Orgaan van het Nederlandsch instituut voor Vollcshuis-vesting en Stedebouw en van den Nationalen Woningraad,Algemeenen Bond van Woningbouwvereenigingen, tevensgewijd aan den WederopbouwSept. 1941 22e Jaargang no. ^fin woningen:geen irappenhuis of vesiibulein fabriekengeen moderne kleed- ofschafilokalenin boerderijen:geen moderne sialZONDERMOSA-TEGELSALS WANDBEKLEEDINGiflLMMHOLLANDMuurtege]fabriek?MOSA?MAASTRICHTLEVERBAAR DOOR DEN HANDELN.V. MOLYN^COROTTERDAMWODAN VERF- EN LAKFABRIEKEN JACOB MARTENSAMSTERDAMSchilderwerk zoowel voor oude als nieuwe muren, voor binnen en buiten, behoeft niet te stagneerenWODAN-MUURVERF. RAMSES-MUURVERFzijn olievrije productenVRAAGT NADERE INLICHTINGEN AAN UW SCHILDERTijdschriftvoor Volkshuisvesting en StedebouwOrgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw enden Nationalen Woningraad, Algemeenen Bond van Woningbouwvereenigingen,tevens gewijd aan den Wederopbouw *: ,.. Redactie: H. p. J. Bloemers, J. Bommer, Jhr. M. J. I. de Jonge van Ellemeet, Ir. L. S. P. Scheffer,Ir. P. Bakker Schut, Mr. J. Vink, Ir. J. M. A. ZoetmulderMedewerkers Toor den Wederopbouw: Dr. Ir. Z. Y. van der Meer, Algemeen Secretaris van denAlgemeen Gemachtigde voor den Wederopbouw en de Bouwnijverheid, G. F. E. Kiers,Ir. A. M. Kuysten en Jhr. Ir. J. de Ranitz, Inspecteurs voor de Volkshuisvesting in debetrokken gewestenAdres voor Redactie en Abonnementen : Lange Voorhout 19 's-GraveiihageTelefoon 115720, 115721 en 155722Advertenties: Keizersgracht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128Juli-Aug. 194122e Jaargang No. 7/8MaandbladOfficieele mededeelingenNederlandsch InstituutVerplaatsing van het bureau van het InstituutHet bestuur heeft in zijn laatste vergadering het besluitgenomen het bureau met de bibliotheek, die sedert jarengehuisvest waren aan den Kloveniersburgwal 70 teAmsterdam, over te plaatsen naar het gebouwLange Voorhout 19, 's Gravenhage,waar de Rijksdienst voor het Nationale Plan geves-tigd is.Deze overplaatsing is uitvloeisel van een overeenkomst,strekkende tot samenwerking tusschen dezen Rijksdiensten het Instituut, waarbij, naar te verwachten valt, beidepartijen gebaat zullen zijn.De samenwerking geldt in de eerste plaats de biblio-theek. De Rijksdienst heeft voor de wetenschappelijkevoorbereiding van zijn werk behoefte aan een stede-bouwkundige boekerij. Uit den aard der zaak kan eennieuw beginnende dienst niet onmiddellijk over eeneigen bibliotheek van eenigen omvang beschikken. Eerstgeleidelijk kan deze worden gevormd, en vele ouderewerken zouden wellicht ook op den duur moeilijk ver-krijgbaar zijn. De overplaatsing van de bibliotheek vanhet Instituut, waardoor de Rijksdienst deze onmiddellijkbij de hand heeft, voorziet hierin.Daarnaast betreft de samenwerking het Tijdschrift. Bijden Rijksdienst bestond de wensch een ruimen kringvan personen en ambtelijke instanties regelmatig doorberichten van de vorderingen van zijn arbeid op dehoogte te houden. Overleg met den Rijksdienst heeftertoe geleid het Tijdschrift voor deze berichtgevingopen te stellen.Voor het Instituut was deze samenwerking in verschil-lend opzicht aantrekkelijk. Zij geeft vooreerst de vol-doening dat de organisatie van onze instelling, wat bi-bliotheek en Tijdschrift aangaat, onmiddellijk dienst-baar wordt gemaakt aan het groote belang van eenordelijke ruimtelijke ontwikkeling van ens land, en welin het kader van een organisatie, waarvoor het Instituutgestadig heeft geijverd. De bibliotheek, die onder beheervan het Instituut blijft, zal aanmerkelijk beter wordenopgesteld dan totnutoe mogelijk was en er zal vooronze leden een gunstige gelegenheid zijn, de boeken terplaatse te raadplegen. De berichtgeving over het Na-tionale Plan in het Tijdschrift zal aan de waarde daar-van als documentair orgaan ten goede komcn.Het Instituut blijft volkomen vrij in de behartiging vaneigen zaken, ook wat betreft den inhoud van het Tijd-schrift, buiten de berichten van den Rijksdienst.Met leedwezen verplaatst het Instituut zijn bureau uitAmsterdam, waar zooveel baanbrekend werk in het be-lang van de volkshuisvesting en den stedebouw beideis verricht. Het bestuur stelt er prijs op aan het ge-meentebestuur van Amsterdam hier zijn dank te betui-gen voor den steun, dien het zoovele jaren aan hetInstituut heeft verleend, door onder gunstige voorwaar-den bureauruimten ter beschikking te stellen.1337?ArtilcelcnPLAN TOT WEDEROPbOUW VAN DLESKENSCPAAPTOE5TAND VOOR D? VERWOESTINGZ/PLAN . TOT,. WEDEROPE>OUW134Wist U het al?De groote moeilijkheden voor de Verfverwerkers zijn nu op te lessen. -- Voor U is het goednieuws. -- Waar de Nederlandsche vakman, met zijn beproefd materiaal en degelijk werk eenhalt werd toegeroepen door distributie-regeling, was het de taak van de Verf-industrie iets tefabriceeren, dat de Nederlandsche vakman in kwaliteit voldoet, en de distributie-maatregelenniet raakt.Wij zijn hierin geslaagd, door kleme veranderingen op Wenzo-producten, die hun deugdelijk-heid reeds langer hadden bewezen,Dit zijn: -WENZONOL is een olievrije afverf, die voor G E V E L S verwerkt kan wor-den op beton, cement, pleisterwerk, enz. -- Bovendien voor alleander buitenwerk, waanaan hooge eischen worden gesteld.WENZONOL kan ook op oude olieverflagen worden opgezet.WENZARINEWENZOOLIEVRIJE PLAMUURWEMINALis de olievrije grondverf voor hout, steen en beton.WENZARINE kan op nieuw en reeds geverfd werk wordenopgezet. De oude olieverflaag moet wat geschurd worden. Bij hetovergronden is schuren overbodig.WENZARINE is zeer snel droog. U kunt s morgens grondenen *s middags plamuren of overgronden.WENZARINE kan ook worden gelakt, zonder dat hierop deglans wegschiet.verwerkt even gemakkelijk als onze, oude bekende soort en isdirect steenhard. "' . ' 1', ."is onze mineraalverf, een weerechte watervaste verf voor binnenen buiten. Is ook bestand tegen chemische inwerking.Bovenstaande producten zijn geen oorlogsproducten of ersatz-producten, maar verven die reedsjaren hun goede eigenschappen hebben bewezen.Voor U is het daarom een product waar U zaken mee kunt doen. Zeer veel werk, wat nietmeer kon of mocht worden uitgevoerd, kan thans met onze olievrije producten afgeraaakt^vorden.Juist omdat U er nog GOED werk door kunt maken, schept het ook voor U vele mogelijkhe-den. Voor actieve vaklieden is er voor elk object, en voor ieder werk iets goeds. -- Schrijfdaarom direct naar de WENZO-FABRIEK om proefbestelling of monsters.Wij zullen U gaarne van dienst zijn, en wenschen U veel succes toe.VERF-. LAK-, VERNISFABRIEK ,,WENZO"TRAMSINGEL 88 - BREDA - Telefoon 3831 b.g.g.h. 3874DRAOCKCITVRMAlle inlichtingen over de toepassing en kostenberekeningen worden gratis verslrekt door hetTechn. Bur. ?Helubouw?, Kerklaan 6\ Apeldoorn en N.V. Aro Steengaasfabriek te Heeswijk, MontfoortSysteem W.H. 1940Een nieuwe tijd, een nieuwe werkwijzeDe toepassing van dit sysleem is zoo eenvoudig en practisch, dal dit voor lede-ren bouw door elken eenvoudlgen vakman kan worden gebezigd, (dus geenspeciale vakmenschen zijn noodig). Men moet de toepassing in den bouweerst met een vakkundig oog gezien hebben en men zai dit systeem steedsblijven toepassen, omdat het de voigende goede eigenschappen heeU:1. De uitvoering voor gew. betonvloeren en gew. gemetselde dakbedekkingenmet balken en gordingen zijn niet duurder dan op heden de toepassing vanhoutconstructie kost.2. Alle leveringen zijn technisch gewaarborgd door de statische berekenlngen,die bij eike levering worden gevoegd, ter controleering van de Directie vanden bouw of voor Bouw- en Woningtoezicht.3. De gewapend betonconstructie wordt in zijn wezen niets veranderd voorwat zijn functie aangaat, wel heeU men minstens 30% ijzer- en 40% beton-besparing.4. De korven worden geleverd met de deklaag van steengaas en het noodigebetonijzer voor de vloerbewapening, alles electrisch gelascht. De gebruikermag en behoeft er niets aan toe te voegen, alles is direct klaar voor de beton-storting. Het is dus uitgesloten, dat men een minderwaardig werk kan maken,als men de betonmenging ook volgens voorschrift aanmaakl. De korven zijnzoo sterk, dat men zonder bezwaar kruiplanken over deze kan leggen en ermet kruiwagens overheen kan gaan met beton gevuld, voor het slorlen vanden betonvloer, het steengaas ligt vrij en wordt hierdoor niet beschadigd.Studio Systeem W.H. 1940 VIoer-, wand- en dakconstruclieNed. Octrooi aangevraagdRoode TegelschePlavuizen20X20X315X15X2cmDE vloertegel voor woningbouw.RUSSEL-TIGLIATEGELENCERAC UTRECHTAUTOIMATISCHE KOLENSTOKERSn.v.LZELANDER'sELECTROTECHNISCHE EN TECHN. HANDELSVENNOOTSCHAPAMSTERDAMROTTERDAMGRONINGENSINGEL 142/144COOLSCHESTRAAT94HEERESINGEL 30TEL. 48989TEL. 37434 & 38305TEL. 3769JAARBEURS UTRECHT 9-18 SEPT.STAND No. PARTERREWij exposeeren:ELECTROTECHNISCHE- & TECHNISCHE INSTALLA-TIEMATERIALEN, APPARATEN & MACHINES:o.a. electromotoren, electrische schakelkasten, automatischetijdschakelaars, brandbluschapparaten, electrische fonteinen.ELECTRISCHE VERLICHTINGSORNAMENTEN, STIJL-KRONEN, SCHEMERLAMPEN.ELECTRISCHE HUISHOUDELIJKE APPARATEN,zooals : stofzuigers, waschmachines, koelkisten, haarden,kachels, electrische warmwaterreservoirs.SANITAIR - TECHNISCH MATERIAAL,zooals; badkuipen, waschtafels, closetcombinaties, gootsteenenetc.(Gedep. merkNIEUV^Sl!!ARMURIT Vcrfsystccm(Olievrij) Voldoende aan de wetVoornamelijk voor binnenwerkDe gehele opbouw: grondverf, plamuur enaflak is onoplosbaar in water en op synthe-tische basis.Normaal verwerkbaar, normale prijzen.Door J. A. P. Meere, leeraar Nationale Schildersschool te Utreclifbesclireven in vaktijdschrlften en in een gratis verkrijgbaarboekje bij deN.V. Lak- en Verffabriek ,,PREMIER"v/h GEBR. VERHEYTE LOOSDUINEN (DEN HAAG)Wederopbouw van Bleskensgraaf? door Ir. G. C. LangeBleskensgraaf, gelegen aan de Alblas of Graafstroom,ongeveer zeven en een halven km beoosten Alblasser-dam, heeft ruim elfhonderd inwoners. Nagenoeg de ge-heele bebouwing van het dorp strekt zich over een leng-te van vier en een halven kilometer langs den Graaf-stroom uit aan den Noord- en den Zuidweg. Een ty-pische lintbebouwing dus (niet in den kwaden zin vanhet woord), die aan de streek een eigen karakter geeft.Bij de brug over het riviertje, die tegenover de kerk isgelegen, is deze bebouwing aan de Noordzijde tot eenkern verdicht. In Mei 1940 werd het centrum getroffen,waarbij de kerk, het raadhuis (bestaande uit een enkelvertrek), de openbare school, de pastorie, de dokters-woning, ongeveer twintig zaken met winkelwoningen envijf boerderijen, in totaal een en veertig gebouwen wer-den verwoest.Van herbouw in den oorspronkelijken staat kon geensprake zijn. Tusschen den Noordweg en het water wasin den loop der tijden een tamelijk rommelige bebouwingontstaan met inpandige woningen en bedrijfsgebouwen,die in normale omstandigheden wellicht nog langen tijdzouden zijn gehandhaafd, maar die na de ramp niet meerin den ouden toestand konden worden hersteld. Daarbijkwam nog, dat de verouderde, eenigszins beschadigdebrug van onvoldoende afmetingen door een nieuwe dien-de te worden vervangen, waarvan het wegdek ruim 80cm hooger moest komen te liggen. De bestaande steileopritten moesten worden vervangen door flauwere (meteen helling van 1 ;30), die veel langer zullen zijn. Eenen ander heeft ten gevolge, dat het peil der stratenplaatselijk nogal wat zal worden gewijzigd. Het feit,dat de oude fundeeringen op een uitzondering na zijnafgekeurd, maakte de beslissing om een geheel nieuwplan te ontwerpen des te gemakkelijker. Overigens moetmen zich hier geen overdreven voorstelhng van maken:het plan van den wederopbouw beslaat ongeveer 4,5 hamet inbegrip van water en plantsoen.Bij den opzet van het nieuwe plan heeft de gedachtevoorgezeten om de gronden tusschen den Noordweg enden Graafstroom zooveel mogelijk vrij te houden vanbebouwing. Naast de verwoeste kerk zijn een drietalhuizen gespaard gebleven, wat het bezwaarlijk maakteom den weg dichter langs het water te leggen. Daaromwerd besloten aan de ongeveer 30 m diepe grondstrookzooveel mogelijk een openbare bestemming te geven. Be-oosten de brug zal de kerk in een plantsoen komen te lig-gen. Tegen de Westzijde van den Noordelijken afrit derbrug zal het raadhuis verrijzen. Tusschen raadhuis endokterswoning is open bebouwing geprojecteerd, die ookwat de achterzijde betreft aan hooge eischen zal moetenvoldoen.Langs de overzijde van den Noordweg zijn winkel-woningen en kleine bedrijven geprojecteerd. Teneindeden neringdoenden, die aan dien weg geen plaats meerkonden vinden, toch een goede vestiging in het centrumte verzekeren, is aan den Zuidweg tegenover de brugeveneens een rij winkelwoningen en kleine bedrijven ge-projecteerd op het open terrein van een boerderij. Opdeze wijze zal in de kom van Bleskensgraaf als het wareArtikelenBleskensgraaf zooals het was. Noordweg gezien uit het OostenFoto Mouthaaneen plein ontstaan, waarvan de lange wanden door debebouwing langs Noord- en Zuidweg worden gevormd,dat aan de Westzijde door het raadhuis wordt afgeslo-ten en waaraan in den Noordoosthoek de kerk is gele-gen. Het gezicht over het water zal voor wie langs denZuidweg uit het Oosten of het Westen Bleskensgraafnadert steeds worden afgesloten door kerk en raadhuis.Achter het verlaten kerkhof om is nog een beschcidenweg evenwijdig aan den Noordweg geprojecteerd, waar-op de winkels en bedrijven hun achteruitgang hebben enwaaraan een iets grooter aantal arbeiderswoningen kanworden gebouwd dan er verwoest is. Zoodoende is te-vens nog eenige gelegenheid gegeven tot verruiming vande woningmarkt.Het centrum van het nieuwe Bleskensgraaf uit het Westen gezien135ArtikelenWederopbouW%^ %pJ^'*-?--I^^wBlcskensgraaf zooals het worden zal. Gezien uit het Noorden Maquette Werner Foto IngwersenAan den eisch, dat de boerderijen zooveel mogelijk op deoude plaats moesten worden herbouwd, kon in het alge-meen worden voldaan. (Een boerderij kon niet op dekaart worden aangegeven, omdat zij juist buiten de tee-kening valt). De afstand tot den weg diende op onge-veer 15 m te worden gesteld teneinde de vereischte leng-te voor de afritten naar het erf te verkrijgen. De boer-derij, die aan den Zuidweg de OosteHjke begrenzing vanhet plan van wederopbouw vormt, is bij den herbouw on-geveer 70 m oostwaarts verplaatst teneinde het mogelijkte maken de reeds eerder genoemde rij winkels aan dienweg te bouwen. De verkaveling der bouwperceelen is opverzoek van belanghebbenden tamelijk diep.Het hoogteverschil tusschen het niveau der stratenaansluitend op de brug en de aangrenzende terreinenmaakte het gewenscht de drie winkelhuizen tegenover debrug een sousterrain te geven. Ook bij den bouw van hetraadhuis zal profijt kunnen worden getrokken van ditverschil in hoogte door in een onderverdieping b,v. debrandspuit en enkele dienstruimten onder te brengen.De dokterswoning (gemeente-eigendom), waarvan defundeering nog in tact was, is buiten het plan van weder-opbouw gelaten en terstond herbouwd.De onteigening en heruitgifte der in het plan begre-pen gronden heeft inmiddels plaats gehad. Met uitzon-dering van raadhuis, kerk en school is de herbouw vannagenoeg alle verwoeste gebouwen thans in uitvoering;de boerderijen zijn bijna voltooid.136De wederopbouw van stad en landAmbtsgebied Westelijk deel van Noord Brabanten ZeelandMiddelburgDe plannen voor den wederopbouw voor 143 wonin-gen op het Zandt zijn gereed gekomen, evenals de be-stekken. Met de uitvoering van de straten in dezenieuwe stadswijk is, ondanks de groote vervoersmoei-lijkheden (zandaanvoer voor ophooging), begonnen.De bouwplannen konden nog niet tot uitvoering ko-men, omdat de aanbestedingen zijn tegengevallen.Thans moge ik hier volstaan met de publicatie van eenstraatwand. Deze straat is de nieuwe Lange Burg, dieloopt van de van vorm veranderde markt naar de even-eens gewijzigde Groenmarkt. Het nieuwe stratennetvan Middelburg ligt er reeds grootendeels in en metden bouw zal thans begonnen kunnen worden. De opde afbeelding aangegeven huizen zijn van meerderearchitecten i), die alien gewerkt hebben onder super-^) De architecten, die aan de Lange Burg medegewerkt hebben,volgen hieronder:1. J. Roodenburg2. Ir. A. Rothuizen ;3. A, P. Smits en J. B. van Wuyckhuyse ' , \ '4. C. M. van Moorsel5 en 6. Ir. A. Rothuizen7. Ir. F. H. Klokke , ' . ' ;8. A. P. Smits en J. B. van Wuyckhuyse - ' ' 9. Ir. P. J. 't Hooft en Ir. A. Rothuizen '10. 11 en 12. Ir. A. Rothuizen13. Ir. F. H. KlokkeDe nummers voor de namen verwijzen naar de teekening.Fransch Patent846.172Belgisch Patent430.884'ESEEEBOE&EaFABRIEKSMERKAndere patenten aangemeld.Geen uitgebeten en gescheurdegootsteenen meer!Vraagt hetH.P.H. AANRECHTBLADmet afneembare vuurklei- of emaille-spoelbak.Voldoet aan alle te stellen eischen.Inlichtingen, brochures enz. bij:H.PIJLS-HULSMAASTRICHTDUITSCHE POORT 14 - TELEFOON 2935H. P. H. HET IDEAAL voor iedere keuken! FABRIKANT-UITVINDEROnol-materialen(OLIEVRU)zijn samengesteld uit hoogwaardige grondstoffen.Het is een vondst, een bijdrage van ons laboratoriumtot de ontwikkeling van het schildersvak.(Onol is geen gewoon lijm-, caseine- of waterglasproduct).Neemt evenals Uw collega's eens een serieuze proef.Op aanvraag zenden wij U gaarneOnol Werkschema S XXI-I'I.Vraagt inliehtingen?bij Sikkens' Officieele VerkoopersSIKKEIVS'LAKFABRIEKEN N.V.SASSENHEIMOPGERICHT TE GRONINGEN ANNO 1792NIEUWE MOGEUJKHEDENIN DEVERFINDUSTRIENIEUWE PRODUCTEN VAN DE WENZO-FABRIEKTE BREDAUit de Bouw-Nijverheid en Aanbestedingscourant:Door schaarschte aan grondstoffen werd eenige maandengeledcn de schilderswereld plotseling een halt loegeroe-pen. Diverse bepalingen, weike een groote beperkingaankondigde'n, troffen zoowel de schildersvakgenootenals het publiek. Het zag er naar uit, of in de eerste jarenvan verven geen sprake meer zou zijn en in dat vooruit-zicht mag er met waardeeri'ng worden gesproke'n overdie fabrie'ken, weIke met bekwamen spoed naar nieuwemogelijkheden hebben gezocht en daardoor productenVi^eten te leveren, die buiten de bepalingen vallen, waar-dooT normaal kan worden doorgewerkt en toch goedschilderwerk kan worden gemaakt.Het eerste nemen wij onder de loupe de fabrikatenweIke door de Wenzo Verf-, Lak- en Vernisfabriek teBreda aan de markt zijn gebracht, waarvan proe-fo'nder-vindeiijk is bewezen, dat deze onderneming er in ge-slaagd is o^m een prima vervangingsverfmateriaal tebrengen.Men begrijpt, dat de geringe hoeveelheid O'iie, weIke denfabrikant ten beschikking wordt gesteld, het niet meermogelijk maakt om grondverf op oJiebasis te labriceeren,terwiji de vraag naar dit product, voofal voor den nieuw-bouw, enorm groot is.Weinu, de Wenzo-fabriek brengt een nieuwe grondverf,genaamd Wenzarine, die geheel olievrij is en aan alleeischen voldoet. V\^enzarine is zoowel geschikt voor bin-nen- als buitenwerk en kan practisch in elke tint geleverdworden. Zij kan op nieuw hout en ook op met oiieverfbehandeld hout worden toegepast.In het eerste geval moet de ondergrond goed mat wordengeschuurd. Daarbij staat vast, dat op de oude olieverf-lagen de Wenzarine niet afspringt.Een voorname eigenschap is ook, dat hierop met olielak,synthetische lak, standgroen, enz. kan worden afgelakt,zo'nder dat de glans woirdt aangetast.Om het klaar en duidelijk te zeggen: Wenzarine laatzichzeer gemakkelijk bev/erken, terwiji het onbeperkt kanworden toegepast.Een tweede vinding van deze fabriek, weIke een belang-rijke ro'l gaat spelen, is een ofievrije afverf, die den naamdraagt van Wenzonol. Door het verbod, om muren engeveis met olieverf te behandelen, werd menig schilderen ook menig bezitter van panden, fabrieken en huizenernstig gedupeerd. Zelfs moest heel wat werk wordenafgezegd. WeInu, de afverf Wenzono'l is geschikt voorhoutwerk, muren en geveis. Het is een olievrij product,droogt egaal op en geeft een voornaam cachet.WenzoinoJ is afwaschbaar, geschikt voor binnen- en bui-tenwerk en is bestand tegen alle atmosferische invloeden.Men decide ons mede, dat er vele geveis met deze Wen-zonol zijn bev^erkt, zeer tot tevredenheid van de schildersen niet minder van clienten. Ook voor nieuwbouw is doorvele schilders de Wenzonol gebruikt, eveneens tot tevre-denheid van de principalen.Wei verdient het aanbeveling, om de Wenzonol, aange-bracht op houtwerk, te temponeeren, Men verkrijgt daneen fraai-egaal geheel.Ook het plamuurverbod had reeds menig schilder in ver-legenheid gebracht. De Wenzo-fabriek heeft ook daarinweten te voorzien, door een ofievrije plamuur te brengen,die, gebruikt voor binnenwerk, de ofieplamuur in iederopzicht uitstekend kan vervangen.Verder brengt de Wenzo-fabriek nog eenige andere,oilievrije producte^n, t.v/. wegenverf, in witte en blauwekleur, en Weminal als minerale verf, welke aan de hoog-ste eischen voildoen.Ongetwijfeld is deze mededeeling voor onze belangheb-bende lezers verheugend nieuws, omdat men nu niet voorhet schilderwerk gebrek aan grondstoffen behoeft tehebben. Zoowel schilderspatroons als heeren architectenen aannemers worden gaarne op hun verzoek nader doorde Wenzoi-fabriek ingelicht.Tot zoover de Bouw-Nijverheid en Aanbestedingscourant.Wij voegen hieraan nog toe :De Gemachtigde voor den Wederopbouw en voor deBouwnijverheid heeft sedert Januari voor een groot aan-tal Woningbouwvereenigingen het bouwen van nieuwecomplexen goedgekeurd. Welgeteld loopt dit aantalnieuwe woningen in de duizenden. Wanneer er nustraks moeilijkheden zijn met het verven en lakken, is hetvan belang te weten, dat de industrie niet stilgezeten heeften daardoor van de ho'udbare vervangingsartikelen ge-profiteerd kan worden.Ten slotte zijn wij er van overtuigd, dat menig principaalen schilder de Wenzo-producten zai gaan beproeven.(Adv.)VOORBEPEIDino BtO.OBOhD1"' VtRD.l"< VERD2"VtRaKAPVEI?DICPIMS AFWE.RKina D B 5^ 5r.5 s F g S ? i ? ? ? 5 ^ ^ Rz^, -iz!T] ^'\ -^ - 13 ^L 1**iBai]i Bi 11 i III^{?--w*iiiI'^"'"^^h^^ZZKi isiHOIs^''^*?:;L,^^F1^^'^^^^N^^?wram g" Sono3Ci1^5 PCJsp^--.-^o ?"2i 1 n;^^^St*Jp ^^^^^^^^^ t_r-1\ ^ X--Ij-i_1Z1^ K\ \ H1 [^i mi ^T_^1[r =11 \ 1 -1"^ L^^_^ cH2H^-H h-T]5^ h^^ .^ \ ^r^-^L,IV J n IZ]Z-'"^^ -^^-L. ^>>-7_r-LtJT- 3=\^ --1-, 2^ I--C3^--^-_^^^^^~^ H ^ -Ln 12"^ ^H~""--^^ \ 270 dr3_l1\ J ^ 0-^5^ ^s "^^ nIZ _^^dS^ ^^ ^ -- 3.k_^_^\ k --1 ,-I. [s1 ^ ^ _r~^r^2% ^ ^-^"" 1r^ 3\ ^ 1c2^ ^ ^ u-, ^^_~LJT- ]2\^^^ t-c3^^^^zLh ^ 3^^^--^^ ^ d 3_r2 ^^ i ""3)m^^^ t--^-^ _rr^JZX"-n k- -- I1id 3L^___^^oIT ^^^-x^^ C^1 ly'!!'^> \ xJ31'Verzameling van te bouwen gevels te Middelburg, voornamelijk138visie van den Heer Verhagen. Er is naar gestreefd iederhuis individueel te behandelen, zonder daarbij de ver-wantschap te niet te doen.Naar dezerzijdsch oordeel zijn de samenwerkende ar-chitecten daarin volkomen geslaagd. Ik moge U hiernog wijzen op de echt Middelburgsche speelschheid inde behandeling van de gevels (het koppelen van ra-men, het niet al te streng vasthouden aan assen). Iniederen gevel is een uitgesproken verticale tendens tebespeuren. Wanneer de uitvoering van de bouwwerkenhet karakter, dat thans in de ontwerpen is neergelegd,weet vol te houden, zal ongetwijfeld de Zeeuwschehoofdstad, zij het dan ook in eenigszins gewijzigdenzin, haar karakter behouden.Bij deze mededeelingen is gevoegd een overzicht vande werkindeeling bij den wederopbouw ten opzichte vanhet aantal werklieden en het aantal in uitvoering tebrengen woningen. Er is naar gestreefd om het bouw-programma voor den wederopbouw van deze stad zooin te deelen, dat een zooveel mogelijk constant aantalwerklieden tewerk gesteld zal worden. Dit is natuurlijkslechts zeer ten deele te bereiken, hetgeen uit de bo-venste grafiek blijkt.Voor het bureau van de Stichting Herbouw Middelburgis in eerste instantie vooral van belang het aantal wo-ningen, dat in de volgende maanden in voorbereidinggenomen zal moeten worden, opdat later bij de uitvoe-ring geen moeilijkheden betreffende de beschikbaarheidvan arbeidskrachten zullen ontstaan.Het spreekt vanzelf dat de doorloopende moeilijkheden,die de wederopbouw ontmoet, dit werkschema zullendoorkruisen. Het bewuste streven naar een doeltreffendwerkschema is echter zeer toe te juichen. Volgens ditschema zou de stad in 1944 (Februari) herbouwd zijn.Moge spoedig in overeenstemming met dit schema devroolijke muziek van de bouwwerken voorloopig hetverwoeste carillon van de Lange Jan vervangen.De Jordaan; de ontwikkeling van een volks-wijk in een groote stadDe geschiedenis van onze steden is geen verwaarloosdonderwerp. Vanouds hebben de historici er zich metvoorliefde mee beziggehouden en de uitkomsten vanhun arbeid vormen een omvangrijke boekerij, die nogin den laatsten tijd telkens opnieuw met volumineuzewerken wordt aangevuld. Over stadsontwikkeling enwoningtoestanden is uit deze literatuur heel wat te lee-ren. Maar gemakkelijk valt dat niet. De gegevens zijngewoonlijk verspreid onder allerlei andere historischefeiten; vergelijking en critische toetsing zijn noodzake-lijk en men zal er niet geheel komen zonder zelfstandigbronnen-onderzoek, omdat de algemeene historici ge-woonlijk niet de bizondere belangstelling en kennis heb-ben, die voor een afdoende behandeling van deze ma-terie onmisbaar zijn.Over de grootste Amsterdamsche volksbuurt, de Jor-daan, is onlangs een monografie verschenen, die, zij hetin beknopten vorm, in deze tekortkomingen voorziet. Zijis gepubliceerd onder den titel, die aan het hoofd vandeze bijdrage is geplaatst, in het Economisch-HistorischJaarboek, Deel XXI. De tekst is ontleend aan een dis-sertatie over de Jordaan, die de schrijver, Drs. H. Tj.Dijkhuis, reeds grootendeels voltooid had, toen zijnoverlijden, in 1938, hem aan zijn werk onttrok. Als so-ciograaf uit de school van Steinmetz, als toegewijdwaarnemer van het Jordaansche volksleven, door zijnwarme sociale belangstelling in aanraking gebrachtmet het woningvraagstuk en door praktisch werk be-kend met stedebouwkundige gezichtspunten, was Dijk-huis voor het ondernemen van een studie als deze bijuitstek geschikt. Wat hij verzameld en geconcludeerdheeft, lijkt ons voor de lezers van dit Tijdschrift alles-zins belangwekkend genoeg, om er enkele grepen uit tedoen.till '18' '.'as mlii IIBjinaROT IIBiV^ I f^ I111 ,^ij J2 Ji.in de Lange Burg. Noordzijde get. H. KlarenbeekDe geschiedenis van de Jordaan begint nog voor hetgebied door den grooten uitleg van 1612 binnen destadsmuren werd gebracht. Het tekort aan ruimte in destad leidde tot een toenemende bebouwing langs debuitenpaden, in strijd met de keuren en met de bekendebezwaren, daaraan verbonden. Men weet hoe de monu-mentale opzet van het plan buiten de Prinsengracht inzijn tegendeel omsloeg. De ..eygensoeckelijkheid" derregenten, die gronden in het uitbreidingsgebied haddenaangekocht om ze duur aan de stad te verkoopen, hadzulke hooge kosten bij de exploitatie van de terreinenbinnen den grachtengordel meegebracht, dat de staddaarbuiten hetzelfde systeem niet kon volhouden en aanhet particulier initiatief de vrije hand moest laten. Deoude paden met hiin bebouwing bepaalden dan ook hetwegenstelsel van de Jordaan, toen de uitleg plaatsvend.Er is ook een andere lezing, afkomstig van Ir. W. B.Peteri, die meent dat verkaveling in concentrische bogenin de Jordaan tot te ondiepe bouwblokken zou hebbengeleid, en daarom onuitvoerbaar was. Dijkhuis wijstdeze verklaring af, omdat men niet aan de concentrischebogen gebonden was.De bebouwing voltrok zich in een snel tempo. Om-streeks 1650 was zij voltooid. Welk karakter had debuurt, die het vergroote Amsterdam aldus in het Noord-Westen afsloot? De heerschende opvatting is, dat deJordaan een burgerwoonwijk was, die later degenereer-de tot volksbuurt door splitsing van de oude woningenen door inpandige bebouwing. De ontwikkeling zou dusbeantwoorden aan het typische verloop, dat ons uit debeschrijving van zooveel Duitsche stadswijken bekendis. Dijkhuis betoogt echter, dat de Jordaan van *denaanvang af een volkswijk was. Er hebben zich weldegeneratie-verschijnselen voorgedaan, maar veel min-der markant dan algemeen gedacht wordt. De schrijversteunt hier op verschillende argumenten, vooral op eenbeschouwing van de zeventiende-eeuwsche kaarten, dieduidelijk laten zien dat er onmiddellijk een dichte bebou-wing met kleine huisjes aanwezig was. Reeds in 1625was hier en daar inpandige bebouwing, die trouwens inden loop van de 17e eeuw toeneemt. Dit verschijnsel isdus geen product van een lateren tijd, zooals veelalwordt beweerd. Het doet zich vrijwel onmiddellijk bijden aanleg voor. Het beeld, dat de oude kaarten ver-toonen, wordt bevestigd door gegevens uit de literatuur,die bewijzen dat hier een arbeidersbevolking huisde.Ongetwijfeld waren er binnen de Jordaan sociale scha-keeringen. Op de grachten woonde ook de kleine bur-gerstand, op de Egelantiers-, Bloem- en Rozengrachtzelfs meer gegoeden, terwijl aan de dwarsstraten, deaders van het verkeer, zich kleine neringdoenden ves-tigden.Al spoedig deed zich verval voor. De gei'soleerde liggingvan de wijk werkte verwaarioozing in de hand. Daarkwam bij dat bij de verdere voltooiing van den grootenuitleg weinig woongelegenheid voor de armere bevol-king ontstond. Deze omstandigheid bracht een opeen-hooping in de Jordaan te weeg. Behalve inpandige be-bouwing ontstaat ook splitsing van eengezinshuizen.Commelin vermeldt dit in 1691 als een typisch ver-schijnsel. Later werd meer woonruimte verschaft doorde oude bebouwing aan de straat te vervangen dooreen nieuw type, dat opzettelijk voor meer gezinnen in-gericht was. De straten kregen hierdoor een spelonk-achtig aanzien. De licht- en luchttoetreding tot debenedenverdiepingen, tot de kelderwoningen vooral,was zelfs ongunstig.Om na te gaan hoe dit proces verliep, heeft schr. deschutterswijkkaarten geraadpleegd. Aan een kaart van1775 van het deel tusschen Palmgracht en Lindengrachtontleent hij, dat daar van de 2500 woningen -- eengetal, overeenkomende met het cijfer in onze eeuw --ruim 40 % inpandig was. Het gemiddeld aantal wonin- 139Artikelen140gen per perceel bedroeg 2.43. Voor de inpandige per-ceelen was dit cijfer 1.65. Toch waren inpandige huizenmet 3 en 4 woningen niet zeldzaam. Bizonder slecht wasde toestand op de Goudsbloemgracht (de tegenwoor-dige Willemstraat). Hier waren meer dan 2/3 van allewoningen inpandig! Zelfs is op de kaart een perceelmet 17 woningen aangegeven. Andere gegevens lever-den de wijkboeken wegens vrijstelling van inkwartie-ring uit den tijd van Napoleon. Daaruit kon 00k ietsover de huurklassen worden afgeleid. Zoo was in 1811in de Tuinstraat vermoedelijk van de meeste woningen-- de gegevens zijn gebrekkig -- de huur beneden eengulden per week. De huur van de gangwoningen schom-melde om de 50 cent per week. Een vergelijking van dehuren met die in eenige andere stadswijken, ontleendaan dezelfde bron, doet bijv. zien dat de Jonker- enRidderstraten op hetzelfde huurpeil staan als de lengte-straten in de Jordaan, terwijl de Kleine Kattenburger-straat daar beneden blijft.Het is te begrijpen dat in en na den Franschen tijd deouderdomsgebreken van de Jordaan sterker gingenspreken. Enkele citaten bewijzen dat ook in de eerstehelft van de 19e eeuw het besef dat de verwaarloozingvan deze buurt gevaren opleverde, niet geheel afwezigwas. Maar de arts Nieuwenhuys, die de woningtoestan-den op hygienische gronden scherp veroordeelt, zietgeen weg om tot verbetering te geraken en meent dater geen andere mogelijkheid is dan ,,de zaken te laten,zooals ze zijn". De toestand werd verergerd, doordatde achteruitgang van het bevolkingscijfer na den Fran-schen tijd weer plaats maakte voor een toeneming, zon-der dat de bouwnijverheid tot ontplooiing van activiteitkwam. Verschillende oorzaken droegen tot die werke-loosheid bij. De stedelijke accijns op bouwmaterialenverhoogde de bouwkosten, die in een wanverhoudingstonden tot de draagkracht van de arbeidersbevolking.Er was bovendien in 150 jaar bijna niet gebouwd. Degroep van bouwondernemers, die in later tijd zou op-treden, ontbrak geheel.Omstreeks 1850 valt dan een meer algemeene belang-stelling voor het woningvraagstuk waar te nemen, diezich uitte in een streven om door daden verbetering tebrengen. Dijkhuis schetst de omstandigheden, die totdie veranderde bonding bijdroegen. De beginnendeeconomische opleving nam het gevoel van onvermogenbij de burgerij eenigszins weg. Het liberale beginsel hadde moreele consequentie dat de gegoeden zelf moesteningrijpen, waar de overheid zich had te onthouden. Het,,Geneeskundig Toevoorzigt" had op het verband tus-schen het milieu en ziekte en sterfte gewezen. De vreesvoor de cholera deed de krotten zien als een gevaar, ookvoor de beter-gehuisvesten; 18 van de 37 leden van eencommissie uit 1849, ter ondersteuning van behoeftigecholera-lijders en hun nagelaten betrekkingen, namendeel aan de oprichting van de eerste woningbouwver-eeniging in 1852, de Vereeniging ten behoeve derarbeidersklasse. Deze en andere van de oudste bouw-maatschappijen hadden een duidelijk Christelijk-philan-tropischen inslag. Vele van de voormannen namen deelaan de Reveil-beweging. Van vrees voor de opkomendearbeidersbeweging, die soms als motief wordt genoemd,kan geen sprake zijn. De revolutionnaire beweging van1848 wekte veeleer een aarzeling bij de uitvoering vande toen reeds aanhangige plannen. Merkwaardig is datde genoemde vereeniging en de bouwmaatschappijConcordia, die korten tijd later optrad, niettegenstaandede goede kwaliteit van de woningen en de lage hurendividenden van 3 tot 5 % konden uitkeeren. Met destadsuitbreiding, die na 1870 inzette, ontstonden grootemoeilijkheden voor de woningbouwvereenigingen. Decentrale ligging, die de Jordaan in het groote geheel vande uitgebreide stad innam, leidde tot een stijging van degrondprijzen; in sommige gevallen binnen betrekkelijkweinig jaren tot het tienvoudige. Aankoop van krottenom na opruiming goede woningen te bouwen, was zooniet langer rendabel. De verwachting dat de wijk doorgeleidelijke opruiming van krotten geheel zou wordenvernieuwd, was een illusie geworden. Andere bezwarenvoegden zich hierbij. Een enkele eigenaar van een oudperceel kon den aanbouw van een nieuw complex wo-ningen tegenhouden, doordat dwingende bevoegdhedenontbraken. Het bestaande stratenplan stond aan afdoen-de verbetering der woningtoestanden in den weg. Bo-vendien bleven de echte krotbewoners buiten de voor-deelen van de vereenigingswoningen, die door beter-gesitueerde arbeiders werden betrokken.Het feit dat de Jordaan al meer in het centrum kwam teliggen, had nog andere gevolgen. Het bedrijfsgebiedging er zich ten koste van het woongebied uitbreidenen evenals in de 17e eeuw, toen de aanbouw ook geengelijken tred hield met de behoefte, steeg de bevolkingvan de Jordaan, waarbij tevens een selectie-proces op-trad, doordat de arbeiders met hoogere loonen eldersnog wel te recht konden komen. De Jordaan wordt hetkwartier van de lage huren.Langzamerhand komt dan ook het gemeentebestuur inbeweging. Het bekende kelderrapport van 1874 van deGezondheidscommissie leerde, dat in de Jordaan 800kelderwoningen waren. Het cijfer was betrekkelijk laag,doordat de kelderwoning eerst bij den uitleg van 1658in zwang kwam, toen de Jordaan al voltooid was. Erwerd zelfs in die jaren, waarin ook door bemiddelingvan een nieuw opgerichte vereeniging de eerste ge-meentelijke woningbouw viel, een begin gemaakt metde onbewoonbaarverklaring der kelderwoningen. Maarhet blijft bij een zwakke poging. Slechts in 39 gevallenwerd dit wapen gehanteerd. Verbetering van rioleeringen reiniging, demping van grachten brachten zijdelingseenige verbetering, doch daarmee is dan ook het ge-meentelijk optreden in de Jordaan in dien tijd vollediggeteekend.Vele rapporten en beschouwingen van particuliere zijdeuit de jaren, onmiddellijk aan de Woningwet vooraf-gaande, geven ons een volledig beeld van den ellendi-gen toestand van de woningen in de Jordaan. Ze was,zooals Dijkhuis het uitdrukt, een ,,versleten woonwijk".Wij volgen Aletta Jacobs en Helene Mercier op haartochten langs de inpandige woningen. Honderden ge-zinnen van ambachtslieden woonden in vochtige een-kamerwoningen, waar men slechts vagebonden zoumeenen te vinden. Een enkele aanhaling van HeleneMercier moge hier volgen, omdat ze een zeer typischvoorbeeld schildert van de woon-ellende in de toen-malfge Jordaan, en tegelijk doet zien hoe deze schrijfstereen scherpen kijk had op de gebreken van de woningen,die ze bezocht.,,Treedt men de lage deur van een gelijkvloersche wo-ning binnen, dan staat men meteen midden in het ver-trek, dat de woning uitmaakt en dat ongeveer de grootteheeft van wat in een burgerhuis de spreekkamer ge-noemd wordt. Hoe donker het is, kan men nagaan, alsmen bedenkt, dat men een hoogen muur op nog geen elafstands tegenover zich heeft en dat het weinige dag-licht, dat door het eenige venster kan binnenvallen,door drie zwarte wanden en een dito zoldering wordtopgeslorpt. Voor het venster een tafel met drie stoelenen een stookplaats, waaronder een kacheltje (tevenskookkachel), dit begrensd door een vooruitspringendebedstee met donker gordijn, op twee schreden afstandsaan den wand daartegenover een latafel, waarop enwaaromheen eenig keukengerei, -- ziedaar de woningmet haar inventaris! Van waterleiding, gootsteen, pri-vaat, kolenhok, muurkast of tweede bedstee geen spoor,maar sporen van vocht in overvloed".,,'t Is er een van duizenden"De auteur doet ook mededeelingen uit andere rapporten,die in denzelfden tijd werden uitgebracht, en die deellende op soortgehjke wijze te boek stelden.Alles drong in de richting van overheidsingrijpen. Ookhet experiment van de in 1896 opgerichte Bouwonder-neming Jordaan, die niet meer dan IJ/2 % rente van hetge'investeerde kapitaal kon opleveren en daarmee aan-toonde dat het samengaan van philanthropie en hetstreven een redelijke rente te kweeken niet meer zooalsvroeger de oplossing van het woningvraagstuk in dekrottenwijken kon brengen.De Woningwet heeft ook in de Jordaan veel goeds uit-gewerkt. De economische herleving, de aanpassing vanhet gemeentelijk organisme aan de eischen van dennieuwen tijd, het verruimde politieke inzicht, bevorder-den overheidsbemoeiing.Op groote schaal is toepassing gegeven aan de woning-verbetering na aanschrijving. Hoeveel malen dit in deJordaan is gebeurd, valt niet na te gaan. Wei bekendzijn de cijfers van de onbewoonbaarverklaring. Tot 1914werden in de Jordaan 1022 woningen hierin begrepen.Aanvankelijk gebeurde dit zonder systeem, op grondvan toevallige bevindingen; na 1907 werd meer stelsel-matig te werk gegaan. ,,Van tirailleurswerk ging menover tot werkelijk krijgvoeren", zegt een der Jaarver-slagen van het Bouw- en Woningtoezicht uit dien tijd.In de laatste jaren voor den wereldoorlog treedt echtereen remming op, doordat meer omvattende plannen totsaneering van de Jordaan op den voorgrond kwamen.Wat was nu het sociale effect van de onbewoonbaar-verklaringen in dezen tijd? Bijna 90 % van de verdrevengezinnen vond opnieuw een woning in de Jordaan (inde jaren 1908 tot en met 1913). Dit cijfer is aanmerke-lijk hooger dan in andere buurten. Er is hier blijkbaareen groote mate van honkvastheid in het spel. Liefstbleven de Jordaanbewoners in de onmiddellijke omge-ving van het huis, waaruit ze verdreven werden. Blij-kens de officieele gegevens kwamen de vertrokken ge-zinnen slechts ten deele in betere woningen te recht.De verbetering in hun huisvesting spreekt niet sterk,maar ze is toch duidelijk aanwezig en zou naar matemeer woningen aan het gebruik werden onttrokken,belangrijker zijn geworden.Zooals reeds werd aangestipt, kwam langzamerhand hetmeest ingrijpende middel, de onteigening, met de bedoe-ling tot stedebouwkundige wijzigingen te geraken, meerop den voorgrond. Daarmee begint een nieuwe lijdens-geschiedenis van de Jordaan. De plannen van de N.V.Woningmaatschappij ,,Oud-Amsterdam", dateerendvan 1905, wat betreft de omgeving van Palmstraat enWillemstraat, zijn vastgeloopen. Verschillen van in-zicht en administratieve moeilijkheden hielden de zaakop, en de oorlog schoof de plannen voorgoed van debaan.Dijkhuis besluit zijn overzicht omstreeks 1914. Hetgroote vraagstuk van de Jordaan is dan nog praktischonopgelost. Daarna valt een tijd, waarin het opnieuw isaangepakt, maar andermaal zonder bevredigenden af-loop.Het is zaak, dat wij ens thans niet te zeer opsluiten metde woningvraagstukken van den dag, maar ook het ooggericht blijven houden op de saneering van de vele oudevolkswijken, die vroeg of laat opnieuw urgent wordt.Historische studies als de thans gepubhceerde kunnentot de oplossing van dit woningprobleem van de toe-ArtikelenBinnenlandkomst bijdragen.H. van der WeijdeBinnenlandVoorschotten en bijdragen ten behoeve vankrotopruiming ten plattelande ingevolge de cir-culaires 5433 M. van 25 Juli 1927, 4109 M. van7 Juni 1928 en 8021 M. van 6 November 1930Bij beschikkingvan 9 April 1941, No. 3624 M I., Afd. V., is aan C. Schipperen tePrincenhage voor den bouw van een woning een bijdrage verleendvan f 300.--;van 9 April 1941, No. 3694 M., Afd. V., is aan A. Bol te Wans-sum voor den bouw van een woning een voorschot verleend vanf 2500.--, tegen een rente van 4 %, terug te betalen in 30 annui-teiten van 5.784% en een bijdrage van f 300.^--;van 23 April 1941, No. 4311 M., Afd. V., is aan C. Janssen teEtten en Leur voor de verbetering van een woning een voorschotverleend van f 2054.--, tegen een rente van 4%, terug te betalenin 30 annuiteiten van 5.784% en een bijdrage van f 200.--;van 25 April 1941. No. 4484 M I., Afd. V.. is aan A. de Jong teEtten en Leur voor den bouw van een woning een voorschot ver-leend van f 2960.--, tegen een rente van 4%, terug te betalen in30 annuiteiten van 5.784% en een bijdrage van f 300.-- ;van 25 April 1941, No. 4484 M II., Afd. V., is aan A, Vergouwente Etten en Leur voor den bouw van een woning een voorschotverleend van f 2960.--, tegen een rente van 4%, terug te betalenin 30 annuiteiten van 5.784 % en een bijdrage van f 300.--;van 25 April 1941, No. 4484 M III., Afd. V., is aan C. A. vanElteren te Etten en Leur voor den bouw van een woning een voor-schot verleend van f 2960.^--, tegen een rente van 4%, terug tebetalen in 30 annuiteiten van 5.784% en een bijdrage van f 300.--;van 28 April 1941, No. 4764 M., Afd. V., is aan M. A. van denBerk te Megen c.a. voor den bouw van een woning een voorschotverleend van f 3130.^--, tegen een rente van 4%, terug te betalenin 30 annuiteiten van 5.784% en een bijdrage van f 300.^;van 1 Mei 1941, No. 4487 M., Afd. V., is aan D. Plat te Edamvoor den bouw van een woning een voorschot verleend vanf 3476.^--, tegen een rente van 4%, terug te betalen in 30 annui-teiten van 5.784 % en een bijdrage van f 450.^;van 1 Mei 1941, No. 4487 M I., Afd. V., is aan C. Koning te Edamvoor den bouw van een woning een voorschot verleend vanf 3483.^--, tegen een rente van 4 %, terug te betalen in 30 annui-teiten van 5.784 % en een bijdrage van f 300.^--;van 3 Mei 1941, No. 4912 M I., Afd. V., is aan ]. H. van Dongente Meerlo voor den bouw van een woning een voorschot verleendvan f 2400.^--, tegen een rente van 4%, terug te betalen in 30 an-nuiteiten van 5.784 % en een bijdrage van f 450.^--;van 3 Mei 1941, No. 4913 M I., Afd. V., is aan M. Kempen teHelden (L.) voor het verbeteren van een woning een voorschot 141DinnenlandT3a>ou(-(oO>>3OCDa'Sot-l'SJOuCOa>oJ3G(U-(-3OQUaomUa;uu3a-oos>4;3>S?S3fc:Sra^wt>OJCDiSoo-!-t^in&I.J>?^3ftcincco>c>??^o3o-n^S-a.S3u^^^aj:^itut-OOS-gaj3^8J23a:wo3-!?:J3'233CD>XQQ3^3a;303ra3>ao3OO-Q3>>G^*5(UoX^33110ii!S334J03>CJJ3-T33bn3^C>mTOdjcO!roF>>oQc5rao3to>o>^^>.9^3ajO4!_;u^>s^3O.So34J-OCO3,,5^CD>^oGJ(11!=!:i:^X^i:Q-ainCNinn3-3^s?2pb0n.S'CG;-'2|40-3.5>COft6ajTD>s&E1)CJ0^3-c-cftpa?-0300^^aBOooOoNSStoOS.A:WooXI3X1420)2fi