VolThl^uisifcsn 1SteOrgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuis-vesting en Stedebouw en van den Nationalen Woningraad,Algemeenen Bond van Woningbouwvereenigingeni tevensgewijd aan den WederopbouwOctober 1941 22e Jaargang no. lUin woningen:geen irappenbuis of vesiibulein fabrieken:geen modeme kleed-of schaUlokalenin boerderijen:geen moderne sialZONDERMOSA-TEGELSALS WANDBEKLEEDINGALMMHOLLANDMuurtegelfabriek?MOSA?MAASTRICHTLEVERBAAR DOOR DEN HANDEL30-|o BRANDSTOF-BESPARINGLaat Uw woning TOCHTVRIJ makenmet onzeMONOPOL TOCHTSTRIPVraagt vrijblijvend prijsopgave.Firma BESSELINK EN NABBEMarnixstraat 240 -- AmsterdamTelefoon 34806 (na 6 uur Tel. 86402)EMULSITE O.y.OLIEYRIJE VERFmtotBINKEN&BUITEMHURENN.V.LAK-,VERNIS-EN VERFFABRIEKMOLYNcCO ijROTTE RDA MWODAN VERF- EN LAKFABRIEKEN JACOB MARTENSAMSTERDAMSchilderwerk zoowel voor oude als nieuwe muren, voor binnen en buiten, behoeft niet te stagneerenWODAN-MUURVERF. RAMSES-MUURVERFzijn olievrije productenVRAAGT NADERE INUCHTINGEN AAN UW SCHILDERIdeeenprijsvraag wederopbouw RotterdamAntwoorden op gestelde vragen, tweede en laatste reeksVraag 1:Men is van meening, dat de toegemeten tijd voor dezetwee belangrijke opgaven zeer kort is, weshalve verzochtwordt te willen overwegen of de termijn van inzendingniet met eenige maanden verlengd zou kunnen worden.(Deze vraag is van verschillende zijden ingekomen.)Antw. 1:Aan dezen wensch is inmiddels voldaan door den ter-mijn van inzending te stellen op ,,v66r of op 1 Februari1942", zooals schriftelijk reeds is medegedeeld aan aldiegenen, aan wie het prijsvraagprogramma ter beschik-king werd gesteld.Vraa^ 2:Voor de perspecticfschetsen is het noodig, dat de inzen-ders de beschikking krijgen over gegevens (gevelteeke-ningen van Raadhuis, Postkantoor, Beurs, Erasmushuis,de Bijenkorf, Mees' Bank, Gerzon, Koopmansbeurs, St.Laurenskerk, aanzicht van het Beursstation.)Kunnen daarvoor gegevens worden verstrekt? Zoo neen,waar kunnen deze dan wel worden aangevraagd en ver-kregen?Antw. 2:Een teekening met gevels van het Erasmushuis, hetbankgebouw van R. Mees en Zn., het voormahg Mu-seum Boymans, het gebouw van Gerzon en het gebouwvan de Incassobank is op aanvraag verkrijgbaar bij hetSecretariaat van de Jury, p/a Adviesbureau StadsplanRotterdam, Coolsingel 107, Rotterdam.Gegevens van de St. Laurenskerk, Raadhuis, Postkan-toor, Beurs en Bijenkorf zijn niet aanwezig, daarvan zijnechter tal van photografische afbeeldingen in den han-del.Vraag 3:Wanneer men volgens de ,,verklaring", voorkomende opde teekening schaal 1 : 1000 van de Blaak, de verkave-hng der reeds aangeboden terreinen moet aanhouden,dan zou tusschen de op die teekening voorkomendestraten met breedten van 12 m en 14 m, uitmondend opde Blaak (noordzijde) een perceel moeten komen. Is hetniet wenschelijk, om de prijsvraag zoo goed mogelijk tedoen slagen, dat de deelnemers op de hoogte wordengesteld omtrent den aard van het bedrijf dat hier geves-tigd zal worden?Zoo ook van de perceelen links en rechts van de Leuve-haven? Hoe zal men fekening kunnen houden met ,,ty-pische bedrijvigheid", zoo men absoluut niet weet, welkbedrijf daar gevestigd wordt?Antw. 3:De terreinstrook tusschen beide in de vraag bedoelde.straten van 12 resp. 14 meter breedte zal worden uitge-geven aan verschillende gegadigden. Indien hun plannentot uitvoering komen, bestaat bedoeld stuk straatwanddus uit een samenvoeging van verschillende gebouwen.Ten aanzien van de bestemmingen wordt verwezen naarart. 5 van het programma. De ,,typische bedrijvigheid"heeft, zooals vermeld is, betrekking op het ,,schutten"van de vaartuigen voor de binnenscheepvaart.Vraag 4:Krijgen de deelnemers nog een doorsnede over de spoor-baan, b.v. tusschen 10.58 en 10.83? Dit is toch wel vanbelang in verband met het pand bij 10.58.Antw. 4:Neen. Deze doorsnede kan niet gegeven worden. Hetpand bij 10.58 -\- is (schematisch aangegeven) het nieuwte maken Beursstation.Vraag 5:Wat is de bedoeling van dit pand, en van dat bij3.85 +?Antw. 5:Zie antwoord op vraag 4. Het pand bij 3.85 + (bedoeldwordt het tegen de spoorwegviaduct aanleunende pandaan de Zuidzijde van het Beursplein tusschen 10.83 +en 11.00 -|-) is een op zichzelf staand gebouw, waarvande bestemming nog niet vaststaat.Vraa^ 6;Hoe is de doorsnede over de waterkeeriing?Antw. 6:De aan de waterkeering gestelde eischen zijn: 10 mkruinbreedte, buitentalud 1 : 2%, binnentalud 1:2. Opde teekening schaal 1 : 1000 is de waterkeering opgeno-men in het lichaam van het hooge gedeelte van de Blaak(3.85-|-). De grijze band geeft de plaats van de kruinaan.Vraag 7:In art. 5 alinea 2 komt de zin voor: ,,Deze bankgebou-wen met gelijke hoogte als voor Blaak Zuidzijde is om-schreven". Is hier bedoeld het perceel aangegeven bij2.75 -\-? Dit perceel heeft echter geen sousterrain hooq1.50 m.Antw. 7:Neen. Bedoeld worden de gebouwen ten Zuiden vanErasmushuis, voormalig Museum Boymans en Gerzon.De hoogte er van zal zijn als in art. 5 voor de aan deZuid Blaak op te richten gebouwen vermeld.Vraag 8:Mogen ook meer teekeningen ingediend worden dan degevraagde?Antw. 8:Neen.Vraag 9:Mogen de teekeningen geaquarelleerd worden? Indienniet, mogen dan de schaduwen in kleur aangegeven wor-den?Antw. 9:Neen, (zie hetgeen vermeld is in art. 6, sub 5) met dienverstande, dat, zooals in het antwoord op vraag 17 vande eerste serie vragen is vermeld, het wel is toegestaanin de sub 4 genoemde perspectivische schetsen desge-wenscht een schaduwkleur te. gebruiken.0.50 m -- N.A.P.0.75 m -- N.A.P.1.15 m -- N.A.P.1.-- m -- N.A.P.Vraag 10:Wat zijn de hoogste en laagste waterstanden in de ri-vier en in de binnenwateren?Antw. 10:Hoogst bekende waterstand Maas 13 Januari 1916= 3.31 m + N.A.P.Laagst bekende waterstand Maas 12 Januari 1913= 1.85 m -- N.A.P.Gemiddeld hoog water = 0.98 m + N.A.P.Gemiddeld laag water =^Hoogst bekende waterstand RotteLaagst bekende waterstand RotteGewone waterstand 0.95 m a(Opgave Rijkswaterstaat Augustus 1941).Vraa^ 11:Worden de op teekening aangegeven wallekanten derbinnenwateren als los- en laadplaatsen gebruikt, zoodatop de driehoek tusschen Blaak en Maas pakhuizen ver-wacht kunnen worden?Antw. 11:Ja.Vraag 12:Bestaat er in verband met art. 5 van het programma eenvoorschrift aangaande de bebouwingshoogte van de opde 2 pleinen uitkomende wegen en straten?Antw. 12:Men is vrij..Vraag 13:Kunt U de hoogte van de kroonlijst van het bestaandeRaadhuis aan den Codlsingel opgeven?Antw. 13:23,075 m + N.A.P.Vraag 14:Volgens art. 4b sub 2 zijn de ontwerpers m.i. vrij inelke geprojecteerde rooilijn wijziging te brengen, terwijlvolgens de teekeningen slechts de gestippeld aangege-ven gedeelten der rooilijn mogen worden gewijzigd!Welke opvatting is de juiste?Antw. 14:In het renvooi op de teekeningen, schaal 1 : 1000, is uit-gegaan van de veronderstelhng, dat de inzender zichniet te zeer vrijmaakt van de door den ontwerper vanhet grondplan gegeven pleinconceptie. Gezien art. 4 isdit echter geen bindende eisch.Vraag 15:Is het mogelijk, dat de deelnemers aan de Prijsvraagreeds nu in de gelegenheid worden gesteld de maquettevan het nieuwe stadsplan voor de binnenstad van Rot-terdam te bezichtigen?Antw. 15:De maquette is te bezichtigen op de tentoonstelling inhet Museum Boymans, hetgeen reeds is medegedeeldaan al diegenen, aan wie een prijsvraagprogramma terbeschikking is gesteld.Vraag 16:Hoe groot moet het ,,beteekende" oppervlak zijn van deperspectieven?Antw. 16:Hierin is men vrij met inachtneming van de maximumbladmaat van het papier.Vraag 17:Wat is het straatpeil ter hoogte van het ModemagazijnGerzon?Antw. 17:3.85 + N.A.P.Vraag 18:Wat is het peil van de helhng van de oprit van de ver-keersbrug over de Maas (c.q. het peil van het wegdekvan deze brug)?Antw. 18:De helling van de oprit ligt, gerekend van het op deteekening aangeduide peil van 4.00 m -f N.A.P., over30 m onder 1 : 60 tot 4.50 m + N.A.P., hierna onder1 : 40.Vraag 19:Een globale opgave (aantal) van de gebouwen, die langsde bedoelde pleinwanden gesitueerd waren (cafe, pak-huis, woonhuis, kantoor, hotel, theater, enz.).Antw. 19:Wegens het totaal gewijzigde karakter van de pleinenis er geen aanleiding de gevraagde opgave te verstrek-ken.Vraag 20:Op de overzichtsteekening schaal 1 : 5000 staat hetterrein en de spoorbaan van de lijn Hofplein--^Den Haag-- Scheveningen met enkele lijnen aangegeven. Op deteekening van het Hofplein, schaal 1 : 1000 staat hetterrein gearceerd en omlijnd als ,,reeds uitgegeven" aan-gegeven. Moet hieruit geconcludeerd worden, dat hetstation voor deze lijn en de lijn zelf vervalt?Zoo niet, moet dan gerekend worden op het projectee-ren van een station voor die lijn in de omgeving van hetHofplein?Antw. 20:Neen. Bedoeld gearceerd terrein dient gereserveerd teworden voor emplacement (incl. stationsgebouw) vanhet Hofplein station. Het projecteeren van het stationbehoort niet tot de opgave van de Prijsvraag. Het V-vormige bouwblok aan het Hofplein behoort niet tot hetStationsgebouw.(Bijlage van het Tijdschrift voor Volkshuisvesiing en Sfedebouw, October-nummec 1941)Tijdschriftvoor Volkshuisvesting en StedebouwOrgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw enden Nationalen Woningraad, Algemeenen Bond van Woningbouwvereenigingen,waarin opgenomen de mededeelingen van den Rijksdienst voor het Nationale Plan,en tevens gewijd aan den WederopbouwRedactie: H. P. J. Bloemers, J. Bommer, Jhr. M.J.I, de Jonge van EUemeet, Ir. L. S. P. Scheffer,Ir. P. Bakker Schut, Mr. J. Vink, Ir. J. M. A. ZoetmulderMedewerker voor den Wederopbouw: Dr. Ir. Z. Y. van der Meer, Algemeen Secretaris van denAlgemecn Gemachtigde voor den Wederopbouw en de Bouwnijverheid.Adres Toor Redactie en Abonnementen : Lange Voorhout 19, 's-Gravenhage,Telefoon 115720, 115721 en 115722Advertentiei: Keizersgracht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128October 194122e Jaargang No. 10MaandbladOfficieele mededeelingenSamenstelling bestuurHet bestuur van het Instituut heeft den NederlandschenBond van Bouwondernemers naar aanleiding van eenverzoek van dien bond toegelaten als medebesturendevereeniging. Het bestuur van den bond heeft den HeerA. van Kesteren als zijn vertegenwoordiger in het be-stuur van het Instituut aangewezen.Het gemeentebestuur van Amsterdam heeft den HeerIr. J. E. Neiszen tot vertegenwoordiger in het bestuurbenoemd.Stedebouwkundige kringenEen gemeenschappehjke vergadering van de stedebouw-kundige kringen, anders gezegd een vergadering vanden grooten kring, waarvan alien, die zich hebben opge-geven, zonder onderscheiding deel uitmaken, heeft plaatsgevonden op 21 Juni in het Jaarbeursgebouw te Utrecht.Er stonden twee voordrachten op het programma, deeerste over de organisatie van het stedebouwkundigetverk, door den Heer Jhr. M. J. I. de Jonge van Ellemeet,de andere over den invloed van den luchtoorlog op denstedebouw, door den Heer Dr. Ir. W. B. Kloos.Hierna is het werk van de kringen eenigen tijd onder-broken in verband met de vacanties.De technisch-stedebouwkundige kring kwam inmiddelsweer bijeen op 3 October 1.1. in het Gemeente-Museumin den Haag. De Heer Ir. W. A. C. Herman de Groothield in deze bijeenkomst een inleiding over het streek-plan IJsselmonde.De opkomst van de deelnemers blijft bizonder bevredi-gend.Berichtgeving van den Rijksdienst voor het NationalePlanIn dit nummer wordt een begin gemaakt met de bericht-geving van den Rijksdienst voor het Nationale Plan inhet Tijdschrift, die gelijk vroeger al is medegedeeld, eenonderdeel vormt van de samenwerking tusschen het In-stituut en den Rijksdienst. Deze berichtgeving geschiedtonder verantwoordelijkheid van den Rijksdienst. DeRedactie is er zeker van dat deze rubriek, die de lezersdoorloopend op de hoogte zal houden van de inrichtingen den voortgang van de werkzaamheden van den Rijks-dienst, een aanwinst voor het Tijdschrift vormt.Artikel over circulaire en hypotheekregelingZeer tot haar spijt is de redactie er niet in geslaagd deaangekondigde bijdrage over deze onderwerpen in ditnummer te doen verschijnen. Zij heeft intusschen hoopin het November-nummer een of meer beschouwingenter zake te kunnen opnemen.Pubhcatie van voorschotten en bijdragenDe beperking van het beschikbare papier voor tijdschrif-ten heeft de redactie aanleiding gegeven tot het besluitde publicatie van de ingevolge de Woningwet en de be-kende besluiten inzake woningbouw en -verbetering tenplattelande verleende voorschotten en bijdragen voortaanachterwege te laten. Wat van bizonder belang is uitdeze opgaven zal worden samengevat in een bericht inde rubriek Binnenland.Papier TijdschriftDe drukker bericht ons dat het niet langer mogelijk ishet tot dusver gebruikelijke kunstdrukpapier voor hetTijdschrift te leveren. Met ingang van dit nummer zul-len de lezers genoegen moeten nemen met een minderekwaliteit. De Redactie hoopt dat de afbeeldingen ookop dit papier voldoende tot haar recht zullen komen.165NationaJe PlanWederopbouw Rijksdienst voor het Nationale PlanOprichting Rijksdienst voor het Nationale Plan en toe-passing artikel 5, lid 2, Verordening van 15 Mei 1941Circulaire van den Directeur van den Rijksdienst voorhet Nationale Plan van 2 October 1941, No. S 3132/3112aan de BurgemeestersZooals U bekend zal zijn, is bij het besluit van de .Se-eretarissen-Generaal van de Departementen van Bin-nenlandsche Zaken, van Financien, van Opvoeding,We-tenschap en Cultuurbescherming, van Waterstaat,van Handel, Nijverheid en Scheepvaart en van Land-bouw en Visscherij van 15 Mei j.l. een Rijksdienst voorhet Nationale Plan ingesteld.Nu het bureau van den Rijksdienst gedurende eenigentijd in de gelegenheid is geweest de werkzaamhedenvoor te bereiden, acht ik het van belang voor het vol-gende Uw aandacht te vragen.Het is de bedoeling, dat door middel van een NationaalPlan voor Nederland de overkoepehng verkregen wordtvan hetgeen voor de gemeenten in den vorm van uit-breidingsplannen (en voorschriften ex artikel 43 derWoniingwet) en voor de gewesten in den vorm vanstreekplannen is -- en nog zal worden -- vastgelegd.Het is dan ook zeer gewenscht, dat -- voorzoover dezenog niet aanwezig is -- een nauwe samenwerking tus-schen de verschillende belanghebbende instanties ont-staat ten behoeve van dit doel. In het algemeen zal dezesamenwerking gevonden kunnen worden in dier voege,dat de gemeenten aangelegenheden op planologisch ge-bied, waarvoor zij zelve krachtens hare bevoegdhedenniet bij machte zijn een bevredigende oplossing te vin-den, aanhangig maken bij de streekplaninstantie, binnenwelker gebied de gemeente, eventueel, gelegen is en datde streekplaninstanties zulks doen bij den Rijksdienstvoor het Nationale Plan.Daar, waar een streekplaninstantie ontbreekt, of waareen gemeente in het belang van eigen of algemeene pla-nologische belangen meent een kwestie aan centrale be-oordeeling te moeten onderwerpen, kan rechtstreekscontact met het bureau van den Rijksdienst voor het Na-tionale Plan worden gezocht.Omtrent de toepassing van artikel 5, lid 2, van de Ver-ordening van 15 Mei j.l, betreffende de instelling vanden Rijksdienst meen ik nog de volgende toelichtingente moeten geven.De President van den Rijksdienst voor het NationalePlan heeft mij belast met het verzamelen van gegevens,alsmede met het verzoeken van mededeelingen omtrentvoorgenomen werken, voorzooveel het een en ander doormij wordt noodig geacht in verband met de aan het bu-reau opgedragen werkzaamheden.In verband hiermede verzoek ik U mij zoo goed mogelijkte willen inlichten ten aanzien van wat in Uw gemeenteop het gebied van uitbreidingsplannen en voorschriftenex artikel 43 der Woningwet is geschied, als ook op ander gebied, voorzoover zulks voor den Rijksdienst vanbelang kan zijn (ik denk bijv. aan onderzoekingen om-trent samenstelling en socialen en economischen toestand^C.C ^^^ bevolking). Wat de uitbreidingsplannen betreft,loo acht ik het ten behoeve van den goeden gang van zakennoodzakelijk, dat van alle geldende plannen en herzie-ningen daarvan, alsmede van de bebouwingsvoorschrif-ten, een exemplaar in mijn archief berust, voorzooverhet gemeenten met meer dan 10.000 inwoners betreft.Daarnaast ware een toelichting gewenscht, in hoeverrenieuwe plannen vastgesteld, c.q. in voorbereiding of her-ziening zijn, zoo mogelijk met overlegging van gereedzijnde plannen. Ook voor kleinere gemeenten is inzen-ding van de plannen uiteraard zeer gewenscht, doch ikmeen -- met het oog op de financieele lasten, welkedaaruit voor kleinere gemeenten kunnen voortvloeien --voor deze groep, althans voorloopig te kunnen volstaanmet het verzoek den Rijksdienst met gegevens te voor-zien, voorzoover de daaruit voortvloeiende lasten niet tezwaar worden geacht.De eveneens in artikel 5, lid 2, voorkomende verplich-tingen tot mededeeling van voorgenomen grondaankoo-pen en werken ware in dier voege te verstaan, dat alleenna verzoek -- hetzij betreffende bepaaldelijk aan te dui-den objecten, hetzij betreffende een categorie van ob-jecten -- mededeeling noodig is.Ik zal het echter op prijs stellen van U steeds mededee-ling te ontvangen van alle voorgenomen werken binnenUw gemeente, voorzoover deze werken -- ongeacht doorwien deze worden uitgevoerd -- naar Uw meening strij-dig zijn met de planologische belangen der gemeente ofmet het algemeen planologisch belang. Deze mededee-lingen waren door bemiddeling van den Commissaris derprovincie bij den Rijksdienst in te zenden.Omgekeerd verklaar ik mij gaarne bereid U, zooveelmij mogelijk is, ten dienste te staan met het verstrekkenvan inlichtingen, welke voor het planologisch werk inUw gemeente van nut kunnen zijn.Ten behoeve van studie en documentatie staat de biblio-theek en de leeszaal in het Bureau van den dienst, LangeVoorhout 19 te 's-Gravenhage, ter beschikking.Hoewel de bibliotheek grootendeels nog moet wordengevormd, kan de bibliotheek van het Nederlandsch Insti-tuut voor Volkshuisvesting en Stedebouw, welke in hetgebouw van den Rijksdienst gevestigd is, ook thansreeds in vele gevallen de noodige documentatie ver-schaffen.De Direct&ur,(w.g.) Dr. Ir. F. Bakker Schuj:De wederopbouw van stad en landVoortaan zal onder dit hoofd een kort overzicht volgen,waarin van maand tot maand de belangrijkste voorvallenbij den wederopbouw zullen worden vermeld, voorzoo-ver zij voor volkshuisvesting en stedebouw beteekenishebben.Allereerst vallen uit den laatsten tijd enkele wijzigingente noemen van de wettelijke grondslagen. Er werdentwee besluiten genomen, beide door den waarnemendSecretaris-Generaal van het Departement van Finan-cien, inzake de voorschriften voor het Grootboek voorden Wederopbouw (Ned. Staatscourant van 7 Augus-tus). Ook de Hypotheekregeling 1941, die in hoofdzaakreeds in het vorige nummer is afgedrukt, mag in hetkader van den wederopbouw niet onvermeld blijven.Fransch Patent846.172Belgisch Patent430.884'TOESRsiassMmH.P. H. HET IDEAAL voor iedere keuken!FABRIEKSMERKAndere patenten aangemeld.Geen uitgebeten en gescheurdegootsteenen meer!Vraagt hetH.P.H. AANRECHTBLADmet afneembare vuurklei- of ^maille-spoelbak.Voldoet aan alle te stellen eischen.Inlichtingen, brochures enz. bij:H.PIJLS-HULSMAASTRICHTDUITSCHE POORT 14 - TELEFOON 2935FABRIKANT-UITVINDERMARBRITE-FAUQUEZhet materiaal voor WANDBETEGELINGen vele andere doeleinden.Deze Belg. fabriek heefi de fabricage hervaiVraagt offerte aan de agenten :B. BREiaER & Co.SINGEL 127 - AMSTERDAM-C. BINNENDEUREN? FINEERDEUREN. VOORDEUREN. BALCONDEUREN. TUINDEURENDE VEREENIGDE DEURENFABRIEKEN N.V.ROKIN 6 - AMSTERDAM - TELEFOON 41791L. GREATTI - AMSTERDAMKALFJESLAAN 56 - TELEFOON 24181TERRAZZO - MOZAIEK -~ AANRECHT-BLADENESTRICH-VLOEREN - HOUTGRANIETGRANITINE VOOR TRAPPEN EN MUURBEKLEEDINGBij tal van WONINGBOUWVEREENIGINGEN toegepast.Zit U omSTOPVERF verlegen?DeWENZO VERFFABRIEKin Breda, maakt voor U eenzeer goede olievrije stopverf,die niet doorslaat.Deze stopverf is zeer soepel,barst niet in de sponning.Wenzo stopverf is watervrij,dus bevriest niet.Daar is echter een ,:maar"aan verbonden.U moet voorwij tot uitvoeringvan Uw order kunnen over-gaan, ledige bussen opsturen.Zendt dus Uw ledige stopverf-bussen naar deWENZO VERFFABRIEKTRAMSINGEL 88 BREDAen U ontvangt de zeer goedeWENZO STOPVERF(OLIEVRIJ)VOORAL IN DEZEN TIJD VAN GROOTE HOUTSCHAARSCHTEen schaarschte aan andere bouwmaterialen,is Stcengaas HET aangewezen matcriaalvoor verschillende onderdeelen in den bouw. Wij vragen uw aandacht voor onderstaandeSteengaas-gootconstructie en Steengaas-kapbekleeding. - Voor meerdere gegevens wendemen zich tot ons rechtstreeks of tot de met ons samenwerkende stelorganisaties:J. H. Busschbach N.V^ Amsterdam en Rotterdam; Firma J* A. ten Thijc, Nijmegcn, metfilialen te Breda, Tilburg en Den Bosch; L, J. Brugman, Enschede; J. van Buiten, Groningcn,Alvorens de muurplaat wordt gelegd, wordcn aan de onderzijde van deze plaat de noodige gootklossen opnormalen afstand bevcstigd, nadat zij naar het profiel der goot zijn uitgezaagd, indien zij van hout, en gebogen,indien deze liggers van U of T ij'zer worden vervaardigd.Nadat de muurplaat is gelegd, worden de liggers onderling met enkele staafjes befonijzer verbonden, voor debevestiging van,het steengaas.De afwerking van het steengaas zal eerst geschieden, wanneer alle wcrkzaamheden in de goot zijn verricht,De aldus verkregen goot zal een sierlijke bekroning van het gebouw worden, terwijl geen houtwerk voor boei-deelen, lijsten enz. noodig is. Bovendien is zij sterker dan een zinken goot, en, mits met de juiste materialenafgewerkt, absoluut waterdicht en ook praktisch nict aan lekkage onderhevig.Ongeacht weike kapvorm is ontworpen, kan deze kap een voldoende afsluiting aan het gebouw geven, wan-neer op oud-Hollandsche wijze de spanribben op de gordingcn worden bevestigd, het binnenboeibord op of tegende muurplaat sluitende wordt aangebracht en de panlatten daama op de spanribben bevestigd.De kap wordt belegd met dakpannen met solide sluiting, zoodat reeds een goede dichtheid verkregen is.Aan de onderzijde der spanribben wordt nu het steengaas aangebracht en afgewerkt als de plafonds.Op deze wijze is een solide en voordeelige bekleeding der kap verkregen en het dakbeschot gespaard, terwijlaan den eisch van bewoonbaarheid ten voile is voldaan.N.V. ARO ^ HEESWIJK (bij Montfoort)Fabrieken voor vervaardiging van Steengaas en andere Bouwmaterialen.Steengaas Goot-constructie en dito Kapbekleeding, afdoend, eenvoudig, goedkoop.Roode TegelschePlavuizen20X20X315X15X2cmDE vloertegel voor woningbouw.RUSSEL-TIGLIATEGELENPECK & CO. - AMSTERDAMNIEUWENDIJK 62-76LEVEREN ALLEARTIKELEN VOOR DEN WONINGBOUWALS:GAS- EN WATERLEIDINGRIOLEERINGCENTRALE VERWARMINGGEEMAILLEERDE GOOTSTEE-NEN EN ANDERE SANITAIREARTIKELEN, ENZ.BEZOEKT ONZE TOONZALENVRAAGT PRIJSCOURANTn.v.LZELANDER'sELECTROTECHNISCHE EN TECHN. HANDELSVENNOOTSCHAPAMSTERDAM SINGEL 142/144 TEL. 48989ROTTERDAM COOLSCHESTRAAT 94 TEL. 37434 & 38305GRONINGEN HEERESINGEL' 30 TEL 3769SANITAIR - TECHNISCH - MATERIAALW.O.: vuurklei closetreservoirs, vuurklei consoles, vuurkleigootsteenen met aangebakken aanrecht, rugwanden, etc.ELECTRISCHE VERUCHTINGS-ORNAMENTEN,Schemer- en Wandverlichtingen.ELECTRISCHE HUISHOUDELIJKE APPARATEN,zooals: stofzuigers, waschmachines, koelkisten, warmwater-reservoirs.ELECTRISCHE INSTALLATIE-MATERIALEN,APPARATEN & MACHINES.BEZOEKT ONZE TOONZALENN.V. Lak & Verffabriekv.h. Gebr. VerheyLOOSDUINEN (DEN HAAG)De nieuwe(Gedeff, merk)ARMURIT olievrije verven en plamuurRakenMedeUwRechtstreekscheInteressen en zeToonen, dat ,,Premier" niet stil heeft gezeten.In een geheele recks plaatsen kwam de onteigening voorden wederopbouw een stap verder. Het zou te ver voe-ren deze procedures overal op den voet te volgen. Wijstippen aan dat in Middclburg door den Algemeen Ge-machtigde de prijzen voor de toewijzing van grond in debinnenstad aan de onteigenden werden vastgesteld.Wat den daadwerkclijken wederopbouw betreft, kwamin Rotterdam een complex van 537 noodwoningen metenkele bijbehoorende inrichtingen tot voltooiing. Op 7Augustus werd het laatste deel van dit complex aan deGemeentelijke Woningstichting overgedragen.In Middelburg werd in verschillende straten met denherbouw van perceelen begonnen. Bij het botiwrijp ma-ken van de terreinen zijn ongeveer 350 arbeiders vanhet eigen beheer tewerk gesteld. Er wordt naar gestreefdzooveel mogelijk in blokken te doen bouwen. Thans zijnhet nog overwegend afzonderlijke perceelen, welke inaanbouw zijn.Met den herbouw van boerderijen werd, voor zoover demateriaalpositie zulks toeliet, voortgegaan. Het aantalboerderijen, dat in verschillende gemeenten in uitvoeringof aanbesteed was, steeg van 1 April tot 1 Septembervan 294 tot 500.Woningbouw van de Charlotte Elisabeth vanBeuningenstichting te Vughtdoor Ir. W. P. C. KnuttelDe gemeente Vught is een plaats van groote contras-ten, doordat zij van een typisch Brabantsch dorp uit-gegroeid is tot een voorstad van 's-Hertogenbosch.Naast zeer slechte oude woningen, vindt men er fraaielandgoederen, landhuizen, villawijken en ruim gebouwdewijken van middenstands- en arbeiderswoningen metveel boombeplanting en plantsoenstrooken.De geringe draagkracht van een deel der bevolkingmaakt het zeer moeilijk, om de oude krotten met lagehuur op groote schaal aan het gebruik te onttrekken enop te ruimen.Ten einde de krotopruiming te bevorderen namen deHeer en Mevrouw van Beuningen-Fentener van Vlissin-gen het initiatief tot het in het leven roepen van eenstichting, welke zich ten doen stelt, goede, goedkoopewoningen te bouwen, zoo mogelijk gepaard gaande aanaankoop van woningen, welke hoognoodig onbewoon-baar verklaard moesten worden.De eerste daad van deze stichting was de aankoop vanden zoogenaamden Piekenhoek, een van ouds beruchtebuurt, bewoond door stroopers, venters, voddenkooplie-den en dergelijken. De huizen werden afgebroken en,passende in het uitbreidingsplan, werd een nieuw be-bouwingsplan ontworpen, plaats biedende voor 64 wo-ningen, 1 winkel en 1 schoenmakerij. Helaas waren erin deze buurt reeds enkele nieuwe huizen verrezen, wel-ke gespaard moesten worden en in het bebouwingsplanmoesten worden opgenomen (afb. 1).Het plan bevat een tamelijk groot aantal woningtypen,waarbij in de eerste plaats gedacht is aan huizen voorouden van dagen, financieel zwakke en kinderrijke ge-zinnen. Ten einde het geheel rendabel te maken, isechter ook een aantal grootere en duurdere woningenin het complex opgenomen.De plattegronden van de voornaamste woningtypen zijnhierbij opgenomen.Type A is het hoofdtype, ten deele met 3 en overigensmet 4 slaapkamers, huurprijs respectievelijk f 2.90 enf 3.20 per week. De woningen met 4 slaapkamers zijnbewoond door gezinnen met ten minste 6 kinderen (zieafbb. 2 en 3).Type B biedt het bij den beter gesitueerden arbeiderzoo geliefde suitetype en doet een huur van f 3.85 perweek (zie afb. 4).Type C is bestemd voor ouden van dagen, echtparen ofalleenwonenden. Woonkamer, slaapkamer en keukenzijn ineenloopend op den beganegrond gelegen. Dezewoningen zijn tot een hofje gegroepeerd om een tuin-aanleg met monumentale pomp en banken. De huurprijsbedraagt f 1.75 per week, waarbij voor rekening vande stichting zijn aangebracht een vaste waschtafel, vloer-bedekking en vitrages (zie afbb. 5 en 6).Type D is een kleine middenstandswoning met 3 slaap-kamers en een badkamer met vaste waschtafel, huur-prijs gemiddeld f 4.50 per week (zie afb. 7).De hierbij afgedrukte foto's geven een beeld van hetuitwendig aanzien. Waar het hier ging om een afgerondcomplex, is gemeend van het normale, afwijkende kleu-ren te mogen toepassen. De gevels zijn gewit metgekoolteerd plint, de dakcn gedekt met matgeglazuurdezachtgroene pannen, het houtwerk is geverfd in eenAfb. 1WederopbouwActikelenCMARLOTTE tLI5ABETMVAri BEUMiMeen STICMTIDQwoninQEn ^PIEKEMHOEK'VUQHT167ArtikelenAfbeelding 2Afbeelding 3168Afbeelding 4Artikelenwarm groen en geel. Het gehcel wordt opgefleurd dooreen paar fraaie plastieken van den beeldhouwer J. Mariste Heumen en door plaatselijke smeden goed uitgevoerdsmeedwerk, als hekken, uithangbord, windwijzer, e.d.(zieafb. 8).De voortuinen zijn door de stichting beplant, doch ookaan de binnenterreinen is alle zorg besteed, er is speel-ruimte voor kleine kinderen en een groote voliere tothun vermaak (zie afb. 9).De binnenafwerking is eenvoudig, doch degelijk, stalenbinnendeurkozijnen, gestucadoorde plafonds en lambri-seeringen van betonemaille in keukens, gangen en bovende trappen.Een tweede complex deed de stichting bouwen op hetSchoonveld, een braakliggend terrein, grenzende aaneen nieuwere wconwijk. Dit terrein wordt doorsnedendoor een plantsoenstrook, waarin een gracht is opgeno-men, weike dient om bij sterken regenval het water opte nemen, dat de rioleering niet verwerken kan (afb. 10).TYPL A TYPE B169ArtikclenAfbeelding 5De groote breedte van deze strook, vcrmcerderd met8 m diepe voortuinen aan beide zijden, bracht mede,dat de woningen gebouwd moesten worden met opge-trokken verdieping; slechts in een der zijstraten mochtenlagere woningen gebouwd worden in aansluiting aan debestaande huizen.Voorloopig zijn er 35 woningen tot stand gekomen. Hetuitbreken van den oorlog heeft verderen bouw onmoge-lijk gemaakt.Ook hier is het aantal typen groot en is er in de eersteplaats gedacht aan het stichten van goedkoope huizen.Een rij duurdere huizen langs het plantsoen moet erweder voor zorgen, dat de opzet van het geheel op be-scheiden wijze rendabel is.De voornaamste woningtypen zijn:Type C, bestemd voor ouden van dagen, indeehng enhuurprijs zijn als hiervoor beschreven.Type F, is het hoofdtype en bestemd voor de minstAfb. 6170TYPE: Cdraagkrachtigen. Gebroken is met de ,,mooie kamer".De woning bevat beneden een ruime woonkeuken, spoel-keuken met gelegenheid tot het koken op gas en eenschuur of bergplaats met W.C. en berging voor kolenen aardappelen.De huizen hebben voor het grootste gedeelte een opge-trokken verdieping, overigens de slaapkamers in de kap.De huurprijs bedraagt respectievelijk f 3.25 en f 2.90 perweek (zie afb. 11).Type G is een kleine middenstandswoning met 3 slaap-kamers en een doucheruimte. Ten einde aan den voor-gevel meer rust en massa te geven, in verband met deligging aan het plantsoen, zijn de voordeuren twee aantwee in een portiek ondergebracht.Deze woningen doen een huur van f 4,60 per week (zieafb. 12).Type E is een middenstandshuis van f 5.25 huur (zieafb. 13).Bijgaande foto's geven een beeld van het uitwendigaanzien.In aansluiting aan de reeds langs het plantsoen gebouw-de woningcomplexen is voor de gevels een warm-getinteBrabantsche handvormsteen gebruikt en zijn de dakengedekt met tamelijk genuanceerde bruine pannen.Het houtwerk is afgeverfd in warm groen en een vrijsterk gele zandsteenkleur.Als versiering is een windwijzer geplaatst en zijn degevelankers fraai gesmeed. De voortuinen zijn door destichting bcplant.De woningcomplexen zijn gereed gekomen in 1938 en1940, zoodat hiervoor de voor-oorlogsche bouwkostengegolden hebben, hetgeen de lage huren mogelijkmaakte.Rekening houdende met 1 % afschrijving per jaar, on-derhoud, belasting, administratiekosten en eenige huur-ArtikelenAfb. 8TyPL DAfb. ?171ArtikelenAfbeelding 9derving, kan op de aandeelen voorloopig 3 70gegeven worden. Of zulks bij de huidige omstandighe-den met gestegen belastingen en onderhoudskosten zon-der huurverhooging mogelijk zal blijven, staat te bezien.De plannen werden ontworpen door Ir. W. P. C. Knut-tel, architect te Deventer, en op keurige wijze uitgevoerddoor de fa. Gebr. Hazenberg, aannemers te Vught.Renvooi plattegronden:w =^ woonkamer Sch == schuurW.K ^ woonkeuken S = slaapkamerV =^ voor- of zitkamer B = badkamerK = keuken D = doucheruimteK.K = kelderkast Z = zolderAfbeelding 10De bij dit artikel behoorende afbeeldingen zijn door den schrijverter beschikking gesteld.172CHARLOTTE. ELISADtTH VAM BEUninaEMSTICMTinO WOh.^5CHOOnVCLD"'VUQMTTYPE Fo01ArtikelenAfb. 11|- 4A0 -\TVPEL GSi5.55 -t- 5.55Afb. 12TYPE: E?S:SiK;3iAfb. 13173BoekbesprekingBestuurs-, Administratieve, Economische enStedebouwkundige eenhedenKantteekeningen bij:,,De Nederlandsche Gemeente op de Helling", een in-leiding op de reorganisatie van gemeenten en haar in-deeling, door Mr. Dr. C. Ch. A. van Haren i)De beoefening van den stedebouw verdiept en verbreedtzich in snel tempo en doet haar invloed steeds verdergevoelen. Gold deze oorspronkelijk den uitleg van ste-den en dorpen, nog voor kort de bebouwing in de staden op het land, daarna de ontwikkeling van gemeentenen gewesten, en thans de bestemming van den bodemvan het grootste deel van ons land, binnenkort betreftzij niet minder dan een ruimtelijke ordening voor Neder-land op grond van de functie van dit land en zijn plaatsbinnen Europa en daarbuiten, en de doorvoering dierordening. Parallel hiermede vergroot zich de invloedvan den stedebouw op het maatschappelijk leven; dezestrekte zich eerst uit tot het oprichten en veranderen vangebouwen, daarna tot het bouwen in het algemeen, enreeds nu tot het gebruik van den bodem in het algemeen.Het belang der volkshuisvesting, volgens de memorievan toelichting op de Woningwet-1902 bij de stadsuit-breiding betrokken (sic!) ging mede omvatten den aan-leg van openbare wegen, de verzorging met en hetbehoud van recreatieruimten, den aanleg van andereopenbare werken, tot en met cultuurtechnische en water-bouwkundige, en zoowel van de gemeente, de provincieen het rijk, als ook van particulieren. Ook de waterwin-ning, de zuivering van afvalwater, de zorg voor natuur-en cultuurschoon vallen meer en meer binnen het kadervan den stedebouw.Daarmede kwamen onder de aandacht van den stede-bouwkundige te vallen de groeifactoren van bebouwdekernen, de bodemcultuur op het platteland, functie enkarakter van stad en land beide, de doelbewuste be-invloeding van deze, het gemeentelijke ontwikkelings-beleid, de onderhnge tegenwerking en samenwerkingder gemeenten ter zake, de bovengemeentelijke en na-tionale leiding in deze materie, en thans ook de gemeen-telijke indeeling van Nederland. Uit het bovengenoemdeboekje blijkt dit ten duidelijkste.In het eerste hoofdstuk van dit levendig geschreven eninteressante werkje behandelt de schrijver het recht dergemeente en de zelfwerkzaamheid der gemeente, in hettweede de procedure voor wijziging van gemeentegren-zen en de argumenten voor deze plannen tot wijziging,in het derde den aard van stad, dorp en gemeente ende belangen, die bij reorganisatie verzorging verdienen.Eerst aan het' einde van de eerste twee hoofdstukken,die mij het degelijkst doorwerkt voorkomen, doch waar-op het hier niet de plaats is verder in te gaan, wordt destedebouw in verband met het onderwerp van het werk-je, slechts terloops, te berde gebracht. Toch staan ookhier reeds vele opmerkingen, die den stedebouwkundigebelangstelling zullen inboezemen.Aan het slot van het tweede hoofdstuk wordt, min ofmeer bij verrassing, de eerste stedebouwkundige factor174 1) N. Samsom N.V., Alphen aan den Rijn, 1941in dit verband genoemd en naar het streekplan verwezenals belangrijke factor in deze materie. In hoofdstuk drieworden dan, incidenteel en weinig systematisch, meer-dere opmerkingen aan den stedebouw gewijd en wordtde beteekenis, min of meer als vanzelfsprekend, erkend,die de stedebouw voor de bepaling van nieuwe gemeen-tegrenzen en gemeentegrootte kan hebben. Voortswordt, aan de hand van korte flitslichten op enkelestedebouwkundige eenheden '-- dorp, stad en ideale ge-meente, -- gewezen naar de grondvormen, die eengemeentelijk bestuur kan aannemen al naar den aardvan de gemeentelijke structuur.Met dat al is door dezen schrijver definitief de gemeen-telijke grens als stedebouwkundig afgeleide functie on-derkend en dit onderwerp zoodoende in een nieuw eninderdaad verhelderend licht geplaatst.Dat dit licht iederen twijfel omtrent den aan te houdenweg zal wegnemen, zal wel niemand verwachten. Indiende schrijver op biz. 18 opmerkt, dat de oude gemeente-grenzen als het ware vervaagd zijn ~ haar reeele inner-lijke beteekenis veelal verloren hebben -- dan moet destedebouwkundige parallel hiermede evenzeer erkennendat de grenzen van stedebouwkundige eenheden veelminder aanwijsbaar zijn dan in het verleden. Niet alleendoor stedebouwkundig verkeerde behandeling van ele-menten, die zonder deze nog als eenheid herkenbaarzouden zijn geweest, doch ook, omdat stedebouwkundigeoverwegingen invloed gaan uitoefenen op elementen, dietot op verren afstand haar nasleep hebben.Zi'et de schrijver dan ook de wenschelijke, gemeente-lijke elementen op biz. 21 als territoriale corporaties oforde-eenheden, dan moet de stedebouwkundige alrasconstateeren dat hij bij zijn werk dergelijke orde-een-heden wel kan definieeren, doch dikwijls bezwaarlijkomlijnen en afbakenen. Vergelijkt hij de gemeente alseenheid bij het gezin, dat ons als zoodanig zoo duidelijkvoor oogen staat, dan rijst bij ingewijden direct de her-innering aan de moeilijkheden, die bij gezinstellingen debepahng van het aantal gezinnen blijkt te ondervinden.Ten aanzien van biz. 34, 35 en 36 moeten mij enkeleopmerkingen van 't hart. De schrijver zegt hier letterlijkdat in een periode van stijgende welvaart en verhoogdeoverheidsinkomsten een groote gecombineerde platte-landsgemeente de zegeningen der cultuur ook aan hetplatteland deelachtig kan doen worden. Alsof die zege-ningen alleen consumptief zouden zijn! Hiei; is toch debedoehng, die bij het wekken van meer levenskrachtvoorzit, op zijn kop gezet. Een groote levenskrachtigeeenheid zal, zooals de schrijver zelf zegt, meer kunnenen willen aanpakken. En hieruit zal juist die stijgendewelvaart en zullen die verhoogde overheidsinkomstenvoortvloeien. Op zichzelf zal dit willen en kunnen aan-pakken reeds tot het levensgeluk bijdragen. Werpen zijbeide vruchten af, dan zullen die daardoor te betersmaken. Bezuiniging moge genoemd zijn als reden voorde vorming van grooter gemeentelijke eenheden. Maardan alleen voor het bestuursapparaat. Overigens is eco-nomie bedoeld. Aanpassing, schrappen van nuttige be-moeiingen (de schrijver noemt, als vormen van blijk-baar ietwat overbodige luxe, die wij ons in andere enbetere tijden zullen kunnen permitteeren, bestrating,verlichting, huisvestittg!) zal ons geen welvaart bezor-gen. Ik vermag deze elementen slechts te zien als rente-gevende kapitaalbeleggingen, die de volkskracht en-welvaart verhoogen. O zeker, men kan daarin over-drijven. Maar wat meer of beter bestrating, verlichtingen huisvesting zal op vele deelen van ens plattelandnog niet tot decadentie en gemakzucht leiden, dochslechts nuttiger, intensiever arbeid bevorderen. De schrij-ver vraagt zich af, welke reclits- of moreele gronden cenopdracht aan een financieel onafhankelijke gemeente,om zich over financieel zwakkere buren te ontfermen,kunnen rechtvaardigen. Ik meen het recht van den eer-lijke, zwakke of domme op den steun van den sterke ofknappe. Het gaat overigens niet aan, dit te kenschetsenals verkeerden dank voor zorgvuldig beleid. De wel-vaart van vele gemeenten is veelal goeddeels niet uitzorgvuldig beleid, doch uit gunstige omstandigheden teverklaren. En het ,,draagt elkanders lasten" moge hetbest over de voile lijn, door een betere regeling van definancieele verhouding tusschen het Rijk en alle gemeen-ten tezamen worden bevorderd, doch beginne liefst zoospoedig mogelijk in klein verband. Men verbetere dewereld, doch beginne op kleiner schaal.Doch dit alles ligt buiten mijn onderwerp. Na biz. 38(ruimtelijke ordening) en 39 (streekplan) wordt dit inhoofdstuk drie van het boekje uitvoeriger in behande-ling genomen. Doeltreffende spreiding der bevolkingaan de hand van decentralisatie der industrie wordt be-pleit, industrie dient, zoo dit noodig blijkt, slechts toe-gelaten waar zij noodzakelijkerwijs thuis behoort. Te-recht, en dit geldt niet alleen voor industrie, maar ookvoor andere werkgelegenheid, zooals kantoor en bedrijf.Want door plaatselijke belemmeringen van den woning-bouw is de spreiding der bevolking niet te bereiken. Degedachte, dat door beperking van den bouw van wo-ningen een stad kan worden kleingehouden, is primitief.Indien de bestaansbronnen in die stad niet mede beperktworden, kan zich aldaar een zoodanige stijging van dehuur- en grondprijzen voordoen en een zoodanige toe-neming van samenwoning en dubbelbewoning, dat zulksnoopt, de beperkingspolitiek op de woningmarkt te doenvaren, wil men niet de economische zwakken zien ver-drukt en uitgedreven.Het bordje ,,vt>l" dient niet op de woonwijken eener ge-meente, doch in de eerste plaats bij haar werkterreinente worden aangebracht en op den aard der bebouwingen van het bodemgebruik toegepast. En niet de ontwik-kehngsfencfenzen, doch vooral gunstige ontwikkelings-mogelijkheden zooals de studie van het nationale planzal aanwijzen, zullen hierbij richtinggevend moeten zijn.De reorganisatie van gemeente-indeeling en van het ge-meentelijk bestuur moet worden bezien in het hcht vaneen sociaal-economisch, geografisch en demografischonderzoek, waaruit de functie van een gemeente kanworden bepaald. En zij moet worden bepaald met inacht-nemikig van de, op grond van dat onderzoek, te ver-wachten en te verwezenlijken toekomst. De stedebouw-kundige analyse geeft het eerste, het stedebouwkundigevastgestelde plan het tweede. Daarom is de stedebouw,met inbegrip van zijn hulpwetenschappen, een zoo be-teekenende factor bij deze reorganisatie. Hij pleegt, alsweinig andere werkzaamheden, steeds, soms ver, vooruitte zien. Doch zijn object is niet de gemeente, doch veel-eer de op andere wijze zich afteekenende eenheid: dekern, de streek. (Tot de verwissehng der begrippen..stedebouwkundige eenheid" en ,,gemeente" laat zelfsdeze schrijver zich, op het voetspoor van Prof. GranpreMohere, op biz. 46 verleiden).Nu herziening der gemeentegrenzen dringend noodig is, en het stedebouwkundig inzicht reeds groeiend, is hetwellicht mogelijk niet eerst de resultaten van volledigeanalyses af te wachten, zooals de schrijver bepleit, dochkan reeds thans ten deele worden gedaan wat zoo klaar-blijkelijk en dringend noodig is.De schrijver uit in zijn geschrift waarschuwingen tegende eentonige huizenrijen der groote stad (biz. 41), tegende uiteengeharkte mestvaalten barer volkstuinen (biz.49), tegen een alleen technisch-stedebouwkundige be-handeling van streekplannen (biz. 52 en biz. 58) entegen het zien van die plannen als vooral technischeproblemen (biz. 60). Maar zijn die waarschuwingennoodig? Zeker niet voor de vele stedebouwkundigen, diegewend zijn dieper te zien. Maar welhcht wel voor debestuursorganen en -ambtenaren, die stedebouwkundigeplannen hanteeren en vaststellen. Het is m.i. opvallend,dat niet de stedebouwkundigen in dezen falen, maar welde communale bestuurscolleges die inderdaad, blijkensde tot heden opgedane ervaringen, te kort zijn geschotente fungeeren als organen van supergemeentelijke belan-gen (biz. 54).Niettemin is ook voor den stedebouwkundige het be-sproken werkje van waarde door verheldering van deomschrijving' en door verruiming van de aan hem ge-stelde opgave. Deze culmineert in een uitdrukking opbiz. 47. Bij de reorganisatie der gemeentegrenzen staat,als criterium der gezonde gemeente, de volwaardige per-soonlijkheid der te omgrenzen territoriale eenheid voor-op. Voor den stedebouwer volgt hieruit de plicht, zijnwerk te richten op het sCheppen van karaktervolle, per-soonlijkheid bezittende stedebouwkundige eenheden.Aan het slot van het boekje tref ik (biz. 63) een, watongedocumenteerde, waarschuwing aan tegen het ver-eenzelvigen van economische en bestuurseenheden. Tochis de duidelijke verwijzing naar de wenschelijkheidvan het parallel gaan van de territoriale, functioneele,economische, bestuurs- en administratieve eenheden metde stedebouwkundige de waarde van dit werkje voorons. Het is te hopen dat het aanleiding zal zijn de be-studeering van deze verhouding te verdiepen. Reeds ishet besef van den samenhang in de praktijk merkbaar.Zoowel het Rijk als sommige provinciale besturen rich-ten zich met grenswijzigingsvragen tot ook stedebouw-kundige organen, ambtenaren en adviseurs. Moge hetdezen gegeven zijn ook den stedebouw dienstbaar temaken om hierbij de juiste wegen te helpen wijzen.P. K. van MeursBoekbespreking175Verslag ledenverga-dering NationalenWoningraad176Kort Verslagvan de jaarlijksche ledenvergadering van denNationalen Woningraad, A. B. v. W., op Vrij-dag, 26 September 1941, in Gebouw ,,Tivoli"te UtrechtOm half twee opent de voorzitter, de Heer L. v. d. Wal, de ver-gadering.Van het bestuur zijn naast den voorzitter aanwezig de HeerenArnold, Van As, Boelens, Bommer, Bossenbroek, Bruintjes, Dorre-steyn, Holthuis, Jansonius, Lambeck, Lansink, Van Niekerk, Rei-nalda, Rugge en Steinmetz.Vertegenwoordigd zijn, behalve de provinciale afdeelingen, 178aangesloten instellingen door ongeveer 400 afgevaardigden.1. De VOORZITTER, de aanwezigen welkom heetend, wijst erop,dat aan deze vergadering in verband met de tijdsomstandighedeneen sober karakter is gegeven en dat zij strikt huishoudelijk isgehouden. Onze vorige jaarvergadering, welke op 5 en 6 Januari19,40 te Amsterdam plaats vond, was voor een belangrijk deel ge-wijd aan de woningvoorziening in oorlogstijd. De Heer Reinaldaleidde het onderwerp in en aan het slot werd een resolutie aange-nomen, waarin een reeks van maatregelen werd gevraagd, welkenoodig zouden zijn om de woningvoorziening op peil te houden ente voorkomen, dat de toestanden van 1918 zich zouden herhalen.Doordat ons land koft daarop zelf in den oorlog werd betrokken,is van deze maatregelen niet veel terecht gekomen.Sedert de oorlogsdagen van Mei 1940 is de toestand regelmatigslechter geworden. Rondom ons woedt de oorlog voort en ont-wricht ook het economisch leven van ons land in steeds hevigermate.Arbeiderswoningbouw is steeds moeilijker geworden. De materialen-positie is slecht. De invoer van hout is al sedert maanden practischstop gezet. Wat aan timmerhout nog kan worden gebruikt, is be-langrijk slechter en duurder dan wij gewend waren. Van de aan-wezige materialen is maar een deel beschikbaar voor den woning-bouw en dan uiteraard in de eerste plaats nog voor den weder-opbouw. Normale woningbouw ter hand te nemen is langzamer-hand vrijwel ondoenlijk geworden.Toch moet getracht worden nog zooveel mogelijk tot stand te bren-gen, waarbij als financieele grondslag kan dienen de enkele wekengeleden verschenen bijdrageregeling, welke bij punt 10 der agendanader besproken zal worden.Maar ook daarnaast is er voor ons nog veel werk te doen. Sprekernoemt in de eerste plaats de voorbereiding van den woningbouwvan na den oorlog. Belangrijk voorbereidend werk is hiervoor tedoen ten opzichte van de organisatie, het kostenvraagstuk en hetgereed maken der plannen voor den na-oorlogschen woningbouw.In dit verband memoreert spreker dat de Woningraad bij de rijks-autoriteiten voorstellen heeft ingediend aangaande de omvormingvan den V/oningraad tot een orgaan met publiekrechtelijke bevoegd-held, een wijziging van de berekening der schadeloosstelling bij ont-eigening ten behoeve van de volkshuisvesting en de financieringvan de kosten van het uitwerken van bouwplannen.Daarnaast hebben wij te maken met tal van vragen van den dag.De bizondere tijdsomstandigheden plaatsen onze vereenigingen voorde raeest uiteenloopende moeilijkheden ^ nieuwe verordeningen,nieuwe belastingen, onderhoudsproblemen,. exploitatiemoeilijkheden,enz. enz. Het zoo goed mogelijk uit den weg ruimen ervan neemteen belangrijk deel van onze activiteit in beslag. Van den aanvangaf hebben wij ons op het standpunt geplaatst; er komen moeilijk-heden, maar wij zuUen ons er zoo goed mogelijk doorheen zien teslaan. leder moet zijn taak blijven vervuUen op de wijze als hij zichhad voorgenomen.Wat onze inwendige organisatie betreft, ons bestuurslid, de HeerG. F. Lindeyer, zag zich na jarenlange activiteit genoodzaakt omgezondheidsredenen zijn werk neer te leggen. Onder instemmingvan de aanwezigen stelt spreker voor hem namens de vergaderingdank te brengen voor zijn werk en hem de beste wenschen voor eenalgeheel herstel te doen toekomen.De Heeren J. C. van Goudoever en J. J. Woldringh, bestuursledenresp. voor Utrecht en Friesland, hebben eveneens voor hun functiebedankt. Beide hebben een langen staat van dienst achter zich enin de laatste bestuursvergadering hebben wij dan ook hartelijk af-scheid van hen genomen. Van hun zijde is er bij die gelegenheidop gewezen hoe buitengewoon goed de sfeer in den Woningraadaltijd is geweest. In onze organisatie is steeds gebleken, dat men-schen, die in levens- en maatschappijbeschouwing dikwijls ver vanelkander staan, elkaar op het terrein van de volkshuisvesting wetente vinden.In plaats van den Heer van Goudoever zal het afdeelingsbestuurvan Utrecht een ander benoemen. De afdeehng Friesland benoemdeden Heer J. G. Jansonius tot opvolger van den Heer Woldringh.Spreker uit zijn voldoening over deze keuze.Ons ledental blijft zich, ondanks de slechte tijdsomstandigheden, instijgende lijn bewegen. Telden wij op 1 Januari 1940 432 aange-sloten instellingen met 121.400 woningen, een jaar later was hetgestegen tot 456 instellingen met 129.953 woningen en thans be-draagt het 467 aangeslotenen met 133.016 woningen! Hierdoor wintonze organisatie aan kracht en aan invloed.In de moeilijke omstandigheden van het oogenbUk is de standvas-tigheid onzer leden en hun trouw aan de landelijke organisatie dui-delijk gebleken. Het moge zoo blijven. Blijven wij in deze donkeretijden tezamen en gaan wij tezamen het licht tegemoet!2. De verslagen over 1939 en 1940 en de redactie van het orgaanworden zonder discussie goedgekeurd.3. Hetzelfde geschiedt met de rekening en verantwoording over1939 en 1940, waarbij wordt kennis genomen van het verslag dercommissie tot nagaan van het geldelijk beheer.4. Bij de begrooting over 1941 deelt de VOORZITTER mede,dat de post ,,salarissen" zal worden overschreden. De secretaris isin verband met de practische beeindiging van zijn Kamerlidraaat-schap weer in voUedigen dienst getreden, hetgeen volgens overeen-komst tengevolge zou hebben, dat zijn assistent zou worden ontsla-gen. Het bestuur heeft van zijn bevoegdheid in deze, uit socialeoverwegingen nog geen gebruik willen maken en hoopt dat de ver-gadering zich hiermede vereenigen kan.De begrooting wordt na deze mededeeling goedgekeurd.5. Aan de orde is de verkiezing van leden van het bestuur.De VOORZITTER wijst erop, dat het niet doen doorgaan van dejaarvergadering-1940 tengevolge heeft gehad, dat de in dat jaaraftredende bestuursleden zich niet aan een herkiezing hebben onder-worpen. Spreker vraagt, of aangenomen mag worden dat de ver-gadering de betrokkenen als herkozen beschouwt.Geen der aanwezigen heeft hiertegen bezwaar.De periodiek aftredende bestuursleden, de Heeren C. J. van As,Mr. F. J. J. M. Boelens, R. Dorresteyu en M. A. Reinalda, wordenbij acclamatie herkozen.Voordat tot verkiezing van bestuursleden voor de provincies Zee-land en Liraburg wordt overgegaan, vindt een uitvoerige candi-daatsbespreking plaats.Voor Zeeland wordt de Heer Mullie aanbevolen door de afgevaar-digden van de VEREENIGING ,,WONINGVERBETERING" teARNEMUIDEN, W.B.V. ,,ONS STREVEN" te GOES en ALGE-MEENE WONINGBOUWVEREENIGING te MIDDELBURG.De W.B.V. ,,GOED WONEN" te VLISSINGEN beveelt haarcandidaat, den Heer Van der Velde, aan.Voor Limburg breekt de afgevaardigde van ,,ST. SERVATIUS" teMAASTRICHT een lans voor de candidatuur van den Heer Ma-De ARBEIDERSBOUWVEREENIGING ,,GRONINGEN" teGRONINGEN zegt, dat voor vele afgevaardigden de keuze moei-lijk is en vraagt, waar het hier gaat om een vacature van den HeerLindeyer, die in het bestuur is gekomen als vertegenwoordiger vanden vroegeren Bond van Arbeidersbouwvereenigingen, of misschieneen van de candidaten uit dit milieu afkomstig is.De ARBEIDERSBOUWVEREENIGING ,,BETER WONEN" teLEEUWARDEN acht het eveneens moeilijk een keuze te doen.Is aanvulling van het bestuur urgent? Spreker meent van niet envindt dat deze zaak het best kan blijven rusten totdat ook in de be-trokken provincies een afdeeling is opgericht.De VOORZITTER antwoordt dat inderdaad destijds in het be-stuur enkele plaatsen zijn ingeruimd voor vertegenwoordigers vanden ouden Bond van Arbeidersbouwvereenigingen. De samenwer-king is zoo goed geweest, dat de onderscheiding sindsdien verval-len is. Het is ongewenscht haar thans weer te voorschijn te halen.Aanhouding der verkiezing acht spreker niet noodig. Er is in Zee-land tusschen de leden aldaar overleg gepleegd, maar men is hetniet eens geworden. Nu moet de vergadering beslissen.Bij de verkiezing van een bestuurslid voor Zeeland worden uitge-bracht 177 geldige stemmen, waarvan 144 op den Heer W. C.Mullie te Middelburg en 33 op den Heer A. C. v. d. Velde te Vlis^singen, zoodat de Heer Mullie gekozen is.Bij de verkiezing voor Limburg worden 178 stemmen uitgebracht,waarvan 87 op den Heer W. Mares te Maastricht; 83 op denHeer G. H. Keulen te Maastricht en 8 op den Heer Ant. Post teWeert. Op voorstel van den SECRETARIS besluit de vergade-ring met algemeene stemmen van een herstemming af te zien enden Heer Mares gekozen te verklaren.6. Tot leden van de commissie tot nagaan van het beheer over1941 worden benoemd de Algemeene Woningbouwvereeniging teAmsterdam, de Arb. Bouwvereeniging ,,Hilversum" te Hilversumen de Bouwvereeniging ,,Zaandams Volkshuisvesting" te Zaan-dam.7. Aan de orde is het verslag en de rekening en verantwoordingvan de Stichting ,,Zorg en Daad".De W.B.V. ,,ONS DOEL" te LEIDEN heeft geen aanmerkingop het uiteraard korte verslag van de jonge insteUing. Zij consta-teert met voldoening, dat de financieele positie gegroeid is dank zijde daad van het hoofdbestuur. De vereeniging wil dit goede voor-beeld volgen en heeft daarom besloten uit haar sociaal fonds jaar-lijks een bedrag voor ,,Zorg en Daad" af te staan, berekend naarYi cent per lid en per week. In Juli 1942 zal de eerste bijdrage vanruira f 100.-- kunnen worden overgemaakt.De Heer BOELENS dankt namens het stichtingsbestuur hartelijkvoor deze toezegging en spreekt de hoop uit, dat het Leidsche voor-beeld navolging zal vinden. Laat ons hopen dat door deze halvecent het kapitaal zoodanig groeit, dat wij binnenkort en in een an-deren tiid overgaan tot het ter hand nemen van de voorzieningen,welke in onze statuten zijn genoemd.8. Verkiezing van een bestuurslid van de Stichting ,,Zorg enDaad" wegens het periodiek aftreden van den Heer W. ]. Andries-sen.De WONINGSTICHTING ,,PATRIMONIUM" te HAARLEMis het bestuur erkentelijk dat het op de ingediende voordrachtiemand uit protestantsch-christelijke kringen heeft geplaatst, alduseen vroeger gedane toezegging nakomend. Aangezien de stichtingwel gaarne een plaats zag vervuld door een vertegenwoordiger vandeze richting, doch niet wil, dat dit geschiedt ten koste van een derzitting hebbende bestuursleden, zal zij op den aftredende stemmen.Bij de verkiezing worden 175 geldige stemmen uitgebracht, waarvan163 op den Heer W. J. Andriessen en 12 op den Heer W. J. Bos-senbroek, zoodat eerstgenoemde gekozen is.9. Vaststelling van een huishoudelijk reglement voor de Stichting,,Zorg en Daad".Het door het bestuur ingediende concept-huishoudelijk reglementwordt zonder discussie goedgekeurd.10. Voorstel der Arb. Bouwvereeniging ,,Vooruit ' te Enschede:,,Het bestuur ijvere bij de regeering voor verhooging der rijksbijdra-ge op eventueele tekorten in de exploitatie van met de duurderematerialen gebouwde woningen."De ARB.BOUWVEREENIGING ,,VOORUIT" te ENSCHEDE,haar voorstel toehchtend, wijst erop, dat na de indiening van ditvoorstel de circulaire aan de gemeentebesturen is verschenen, welkede nieuwe bijdrageregeling bevat. Toch handhaaft zij haar voorstel,omdat deze regeling voornamelijk betrekking heeft op het platte-land en het ook met toepassing van deze regeling niet mogelijk zalzijn de hooge huren te betalen, welke voor nieuwe woningen zullenmoeten worden gevraagd.De ALGEMEENE WONINGBOUWVEREENIGING te AM-STERDAM deelt mede dat te Amsterdam een paar honderd ver-eenigingswoningen met gemeentegarantie worden gebouwd, waar-van de kostprijshuur oorspronkelijk op ongeveer f 6,75 per weekwas geraamd. Bij den bouw heeft men met talrijke moeilijkheden tekampen gehad en de uiteindelijke kostprijshuur blijkt thans f 8.05te bedragen. Aangezien dit bedrag voor een arbeidersgezin eenvou-dig niet te betalen is, heeft men gevraagd voor een bijdrage van Verslag ledenverga-f 50.^ per jaar overeenkomstig de nieuwe bijdrageregeling in aan- ^'J"'^ ,,a'd?"^ ^^merking te komen. Eenige dagen geleden is gebleken dat dit ver- onmgraazoek niet zal worden ingewilligd.De STICHTING ,,DE EENDRACHT" te COEVORDEN heeftslechte ervaringen met woningbouw onder de huidige omstandighe-den. De huren zijn te hoog en aan de constructie der woningenworden eischen gesteld, die de verhuurbaarheid in de toekomstbenadeelen. De 19 woningen, welker bouw in Coevorden is toege-staan, zijn voor de helft van beton. Zoodra er weer ruimte op dewoningmarkt komt, zullen ze slecht verhuurbaar zijn. Wanneer menwoningen bouwt, moet men verder zien dan den dag van heden.De SECRETARIS zegt dat inderdaad de vraag gesteld moet wor-den of het voorstel nog zin heeft na de afkondiging der nieuwobijdrageregehng. Spreker beantwoordt deze vraag bevestigend. Metalle waardeering voor het goede, dat de regeling bevat, meenen wijdat de in uitzicht gestelde bijdragen niet toereikend zullen zijn. Ditgeldt met name voor de steden, hetgeen spreker met enkele cijfersduidelijk maakt. Spreker stelt voor het voorstel in handen van hetbestuur te geven ter afdoening. De bedoeUng van het bestuur is omop de verhooging der bijdragen aan te dringen, zoodra de practijkzal hebben aangetoond, dat men er met de vastgestelde bedragenniet komt.Wat de door Amsterdam te berde gebrachte kwestie betreft, indientengevolge van de weigering van rijk en gemeente de woningenvoor meer dan f 8.^-- moeten worden verhuurd, vindt spreker ditmeer dan ergerlijk. Het is in hooge mate onbillijk, dat men eenparticulieren ondernemer bereid is f 80.-- per jaar aan subsidie tegeven, terwijl men een bouwvereeniging, die voor minder draag-krachtigen bouwt, een bijdrage zou weigeren. Het bestuur is tenvoile bereid bij rijk en gemeente aan te dringen op herziening vandeze bonding.De ARB.BOUWVEREENIGING ,,VOORUIT" te ENSCHEDEgaat ermee accoord, dat haar voorstel in handen van het bestuurwordt gesteld.11. a. Voorstel der Woningbouwvereeniging voor AmsterdamschSpoorwegpersoneel te Amsterdam:,,Het bestuur dringe bij de bevoegde autoriteiten aan op ver-hooging van de normen voor administratie en voor onder-houd, aangezien de thans geldende normen te laag zijn in ver-band met de stijging van prijzen en loonen."b. Voorstel der Woningbouwvereeniging ,,Eigen Haard" te En-schede;,,Het bestuur oefene zijn invloed uit bij de betreffende instan-ties om tot een verhooging van den onderhoudsnorm met tenminste zes gulden per woning per jaar te komen."c. Voorstel der Arbeiderswoningbouwvereeniging ,,Vooruit" teEnschede;,,Het bestuur ijvere bij de regeering voor verhooging van denpost Onderhoudskosten met hetzelfde percentage als de bouw-materialen sinds 9 Mei 1940 in prijs zijn gestegen."d. Voorstel der Coop. Woningbouwvereeniging ,,Luctor et Emer-go" te 's Gravenhage:,,Het bestuur dringe bij het bevoegd gezag aan op verhoogingvan de onderhoudsnormen van f 37.-- tot f 45,-- per woningvoor de drie grootste gemeenten en op een evenredige ver-hooging voor de overige gemeenten."e. Voorstel der Bouwvereeniging ,,Onze Woning" te Hoorn;,,De vergadering drage het bestuur op er bij de autoriteitenop aan te dringen, dat de woningbouwvereenigingen een hoo-gere bijdrage voor onderhoud krijgen dan thans geschiedt."f. Voorstel der Bouwvereeniging ,,Eendracht" te Schiedam;,,Het bestuur dringe aan op verhooging van de onderhouds-normen."De COOP. W.B.V. ,,LUCTOR ET EMERGO" te 'S GRAVEN-HAGE zegt, dat uit het groote aantal voorstellen wel blijkt, dat dekwestie der onderhoudsnormen een algemeen euvel is. Uit het ver-slag van den Haagschen Dienst der Stadsontwikkeling en Volks-huisvesting blijkt, dat verleden jaar voor het onderhoud van 24complexen meer is uitgegeven dan de voorgeschreven norm be-draagt. De bedragen varieeren van f 37.50 tot f 67.46 per woning.Wellicht zullen de rijksautoriteiten weinig voelen voor verhoogingder normen. Uit de nieuwe bijdrageregeling blijkt reeds, dat de zui-nigheid overheerscht. Doch de aanhouder wint; laat het bestuur zijnbest doen om tot verhooging te komen. Deze verhooging is zoowelvoor de groote steden als daarbuiten noodig. 177Vctslag ledenverga-dering NationalcnWoningraad178De VOORZITTER wijst erop, dat het bestuur reeds in Februarivan dit jaar op verhooging der normen heeft aangedrongen. In Juniis van den Secretaris-Generaal van het Departement van Binnen-landsche Zaken een afwijzend antwoord ontvangen. In den bewus-ten brief wordt er met name op gewezen, dat de onderhoudskostennog niet tot boven het peil van 1930 zijn gestegen. Verder wordter in dit antwoord op gewezen, dat de schaarschte aan materialentoch reeds in de hand werkt dat het onderhoud niet zoo plaatsvindt, als zulks in normale tijden gewenscht zou worden geacht,zonder dat nu aanstonds van verwaarloozing gesproken behoeft teworden.Natuurlijk kunnen wij niet zonder meer zeggen, dat wanneer debouwkosten met een zeker percentage omhoog gegaan zijn, deonderhoudskosten evenredig gestegen zijn. Want de loonfactorspeelt bij het onderhoud een veel belangrijker rol dan bij den nieuw-bouw. Toch laat de toestand veel te wenschen over. De onder-houdsfondsen worden thans uitgeput en als er straks weer gelegen-heid zal zijn om onderhoudsmaterialen in voldoende mate te be-trekken, dan is er geen geld. Daarom moet de onderhoudsnormomhoog, opdat ook al kunnen wij het geld niet onmiddellijk uitge-ven, voldoende wordt gereserveerd voor de uitgestelde voorzienin-gen. Het bestuur kan met de ingediende voorstellen in beginselaccoord gaan en zal gaarne opnieuw een poging doen om herzie-ning van de onderhoudsnorraen te bewerkstelligen. Dit geldt even-wel niet voor de algemeene onkosten. Verhooging van dezen postis minder urgent dan die van het onderhoud. Zoolang de onder-houdsnorm niet verhoogd is, doen we verstandiger de kwestie vande algemeene onkosten te laten rusten.De vergadering gaat ermee accoord, dat de ingediende voorstellenin' handen van het bestuur worden gesteld, dat zal handelen, gelijkdoor den voorzitter is aangegeven.De Algemeene Cooperatieve Woningvereeniging te 's Gravenhagestelt voor:a. ,,De mogelijkheid te openen om de bestaande plaatselijke fede-raties van woningbouwvereenigingen als plaatselijke afdeelingenvan den Nationalen Woningraad op te nemen;b. wanneer die mogelijkheid geopend is, de plaatselijke federatiesuit te noodigen als zoodanig toe te treden."De ALGEMEENE COOPERATIEVE WONINGVEREENI-GING te 'S GRAVENHAGE wijst erop, dat behoefte is geblekenaan bepaalde organen, welke de gemeenschappelijke plaatselijke be-langen van de bouwvereenigingen behartigen. De practijk heeft er-toe geleid, dat dit zelfstandige organen zijn geworden, welke buitenhet verband van de landelijke organisatie staan. Dit lijkt de vereeni-ging onjuist. Beter zou het zijn de plaatselijke organen in het grootegeheel onder te brengen. Dit te bewerkstelligen, is de bedoeling vanhet voorstel.De ARB.BOUWVEREENIGING ,,UTRECHT" te UTRECHTmaakt van deze gelegenheid gebruik om te wijzen op de wensche-lijkheid, dat er een plaatselijke instantie komt, welke eventueelegeschillen tusschen de woningbouwvereenigingen en haar leden-huurders beslecht. In ons maandblad is melding gemaakt van eenvonnis van een Amsterdamsch kantonrechter, waarbij het vereeni-gingsbestuur tegenover een lid-huurder in het ongelijk werd ge-steld. Deze aangelegenheden hooren evenwel niet bij den kanton-rechter thuis, maar kunnen beter door een door ons zelf gestichtdeskundig orgaan worden beslecht.De STICHTING ,,CENTRAAL WONINGBEHEER" te ZAAN-DAM somt enkele moeilijkheden op, die wel onder oogen moetenworden gezien, voordat men besluit tot vorming van plaatselijkeafdeelingen. Niet alle leden der bestaande plaatselijke federatieszijn lid van den Woningraad. Het zou niet juist zijn vereenigingen,die tegen het lidmaatschap van den Woningraad bepaalde bezwa-ren hebben, te noodzaken lid te worden of uit de plaatselijke orga-nisatie te gaan. Het lidmaatschap en van de plaatselijke en van delandelijke organisatie kan ook financieele bezwaren meebrengen.Dit moet men wel overwegen.De COOP. WONINGVEREENIGING V. GEMEENTEPERSO-NEEL te HAARLEM meent, dat er geen reden is de thans be-staande plaatselijke federaties te vervangen door afdeelingen vanden Woningraad. In Haarlem doet de federatie uitstekend werk.Zij heeft haar eigen rechtskundigen adviseur, die den leden bijstanden voorlichting verschaft. De vereeniging ziet niet in dat hierinverandering moet worden gebracht.De COOP. BOUWVEREENIGING ..ROCHDALE" te AM-STERDAM heeft haar standpunt t.o.v. het voorstel nog niet be-paald en zal gaarne het bestuursoordeel erover vernemen. Erkendmoet worden, dat samenwerking tusschen landelijke organisatie enplaatselijke federaties zeer gewenscht is en dat plaatselijke proble-men in landelijk verband zijn te bezien. Andererzijds echter is hetmoeilijk in te zien hoe de plaatselijke lichamen in de organisatie vanden Woningraad, zooals deze er thans uitziet, moeten worden in-gepast.De W.B.V. ,,EIGEN HAARD" te HAARLEM voelt niet voor hetvoorstel, dat bovendien vrij vaag is. Met name zou de vereeniginger bezwaar tegen hebben, wanneer het de bedoeling is, dat alleleden van den Woningraad ook lid van de plaatselijke afdeelingworden. Hierdoor gaat het rechtstreeksche contact tusschen ledenen hoofdbestuur, waaraan de vereeniging groote waarde hecht,verloren.De VEREENIGING ,,DE GOEDE WONING" te APELDOORNzegt, dat, zooals mede uit het gesprokene in deze vergadering blijkt,er i