E^^fWILVMbikshuisvestin12 65e jaargang, december 1984DenkraamTheorievorming in de ruimtelijke ordeningPlanologie met toekomstGroeikernen en groeisteden: AlmereDPO nieuwe stijiBegroting VROM 1985Inspraak in de ruimtelijke ordeningBestuurskundige bespiegelingenIn PlanologenlandAROB-trendsNieuwe publikatiesNieuws van de Raad van AdviesNieuws van de Raad voor de VolkshuisvestingsamsomReynoramenen deuiren...AluminiumGoed!AluminiumGoede proiielen van Reyno zijn een duurzame enwaardevoUe investering voor elk huis en projekt. Leverbaar inbijna alle kleuren! Eenmaal goed gemonteerd, blijven ze zomeren winter perfekt sluiten. Het Reyno programma is onderverdeeld in twee versies; Reyno en het geisoleerde Reynotherm.De laatste heeft een zogenaamde koudebrug verbinding. Inkombinatie met dubbele beglazing is dit de meest idealemethode om te besparen op de energiekosten! In totaal biedtReyno de keus uit 9 series met elk hun specifieke toepassingen.De kwaliteits-eisen van Reyno liggen hoog, de profielen voldoenderhalve aan alle gestelde normen. Kortom, Reyno staat voor eenAluminiumGoed produkt!.1 ,rFjjReynolds Aluminium Verkoop CentralePostbus 30 3840 AA HarderwijkTel.: 03410-16824 Telex: 47178Bon voor meer informatieWilt u meer welen over AluminiumGoede Reynosystemen,vultu dan deze bon in. Uitknippen en in een enveloppe aan onsopsturen.Naam:Adres:Postcode: Plaats:steenhouwerijnatuursteenhandelvan wezelM^Cruquiusstraat 29-33 Postbus 5121 4380 KC VlissingenTelefoon 01184-12116Ruim 70jaar gespecialiseerdin het vervaardigen van grafzerken,kruisen en monumentenRestauratiewerkzaamheden in natuursteenMarmeren vensterbanken,tafelbladen, trappen entrapbekleding, tegels voor vloerenen wanden, marmer en leisteenvloeren. VERWARMINGSTECHNIEK1? Centrale verwarminga. dikwandig (2 pijpsysteem)b. dunwandig (2 pijpsysteem)c. eenpijpsysteem inafwerkvloerend. tweepijpsysteem inafwerkvloeren1? Heteluchtverwarming.? Air-conditioning.? Warmteterugwinningssystemen.? Infra-rood verwarming.? Mechanische afzuiging.? Natuurlijke ventilatie.? Constructiewerk.1 Service mogelijk voor alleinstallaties binnen 24 uur opcontractbasis1 mVAN WALSEM1 INSTALLATIEBEDRIJVEN BVREACTORWEG 17, 3542 AD UTRECHTTEL. 030-440443Vakature,^&,Xgemeente oosterhoutBij de afdeling ruimtelijke ordening en ver-gunningen van de dienst openbare werkenkan geplaatst worden eenMEDEWERKERADMINISTRATIEVE-EN JURIDISCHEZAKEN M/V(deeltijdbetrekking 32 uur/week)Functie-inhoud:De afdeling is belast met beleidsvoorberei-dende en uitvoerende taken, die voort-vloeien uit de wet op de ruimtelijke orde-ning, de woningwet, de wet op de stads- endorpsvernieuwing alsmede de milieu- enverkeerswetgeving.De aan te stellen functionaris zai in het bij-zonder worden belast met:- het opstellen van voorschriften en toe-lichtingen voor structuur- en bestem-mingsplannen;- het administratief en juridisch begelei-den van bestemmingsplanprocedures.Daarnaast kan de functionaris worden inge-schakeld bij de uitvoering van alle overigetot het taakgebied van de afdeling beho-rende werkzaamheden.Functie-eisen:- Diploma HBA danwel een juridischeopieiding op academisch niveau;- ruime ervaring op het terrein van deruimtelijke ordening en wel met name inhet opstellen van bestemmingsplan-voorschriften en -toelichtingen.Salaris:Afhankelijk van opieiding en ervaring maxi-maal f342^,- bruto per maand.Belangstellenden worden uitgenodigdbinnen 10 dagen schriftelijk of telefonischeen sollicitatieformulier aan te vragen bij deafdeling personeel en organisatie van degemeentesecretarie, Slotjesveld 1,4902 ZPOosterhout. Telefoon 01620-89321.DakbedekkingenHETJANSSEN-DAK'N KOHPLEET DAKVOOR SNELLE HONTAOEIdeaal voor woningen waarvande ruimte onder de kap alswoonruimte dient, of waar eenafgewerkt plafond isvoorgeschreven.Speciaal voor woningwet-bouw.De elementen dekken 10 a18 m' ineens en hebbendaktengels en panlatten.Montagetijd: ongeveer 20minuten per m".Het JANSSEN-DAK is gemaakt vande baste materialen, zodat deopdrachtgevers en/of bewoners NIETna verloop van.tijd voor verrassingenkomen te staan.Bel even met onze afdelingBouwindustrie, voordat U metontwerpen beglnt.BVHOUTHANDEL JANSSENHuismanstraat 20, Postbus 30,6851 AA HuissenTel. 085-259017 Telex 45920 FINIM8933 AJ. LeeuwardenAchter de Hoven 2aTel. 058-129809Prive: 058-886107IsoRockBVSpouwmuurisolatie Thermopanedaken, vioeren, begiazing,en renovatieprojektentotalewoningisolatieLSSM!^ steenwolbouwershuisnieuwbouwpremie A en B sektorstadsvernieuwingrenovatiegroot onderhoudOp aanvraag sturen wij u graag onze brochure toe.Schilderwerkenvanproiekten ^Al 75 jaar specialisten inbeschermingen verfraaiing.bv AannemingsbedrijfBm?HouweLinBenHardinxveld-GiessendamKantoor: Buitendams489Postbus 13 -- 3370 AA Hardinxveld-Giessendam Telefoon 01846 - 7500Hinderwet programmavezkeerslawaai- ^en konstruktie- j^~~berekeningen Eks'Gesneden koek voor de Victor 9000- Programma 'HUP'-onderhoud enbeheer van bestanden met sorteer- enselekteer mogelijkheden.? Verkeerstellingen*- Berekening verkeerslawaai (Hasko-ning).- Berekening industrielawaai CTPD).- Berekening gevelisolatie (TPD),- Algemeen Raamwerkprogramma.- Raamwerken beton met 2e orde.- Raamwerken staal met 2e orde.- Betonkonstrukties.- Autocad: 2-dimensionaal tekenpro-heisterkampVictor 9000:- Computer van he. j_- Best verkoctite 16-bits micro-computer in Europa.- Projekten administratie.- Financiele administratie.- Tekstverwerking.- Spreadsheet progiamma's.- Database programma's.- Kommimikatie programma's.- Local Area Network.-Enz,*Verwerking van verkeerstelgegevens.. tieeswijk-dmther hengelo (o) Utrechtelo, tel.: 074-437992.IMeer weten?Stuur deze bon inI als brief gefran-keerde envelopI near,I Heisterkamp en' Partners,I Willemstraat 67,7551 DL HengeloIIBONNaamAdresPostcodeWoonplaats _TelefoonH.A. DE KONING BV.Hassinkweg 9 7556 BV HengeloTelefoon 074-913692Ingenieursburo'sm--van den bergbouwkundig adviesburoi^ Konstruktieve begeleidingbij het bouwkundig ontwerpvan nieuwbouw en renovatie.'i^ Berekenen en tekenen vandiv. konstrukties voor be-stek en uitvoering.^ Bestekomschrijvingen enbegrotingen.K Toezicht bij hei- enbetonwerk.bouwkundig adviesburo j. van den berg b.v.otto hahnstraat 723069 kv rotterdamtelefoon 010-219033,^^^mmSNELS/OUWDEUREN'Pi'Robuuste snelvouwdeuren voor parkeergarages,veilinghallen, bedrijfs- en prlve-terreinen. Een tochtvrije afsluitingen goede bescherming tegen vandalisme. Automatisch tebedienen met behulp van een detectie-lus of een kaartlezer,dus goedkope toegangscontrole. Dag en nacht werkend.Voor informatie 01802-2030.?t Eikelenboom Staalbouw??I Snelvouwdeuren1*1 Rising stepsNi|verheidscentrum 6, Postbus 6.2760 AA Zevenhuizen ZH, Tel. 01802-2030.Hetmessnijdtvantwee kantenFiscale aftrekbaarheidGroot onderhoudThermische isolatie:Dubbele beglazingVoorzetramenDak- spouw en vioerisolatieRenovatie van:Kozijnen inhardhout, Itunststofen aluminiumDak en vioerconstruktiesBrond/tofbe/poring50%hQQlbQQrVraag vrijblijvend informatie ofprijsopgave bij:Jonkerstraat 36, 1738 BP Waarland, tel. 02262-1641l.P.Bakkum, Tel. 02269-2125Weg- en waterbouw TransportCARPAVE voor'n stroef en stabielwegdekVoordelenMet CARPAVE voorkomtU spoor- en ribbelvorming,scheuren, stopstrepen en"stripping" (loslaten vande bitumenhuid van desteen). Zelfs bij nat weerblijtt het wegdek stroefmet CARPAVE. Bovendienneemt het gemakkelijkvocht op, zonder bij vorststuk te vriezen.CARPAVE is bestand tegenvorstbestrijdingsmiddelen.SamenstellingCARPAVE is flexibel genoegcm de zettingen van deondergrond te volgen. Doortoepassing van gebrokennatuursteen, zand en vloei-bitumen is CARPAVE zowelflexibel als stabiel.Voor blijvende marketingvan b V. parkeerterreinenis CARPAVE ook in kleurleverbaar.De folders liggen voor Uklaar, bel even!Koudasfalt bvTelefoon 01820-24344Gouderaksedijk 34 Postbus 377 2800 AJ GoudaGv*ae|iVerhuur van aannemers-en wegenbouwmaterieel.TRANSPORTGROEPCoop Vervoersonderneming b.a.Lijndenweg 3, Postbus 59,1940AB BeverwijkTel 02510-24741 Telex 35241HIRekenen opMATRIX softwaremicro-computers? konstruktieberekeningen ? kalkulatiebouwfysika -administratieve pakkettenSOFTWARE INNOVATIE CENTRUMgroenestraat 2^4 nijmegenbel voor informatie 080-5619 23SGHILDERWERKENTelefoon 058-135055* Telex 463998901 BH Leeuwarden, Postbus 526IJmuiden 02510-27091Grouw 05662-2268? Renovatie-Restauratie? Utiliteits- en woningbouwBruggen over spoor en water te Weespen Loenen voor Rijkswaterstaat^o 009 OCC3 1> ;/: djc o OJOJ^ oCJ OJa o C3C3 Xi-Ccl__ UM U( ^ ^rd P3 :d CZ rt?3 C3 ri rt rtD- QJ C C C c c cajOJ) ^ c C c c c ^aj "5 IJ OJ _1J _a> o OJ.c D-OJ!-c '^ L5 Lc ^ y.u ^ o o u o po '^ y: J-)u t- "O.c c^ a3 (L) ID u OJ> > > ^ > "^- (N C^ ?^ yr^ ^ r^ oc1. theoriebegripinterne differentiatieverschillen naar orientatieverschillen naar facet en sectorver.schillen naar actieniveauverschillen naar beleidsniveauverschillen naar theoriegebruiktijdsaspecten2.3.4. o O5. o ? ?6. o ? O ?7. o O8. o o o ? ? O? direct gecorreleerdO indirect gecorreleerd variabelen handelingscontextDe tweede reden is, dat bij haperingenin dit stuursysteem tevens de fysiek-ruim-telijke organisatie van het milieu in gevaarkan komen. De zelf-regulerende mecha-nismen in deze sfeer zijn immers reedsvoor een belangrijk deel overgenomendoor een intervenierende regulatie vanmaatschappelijke aard, waarvoor de zorgjuist voor een belangrijk deel aan datstuursysteem is toevertrouwd.Kortom, zowel "ter wille van de samen-leving" als "terwille van het milieu" lijkthet dringend gewenst dat er in de standvan zaken rond theorie en theorievormingin de ruimtelijke ordening veranderingkomt^s). Maar hoe kan zo'n veranderingworden bewerkstelligd? Conform mijntoezegging aan het begin, besluit ik ditartikel met een tweetal aanbevelingenvoor een eerste stap daartoe^^).Een eerste aanbeveling is, om het amorfaandoende beeld van de stand van zakenrond theorie en theorievorming in deruimtelijke ordening, dat door deze glo-bale verkenning al enigszins zichtbaarkon worden gemaakt, via een gericht on-derzoek verder aan te scherpen. Met namevoor die variabelen welke, zoals in hetvoorgaande overzicht werd aangegeven,elkaar ondersteunen en versterken. Eendergelijke aanscherping zal stellig hou-vast kunnen bieden aan vragen als: Aanwelk soort onderzoek is er met betrekkingtot de ruimtelijke ordening nu eigenlijkbehoefte? Moet het zwaartepunt welsteeds liggen op de categorie wetenschap-pelijke theorie? Is onderzoek met betrek-king tot bijvoorbeeld de categorie norma-tieve theorie niet minstens zo belangrijk?Hoe zou zulk onderzoek moeten ge-beuren? En wat kan de rol van de weten-schap daarbij zijn?Vermoedelijk zal een aanscherping vaphet amorf aandoende beeld al spoedigstuiten op het feit dat er in de ruimtelijkeordening op facetniveau nauwelijks eenbegrippenkader voorhanden is om expli-ciet te maken waar het op dit integratie-niveau nu precies om gaat. Een tweedeaanbeveling is daarom, serieus te werkenaan een consistent analysekader voor deruimtelijke ordening, waarin zowel deStedebouw en Volkshuisvesting, december 1984Het beste vlakglas komt nu uit het vlakke landGlaverbelMaas(Sedert loktxDberdPEiait in Tlel demodernste floatglasfabriekter wereld.Voor alle nuttigeinformatie overvlakglas belnr. 03440/16414.Innovatie en technologisch. meesterschap.Haal een hoger rendement uit dezelfde ruimteMeer doen op een gelijk aantal vierkante meters door vouwwanden of Zonder dat het u tot iets verplicht, leggen wij u uitvoerbare/verplaatsbare panelenwanden. Een ruimte vergroten of een ruimte splitsen betaalbare ideeen voor. Telefoneer:in afdelingen die elkaar (ook wat het geluid betreft) niet kunnen storen. Mobiac bvdiariacfliaPrinses Margrietstraat la2841 TP MOORDRECHTtelefoon 01827-2685telex 20488 plana lOB^CM&-LHvimmxv^^wVAAA Ai ttWBelomgemstalsueenbeterestoelioektom de hele dag imri in te werkeazonderlichamettfimoe fe woi^en.BelonsookalsBfeeteelfe hebtaan eendnidelp-pfoneiieen tmUem ^gmtlng woorde completemricMit^ wait een pond ofeenetoge. fclifmt^ IteitBInneftbovwzmim?&AP*?ken bent Ml meubltorty^, betlmmemg ofCoffering, wertmhflm em, Zmim Imt omlets ofalles goat^mfr- -- -'-'^?ii fmeflrrmfImf Infetmur Mef u nw ?*!*? Bittrmn'b^mw ^t i J^/\ lit *f""^IkDeKlerkBinnenbouwbvbetimmeringen &projectinrichtingIndustriewegl353044 AS RotterdamTel. 010-150800Telex 24047VItheorievorming in de r.o.substantiele als de procedurele dimensiesin onderlinge samenhang tot een be-spreekbare entiteit zijn samengevoegd.Wellicht zal blijken dat het gewenst is omhierbij aansluiting te zoeken bij soortge-lijke kaders (of aanzetten daartoe) voorandere velden of facetten waar geinte-greerde sturing gewenst is.Wat de tweede aanbeveling betreft rea-liseer ik mij dat ik een lastige opgave for-muieer. Maar, "wat gedaan moet wordenis de moeite van het doen waard, ook aldoen we het (nog) niet zo goed" (Maslow,1974); en een heksenketel in bedwang tekrijgen loont de moeite toch!Noten1Met ruimtelijke ordening bedoel ik hier hetoverheidshandelen, gericht op "het zoekennaar en het tot stand brengen van de bestdenkbare wederkerige aanpassing van ruimteen samenleving, zulks ter wille van de samen-leving" (Cie Van Veen, 1971).2De taakstelling van de planologie in deze zinwerd in 1973 door de Sectie Planologie van deAcademische Raad (SPAR) in haar NotaTaakverdeling samengevat.3Ook in de nota van de SPAR (1973) wordt in detaakomschrijving van de planologie gesprokenvan beschrijvende, verklarende en normatievetheorievorming.4Zie voor de betekenis van theorieen binnen hethandelingsproces o.a. Schutz (1973).5Zie voor de complexiteit van de handelingscon-text van de ruimtelijke ordening o.a. Kleef-mann (1984).6Zie voor de mogelijke preciseringen van hetwetenschappelijk theoriebegrip o.a. Konings-veld (1976).7Aan statistische registratie van vormen vangebruiksgedrag kan zelfs niet het predikaatbeschrijvende theorie worden toegekend, om-dat daarvoor minstens vereist is dat ook debetrekkingen tussen interne en externe varia-belen wordt aangegeven en dat vergt minimaalom een gezichtspunt of "zoeklichttheorie"vooraf.8Zie met betrekking tot voorwaarden van ade-quaatheid o.a. Schutz (1973).9Zie met betrekking tot de hier bedoelde con-currentie ook Kuhn (1970).10Zie met betrekking tot beperkingen op dit punto.a. Heijnsdijk (1970).11Zie voor de wetenschapstheoretische aspectenvan het onderzoek in de ruimtelijke planningKleefmann (1980).12Zie met betrekking tot de hier bedoelde diffe-rentiatie ook Hofstee (1973).13Voor wat betreft de gedifferentieerdheid inpolitieke intentie zie o.a. De Wetenschappelij-ke Raad voor het Regeringsbeleid (1983).14Zie met betrekking tot het planningsdebat opdit punt Van der Cammen (1979) en Kreukels(1980).15Met name de problemen rond de verticale enhorizontale bestuurscoordinatie krijgen daar-bij veelal een bijzonder accent.16Zie voor deze zogenaamde tweesporigheid vanhet ruimtelijk beleid o.a. Brussaard (1976).17Zie voor de verhouding tussen sector- en facet-beleid o.a. Cie Vonhoff (1980).18Zie voor een heldere uiteenzetting van debegrippen multi- en interdiscipline Heijnsdijk(1970).19Dit hoeft niet te betekenen dat er op beheers-niveau uitsluitend sectorgeorienteerde theoriewordt aangetroffen. Integendeel, bij een zorg-vuldige beheersplanning, waar (bijvoorbeeldvia participatie van betrokkenen) meer zakenin de beschouwing worden betrokken dan for-meel vereist lijkt, zal mede van facetgeorien-teerde theorie gebruik worden gemaakt.20Bewuste terugkoppeling van beheersaspectenvia het inrichtingsniveau naar het bestem-mingsniveau zal het optreden van verschijnse-len van inconsistentie vermoedelijk belangrijkkunnen beperken.21Zie voor het hier gemaakte onderscheid tussenplanners en planningsvormen Kleefmann(1984).22Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld hethoogbouw-laagbouw debat in de zeventigerjaren, de ontwikkehngen met betrekking tothet miheubeheer e.d.23Overigens moet het effect van nieuwe beleids-programma's in de praktijk wellicht gerelati-veerd worden, zie op dit punt o.a. Cie Vonhoff(1980).24Zie voor de integratie-aspecten van het over-heidsbeleid ook Kleefmann (1984).25Zie met betrekking tot het belang van samen-leving en milieu ook de modificatie in de orien-teringsnota (1973) van de door de Cie VanVeen (1971) gegeven (en op het werk van deFransman Rouge teruggaande) oraschrijvingvan ruimtelijke ordening.26Zie voor een uitvoeriger behandeling van dezeaanbevelingen Kleefmann (1984).LiteratuurBrussaard, W., 1976, Nieuwe juridisch-be-stuurlijke ontwikkehngen in de ruimtelijke orde-ning. Alphen aan den Rijn.Cammen van der, H., 1979, De binnenkantvan de planologie. Muiderberg.Cie Van Veen. 1971, Rapport van de Commis-sie Interdepartementale Taakverdeling en Cobr-dinatie. 's-Gravenhage.Cie Vonhoff, 1980, Elk kent de laan die der-waarts gaat; Rapport nr. 3 van de CommissieHoofdstructuur Rijksdienst. 's-Gravenhage.Faludi, A., 1973, Planning Theory. Oxford.Haan de. P., 1973, Cobrdinatie van de admi-nistratieve wetgeving inzake onroerendgoed; in:Handelingen 1973 der Nederlandse JuristenVereniging. 's-Gravenhage.Heijnsdijk, J., 1970, De interdisciplinaire be-nadering in wetenschapsbeoefening en weten-schapstoepassing. Rotterdam.Hofstee, E.W., 1973, Differentiele .soaologie.Wageningen.Kleefmann, P., 1980, Theoretische achter-gronden van onderzoekmethoden in de ruimtelij-ke planning; in: Landbouwkundig Tijdschrift;'s-Gravenhage.Kleefmann, F., 1984, Planning als zoekin-strument. 's-Gravenhage.Koningsveld, H., 1976, Het verschijnset we-tenschap. Meppel.Kreukels, A.M.J., 1980, Planning en plan-ningsproces. 's-Gravenhage.Kuhn, Th.S., 1970, The structure ofScientificRevolutions. Chicago.Maslow, A.H., 1974, Psychologic van de we-tenschap; ned. vertaling. Rotterdam.Orienteringsnota, 1973, Deel 1 vandeDerdeNota over de Ruimtelijke Ordening; 's-Gra-venhage.Schutz, A., 1973, Collected Papers I, II enIII; 's-Gravenhage.Sectie Planologie van de Academische Raad,1973, Nota inzake taakverdeling bij het weten-schappelijk onderwijs in de planologie; 's-Gra-venhage.Wetenschappelijke Raad voor het Rege-ringsbeleid. \983, Beleidsgerichte Toekomstver-kenningen; deel 2. 's-Gravenhage.Stedehouw en Volkshuisvesting, december 1984 mPlanologie met toekomstir. M. Bierman* Als het juist is dat in tijden van crisis de voedingsbodem wordt gekweekt voor vernieu-wng, een creatief moment, ja zelfs een doorbraak, dan staat ons in de planologischearchipel nog wat te wachten.Want of nij ons werk nu definieren als planologie of als ruimtelijke planning, het "vak"maakt onmiskenbaar een crisis door.Bestuurscentrisme en deJan-Salie-planologieOp het fragiele fundament van een nogmaar net ontloken wetenschapsgebiedwerd onder druk van de politieke actuali-teit van dejaren zeventig veel te snel eenimmens procedureel bouwwerk opgerichten met de daarbijbehorende beleidsamb-tenaren bevolkt. Hier kan men terechtspreken van de zeve