Door menging met laagbouw gaat dezeopen ruimte verloren.Resumerend wordt als uicgangspuntaanvaard, dat hoogbouw en laagbouwduidelijk van elkaar worden gescheiiden,en op de meest daarvoor gesdhikteplaatsen worden gesitueerd. Voor hoog-bouw kunnen in dit plan twee situe-ringscriteria gebanteerd worden, nl. na-bij winkelcentrum en station, en aan derand van het woongebied. Een centralesituering betekent dat de relatief hogebebouwingsdichcheid van hoog'bouw zogunstig mogelijk ten opzichte van be-paalde voorzieningen wordt geprojec-teerd; een randligging kan de sohaduwvan hoge gebouwen buiten het plange-bied doen vallen en kan ook bepaaldeuitzichtmogelijkheden geven voor debewoners. In het plan-Maarssenbroekkunnen de voordelen van beide situe-ringscriteria worden gecomhineerd doorde hoogbouw aan de oostzijde van hetplan te concentreren, in relatie metstation en winkelcentrum, en met demogelijkheid van uitzicht over hetAmsterdam-Rijnkanaal. Zo komt ookhet zwaartepunt van de bevolking vanMaarssenbroek zo dicht mogelijk bij debestaande dorpskern te liggen.-- Het centrum van Maarssenbroekware in relatie te brengen met hetstation. Hierdoor kan een centraal puntvan activiteiten ontstaan, dat nog rede-lijk dicht bij het bestaande dorp ligt.-- Flexibiliteit in de wijze van groeienvan het woongebied Maarssenbroek isnoodzakelijk, hetgeen echter niet magleiden tot aantasting van eenmaal geko-zen hoofdlijnen, zodat een onevenwich-tig geheel zou ontstaan. Een logischegroeiwijze, gebaseerd op in het planverankerde uitgangspunten, die zijnaangepast aan de geleidelijke totstand-koming ervan, behoort tot de onmisbarecriteria waaraan het plan moet vol-doen".Bij de aanvaarding van de hierbovenvoorgestelde criteria bleek het mogelijkhet structurele idee van een van de inopdracht van de Combinatie Stede-Ontwikkeling vervaardigde plannen tekiezen als basis voor de verdere voor-bereidende werkzaamheden. Ook ompraktische redenen was het noodzakelijkeen keuze te doen, zij het dat deze keuzezioh beperkte tot de doeleinden voorhet vast te stellen bestemmingsplan.Alleen het onder motto ,,Polderstad"ingezonden ontwerp bleek te voldoenaan de genoemde criteria. Het bleek vande hand van de Eindhovense architectenDe Jong, Van Olphen en Bax te zijn.Reeds terstond nadat de gemeenteraadzijn voorkeur had uitgesproken voor hetstructurele idee ,,Polderstad", werd hetduidelijk dat op grond van nader on-derzoek het toenmaals voorhanden zijn-de ,,programma van eisen" en het daar-op gebaseerde ontwerp waarschijnlijkdrastische wijzigingen zouden onder-gaan.Inderdaad bleek na gedegen onderzoekdat het ontwerp ,,Polderstad" op essen-tiele punten moest worden gewijzigd.Het plan ziet er thans dan ook geheelanders uit dan de ,,pilot study" Polder-stad, zoveel anders zelfs, dat de ont-werpers van dit structureel idee, advi-seurs van C.S.O., met wie aanvankelijkdoor de gemeentelijke adviseurs nauwwerd samengewerkt, zidh op een gege-ven ogenblik geheel hebben gedistan-tieerd van het evoluerende stedebouw-kundige plan.Deze ontwi'kkeling, die zeker op zich-zelf betreurd kan worden, is evenweleen gevolg van een aantal duidelijk aan-wijsbare oorzaken, te weten onder meer:1. Een onduidelijke opdrachtformule-ring van de opdradhtgever van de ar-chitecten (de tegenspeler van de ge-meente).2. Een te zeer monodisciplinair-archi-tectonische aanpak door uitsluitendarchitecten enerzijds tegenover een in-terdisciplinaire aanpak met een grotegedragswetenschappelijke inbreng bij degemeentelijke adviseurs anderzijds.3. Een overschatting van de mogelijk-heden van de in ,,Polderstad" gevolgdezgn. ,,SAR-methodiek" buiten de wo-ningbouw in engere zin, met name deillusie dat deze techniek een kader zoukunnen geven voor een gedragsweten-schappelijke inbreng in een plangebiedvan deze omvang.4. Een te geringe inpassing van ,,Polder-stad" in de gegeven terreinsituatie (bij-voorbeeld op het punt van bestaandeinfrastructuur, waterhuishouding en be-planting).5. De gedachte dat het hier ging om eenuitvoerbaar ,,prijswinnend" idee inplaats van een ,,pilot study" die meervertrekpunt dan uitigangspunt was.6. Een onderschatting van de maat-sdhappelijke dynamiek zowel in devoorbereidingsfase als in de prognose-termijn van het plan.7. Een gemis aan kennis van de juridi-172?;siiK!'^figs'!! e!i n'it>ttitiir(Sisivt)>i:TiuMH8*nJu I'Tvr.O^'kj^jat'.i'Schema autowegen Schema fietsverhindingenr--tI W---'--*--'r 1;M. ill \\ V,V. * "~\ l:ml r^1ie>^A-/ , \ 1rA,Bmills ;^^-^^'^ -^^F ?? jted* 1"*'^\ ' i f\ |;illll:,: ,.,1.-.;..-.,.,>:->:: F?Wa#J?Hr \\ t \w;\ i \. :iir \ \ \ '^\ ^:;::;.;::.:]::.;;;:.; ^;: :::;, :;i;!5^? t\ ^\ \ \m \ \ \ \...... ..4...:.:.-\ \ \--.iosgilsiSii .ilifh. tt^hi---- u??f!ivi4?*wv?fe l!JO:-J?CU , 1 I. f ..?' iHtSi^.l....... MUtii