De WoningbouTTvereenigingUitgave van den Nationalen Woningraad, Algemeenen Bond van WoningbouwvereenigingenAdres voor Redactie en Abonnementen : Roelof Hartplein 4, Amsterdam Z., Telefoon 24298Adres voor Advertenties: Keizersgraeht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128Febr. 19404eJaargang No. 2KrotopruimingIn de achter ons liggende jaren heeft onze Raad krachtigactie gevoerd voor krotopruiming en woningbouw tervervanging van krotten. Deze actie vond haar hoogte-punt in het landelijk congres, uitsluitend aan dit onder-werp gewijd, dat in Januari van het vorig jaar te Am-sterdam gehouden werd. Dit congres, dat een nadrukke-lijke demonstratie werd van het in uitgebreiden kringlevend verlangen om de krotopruiming te maken tot eenobject van werkverruiming, heeft ongetwijfeld ook opde Regeering indruk gemaakt. Wij constateerden tochhet verschijnsel, dat in het voorjaar van 1939 de Regee-ring, die zich tevoren bij monde van den Minister, belastmet de uitvoering van de Woningwet, nadrukkehjk hadverzet tegen het denkbeeld van versnelde krotopruimingtijdens de crisis, bereid bleek dit denkbeeld in overwe-ging te nemen. Deze overweging blijkt uiteindelijk tehebben geleid tot het besluit, vervat in de circulaire van6 Januari j.l., om ter bevordering der krotopruiming2Y2 pCt. voorschotten van rijkswege beschikbaar testellen.Een en ander overziende, zou men zeggen, dat de Wo-ningraad alle reden heeft om met voldoening op zijn actieterug te zien. Toch is onze vreugde niet onvcrmengd.De oorlog heeft de situatie radicaal veranderd en heeftaan de periode, die zoo bij uitstek geschikt was om devernieuwing van den woningvoorraad ter hand te ne-men -- de periode, waarin groote werkloosheid gepaardging met lage bouwkosten en lage rente, -- een eindegemaakt. De beste tijd voor krotopruiming is ongebruiktvoorbij gegaan.Daar komt bij, dat de oorlog andere, dringender zorgennog dan die voor de vernieuwing van den woningvoor-raad, heeft opgeroepen. Door de stijging van rente enbouwprijzen, door de uit de onzekerheid der tijdenvoortvloeiende vergrooting van het risico, is de woning-voorziening zelve in gevaar gekomen. De cijfers der se-dert Augustus 1939 afnemende activiteit in het bouw-bedrijf spreken in dit opzicht een duidelijke taal. Hetspookbeeld van den woningnood doemt in de verte op.In tegenstelling met in de achter ons liggende periodemoet thans de dreigende woningnood als staatsvijandNo. 1, de krottenvoorraad als staatsvijand No. 2 wor-den beschouwd.Wil het vorenstaande zeggen, dat de circulaire van 6Januari j.l. onze instemming niet heeft? Deze gevolg-trekking zou volslagen onjuist zijn. Het wil alleen zeg-gen, dat maatregelen ter bevordering van krotopruimingthans niet meer het effect kunnen hebben, dat zij zoudenhebben gehad, indien de Regeering ze op het daarvooraangewezen tijdstip had genomen. Het wil ook envooral zeggen, dat de Regeering minder dan half werkdoet, wanneer zij met dezen maatregel volstaat. Ze be-hoort dergelijke maatregelen thans ook te treffen terbevordering van de normale woningvoorziening.Waar wij in ons vorig nummer over dit laatste uitvoerighebben geschreven, beperken wij ons thans tot de krot-opruiming. Ook al staat deze in onzen gedachtengangthans op het tweede plan, dan nog is het van de grootstebeteekenis, dat de circulaire van 6 Januari zoo ruimmogelijke toepassing vindt. Want tot elken prijs moetvoorkomen worden, dat de achterstand in de krotoprui-ming, die er bij het uitbreken van den oorlog reeds was,tijdens den oorlog nog toeneemt. Zelfs moet gepoogdworden dezen achterstand uit den weg te ruimen.Opent de nieuwe regeling daartoe de mogelijkheid?Naar onze meening wel. De renteverlaging tot 2)/^ pCt.zal een zoodanig effect hebben, dat de tot dusverre doorden oorlog veroorzaakte stijging der bouwkosten erdoorwordt opgevangen. De normale woningwetbijdrage,welke naast de renteverlaging van kracht blijft, maakthet mogelijk de huren der woningen terug te brengen toteen peil, dat in het algemeen niet te hoog behoeft teworden geacht voor de gezinnen, waarvoor de wonin-gen bestemd zijn.Voor den oorlog stuitte in een aantal gevallen de krot-opruiming af op gebrek aan activiteit bij het betrokkengemeentebestuur, terwijl daarnaast de bij de Regeeringheerschende opvatting, dat in een crisisperiode metkrotopruiming de noodige voorzichtigheid moet wor-den betracht, allerminst geeigend was om de activiteitte stimuleeren. Thans blijkt de bonding der Regeeringruimer te zijn geworden. In de circulaire wordt nadruk-kelijk een beroep gedaan op de gemeentebesturen om tekomen tot een meer volledige uitvoering van de Wo-ningwet t.a.v. de krotopruiming. De rijksinspectie zalworden versterkt, teneinde de gemeentebesturen vanvoorlichting te dienen en door samenwerking van Rijken gemeenten den achterstand in de onbewoonbaarver-klaring in te halen.Van deze uitlating hebben wij met instemming en waar-deering kennis genomen. Ook al is de meest geeigendetijd voorbij, ook onder de huidige omstandigheden kanop het terrein van de krotopruiming nog belangrijk enzegenrijk werk worden verricht. De circulaire openthiertoe de mogelijkheid en wij hopen ten zeerste, dat debij onzen Raad aangesloten instelhngen het hare zullenbijdragen aan een zoo ruim mogelijke toepassing.13Aanneemsominen van vereenigingswoningenin 1939Ook thans, evenals voorgaande jaren, hebben wij aan dehand van de in 1939 gehouden aanbestedingen, waarvande cijfers grootendeels ontleend zijn aan ,,De Aanne-mer", van de in genoemd jaar door woningcorporatiesgehouden aanbestedingen, een overzicht samengesteld.Als aanneemsom is in dit overzicht aangehouden het be-drag der laagste inschrijving, of indien vermeld, het be-drag der gunning. Aangezien deze bedragen uitsluitendbetrekking hebben op de bouwkosten en kosten vangrond, architectenhonorarium, enz., niet vermeld worden,zijn de werkelijke kosten der woningen uit den aard derzaak hooger. Evenwel is een benaderend beeld van dekosten uit deze cijfers wel op te maken. Onderstaandestaat geeft van deze verzamelde gegevens een overzicht,waarbij ter vergelijking die van voorgaande jaren zijngevoegd.GemeentegroepenAantalwo-ningenVanneemsommeer dan 100.000 inwonersvan 50001 --100.000,, 20001-- 50.000,, 5001-- 20.000van 5000 of minderSamen1938.1937.1936.in totaaljP. wo-ning1138950 2455673981 25051112504 2216437956.40 ' 221214331941156317933363391.404260323.603788300.563631647.56234721952424202514Voor deze 1433 in 1939 aanbestede woningen, waarbij56 gemeenten zijn betrokken, zijn grootendeels voor-schotten ingevolge de Woningwet verleend, voor eenaantal is het voorschot door de betreffende gemeente ver-strekt, of onder garantie van deze van derden geleend.In gemeenten met meer dan 100.000 inwoners is blijkensdeze cijfers in 1939 geen enkele vereenigingswoning aan-besteed.In verband hiermede moge erop gewezen worden, datblijkens het verslag van het Congres inzake krotoprui-ming, de 6 gemeenten, behoorende tot deze groep, teza-men bij benadering ruim 27000 woningen opgaven, wel-ke voor opruiming in aanmerking zouden komen. Hettotaal aantal door corpdraties in 1939 aanbestede wo-ningen is, in vergelijking met een jaar tevoren, ruim 500minder. Op deze vermindering werd ook reeds gewezenin de Tweede Kamer; hier vindt men het daar gespro-kene door de cijfers bevestigd.De kosten per woning naar de bestedingscijfers vertoo-nen, vergeleken met 1938, een verhooging, welHcht eengevolg van verhoogde bouwkosten, veroorzaakt door deonzekere tijdsomstandigheden.Een tweede staat geeft het aantal woningen, door wo-ningcorporaties in de laatste vier jaren aanbesteed, pergemeentegroep in procenten van het totaal.GemeentegroepenPercentage van het totaalaantal woningenaanbesteed in:1939 1938 1 1937 1936meer dan 100.000 inwoners , . 23 56.8 59.4van 50.001 -- 100.000 ,, 32.4 11.1 8.6 12.8,, 20.001- 50.000 ,, 18.8 33.6 14.7 10.1,, 5001- 20.000 ,, 35 24.9 14.6 12.5,, minder dan 5000 ,, 13.8 7.4 5.3 5.2Samen 100 100 100 100Deze cijfers doen zien, dat het aantal woningen, aan-besteed door woningcorporaties in de grootste gemeen-ten sedert 1936 steeds geringer werd, om tenslotte in1939 tot nul te dalen.Verheugend daarentegen is de geleidelijke vermeerde-ring in de gemeenten van 20.000 en minder inwoners,omreden men hieronder aantreft de plattelandsgemeen-ten, waar, naar algemeen bekend is, de woningtoestan-den nog zeer veel te wenschen overlaten.A. J. de JongVan klein naar grootOp het laatste congres van den Nationalen Woningraadzijn de statuten vastgesteld en is het bestuur gekozenvan de stichting, die naast den Woningraad zou werk-zaam zijn en die ten doel heeft de financiering van maat-schappelijk werk bij woningbouwvereenigingen.Als naam voor deze stichting is gekozen ,,Zorg enDaad".Het doel, dat boven in het kort weergegeven is, zoumeer algemeen omschreven kunnen worden als: cultu-reel en maatschappelijk werk te financieren, dat samen-hangt met de woningvoorziening en door woningbouw-vereenigingen moet worden verricht, waarbij dan ge-dacht wordt aan voorzieningen, die weliswaar niet inde eerste plaats een element zijn van de volkshuisves-ting in den engen zin des woords, maar die toch het wo-nen in vereenigingswoningen aantrekkelijker maken enzoo mogelijk op een hooger peil brengen.Om het nu eens met andere woorden te zeggen en omhet door voorbeelden duidelijker te maken:Zoo dikwerf hebben de woningbouwvereenigingen debehoefte gevoeld een werk tot stand te brengen of eenvoorziening te treffen, die niet op de eerste plaats tot detaak van de vereeniging behooren, en welk werk ofvoorziening helaas niet tot stand gebracht kon worden,omdat de noodige gelden nu eenmaal ontbraken.Speeltuinen of speelvijvers, clublokalen, al of niet meteen eigen bibliotheek, radiocentrales, voorzieningen aanwoningen, b.v. bestemd voor prae-tuberculose gezinnene.d., het zijn verlangens van de meeste woningbouw-organisaties, welke verlangens bij sommige vereenigin-gen inderdaad tot feiten zijn geworden, maar die zon-Wat ,,Zorg en Daad'wil bevorderender meer bij het meerendeel der vereenigingen altijd bijverlangens en het rijk der vrome wenschen zullen blij-ven.Wie weet het beter dan de besturen onzer woning-bouwvereenigingen, welk een vreugde er onder de be-woners van hun woningcomplexen zou zijn. wanneerzoo'n lang gewenschte speeltuin of vijver of clublokaaltot stand zou komen.Wat een voldoening zou het onzen ijveraars voor eenbetere woonvoorziening zijn, wanneer zij door de be-doelde werken het wonen in de vereenigingswoningennog zooveel aantrekkehjker konden maken.Maar, en dit is de groote ,,maar", zooals bij zooveelzaken: wie bezorgt de noodige gelden, zelfs in denvorm van een geldleening tegen matige rente, om watals wensch leeft in werkehjkheid om te zetten?Het is daarom zoo'n bij uitstek mooie en sociale gedach-te geweest om een fonds te stichten, dat in staat zouzijn de woningbouwvereenigingen te helpen zulk eenwerk of voorziening te financieren.,,Zorg en Daad" beschikt thans over een kapitaal van? f 4000.--- een zeer bescheiden begin, wanneer wijhet doel bezien, dat zij zich voorstelt.Er zijn echter meer fondsen bescheiden begonnen, diein den loop der jaren tot kapitaalkrachtige instellingenzijn gegroeid; Nederland met zijn talrijke sociale en cul-tureele instellingen biedt voorbeelden te over.Zooals den lezers uit het verslag van het laatste congresvan den Nationalen Woningraad bekend is, is het debedoeling van het bestuur van den Woningraad, zoomogelijk elk jaar aan de vergadering voor te dragen eeneventueel batig overschot van de jaarrekening te be-stemmen voor versteviging van het fonds van ,,Zorg enDaad".Dit beteekent een groote steun, maar daarnaast en inhoofdzaak zullen de geldmiddelen der stichting opgc-bouwd moeten worden uit de bijdragen, die particulie-ren, maar vooral de woningbouwvereenigingen en-stichtingen zullen verstrekken.In de statuten van ,,Zorg en Daad" staat, dat donateurder stichting kunnen zijn, zij, die zich verbinden tot eenjaarlijksche bijdrage van minstens f 2.50 of een bijdrageineens van ten minste f 25.--.Het is een verblijdend en bemoedigend teeken, dat on-middellijk na de laatste jaarvergadering van den Wo-ningraad, waar een oproep werd gedaan de nieuwestichting daadwerkelijk te steunen, verschillende wo-ningbouwvereenigingen zich reeds hebben opgegevenals donatrice van ,,Zorg en Daad".Maar het moet niet bij ,.verschillende" vereenigingenblijven: alle bij den Woningraad aangesloten corporatiesmoeten het als hun eeretaak rekenen om zich als dona-trice te doen inschrijven. Dan wordt het fonds kapitaal-krachtig, dan zal aan de aanvragen der -woningbouw-vereenigingen, die bij de stichting binnenkomen, om tehelpen een der genoemde voorzieningen te financieren,ook werkelijk en op zoo gemakkelijk mogelijke voor-waarden gevolg kunnen worden gegeven.Gij, bestuurderen van onze woningbouworganisaties,Gij, die blijk hebt gegeven Uw werkkracht en tijd be-langeloos te willen geven voor het mooie, sociale werk,dat er ligt in de verbetering der volkshuisvesting, helptGij mede om ,,Zorg en Daad" daar te brengen, waaronze stichting haar doel ruim en onbekrompen kan na-streven.Neem een praktisch besluit: noteer als een der agenda-punten voor Uwe eerstvolgende leden- of bestuursver-gadering:voorstel tot het donatrice worden op een der bovenge-noemde wijzen van de nieuwe stichting ,,Zorg enDaad".In den loop der volgende maand zal U een circulairebereiken, waarbij U onder toezending van een invul-formulier, wordt uitgenoodigd ,,Zorg en Daad" alsdonateur te steunen. Laat de oogst overweldigend zijn.F. J. J. M. BoelensVoorzitter der Stichting,.Zorg en Daad". 15Grepen uit de ervarlng van een Bouw- enWoningtoezichtdienst.V. SteenwespenDe lezers van de reeds verschenen artikeltjes onder bo-vengenoemden naam, zullen wel al den indruk gekregenhebben, dat die grepen niet onwillekeurig genomen zijn.Het gaat hier net mee als de berichten in de courant; hetzijn de uitzonderingen, die de aandacht trekken en ver-melding vinden: een moordenaar, een geslepen dief, eenvijfling, krijgt een extra afbeelding, maar de normalefatsoenlijke burger treedt slechts na buitengewoon ge-presteerden arbeid naar voren. Zoo zullen in het alge-meen de hier op den voorgrond geplaatste gevallen inder-daad het karakter vertoonen van een kijkje in een gruwel-kamer, zonder dat men den indruk mag krijgen, dat heter in de bouwtechniek toch wel treurig voor staat. Naasthet gave karakter, dat een fundeeringpaal van onder hetKoninklijk Paleis op den Dam vandaan gehaald, vertoon-de, en de goede beurt van den oudst gebouwden schoor-steen in gewapend beton, zagen we enkele gevallen vande betreurenswaardige inwerking van zwam op houtenconstructies.Waar dit verschijnsel van zwamaantasting een vrij veel-vuldig voorkomende plaag is onder daarvoor gunstigeomstandigheden, zoo is het volgend geval van meer uit-zonderlijken aard: ik trok het nog slechts eenmaal aan ineen praktijk van tientallen jaren. Het betrof een aan-tasting van baksteenen door steenwespen.Van velerlei aard zijn de schadelijke invloeden op deduurzaamheid, waartegen architect en ingenieur tekampen hebben om hun bouwwerken voor verval te be-hoeden. Naast chemische en physische krachten, waartoeo.a. de atmospherische invloeden gerekend kunnen wor-den, bestaat er ook een heirleger van levende wezens,die het op het voortbestaan onzer bouwwerken hebbengemunt. Van de laagst ontwikkelde schimmels tot dehoogere knaagdieren toe, zijn er vertegenwoordigers,waarmede de bouwer rekening te houden heeft. Deuiteenloopende wijzen, waarop hout kan worden aange-tast, zijn algemeen bekend. En dat die houtvernielersernstige gevolgen met zich kunnen brengen, bewijst welhet feit, dat in de bloeiperiode van ons land, het belang-rijkste deel ervan daardoor te gronde dreigde te gaan.In dien tijd n.L, toen de verdedigingswerken onzer zee-weringen voor een groot deel uit paalwerk bestonden,welk paalwerk op niet te stuiten wijze door den z.g.Paalworm werd verconsumeerd. Gelukkig, dat een meerduurzame bescherming met natuursteen de taak van hethout kon overnemen. Toch is ook natuursteen niet geheelongevoelig voor levende organismen; de Boorsponsen enBoorschelpen tasten toch, zij het voorloopig nog op wei-nig angstaanjagende wijze, de hardste kalksteen- enzandsteensoorten aan.In den laatsten tijd heeft zich een nieuwe steenvernielergemeld, die, voor zoover ik heb kunnen nagaan, in dezegedaante nog weinig of niet bekend is. Bekijkt men afb. 1,dan zou de eerste aanblik tot de diagnose kunnen leidenvan: ,,hout, aangetast door paalworm". In w^erkelijkheidzijn het stukken baksteen, afkomstig van een gevelmuuraan den Koninginneweg te Amsterdam, omtrent welkengevel klachten betreffende afkankering waren binnen ge-10 komen.Afb. 1. Baksteen met boorgaten van steenwespen.De Inspecteur van het Bouw- en Woningtoezicht, diedit gevalletje te behandelen kreeg, kwam al spoedig totde ontdekking, dat dit geen gewoon kankerverschijnselwas, zooals zich dat wel meer door inwerking van vorstof uitbloeien van zouten, aan baksteenmuren voordoet.Hier en daar vertoonden zich eigenaardige openingen,holten ter grootte van een hazelnoot en bij nader onder-zoek bleken er achter den nog dichten voorwand vanden steen verscheidene holten te zitten, waarin larven enhalf vergane resten daarvan werden aangetroffen.Weliswaar geeft afb. 1 duidelijk de mate aan, waarinsommige steenen waren aangetast, doch afb. 2 geeft eenmeer interessante aanduiding van de wijze, waarop delarven in hun wieg werden aangetroffen (zie den steennabij het midden).Uit den aard der zaak stonden we als technici wat vreemdtegenover deze vondelingen en zochten onmiddellijksteun bij de wetenschappelijke recherche en we kregendien steun in ruime mate bij mevrouw Dr. N. L. Wibaut-Isebree Moens, biologe van den Gemeentelijken Genees-kundigen Dienst. Met behulp van eenige cadavers vanwespen, die blijkbaar den weg naar buiten niet gevondenhadden en wier wieg tevens hun graf was geworden,gelukte het aan mevrouw V/ibaut ons de juiste plaatsdezer diertjes in het ,,Wespenregister" aan te duiden.Blijkbaar hebben we hier te doen met de wesp, beschre-ven op biz. 341 in het werk van Aug. Lameere: ,,Faunede Belgique, Insectes superieurs": Podalirius, acervorumLinn., pilipes Fab.,,Sur les fleurs printanieres, dans les jardins, avril-juin.Creusant dans I'argile des murailles des galeries cour-bees, qu'elle tapisse de mortiers."De toevoeging Pilipes (ruigpootig) duidt op de zwaarbehaarde pooten (zie afb. 4).Andere benamingen, waaronder dezer graafwesp voor-komt, zijn; Anthophora (Latreille) en Megilla (Fabri-cius); van deze beide is de eerstgenoemde de meer ge-bruikelijke.Monsieur Lameere spreekt dus over het boren van gatenin klei; vermoedelijk is hiermede bedoeld de gebruikteklei om gestapelde muren op te trekken. In ons gevalheeft de wesp het hooger op gezocht en zich in steen in-geboord. Typisch en zeer duidelijk is hierbij echter ookwaarneembaar een dunne witte bekleeding (,,mortier"),waarmede de wesp den keurig rond afgewerkten wieg-rand bekleedt (tapisseert).Afb. 3 is een vergrooting van het deel van afb. 2 links,een overgangstoestand aangevende van larve naar wesp.Dit is niet een toestand, zooals die op het werk werdaangetroffen; eenige naar het bureau overgebrachtesteenen vertoonden levende larven; deze werden in deholten blootgelegd en zijn daardoor, min of meer in eencouveuse met versneld tempo, tot ontwikkeling gekomen.De wijze, waarop de beestjes hier in hun wieg hggen,wijst er ook wel duidehjk op, dat ruwe menschenhandenhet werk van de teere moederwesp hebben overgenomen.Het was een bijzondere sensatie om de dagehjkschevoortschrijding van het natuurwonder, van larve tot wesp(afb. 4) te aanschouwen. Intusschen hebben we uit denaard der zaak ruw in het ontwikkelingsproces ingegre-pen. Vermoedelijk waren de larven voorbestemd om pasin het komende voorjaar, na hun gedaanteverwisseling,hun vleugelen uit te slaan, indien wij ze rustig buiten inhun wieg hadden gelaten, niet aan 't licht blootgestelden in koudere omgeving. Dit is mogelijk ook de verkla-ring van het feit, dat zij ^ hoewel ze onmiddellijk nahun wespwording in de bloemetjes gezet werden en zelfsop honig werden onthaald -- een zwaarmoedig karaktervertoonden en niet het dartele, frivole, van bloem totbloem gaande bestaan hebben geleid, zooals men dat vaneen fatsoenlijke wesp had mogen verwachten. De op-passeres heeft ze ten slotte den modernen gasdood doensterven, om ze voor het nageslacht te bewaren.Het uitbreken van de steenen vond plaats in de maandAugustus. Afb. 4 is afkomstig van een normaal vol-groeid exemplaar, daartoe welwillend uit de verzamelingvan Artis beschikbaar gesteld. Voor minder biologisch-aangelegden moge er op worden gewezen, dat de verti-cale uitwas in het midden de speld is, waarmede debeestjes zijn opgeprikt.Hoewel het voorkomen van deze steenwesp natuurlijkniet is weg te redeneeren, bestaat er geen reden, zichomtrent den ernst ervan ongerust te maken. De steenentoch, waarvan het bovendeel van dezen, op het zuid-westen gelegen gevel, was opgetrokken, hadden de kwa-liteit ,,rood", dus de zachtste kwaliteit die gebakkenwordt; blijkbaar is men bij de uitvoering goede gevel-steen tekort gekomen en heeft men toen maar een par-tijtje ,,rood" verwerkt, dat nog ter beschikking was. Bijnormale gevelsteen in de kwaliteit ,,hardgrauw" of,,gevelklinker" zal de steenwesp het wel uit haar kakenlaten, om in deze hardere steen haar nakomelingschapeen onderdak aan te boren.. ir. M. E. H. Tjaden.Afb. 2. Holten in een baksteen met larven van steenwespen.Afb. 3. Van larve tot wesp.Afb. 4. Steenwesp. 17BestuursvergoedingenWij citeeren hier uit het juist verschenen boek ,,Volks-huisvesting" deel I, door Mr. P. A. van der Drift, Hoofdvan de Afdeeling Volkshuisvesting van het Departementvan Binnenlandsche Zaken. Op pag. 144 e.v. van ditboek troffen wij de volgende bezonken opmerkingenaan over de kwestie van bestuursvergoedingen bij wo-ningbouwvereenigingen, die de overweging ten voilewaard zijn.,,Hoeveel de inderdaad actieve woningbouwvereenigin-gen ten bate van de volkshuisvesting hebben gedaan,en hoe gelukkig de gemeenschap zich mag prijzen, dathij in het corps van bestuursleden van 1100 vereenigin-gen een phalanx heeft gevonden, die dapper op de bresstaat voor betere woningtoestanden, is moeilijk onderwoorden te brengen.Het is hier de geschikte plaats om in verband juist metdie waardeering een onderwerpje aan te snijden, waar-over de meeningen nogal uiteenloopen. Het is de nete-lige kwestie van de bestuursvergoedingen, waarvan hetmeeste blijkt, wanneer gemeente en bouwvereenigingenhet uit anderen hoofde niet al te best met elkander kun-nen vinden. Dikwijls is die kwestie gevolg, niet oorzaak,van een controverse. Het gemeentebestuur eischt dan,dat de bestuurders hun werk con amore doen, terwijl debestuurders daarentegen juist eene -- wel eens te ruime-- vergoeding toucheeren.Deze materie wordt beheerscht door art. 6, hd 1, b,van het Woningbesluit, dat vordert, dat in de statutenvan eene vereeniging, die wenscht te worden toegela-ten, voorschriften worden opgenomen, waaruit blijkt,dat geldelijk voordeel voor de leden, aandeelhouders,bestuurders, commissarissen of bewindvoerders geheelis buitengesloten, met uitzondering van een billijke ver-goeding voor verrichte werkzaamheden of bewezendiensten.Daaruit is niet anders te lezen, dan dat bestuurders eenebillijke vergoeding kunnen erlangen voor verrichtewerkzaamheden of bewezen diensten.Wat kan daarmede worden bedoeld?Sommigen meenen, dat de hoogheid van de bestuurs-functie absoluut uitsluit, dat zij geld ontvangen voorhunnen bestuursarbeid en meenen, dat de ,,werkzaam-heden" en de ,,bewezen diensten" als uitzondering nietterugslaan ook op de bestuurders.Het is mogelijk, dat zulks inderdaad de juiste interpre-tatie is. Maar ik acht het niet waarschijnlijk. Ik kan mijniet goed voorstellen, dat, bij een opzet om bestuurdersvan alle vergoeding uit te sluiten, eene redactie als deonderwerpelijke zou zijn gekozen.Is die gedachte de juiste, zoo blijft dus over, dat be-stuurders wel een vergoeding kunnen erlangen. Is er nunog eene mogelijkheid, dat de ,,werkzaamheden" en de,.diensten" niet slaan op hun werk als bestuurders quatalis, doch op werkzaamheden, etc., juist niet in die kwa-liteit verricht? Ik kom tot deze mogelijkheid, omdat hetartikel ook spreekt van leden en aandeelhouders, dieimmers in die kwaliteit geen werkzaamheden en dien-sten hebben te verrichten en te bewijzen, en nopens wiederhalve niet anders kan worden verondersteld, dan_ dat zij in een andere kwaliteit iets voor de vereeniginglo deden. ,Met juristerij kan men, ten goede of ten kwade, eeneind komen, en misschien is de vorenstaande stellingwel een trouvaille voor hen, die bestuurders willen con-trarieeren.Doch ik geloof, dat men het voorschrift naar redelijk-heid moet uitleggen; en wat is nu naar mijn smaak deredelijkheid?Wie zich geroepen acht bestuurder van een woning-bouwvereeniging te worden, moet beseffen, dat hij apriori een sociale functie krijgt te vervullen, waarbij hijiets van zichzelf moet geven. En ik geloof, dat er maarheel weinig opzichters van eene woningbouwcorporatiezijn geweest, die gedacht hebben: nu kom ik in de ver-diensten. Doch wat men aanvankelijk absoluut conamore doet, gaat bij de uitbreiding van de werkzaam-heden der vereeniging zwaarder drukken en vraagtsoms zooveel, dat het niet meer is iets geven van zijnovermaat aan tijd en arbeidskracht, doch een markanteschadepost wordt voor het eigen gezin. Dan komt hetpsychologische twijfelpunt, of men mag doorgaan met,,sociaal werk", met verwaarloozing van zijn eerstensocialen plicht, n.l. die van voor zijn gezin te werken.Nu kan ik met den besten wil van de wereld niet inzien,dat iemand, die alsdan eenige tegemoetkoming verlangt,iets onredelijks wenscht, en dat de gemeenschap zichtegen hem moet keeren. Moet men zeggen: maak plaatsvoor een ander? Maar het is juist van zooveel belangbestuurders te behouden, die den stoot tot iets gaven ende zaak van het begin meemaakten. Waarom nu dwarsstaan tegenover bestuurders, die uren en dagen moetenpennen en loopen om de vereeniging te laten draaien,zoolang de bestuursgroep nog zelve de werkzaamhedenaan kan? lets anders wordt het natuurlijk, indien dewerkzaamheden zoo omvangrijk worden, dat personeelin dienst moet worden genomen tegen bezoldiging.Heeft een bestuur een administrateur, een directeur, eenboekhouder, een huurophaler, etc., dan mag men zeggen,dat de werkzaamheden nihil of nagenoeg nihil zijn endat van de bestuursfunctie de creme overbhjft, het eigen-lijke besturen, dat weinig tijd vordert en ook geen bezol-diging vereischt.In heel veel gevallen is de omvang van eene vereenigingvan dien aard, dat hij te groot voor servet en te kleinvoor tafellaken is, en dat de beste en ook de meest eco-nomische beheerswijze deze is, dat de bestuurders allesin eigen hand houden. Die figuur te breken, door geenvergoeding toe te kennen en besturen te prikkelen tothet in dienst nemen van heele of halve employe's, achtik niet in het belang van de volkshuisvesting.Men moet bovendien niet vergeten, dat de financieelewelstand ook een rol speelt. Iemand die er warmpjes inZit, kan zich op de borst slaan en er zich op beroemenals bestuurder nooit een cent getouceerd te hebben; dochdie iemand gaf van zijn overmaat en is niet te vergelij-ken met den kleinen man, die relatief honderdmaal meergeeft en dan nog ten detrimente van zijn gezin.Daarom ben ik van opinie, dat men feiten en omstan-digheden moet wegen, alvorens de bestuursvergoedingente veroordeelen. Ik zou ook dit willen vragen: is er inonze Tweede Kamer een kamerlid, dat van oordeel isdat hij een ,,baantje" heeft. Immers neen. Waarom daneene tegemoetkoming? Om de zeer eenvoudige reden,dat men van hen, die waardig zijn volksvertegenwoor-digers te wezen, dock financieel weinig draagkracht be-zitten, toch niet wenscht, dat zij relatief te veel van hunarbeidskracht geven ten detrimente van hun gezin.Wanneer nu de Grondwet dit zoo verstandig aanvoelt,wie wil dan nog beweren, dat een bestuurder, vanwegede hoogheid van zijn bestuursfunctie, zijn kleine veree-nigingsgemeenschap als pro-deaan moet behandelen?Daarom ben ik, anders dan enkelen, pro de vergoeding,pro de billijke vergoeding dan, en ben ik van opinie, datoverheidstoezicht een wakend oog op de billijkheid vande vergoeding moet houden. Normen zijn hier uiteraarduit den booze. leder geval moet slechts op zichzelf wor-den gewogen. En de centrale executieve wake slechtstegen excessen.Plaatselijke woningtoestandenBij verschillende gelegenheden is gebleken, dat de Na-tionale Woningraad over belangrijke gegevens beschiktinzake den toestand van de volkshuisvesting in Neder-land. Voor een gedeelte was dit te danken aan de mede-werking van onze leden in tal van plaatsen. Nu demoeihjkheden op het gebied der volkshuisvestinggrooter worden, is het noodig, deze gegevens steeds uitte breiden. Wij verzoeken alien vereenigingsbestuurdersons zooveel mogelijk van woningtoestanden in hun ge-meente op de hoogte te houden, door het zenden vanverslagen van gemeenteraadszittingen, artikelen in deplaatselijke pers, rapporten en andere gegevens.Mededeelingen van den Nationalen Woning-raadDuur der vereenigingenReeds meerdere malen is het in de praktijk voorgeko-men, dat woningbouwvereenigingen den duur, waarvoorde vereeniging werd aangegaan, hebben laten verstrij-ken.In enkele gevallen heeft dit tot bijzondere moeilijkhedenaanleiding gegeven.Wij raden daarom alle leden aan, nauwkeurig na tegaan, of het noodig is, den duur der vereeniging te ver-lengen.Omtrent de maatregelen, welke voor verlenging van denduur en handhaving der toelating ingevolge de Woning-wet genomen dienen te worden, is het secretariaat be-reid U nader in te lichten.Vereenigingen, in 1910 en 1911 opgericht, wier duurnog niet verlengd is, moeten dit thans doen. Er moetrekening gehouden worden met de mogelijkheid, datmet een aanvrage om verlenging van den duur en hand-having der toelating ingevolge de Woningwet, eenigemaanden gemoeid zijn.Publicaties van de ledenHet is van groot belang gebleken, dat ons secretariaatin het bezit is van alle publicaties van de aangeslotencorporaties. Met deze publicaties worden in de eersteplaats bedoeld statuten, huishoudelijk reglement en jaar-verslagen.Meermalen is het voorgekomen, dat leden onze adviezenvroegen over aangelegenheden, waarbij genoemde pu-blicaties moesten worden nageslagen. Indien wij dus inhet bezit er van zijn, beteekent dat tijdsbesparing.Ook voor een ander doel is het noodig, dat wij de jaar-verslagen van de woningbouwvereenigingen ontvan-gen. De voorzitter heeft dit in verband met de kwestieder onderhoudskosten op onze laatste jaarvergaderingook naar voren gebracht. Wanneer het bestuur zich opde hoogte wil stellen van den toestand van de onder-houdsfondsen, kunnen de jaarverslagen van de vereeni-gingen daarvoor belangrijk studiemateriaal vormen.Zendt daarom steeds van Uw publicaties een exemplaaraan ons secretariaat. ,BerichtenToegelaten corporatiesSedert de vorige opgave is overeenkomstig de Wo-ningwet toelating verleend aan:R.K. W.B.V. ,,Sint Martinus" te Oude Niedorp.Het aantal toegelaten corporaties bedraagt thans 1086.AanbestedingenDe volgende aanbestedingen vonden plaats:Op 21 December 3 woningen, aanbesteed door de Stich-ting ,,Termunter Woningbouw" te Termunten. Gegundvoor f. 6736.70.--Op 29 December 4 woningen, aanbesteed door de R.K.W.B.V. ,,St. Victor" te Obdam. Gegund voor f 12.540.Op 18 Januari 8 woningen, aanbesteed door de W.B.V.,,Helden" te Helden. Laagste inschrijving f 20.268.^--.Op 26 Januari 150 woningen, aanbesteed door de Wo-ningstichting ,,Patrimonium" te Amsterdam. Gegundvoor f 448.300.-- (met stalen ramen).Op 10 Januari 4 woningen, aanbesteed door de W.B.V.,,Goed Wonen" te Assendelft. Laagste inschrijvingf 13.812.--.Op 22 Januari 24 woningen, aanbesteed door de W.B.V.,,Mgr. Ariens" te Wijchen. Gegund voor f 61.788.--.Nieuwe bouwplannenDe W.B.V. ,,Volksbelang" en de W.B.V. ,,De Hoop"te Helmond hebben voorschotten van resp. f 190.500.--en f 197.800.-- aangevraagd voor het bouwen van 56en 60 arbeiderswoningen.De gemeenteraad van Bierum heeft aan de Stichting,,Bierumer Woningbouw" een bouwvoorschot vanf 5100.-- en een grondvoorschot van f 800.-- verleend,alsmede een bedrag van f 85.-- in het exploitatietekortin verband met den bouw van een dubbele woning.De Voorburgsche W.B.V. ,,De Goede Woning" heeftaan het gemeentebestuur een voorschot aangevraagdvoor den bouw van 10 beneden- en bovenwoningen.De W.B.V .,,De Goede Woning" te Angerlo heeft bijden gemeenteraad een bouwplan ingediend voor denbouw van 10 woningen. 1920Woningbouw in SneekOp 21 Augustus j.l. besloot de gemeenteraad van Sneektot het bouwen van 37 arbeiderswoningen. In verbandmet de gewijzigde tijdsomstandigheden, bleek het nietmogelijk dit besluit ten uitvoer te brengen, zoowel ten-gevolge van de prijsstijging van bouwmaterialen als doorde situatie op de kapitaalmarkt. Op verzoek van burge-meester en wethouders hebben echter de regenten vanhet Old Burger Weeshuis zich bereid verklaard eengeldleening te verstrekken van f 60.000.-- tegen eenrente van 2J/^ % en af te lossen bij wijze van annui'teitin 50 jaren. Vanuit den gemeenteraad werd aan de re-genten van het Old Burger Weeshuis hulde gebrachtvoor hun medewerking, waardoor het mogelijk is ge-worden in Sneek een aantal goede woningen te bouwen.Van hieruit onderschrijven wij deze hulde gaarne.Particuliere woningbouw te RotterdamTalrijke malen heeft de Minister gewezen op den bouwvan ongeveer 1000 particuliere woningen te Rotterdamom aan te toonen, dat particulieren wel degelijk arbei-derswoningen bouwen. Naar ons oordeel betreft hethier een zeer uitzonderlijk, op zich zelf staand geval,hetwelk allerminst kenschetsend is voor de prestatiesvan de particuliere bouwnijverheid in het algemeen. Inde zitting van den Rotterdamschen gemeenteraad van20 December j.l. heeft de Wethouder voor de Volks-huisvesting een overzicht gegeven van den gang vanzaken. Aan het officieel verslag ontleenen wij de vol-gende bijzonderheden.Bij de Regeering waren plannen ingediend voor denbouw van vereenigingswoningen met een kostprijshuurvan f 4,75 tot f 4,90. Deze plannen werden niet goed-gekeurd, omdat de Minister wenschte, dat eerst parti-culieren een kans zouden krijgen. Daarna zou wellichteen aantal vereenigingswoningen kunnen worden ge-bouwd. Aan den wensch van den Minister werd tege-moet gekomen door aan particulieren grond te verkoo-pen voor een prijs, bij vereenigingsbouw gebruikelijk,welke f 1,50 a f 2,-- per m^ lager was dan normaal.,,Dat is geschied -- aldus het verslag -- en er zijn hier1050 woningen door particulieren gebouwd. De daarbijgestelde conditie was, dat de huren, terwijl voor dewoningbouwvereenigingen was bepaald, dat deze f 4,75tot f 4,90 zouden bedragen, zouden zijn van f 5,-- totf 5,40. Deze conditie is door de bouwers en door deandere eigenaars, voornamelijk beleggingsmaatschap-pijen, aanvaard, maar zij kon slechts gemaakt wordenvoor den tijd van 5 jaren en het was de heer Van Kra-nenburg, die hier verleden jaar een advertentie vandeze bouwers voorlas, voorkomende in een dagblad hierter stede, waaruit bleek hoe reeds, nog voordat de gronddoor den gemeenteraad was toegestaan, door de be-trokkenen in dat object werd gespeculeerd. De wo-ningen zijn, zooals gezegd, gebouwd en ook bewoond.Welke groote behoefte er aan dit soort woningen teRotterdam bestond, moge hieruit blijken, dat de eige-naars huurders konden krijgen te kust en te keur, ter-wijl op dit oogenblik moet worden geconstateerd, dat erveel meer huurders in wonen, die niet behooren tot deklasse, waarvoor deze woningen zijn gebouwd, dan dater arbeiders in wonen.De betrokken woningen zijn van dezelfde inrichting envan dezelfde kwaliteit als die, door de woningbouwver-eenigingen ontworpen. Het eigenaardige is hierbij, datzij zijn gebouwd onder architectuur van dezelfde archi-tecten, die de plannen voor de woningbouwvereenigin-gen hadden ontworpen.Welke bezwaren heeft spr. nu tegen deze wijze vanwoningbouw? In de eerste plaats, dat deze woningenniet worden bewoond door hen, die er in moeten wonenen voor wie zij feitelijk gebouwd zijn; in de tweedeplaats, dat op de huur niet langer controle mogelijk isdan voor een tijd van 5 jaar; in de derde plaats, datmen niet verzekerd is, zooals bij de woningbouwver-eenigingen het geval is, dat er behoorlijke afschrijvingenop deze objecten zullen plaats hebben, zoodat dit danook niet vaststaat en dit dan in de vierde plaats, dat,als de tijd gekomen is, dat deze woningen eigenlijk ver-sleten zijn en weer dienen te worden afgebroken, ditook gebeuren zal."De wethouder constateert dan, dat het gemeentebe-stuur aan den wensch van den Minister volledig is te-gemoet gekomen, maar eveneens, dat de Minister daar-op zijnerzijds niet gedaan heeft, wat B. en W. van hemmeenden te mogen verwachten, n.l. dat hij daarna ooknog een aantal plannen, ingediend door de woning-bouwvereenigingen, zou goedkeuren en daaraan zijnmedewerking verleenen.AnnuiteitenIn verband met de renteverhooging van woningwetvoor-schotten tot 4 % en door het beschikbaarstellen vanvoorschotten door het rijk van 2]/^ % voor krotoprui-ming, laten wij hieronder de annuiteiten voor deze voor-schotten volgen:Bij een rente van 2}/^ % is de annui'teit over 50 jaren3,5258 % en over 75 jaren 2,9653 %.Bij een rente van 4 % is de annui'teit over 50 jaren4,6550 % en over 75 jaren 4,2229 %.GezondheidswoningenNaar aanleiding van de in het vorige nummer beschre-ven ervaringen van de R.K. W.B.V. ,,Het Oosten" teAmsterdam over gezondheidswoningen, deelde een wo-ningopzichteres ons haar ervaringen op dit gebied mede.Wij laten deze hieronder volgen:,,Gedurende bijna veertien jaren ben ik te Utrecht alswoningopzichteres-t.b.c. enquetrice der ,,gezondheids-w^oningen" werkzaam en ervaringen als de door dezevereeniging genoemde, behoorden in al dien tijd tot dezeer zeldzame. Weliswaar werden totnutoe in het alge-m.een de woningen niet aan ernstige t.b.c.-lijders ver-huurd, maar toch steeds aan gezinnen, die onder toezichtvan het Consultatiebureau der Vereeniging tot bestrij-ding der t.b.c. waren. Dit is zoo bekend, dat de wonin-gen in den volksmond meestal als t.b.c.-woningen wor-den aangeduid. Niettegenstaande dit, had men zoo goedals nimmer de in het schrijven genoemde bezwaren, het-geen ook wel daaruit blijkt, dat de gemiddelde tijd derbewoning zeven jaar is.De resultaten met de ,,gezondheidswoningen", hier be-reikt, zijn zeer bevredigend. Menig ziekelijk, zwak gezinverliet de woning gezond en krachtiger. De gunstigehuurbepalingen maakten het mogelijk, dat dc minstdraagkrachtige gezinnen, die anders of nimmer tot hetbouwen van een behoorlijke woning toekomen, of hetbedrag der huur moeten besparen op de voeding, opdeze wijze zijn geholpen."JubileaDe volgende corporaties bestonden deze maand 25 jaar.2 Februari: Stichting ,,Usquerter Woningbouw" teUsquert.15 Februari: W.B.V. ,,De Boerenarbeiderswoning" teHaarlemmerhede.Stichting ,,Zorg en Daad"Teneinde onze lezers volledig op de hoogte te stellenvan doel en werkwijze der nieuwe stichting, laten wijhieronder de statuten volgen, zooals deze in de leden-vergadering van den Woningraad van 5 Januari j.i. zijnvastgesteld.Artikel 1.De stichting is genaamd ,,Zorg en Daad" en is geves--tigd te Amsterdam.Artikel 2.Zij stelt zich ten doel het wonen in complexen, in be-heer bij instellingen, aangesloten bij den NationalenWoningraad, Algemeenen Bond van Woningbouwver-eenigingen (verder in deze statuten Woningraad te noe-men) aantrekkelijker te maken en het peil van bewo-ning in deze complexen op te voeren door het aanbren-gen van bijzondere voorzieningen te bevorderen.Als bijzondere voorzieningen zijn o.a. aan te merken:a. speeltuinen;b. clublokalen;c. radiocentrales;d. voorzieningen aan woningen, waardoor deze tege-moet komen aan de bijzondere behoeften van bepaal-de gezinnen, prae-tuberculose gezinnen e.d.Artikel 3.De stichting tracht haar doel te bereiken door het ver-strekken van geldleeningen tegen matige rente aan bijden Woningraad aangesloten instellingen, of dochter-instellingen van deze laatsten, ter financiering van hetaanbrengen van in art. 2 bedoelde voorzieningen en,zoo noodig, het verschaffen van bijdragen hiervoor.Artikel 4.De stichting wordt beheerd door een bestuur, bestaandeuit minstens 5 en hoogstens 7 leden, gekozen door deledenvergadering van den Woningraad op voordrachtvan het bestuur van dien raad.Voorzitter en secretaris-penningmeester worden infunctie gekozen.Jaarlijks treedt zooveel mogelijk een derde deel der be-stuursleden af volgens op te maken rooster.In tusschentijdsche vacatures wordt zoo spoedig moge-lijk voorzien. Tusschentijds gekozenen treden af op dentijd van aftreden van hun voorganger.De kind'ren van de straat ?Steunt het werk van ,,Zorg en Daad'Artikel 5.Het bestuur is belast met het besturen van de zaken derstichting en het beheer van haar vermogen, doch behoeftde voorafgaande goedkeuring van het bestuur van denWoningraad voor:a. het aangaan van geldleeningen;b. de vaststelling van de rente voor te verstrekken geld-leeningen;c. het verstrekken van geldleeningen, welke een bedragvan f 1000.-- te boven gaan;d. het verkrijgen, vervreemden of bezwaren van onroe-rende goederen;e. het voeren van rechtsgedingen;f. het aanstellen van werknemers.Besluiten tot het aangaan van overeenkomsten of hetverrichten van handelingen, waaruit voor de stichtingfinancieele verphchtingen voortspruiten of kunnenvoortspruiten, kunnen slechts worden genomen in ver-gaderingen, waarop minstens 2/3 der bestuursleden aan-wezig is en met een meerderheid van 2|.,^ der uitge-brachte stemmen.;Artikel 6.Het bestuur vertegenwoordigt de stichting tegenoverderden.Het bestuur handelt door zijn voorzitter en secretaris-penningmeester.Artikel 7.De leden van het bestuur kunnen tezamen of afzonder-lijk door het bestuur van den Woningraad worden ge-schorst. 21Ingeval van schorsing doet laatstgenoemd bestuur aande eerstvolgende ledenvergadering van den Woning-raad het voorstel den geschorste of de geschorsten teontslaan, De ledenvergadering beslist over dit voorstelniet zonder den geschorste(n) de gelegenheid te heb-ben gegeven zich te verantwoorden. De schorsing houdtop zoodra de ledenvergadering ten opzichte van hetvoorgestelde ortslag een beslissing heeft genomen.Het bestuur van den Woningraad is verplicht ingevalvan schorsing al de maatregelen te nemen, welke hetnoodig acht om de stichting tegen schade te vrijwaren.Het kan, zoo noodig, het geheele bestuur tijdelijk over-nemen.Artikel 8. ' .De geldmiddelen der stichting bestaan uit:a. het stichtingskapitaal;b. bijdragen van donateurs;c. schenkingen van den Woningraad;d. rente van belegde gelden;e. geleende gelden;f. bijzondere baten.Wordt donafeur van ,,Zorg en Daad",Klein is de ,,Cost" maat groot de ,,Baet".Artikel 14.Opheffing der stichting is mogelijk ingevolge besluit vande ledenvergadering van den Woningraad, genomen opvoorstel van het bestuur van dien raad of van tenminsteVio zijner leden. Voor zulk een besluit is een meerder-heid van op zijn minst 2/3 der uitgebrachte stemmen ver-eischt.Ingeval van opheffing geschiedt de vereffening, voor-zoover de wet niet anders heeft bepaald, door het be-stuur onder toezicht van het bestuur van den Woning-raad.Verslag en rekening en verantwoording betreffende deliquidatie worden voorgelegd aan de ledenvergaderingvan den Woningraad.Het eventueele overschot der liquidatie wordt ter be-schikking van den Woningraad gesteld. , ;Artikel 9.De controle op het geldelijk beheer der stichting is op-gedragen aan dezelfde instantie, welke deze zaak tenopzichte van het geldelijk beheer van den Woningraadvervult.Artikel 10.Telkenjare voor 1 April zendt het bestuur een berede-neerd verslag, bevattend een balans, rekening van batenen lasten en begrooting, aan het bestuur van den Wo-ningraad.Laatstgenoemd bestuur legt deze stukken aan de eerst-volgende jaarlijksche, ledenvergadering van den Wo-ningraad ter goedkeuring voor.Het bestuur der stichting is verplicht aan het bestuurvan den Woningraad en aan de ledenvergadering vandien raad alle inlichtingen te verschaffen, welke dezenaar aanleiding van het in de eerste alinea bedoeldeverslag mochten verlangen.Artikel 11.Het boekjaar loopt van 1 Januari tot en met 31 Decem-ber.Artikel 15. . - -Ingeval de Woningraad buiten staat geraakt de hem indeze statuten opgedragen functie te vervullen, is het be-stuur bevoegd in deze statuten zoodanige veranderin-gen te brengen, als dientengevolge raadzaam zijn ge-worden. . . . ,InhoudKrotopruiming 13Aanneemsommen van vereenigingswoningen in1939, door A. J. de Jong HVan klein naar groot, door F. J. J. M. Boelens . . 14Grepen uit de ervaring van een Bouw- en Woning-toezichtdienst (V), door ir. M. E. H. Tjaden . . 16Bestuursvergoedingen 18Mededeehngen van den Nationalen Woningraad . 19Berichten 1922Artikel 12.Donateur der stichting kan zijn iedere natuurlijk per-soon of rechtspersoon, die zich verbindt tot een jaar-lijksche bijdrage van minstens f 2.50 of een bijdrageineens van ten minste f 25.--.Artikel 13. 'Statuten, huishoudelijk reglement en eventueele anderereglementen der stichting worden vastgesteld, aange-vuld en gewijzigd door de ledenvergadering van denWoningraad.Dit orgaan wordt gezonden aan alle lezers van hetTijdschrift voor Volkshuisvesting en Stedebouw.Leden van den Nationalen Woningraad en van hetNed. Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouwkunnen extra-abonnementen nemen tegen den prijs vanf 1.-- per jaar.Voor hen, die niet zijn aangesloten bij Woningraad ofInstituut voor Volkshuisvesting, bedraagt de abonne-mentsprijs f 5.-- per jaar.VOO.BEHANGSEL ROTHMEIJERNIEUWSTE DESSINS - CONCU RREEREN D E PRUZENHET ADRESyOOR BOUWVEREENIGINGENGED. BOTERSLOOT 121 ROTTERDAM TELEFOON 56301ONZE PAPIEREN BLIJVEN STEEDS UW KAMERS SIEREN - VRAAGT OFFERTEN.Waterbesparende Closettrekker.ECONOOMKLEINE JPOELINQ1 2 CITEBAANGEBRACHT IN DERIJKSGEBOUWENRV.,,MIKO"-DENHAAGBIERKADE 18a Tclephoon 180828-180829MASONITEZweedsche Houtvezeiplatenvan prima kwaliteitiPOREUS - HALFHARD - HARDEXTRA HARD en PARKET _^ r^NMlTBMonsters, brochures en inlichtingen bij: | IA'%d^^lMI I BT R I M A N-V- ----Md. TRIPLEX HARDHOUT - MASONITE Tel. 4841 (2 lijnen)Provincialeweg ZAANDAM (Werf Pont)VAN LEER sFOTODRUKINDUSTRIE RV.Postbus 158 AMSTERDAM Tekf. 91780FOTO s en FOTOKAARTENin OPLAGENN.V. STEENFABRIEK v/hDE RIDDER & Co.KantoorWASSENAARFabrlekOEGSTGEESTROODE GEVELSTEEN(BEZANDE STRANGPERSSTEEN)Waalformaat Vechtformaat HilversumschformaatBLAUW/ZWARTE PLINTSTEENGELE VERBLENDSTEENCENTRALE-VERWARMINGENVENTILATIE-INRICHTINGENOLIESTOOK-INSTALLATIESBAD-INRICHTINGENELECTRISCHE-INSTALLATIESN.V.GROENEVELD&Co.AMSTERDAMKERKSTRAAT 158 - TELEFOON 36058-3705823JONO" PLAMUURFABRIKANTBN:VAN DEN DOEL & FRAY - DEN HAAGgarandeert een solide onder-grond, waarop het schilder-werk geheel tot zijn rechtkomt.rolt nooit, wordt steenhard,vult goed en laat zich ge-makkelijk verwerken.is reeds jarenlang bekendals een hoogst betrouwbaarproduct dat duizenden schil-ders gebruiken!fxotema *STANDGROEN - STANDBRUIN - STANDROODDE STERKSTE VERF VOOR BUiTENWERKVRAAGT U ONS EENS AAN?VERF- EN VERNISFABRIEKENHERF/TCHELDERSGEBR.STAMHUISAANNEMERS ARBEIDERS WONINGBOUWNASSAUSTRAAT 6TeleJ. 15355-11100 UTRECHTN.v. NEMEF - APELDOORNDe aangewezen fabriek van Franschevoordeur-, kamerdeur-, loop-, kast-,grendelsloten enz.,zoowel voor nieuw-bouw als voor reparatie-doeleinden.Levering uitsluitend via denIJzerhandelVOLKSHUISVESTINGdoor Mr. P. A. VAN DER DRIFT, hoofd van de afdeelingvolkshuisvesling van hei depariemeni van binnenland-sche zaken.Speciaal ook aan de bestuurders van woningbouwcorporaties heeftde auteur gedacht bij de samenstelling van dit werk.De complete uitgave zai tweeledig zijn. Deel I daarvan is verschenenen bevat een algemeen expose van de volkshuisvesling, waarin o.m.hoofdstukken over woningwetbouw met rijkssteun en andere modivan overheidsbouw.Deel II zaI een nieuwe commentaar zijn op de Woningwet.De prijs van deel I bedraagt f 5.25.Bij de verschijning van deel II zaI de gelegenheid worden open-gesleld tot r u i I i n g met ,,De Woningwet" van wijien Mr. LietaertPeerbolte. Zij, die zich thans reeds tot deze ruiling verbinden, ont-vangen deel I tegen den prijs van f 4.75 en zullen t.z.t. ook op denprijs van deel II een korting genieten.N. SAMSOM N.V. - Uitgever - ALPHEN a.d. RUNOok verkrijgbaar in den boekhandel.Wandbekleeding voor UNA/ nieu\A/bouw?NEERBEHANG? N.V. Keizersgracht 523, Tel. 43399 AMSTERDAM-C.24?9I1umiVsenpinVolSteOrgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuis-vesting en Stedebouw en van den Nationalen Woningraad,Algemeenen Bond van WoningbouwvereenigingenFebruari 1940 21 e Jaargang no. ^FELLE ZONTORMOC/HOUDT ZETEGEN*TORNOL *^? oersterke chloorrubberlakverf' >* biedt ongekend lang bescherming tegen alleweersinvloeden, en blijft Iraai glanzendPIETER SCHOEN & ZOOM N.V.VERF- EN VERNISFABRIKANTEN - ZAANDAMPIETER SCHOEN & ZOOM N.V.VERF- EN VERNISFABRIKANTEN - ZAANDAMGEWAPEND ASBEST-CEMENTTERMORCO? ?HILVERSUMN.V. Industri2ele en Handelmaatschappij?TERRANOVA.Noorderweg 52 A -- Telefoon 8581Fabrikantc van ,,TERMORCO"BUIZEN - KOKERS ^ Speciale SCHOORSTEENKANALEN(ook DUBBELWANDIGE) - WASEMKAPPEN en KANALENVENTILATIE-LEIDINGEN ONTLUCHTINGSKOKERS.EENDOORSTROOMAPPARAATIN UV/ KEUKEN MET ZIJLEIDINGNAAR EEN DOUCHECEL KAN. NIET MEER V/ORDEN GEMIST.LET U SLECHTS BIJ AANKOOP OPONDERSTAAND MERKZUTPHENz HOLLANDN.V. INDUSTRIEELE MAATSCHAPPIJ ?ZUTPHEN