Orgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuis-^vesting en Stedebouw en van den Nationalen Woningraad,waarin opgenomen de mededeelingen van den Rijks-dienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aanden WederopbouwDecember 1942 23e Jaargang no. 12MASONITEis een der beste zoo niet de bests van deZWEEDSCHE HOUTVEZEIPLATENMonsters en inlichtingen verstrekt gaarneTRiMAN.v. ZAANDAMVLAMOVENDAKPANNENOOSTHOEKALPHEN aid RUNPHILIPSEN ASPHALT- EN TEERBEDRIJFKantoor: BUIKSLOTERDIJK 274 - Fabriek: KANAALDIJK 3Tel. 60762 AMSTERDAM Tel. 60883ASPHALTPAPIER en DAKLEERSIMSONVILTASPHALTVLOERENALLE SOORTEN DAKBEDEKKINGEN Vraagt prijsopgave^ISm?j'^lMi^/S^/Mj!!'^fOOOTEROTTERDAM'' KANTOOR:m f I I wr'UNGERoHoeRHomBETonBOUWMIJ.TELEF:?W ? i AN?^-- VERF- & LAKFABRIEKENJACOB MARTENSAMSTERDAM TEL. 87880-87893Schilderwerk zoowel voor oude aisnieuwe muren, voor binnen enbuiten, behoeft niet te stagneeren.WODAN MUURVERFRAMSES MUURVERFZIJN OLIEVRIJE PRODUCTENVRAAGT NADERE INLICHTINGENben.vanbeton-bouw en waterbonwkundig^e werkenTijdschrift voorVolkshuisvesting enDecember 194223e Ja?rgang No. 12MaandbladStedebouwOrgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en den NationalenWoningraad, Algemeenen Bond van Woningbouwvereenigingen, waarin opgenomen de mede-deelingen van den Rijksdienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan den WederopbouwRedactie: H. P. J. Bloemers, J. Bommer, Jhr. M. J. I. de Jonge ran Ellemeel, Ir. L. S. P. Scheffer, Ir. P. Bakker Schut,Mr. J. Vink, Drs. H. van der Weijde, It. J. M. A. ZoetmulderMedewerker Toor den Wederopbouw : Dr. Ir. Z. Y. van der Meer, Algemeen Secretarit van den AlgemeenGemachtigde voor den Wederopbouw en de BouwnijverheidAdres roor Redactie en Abonnemcnten: Lange Voorhout 19, 's-Gravenhage, Telefoon 115720Advertcntiei i Keizerigracht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128Officieele mededeelingenNederlandsch InstituutWijziging bladspiegel TijdschriftTe beginnen met dit nummer heeft de Redactie de kolom-breedte vergroot, ter vermijding van de ongebruikte papier-marge, die in den huidigen tijd van bezuiniging op het papier-verbruik moeilijk kon worden verantwoord,Rijksdienst voor het Nationale PlanDe President van den Rijksdienst voor het Nationale Plan,Gezien het schrijven van de vaste Commissie van den Rijks-dienst voor het Nationale Plan d.d. 25 April 1942, No. 59,waarbij in overweging wordt gegeven, op grond van het be-paalde in artikel 5, lid 3, van het Besluit van 15 Mei 1941(No. 91/1941), betreffende de instelling van een Rijksdienstvoor het Nationale Plan, bezwaar te maken tegen het voort-zetten der afgraving van duinterreinen, deel uitmakende van,respectievelijk gelegen nabij, het landgoed Duinrel in de ge-raeente Wassenaar;Gelet op het te dezer zake uitgebrachte advies van den Com-missaris der provincie Zuid-Holland d.d. 29 September/6 Oc-tober 1942 B. No. 3094/21 (2de Afdeeling);Overwegende, dat verdere afgraving van duinterreinen terplaatse met het oog op de belangen van waterwinning, natuur-bescherming, recreatie en boschcultuur ongewenscht moet wor-den geacht;dat, daargelaten de vraag of afgraving van terreinen ter plaat-se in strijd is te achten met het in voorbereidinof zijnde ont-werp van het Nationale Plan, deze afgraving in elk geval instrijd is met het bestaande uitbreidingsplan voor de gemeenteWassenaar, waarbij de onderhavige terreinen zijn bestemdvoor recreatie- of waterwinningsdoeleinden;heeft op grond van artikel 5 lid 3 van het Besluit van 15 Mei1941 (No. 91/1941), betreffende de instelling van een Rijks-dienst voor het Nationale Plan,besloten bezwaar te maken tegen afgraving van de perceelen,kadastraal bekend gemeente Wassenaar, Sectie F. No. 7020en Sectie G. Nos. 636 en 3002 voorzooveel genoemde percee-len zijn gelegen ten Westen van de op de bij dit besluit be-hoorende kaart met zwart aangegeven lijnen.'s-Gravenhage, 18 November 1942De President van den Rijksdienstvoor ,het Nationale Plan,(w.g.) FrederiksDe wederopbouw van stad en landDe werkzaamheden in de maand October omvatten in de eersteplaats de onteigeningsprocedures, en wel in de gemeentenBeek (L.), Delfzijl, Geleen, Kapelle, Leeuwarden, Putte,Schimmert, Soest en Spaubeek.In Rotterdam werd voortgegaan met het opruimen van fun-deeringen, terwijl voor de uitvoering van het woningbouwplan,,de Vaan" in den polder Charlois opdracht werd gegevenvoor het verrichten van grond- en rioleeringswerken met bij-behoorende werkzaamheden.Uit Middelburg kunnen soortgelijke werken worden bericht.Er werd verder gewerkt aan het bouwrijp maken van per-ceelen en aan bestratingen en rioleering. De herbouw vanStadhuis, Nieuwe Kerk, Koorkerk en Abdijtoren vond voort-gang.Het Sste woningcomplex van de Arbeidersbouw-vereeniging ,,Hilver8um" aan de Boschdrift en deJ. P. Coenstraat te Hilversum , T Tdoor J. van LarenVoor den bouw van dit complex van 42 woningen, onderver-deeld in twee blokken van 4, een blok van 6, twee blokkenvan 8 en een blok van 12 woningen, kwam het schetsontwerp,met bouw- en exploitatierekening, April 1940 gereed. De in-SituatieC3L ifn .r--( '?1 a - ^ ji^-J nzzni.^'-.zc.r- [] . -::. ' ,. , 173Artikelen^-i.;'^mXMM^JS'^u.j''* ?* ' * < - '^>> riff '**,* *^?^4,?4Aanzicht van de woningen Foto C. A. Deul, Hilversumhoud der woningen was bepaald op maximum 275 m^. Destichtingskosten, excl. grond, waren begroot op f 144.500. Dehuur op f 5.50 per week. Na den 20sten Mei konden de voor-bereidende werkzaamheden worden hervat, De inhoud der wo-ningen moest echter worden teruggebracht tot maximum 240 mS.De stichtingskosten, gebaseerd op vooroorlogsprijzen, excl.Begane grondVerdiepinggrond, waren geraamd op f 127.640. De huur op f 5.30per week.De te verwachten stijging der materiaalprijzen droeg ertoe bij, de bestekteekeningen met bijbehoorende beschei-den vervolgens met den meesten spoed af te werken. Dezebescheiden werden den Sen Augustus 1940, ter verkrijgingvan de goedkeuring voor de uitvoering van het werk, naarhet Regeeringscommissariaat van den Wederopbouw op-gezonden. Reeds den 23en Augustus werd daarop goed-keuring verleend.Verwacht werd daarop spoedig het werk te kunnen aan-besteden, doch dit bleek nadien te optimistisch bezien.Eerst moest een gewijzigde begrooting van kosten wordeningediend op basis der intusschen reeds belangrijk geste-gen prijzen. De stichtingskosten, excl. grond, werden dd.18 September daarop begroot op f 158.614. De huur, bijvoorschot van Rijkswege, op f 5.85 per week.Eerst einde Februari 1941 werd de zekerheid verkregen,dat de credieten voor den bouw van Rijkswege zoudenworden verleend en kon de aanbesteding daarop den 17enApril plaats vinden. Een maand later werd de bouw op-gedragen aan het Aannemingsbedrijf Harm Fokkens N.V.,Naarden, tot een bedrag ad f 205.600, excl. de lood- enzinkwerken. Met deze aan derden opgedragen werkenv/erd dit bedrag f 209.600. De totale stichtingskosten heb-ben, inclusief de grondkosten, f 265.700 bedragen. Devaststelling van het juiste, door bewoners te betalen huur-bedrag, is in voorbereiding.Direct na de gunning van den bouw werd met de werk-zaamheden aangevangen en de voltallige voltooiing zou,door de krachtige medewerking van het Bestuur der Bouw-vereeniging, de gemeentelijke instanties en de energiekeleiding van voornoemd Aannemingsbedrijf nog voor denstrengen'winter hebben plaats gevonden, indien devereischte bonnen voor nog ontbrekende pannen en voordoor de Utrechtsche Waterleiding Mij. voorgeschrevenringwaterleiding achter de woningen, zouden zijn ver-strekt geworden. Alle pogingen daartoe, inclusief per-soonlijke bezoeken aan betreffende instanties, mededoor den Directeur van het Bouwtoezicht, bleven zondersucces.Daardoor kon de eerste groep van 14 woningen eerstden 25sten April 1942 in gebruik worden genomen, alzooca. vijf maanden later dan mogelijk zou zijn geweest; delaatste groep, welke door de vorst ernstige schade hadgeleden, eerst einde Mei d.o.v. Een belangrijk hooger be-drag aan renteverlies moest daardoor mede geboektworden.Door vast te houden aan hetgeen redelijkerwijze mochtworden geeischt, kon de bouw nog op ,,vooroorlogsche"'?^fT?^''%?W?'j, ^iSotiW^ " ~Zoek nu reeds contact voor na-oorlogsch werk. Eerst een goedearchitect en straks een soliede aannemer. Noteer dusnu reeds den uaam Lavaleije, want wie met Lavaleije bouwt,bouwt vcrtrouwd. Lavaleije - aannemers van wel-ingedeelde woon-huizen, moderne zakenpanden, efficiente industrieele gebouwenen van practische behuizingen voor velerlei utiliteitsbedrijven.ROTTERDAM-MIDDELBURGetden wi\ 30 /^ELUVINE op elk paneei,verhoogt c/e woarc/e van Uw perceel!EEN PRODUCT VAN DE VEIUVINE VERFFABRIEK - NUNSPEETtornynzeelmm deuren1 11 11 11 11 11 11 11 11 11 11 11 11 11 11 11 1asD1 11 11 11 11 11S!onverwoestbare drevelconstruclieonvervormbare, opgezaagde stijlenmultiplex paneelen 6 mm dikdirect nit voorraad leverbaarJoopjnedp % qod J4-U ... T [ ,,. ...,MAHHmHIIIffllF 111-1i -- ! .TM.t-u.IIE^igo^totlem"t F~" dooTSfiedeVOORAL IN DEZEN Tip VAN GROOTE HOUTSCHAARSCHTEen schaarschte aan andere bouwmaterialen,is Stccngaas HET aangcwczcn materiaalvoor verschillende onderdeelen in den bouw. Wij vragen uw aandacht voor onderstaandeSteengaas-gootconstructie en Steengaas-kapbekleeding. - Voor meerdere gegevens wendemen zich tot ons rechtstreeks of tot de met ons samenwerkende stelorganisaties:J. H. Busschbach N*V., Amsfccrdam en Rotterdam; Firma J, A. ten Thijc^ Nijmcgcn, metfilialen te Breda, Tilburg en Den Bosch; L. J. Brugman, Enschedc; J, van Buiten, Groningen.Alvorens dc muurplaat wordt gelegd* worden aan dc onderzijde van dere plaat dc noodjge gootklossen opnormalen afstand bevestigd, nadat zq naar hct profiel der goot zijn uitgezaagd, indien zij van hout, en gebogen,indien dexc liggers van U of T ijzer worden vervaardigd.Nadat de muurplaat is gelegd, worden de liggers onderling met enkele staafjes betonijzer verbonden, voor debevestiging van bet steengaas.De afwerking van hct steengaas zal cersf geschieden, wanneer allc werkzaamheden in dc goot xijn verricht.De aldus verkrcgcn goot zal ecn sicrlijke bekroning van bet gebouw worden, terwijl gcen houtwcrk voor boei-deelen, lijstcn enz. noodig is. Bovcndien is zq sterkcr dan cen zinkcn goot, en, mits met dc juiste qiaterialenafgewerkt, absoluut waterdicht en ook praktisch niet aan lekkagc onderhevig.Ongeacht wclke kapvorm is ontworpen, kan dczc kap ecn voldoendc afsluiting aan hct gebouw geven, wan-neer op oud-Hollandsche wijzc dc spanribben op dc gordingcn worden bcvestigd, bet binnenboeibord op of tcgende muurplaat sluitende wordt aangebracbt en dc panlatten daama op de spanribben bevestigd.De kap wordt belegd met dakpannen met solide sluiting, zoodat reeds cen gocdc dicbtfaeid verkregcn is.Aan de ondcrzijde dcr spanribben wordt nu hct steengaas aangebracbt en afgewerkt als de plafonds.Op deze wi^zc is ecn solide en voordeelige bcklecding der kap verkregen en hct dakbeschot gespaard, tecwijlaan den cisch van bcwoonbaarheid ten voUc is voldaan.N.V. ARO ^ HEESWIJK (bij Montfoort)Fabrieken voor vervaardiging van Steengaas en andere Bouwmaterialen.Steengaas Goot-constructie en dito Kapbekleeding, afdoend, eenvoudig, goedkoop.esterman&StormVERF-FABRIKANTENAMSTERDAM-CGROOTE WITTENBURGERSTRAAT 164TELEFOON: FABRIEK 51745 (2 LIJNEN)NA 6 UUR: 27214-21374Vertrouw op Kuijpers,,,,Wat Kuijpersdoet, is goed!Uitstekende vakmenschenmet nog goed materiaal....een zaak, die een reputatieheeft hoog te houden!SCHILDERSBEDRIJ FPLASTIC ? RECLAME ? LICHTRECLAMEREMBRANDTSTRAAT 65A-B . RQTTERDAM-N. TELEFOON 42656KUUPERS:AREL HOOGSTRAATEr4SJC.V. Cementijzer ,,WittenburgAMSTERDAMS I N G E L 16 8TELEFOON 41740UITVOERING ~VAN A L L EVOORKOMENDEW E R K E NBETONVLOEREN MET STRALINGSWARMTEDriemaal is scheepsrechtU behoeft echter slechts eenmaal met de olievrijeARMURIT-verf van ..Premier" geverfd te hebbenom te weten, dat deze uitstekend voldoet.De brochure van den Heer J. A. P. MEEREover deze verf is zeer interessant om telezen. Wij sturen U gaarne geheel gratiseen exemplaar hiervan toe.C.V. LAK- EN VERFFABRIEK,,PREMIER*' v/h GEBR. VERHEYLOOSDUINEN (DEN HAAG)wijze tot uitvoering worden gebracht. Echter met dit verschil,dat de houten balklaag met vloer le verdieping, door hout-tekort moest worden vervangen door een vloerplaat van ge-wapend metselwerk, afgedekt door estrich vloer.Ook bij dit complex is opnieuw gebleken, hoezeer door debewoners het kamertje achter de woonkamer wordt gewaar-deerd, zoowel omdat het dienst kan doen als studeerkamertje,als wel in noodgevallen voor zieken, enz.Uit de afbeeldingen moge blijken, dat het complex twee typenbevat, t.w. de hoekwoningen met voordeur in den zijgevel ende tusschenwoningen, met een gering onderling verschil. Dewoningen bevatten gelijkvloers twee kamers, keuken voorzienvan Bruynzeel-inrichting, tegelbekleeding der wanden en gey-ser, verder W.C. en kelderkast onder de trap; alle ruimtendirect vanuit de gang bereikbaar. Op de verdieping drie slaap-kamers en trapje naar zolder, alien bereikbaar vanuit het por-taal. De groote slaapkamer voorzien van vaste waschtafel metstroomend water. Alle kamers voorzien van kast, zwartver-glaasde vensterbanktegels, schilderij- of borstweringlijstjes. Deniet behangen wandgedeelten, alsmede de plafonds zijn witgepleisterd of in kleur geschuurd. Achter elke woning bevindtzich een schuur met brandstoffenbergplaats. De tusschenwo-ningen hebben een achteruitgang naar met tegels belegd pad,waarmede ook alle overige tuinpaden, tot aan de voordeur-stoepen, belegd zijn.,De buitenmetselwerken zijn opgetrokken van dunne bronsge-nuanceerde gevelsteen, op donkerder getint cementraam vandezelfde steensoort. De daken gedekt met roode-opnieuw-verbeterde Hollandsche pannen. De luifels boven de voordeu-ren, de pilasterafdekkingen, de erkerkozijn-platen en voordeur-drempels zijn uitgevoerd in gebouchardeerd Artistone. Debouw stond onder dagelijksche leiding van den bouwkundigenopzichter P. Schipper te Hilversum, die zich op lofwaardigewijze van zijn taak heeft gekweten.De verzorging van den woningbouw uit eenoogpunt van gehoorigheid en warmteregeling')door B. MerkelbachWanneer ik in dezen kring in een causerie, waarvoor mij eenhalf uur is toegemeten, een en ander wil mededeelen over deverzorging van den woningbouw uit een oogpunt van gehoo-righeid en warmteregeling, moet ik mij uit den aard der zaaktot de hoofdlijnen beperken.De vraag of de woningen, die wij na afloop van dezen oorloghopen te bouwen, een grootere verzorging dan totnogtoe opdeze gebieden behoeven, wil ik niet in discussie brengen.Belangrijker is m.i. de kwestie of het mogelijk is op deze ge-bieden de verzorging beter te doen zijn dan totnogtoe hetgeval was. Deze mogelijkheid wordt weer beheerscht doortwee factoren, n.l. de economische en de technische. Niemandkan op dit oogenblik voorspellen welke onze economischemogelijkheden na afloop van dezen oorlog zullen zijn. Wijkunnen thans slechts de noodzakelijkheden en wenschelijkhe-den formuleeren en zullen straks bij de uitvoering van de taakom het woningtekort aan te vullen, moeten nagaan welke wen-schelijkheden op dat moment te bereiken zijn. Zooals bekendheeft Dr. Ir. van Beusekom van de Rijksinspectie der Volks-huisvesting reeds als noodzakelijk becijferd dat er in Neder-land gedurende de eerste tien jaren na den oorlog elk jaar tenminste 50.000 woningen zullen moeten gebouwd worden omhet tekort, dat ontstaan is en nog steeds ontstaat, te kunneninhalen. Het is begrijpelijk dat in den kring van degenen, diezich voor de volkshuisvesting interesseeren, de gedachtenthans reeds uitgaan naar den bouw van dit half millioen wo-') Causerie gehouden in de jaarvergadering van het Ned. Instituut voorVolkshuisvesting en Stedebouw op 11 September 1942 in het StedelijkMuseum te Amsterdam.ningen. Indien men zich in den geest bezig houdt met de te Artikeieistichten woningen dan zal een van de problemen, die menzich zelf stelt, ook het probleem van de acoustische en ther-mische verzorging der woningen zijn. Ik wil trachten U eeninzicht te geven in de technische mogelijkheden, die op hetoogenblik bestaan. Allereerst het gebied van de voorkomingvan de gehoorigheid.De gehoorigheid in de woningen waarover practisch allegrootestadsbewoners klagen, is het gevolg van een gebrekkigeof onvoldoende geluidsisolatie. Bouwkundig is het maken vaneen goede isolatie op het oogenblik echter geen onoplosbaarprobleem. In gebouwen waar men aan de geluidsisolatie zeerhooge eischen stelt is het mogelijk, indien men althans hieraantijdig voldoende aandacht schenkt, bouwconstructies te makenwaarbij b.v. in twee onmiddellijk aan elkaar grenzende ruim-ten een symphonie-orkest kan spelen zonder dat dit over enweer merkbaar is. In den woningbouw zullen wij uit den aardder zaak een dergelijk groot isolatievermogen nimmer behoe-ven, zelfs niet, nu men door middel van de radio de symphonie-orkesten in de huiskamers haalt. Dit is maar gelukkig ook,aangezien wij zelfs thans reeds met zekerheid kunnen zeggendat dergelijke constructies ook na den oorlog voor woning-bouw economisch onbereikbaar zullen zijn.Zooals U alien bekend, wordt de volkshuisvesting zoo doorde economie beheerscht, dat wij tot woonvormen komen, dieeigenlijk in alle opzichten nadeelen hebben, doch uitsluitendeconomische voordeelen bezitten. De woningopstapehng inonze steden in drie, vier of meer woonlagen boven elkaar, inlange rijen tot blokken vereenigd, is een woonvorm die uitslui-tend het gevolg is van economische factoren. Ook uit een oog-punt van voorkoming van gehoorigheid is deze woonvorm ver-werpelijk en het eengezinshuis, dat ook om andere redenenzooveel verkieselijker is boven de ctage-woning, stelt heel watminder eischen aan den bouwer.Er zal hier echter wel niemand aanwezig zijn, die verondersteltdat wij na den oorlog alleen eengezinshuizen zullen bouwen,hoewel wij alien van harte wenschen dat aan dezen woon-vorm meer aandacht zal worden besteed dan bij den vorigenna-oorlogschen woningbouw het geval was. Ik kan dus moei-lijk volstaan met de mededeeling dat we de gehoorigheid hetbest bestrijden door den bouw van eengezins-woningen, hoewaar dit op zich zelf ook zijn moge. Dat ik mij bij mijn verderebeschouwingen dan ook bepaal tot de etage-woning, vindtalleen zijn oorzaak in het feit dat, indien het ons lukt de iso-latie-problemen bij de etage-woning op te lossen, deze ookvoor de eengezinswoning niet meer bestaan.De middelen die ons ter beschikking staan zijn de volgende:le. de onderlinge groepeering der ruimten in de woning zelf;2e. het toepassen van andere dan totnogtoe gebruikelijkeconstructies, welke binnen de ecpnomische mogelijkhedenblijven, en3e. de bestaande constructie-materialen op dusdanige wijze tegebruiken, dat hiermede voordeelen ten aanzien van denormale bouwwijze worden verkregen.Bezien wij de woningtypen zooals deze na den vorigen oorlogin onze drie groote steden gebouwd zijn, dan bemerken wedat deze verschillende indeelingen weinig rekening houdenmet den te verwachten geluidshinder. Geheel onafhankelijkvan de toe te passen bouwconstructies kan een ieder met nor-maal gezond verstand reeds nagaan welke bronnen van sto-ring in de woning aanwezig zijn. Wij verlangen alien voor deslaapkamers een rustiger ligging dan voor de andere vertrek-ken, terwijl wij in dit opzicht aan de kinderslaapkamers wederhoogere eischen stellen dan aan de oudersslaapkamer. H.et inAmsterdam zoo veelvuldig gebouwde type van 6.10 m breedmet aan den voorkant de woonkamer en daarnaast een kinder-slaapkamer, achter dit slaapkamertje een gemeenschappelijktrappenhuis en portaal, terwijl aan den achtergevel de keukentusschen de oudersslaapkamer en de tweede kinderslaapkamerligt, is in dit opzicht wel zeer ongunstig. Het lawaai dat in dekeuken veroorzaakt wordt belet des avonds de kinderen omtijdig in te slapen, en wekt ze eveneens des morgens vroeg. 175ArtikelenBALCON5LAAPKAMER OUDERSBALCON BALCONWOON KAMERHI^WOONBALCDM DROOSBALCONS WOON BALCONeen Japansch collega, die mij eenen ander vertelde over de bouw-constructie van Japansche wonin-gen. Toen ik hem de vraag stel-de hoe men in deze huizen hetisolatie-probleem oploste, ant-woordde hij mij: ,,Als men eengeheim te vertellen heeft, doetmen dat toch niet in huis, maargaat men naar buiten." Wij wo-nen hier zoo dat wij zelfs nietnaar buiten kunnen gaan om eenrustige plek te vinden, en weonze eventueele geheimen tochmaar hever binnenshuis aan el-kander mededeelen.nenniet176Schaal 1: 100Afb. 1. Woningtype zooals in concept is vastgesteld door de bouwkundige commissie van de commissievoor Proefwoningen. Voorloopig planHet verkeer op het gemeenschappelijke trappenhuis zorgt ervoor dat hetzelfde het geval is met de andere kinderslaapka-mer. De kinderen hier mogen zich echter ook nog verheugenin de geluiden, die hun uit de woonkamer bereiken. Het isdus noodzakelijk dat wij een ruimte-distributie in de woningtot stand brengen, waarbij het lawaai, dat in de verschillenderuimten noodzakehjkerwijze veroorzaakt wordt, zoo goedmogehjk gescheiden is van de vertrekken waarin men rustigwil verkeeren.Men komt dan tot een indeeling waarbij de keuken naast dewoonkamer hgt, terwijl de slaapkamers tegen elkander gren-zen, en indien een der slaapkamers een gemeenschappelijkewand of deur met de woonkamer heeft, zal men dit bij voor-keur de oudersslaapkamer doen zijn. Bovendien zal men trach-ten het portaal dat toegang geeft tot de woonkamer en keu-ken, af te scheiden van de gang waarop de slaapkamers uit-komen. De W.C. en douche-ruimte zal men bij voorkeur aanhet trappenhuis doen grenzen, zoodat alle ruimten waarinlawaai veroorzaakt wordt, in elkaars onmiddellijke omgevingkomen te liggen.Een dcrgelijke woningindeeling zou zelfs reeds met behoudvan de bestaande constructie-methoden een belangrijke ver-betering zijn om de gehoorigheid in de woning minder hinder-lijk te doen zijn. Het is thaijs aan de volkshuisvesters om nate gaan of een dergelijke woningindeeling uit andere oogpun-ten zooveel bezwaren met zich brengt, dat ze daarom verwor-pen zou moeten worden.Wij moeten bij het overwegen van deze vraagstukken nietvergeten dat de door ons vastgestelde woningindeeling voorden bewoner betrekkelijk weinig variabel is, en dat het geheelehuiselijke leven zich moet afspelen in de 200 mS die wij op1-, 2- of 3-hoog den bewoner ter beschikking kunnen stellen.De natuurlijke reserve, die de eengezinswoning heeft, mist deetage-woning ten eenenmale, en daarom spitsen zich hier deproblemen zoo toe. Jaren geleden ontving ik eens bezoek vanAls tweede punt voor de verbe-tering noemde ik het gebruik vanandere materialen. Deze anderematerialen zullen wij niet alleenom acoustische en thermischeredenen gaan gebruiken. Indiende voorteekenen niet bedriegen,zal bij den na-oorlogschen wo-ningbouw de houten balklaag alsscheiding tusschen twee wonin-gen niet meer gebruikt worden.Economische redenen zullen erons toe dwingen om het gebruikvan hout te beperken. Het is danook te verwachten dat een stee-nen vloer algemeen gebruikelijkzal worden. Uit een oogpuntvan geluidsisolatie is dit zekergeen achteruitgang,. daar eenvan de groote oorzaken van dengeluidshinder de luchtlekken zijn, die zoo spoedig tenge-volge van het krimpen en trekken van houten vloeren kun-ontstaan. Ik kan binnen het bestek van deze causerienader op de daarvoor in aanmerking komende con-structies ingaan. Persoonlijk heb ik groote verwachting vanden uit beton-onderdeelen samengestelden vloer. De pu-bhcaties van den bekenden Franschen constructeur Freyssinetover beton, vervaardigd onder druk en met voorspanning vanbewapening, doen in dit opzicht veel verwachten. Dit mate-riaal bezit n.l. de eigenschap dat daarin door de een of andereoorzaak ontstane scheuren, b.v. van tijdelijke overbelasting,zichzelf weder sluiten. De derde mogelijkheid om met debestaande constructie-materialen een verbetering op het ge-bied van geluidsisolatie te bereiken, zal men het eerst willenaanwenden voor het opleggen der vloerconstructies. De ge-hoorigheid die n.l. tusschen twee naast elkaar gelcgen wonin-gen ontstaat, wordt meestal veroorzaakt door de opleggingvan de balken of vloeren in den gemeenschappelijken bouw-muur. Indien het ons zou gelukken deze bouwmuren on-onderbroken tusschen de woningen te laten doorgaan, hebbenwij in onze baksteenmuren van een steen dikte, mits goedgemetseld, reeds een vrij goede geluidsisolatie. Deze kan nogbelangrijk verbeterd worden, door dezen muur te voorzienvan een liefst diagonaalsgewijs aangebrachte beklamping, ofindien de bouwhoogte dit toelaat, deze te vervangen door eenhalfsteensmuur ter weerszijden diagonaalsgewijze beklampt.De vloeren of balken zouden dan opgelegd moeten wordenop onderslag-balken, welke rusten op aan den bouwmuur uit-gebouwde penanten.Het is verheugend dat er van officieele zijde belangstellingvoor deze vraagstukken bestaat, en het is in het belang dervolkshuisvesting te wenschen dat de plannen welke door hetT.N.O. worden voorbereid voor den bouw van proefwonin-gen, tot uitvoering zullen komen. Er is ongetwijfeld ook inNederland zeer belangrijk laboratoriumwerk verricht op hetDe / punten ten bewijze datBitumineuze Stopverf ?Tijclo?de gewone stopverf met succes vervangt1 TIJDO-siopverf blijfi kneedbaar en zachi in de bus2 TIJDO-siopverf blijH niei aan de vingers kleven3 TIJDO-siopverf wordi dus op de gev/one wijze verwerki4 TIJDO-siopverf zaki niei weg uii de sponningen5 TIJDO-siopverf is lichi op gewicf)i en dus voordeelig6 TIJDO-siopverf is geschiki als sioppasia voor sialen ramen7 TIJDO-siopverf is ook geschiki als siopkii iusschen sialen ramen en de muurFABRIKANTEN:VAN DEN DOEL&FRAY DEN HAAG De aangewezen fabriek van Franschevoordeur-, kamerdeur-, loop-, kast-,grendelsloten enz.,zoowel voor nieuw-bouw als voor reparatie-doeleinden.Levering uitsluitend via denIJzertiandelWaarom ?A3yO? POmdat:ABVO vocht en rcuk absorbeert;ABVO bederf en schade voorkomt;ABVO voorkomt, dat etalage- en vitrineruiten beslaan;ABt/O ventilatiemoeilijkheden oplost.ABVO is onmisbaar in eike woning en gebouwVraagl Vrijblijoend offerte aan den Hoofdvertegenwoordiger:DAUB'S HANDELSHUIS n.v.UTRECHT -- Oudegracht 227/229 -- Telefoon 12677HOLLAMD TRIPLEX IMPORTROTTERDAIM - Schiedamschesingel 50 -Tel. 37303AANNEMINGSBEDRIJ FlalfLUUT&VERBEEKUITVOERING VANWERKEN VOOR DENWEDEROPBOUWRAMLEHWEG19TELEF. 43912ROTTERDAM30 "lo BRANDSTOF-BESPARINGLaat Uw woning TOCHTVRIJ makenmet onzeMONOPOL TOCHTSTRIPVraagt vrijblijvend prijsopgave.Firma BESSELINK EN NABBEAmsterdamTelefoon 34806 (na 6 uur Tel. 86402)N*V^ tot Uitvoeringvan Schilderwerkenvoorheen Wed. M. POSAMSTERDAMKr. Mijdrechtstraat 63TELEFOON No. 97924 Dir. R. & D. R. GraatsmaCommanditaire Vennootschap ter Voortzetting vande Zaken van de BOUWSTOFFENHANDELDIRKZWAGER & CO. N.v:OOSTZEEDIJK 26a - ROTTERDAMALLE BOUWMATERIALENVOOR DEN WEDEROPBOUWconcurreerende prijzenTelefoon 20430 en 22630 KantoorTelefoon 198 (Leidschendam) W. DAHMEN, beh.Venn.Telefoon 44551 v. LEEUWAARDEN, vertegenw.VERVEN, LAKKENENVERNISSENOLIEVRIJ en OLIEHOUDENDLeverf:^\yiE]UZ?Tramsingel 88. BREDAcrJ'aoriek uan CDpeciaauveraenN.V.v.hCLAESSEN&Co.SINGEL 162 - AMSTERDAMFilialen: DOETINCHEM ^ ZWOLLEELECTROTECHNISCHE GROOTHANDELSKODA Electro MotorenPOPE en SPLENDOR LICHTLAMPENBOUW- EN AANNEMINGSBEDRIJFADR. VAN MARENROTTERDAMV. OLDENBARNEVELTSTRAAT 154 ^ TELEFOON 37 444NiEUWBOUW * VERBOUW ONDERHOUDN.v. BOUWMATERIALENHANDEL v/,,LVAN DRUNEN & ZONENTelefoon: Kantoor 4974 's-HERTOGENBOSCHMagazijn en Opslagplaatsen 5885 STATIONSWEG 35ETERNITTRIPLEXBOARDSMUUR. EN VLOERTEGELSBOUWBEDRIJFG.W.KRWMERTELEF. 97827Na 5'/2 "'"' n.m.:26905 en 93589AMSTERDAM-CSTADHOUDERSKADE 1 52ALLE BOUWMATERIALENGEWAPEND ASBEST-CEMENT?TERMORCO?N.v. Indasfrieele en Handelsmaatschappij ,,TERRANOVA"HILVERSUM - Noorderweg 52A -- Telefoon No. 7381gebied der geluidsisolatie en derwarmtetechnische problemen. Het-geen ons echter totnogtoe ontbreektzijn metingen in daartoe speciaalgebouwde woningen, daar deze deeenige juiste resultaten geven. welkeeen grondslag kunnen vormen voorde verdere ontwikkeling van debouwtechniek.Zooals uit het bovenstaande blijkt,zouden wij met behoud van de ge-bruikelijke materialen reeds belang-rijke verbeteringen in acoustisch op-zicht bereiken, indien deze op oor-deelkundige wijze worden toege-past. Dit moet ons er echter nietvan terughouden, indien nieuwematerialen practisch bruikbaar wor-den, deze niet eveneens te willentoepassen en hun eigenschappen tewillen onderzoeken. Hetzelfde kanmen eveneens zeggen indien mende bouwcoiistructies uit een oogpuntvan warmteregeling beschouwt.De warmteregeling in de woning,die men eigenlijk juister klimaatre-geling noemt, wordt door de viervolgende factoren beheerscht:le. de luchttemperatuur;2e. de stralingstemperatuur;3e. de luchtbeweging;4e. het vochtgehalte van de lucht.Het voornaamste doel van deze klimaatregeling is een onge-stoorde regeling van de lichaamswarmte te bereiken. Naastdeze regeling vraagt de luchtverversching de aandacht. Deoud-Hollandsche zegswijze: ,,Waar het stinkt is het warm" isdan ook niet meer van toepassing bij de klimaatregeling. Debehaaglijkheid wordt niet alleen bereikt door een bepaaldeconstante temperatuur te bewerkstelligen. De luchtverver-sching en het vochtgehalte van de lucht spelen eveneens eenzeer belangrijke rol. Ideaal zou zijn indien wij het klimaatbinnen de woning onafhankelijk van de buiten-temperatuur ende conditie der buitenljicht zouden kunnen regelen. Technischis dit zeker mogelijk. De luchtbehandelingstechniek is zoo vergevorderd, dat zij zonder bezwaar aan deze voorwaarden zoukunnen voldoen. Uit groote gebouwen is U dit alien bekenden U weet dat een der consequenties daarvan is dat men danook bewust het contact met de buitenlucht verbreekt, en nietanders dan mechanisch ventileert, hetgeen wil zeggen dat deArtikelcnAfb. 2. Type plattegrond 4 kamerwoning gebaseerd op de Amsterdamsche bouwverordeningciale thermische en geluidwerende voorzieningSchaal 1: 100, zonder spe-vensters gesloten moeten blijven. Voor massa-woningbouw isdit systeem nog niet toegepast. Het verst wat totnogtoe bereiktis, is de centraal verwarmde woning. Ik behoor niet tot dege-nen, die de luchtbehandeling voor de woning als een utopiebeschouwen, integendeel, ik verwacht dat men binnen afzien-baren tijd hoogere eischen zal stellen aan het klimaat van onzewoning dan men ingevolge het aanbrengen van een centraleverwarming kan doen. De Units, die men in Amerika voorden oorlog reeds bouwde, en welke in elk vertrek afzonderlijkkunnen worden opgesteld en zonder gecompliceerde pijplei-dingen aangesloten kunnen worden op de buitenlucht, zullenstellig eens, zij het in populaire uitvoering, onze woningenverwarmen, en klimatiseeren. Voorshands zijn wij echter nogniet zoo ver en moeten wij ons er bouwkundig toe bepalen,onze woningen dusdanig te bouwen, dat zoo weinig mogelijkwarmteverliezen ontstaan. Deze verliezen zijn in hoofdzaakhet gevolg van:Afb. 4. Details balklaagconstructie, voorkomende bij afb. 33*59VLOERISOLATIE .Afb. 3. Balklaag van woningtype van afb. 2, links normale wijzevan balklaagconstructie, rechts balklaagconstructie, vastgesteld inverband met acoustischen eisch177Artikelen178le. geleiding door het materiaal;2e. warmteoverdracht door opgesloten luchtlagen;3e. lucht-doorlating door poreusheid;4e. accumulatie van de warmte in het materiaal.Bezien wi; de verschillende woningtypen uit thermisch oog-punt, dan blijkt de eengezinswoning nadeelen te bezitt?aboven de etagewoning. Een van de weinige gevallen dus waarde eengezinswoning het tegen de etagewoning aflegt. Wijalien weten dat een vrijstaand huis moeilijker op temperatuurte houden is dan een ingebouwd of beschut huis. De mogelijk-heid van de beschutting der binnenruimte hebben wij alleendoor middel van de muren, ramen en deuren in de hand.Bovendien moeten deze wanden ons beschermen tegen detoetreding van vocht. Vochtige muren veroorzaken een grootv/armteverlies en een van de voornaamste eischen voor ther-misch bouwen is dan ook er voor zorg te dragen dat de wan-den niet vochtig kunnen worden. De bij laagbouw veelal ge-bruikelijke methode van spouwmuren biedt in dit opzichtgi-oote mogelijkheden. Het zou om thermische redenen aanbe-veling verdienen de spouwen te vullen met een materiaal, dat-'ci warmte slecht geleidt en tevens geen vocht opneemt. Puim-steen, hoogovenslakken en glaswol zijn dergelijke materialen.Turfstrooisel en zaagsel zijn in dit opzicht gevaarlijk. Bij denspouwmuur vraagt de ventilatie van de spouw de bizondereaandacht.De gebruikelijke ventilatie van de spouwen door roosters inden buitenmuur te plaatsen wordt als ongewenscht beoordeeld.Thermisch zou de gewenschte ventilatie bestaan in het aan-brengen van een rooster aan de bovenzijde van den buiten-muur, welke opening dan afgedekt moet zijn tegen directenwindinslag, terwijl men aan de onderzijde aan den binnen-muur onder den vloer een tweede rooster plaatst. Evenzooaan den tegenovergestelden wand. Door den natuurlijkenoverdruk, die ontstaat door de wind- en luwzijde van het ge-bouw, zal dan de gewenschte matige ventilatie van de spouwtot stand komen. Opgesloten stilstaande lucht in een dusda-nig klein volume dat geen warmtestraling een luchtbewegingkan veroorzaken is de meest voortreffelijke isolatie. Bizondereaandacht vraagt nog het voorkomen van condensatie. Veelvocht aan de binnenzijde der muren, dat men toeschrijft aanregendoorslag, is het gevolg van condensatie. Zijn de murenonvoldoend isoleerend dan bestaat dit gevaar. De vraag inhoeverre het gewenscht is in het materiaal de mogelijkheid tehebben van accumulatie van warmte wordt verschillend be-oordeeld en is tevens afhankelijk van de gebruikseischen.Indien men een ruimte snel wil kunnen opwarmen is het ge-wenscht een muurconstructie te vinden waarbij geen accu-mulatie kan plaats vinden. Deze ruimte zal dan echter ooksnel weder afkoelen indien de warmtebron wordt uitgeschakeld.In verband met oververhitting in den zomer is het echter ge-wenscht dat onze woningen wel accumulatievermogen bezittenopdat de wanden door afkoeling des nachts overdag in staatzullen zijn warmte op te nemen. Warmtetechnisch zou hetaangenaam zijn indien men aan de buitenzijde een isoleerendeporeuze laag zou kunnen aanbrengen en aan de binnenzijdeeen wand met voldoende accumulatie-mogelijkheden. Bouw-technisch is zulks echter met het oog op inwatering niet mo-gelijk. Indien wij den muren hun dragende functie ontnemen,zooals bij skeletbouw het geval is, welke in woningbouw echteralleen bij zeer hoogen bouw economisch verantwoord is, dankan men samengestelde muren maken. Deze samengesteldemuren kunnen zoo vervaardigd worden dat een rationeelefunctie-sphtsing plaats heeft, d.w.z. dat men een waterafwij-zende laag aan de buitenzijde kan maken en een isoleerendelaag waarachter een accumuleerende laag aan de binnenzijde.Bij samengestelde muren vraagt het condensatie-vraagstukook in den muur zelve groote aandacht, daar het gevaar voorcondensatie groot is, en zelfs ijsvorming kan plaats vinden.Bezitten wij dus in den baksteen een materiaal waarmede men,mits juist toegepast, een thermisch behoorlijke constructiekan vervaardigen, toch dient men de oogen niet te sluitenvoor mogelijkheden, die andere materialen bieden. Zulks temeer daar alleen de toepassing van baksteen in spouwmuur-constructie thermisch het gewenschte resultaat geeft, zoodatvoor alle woningen hooger dan twee etages, het probleem vanden buitenwand nog onopgelost is.Terloops zij opgemerkt dat het gebruik van klinkers voorgevelwerk thermisch onjuist is en dat men zelfs boerengrauwgeschikter moet achten dan hardgrauw. Een nadeel van debaksteenconstructies is echter dat zij vrij volumineus zijn, inde eenvoudigste uitvoering van twee halve steenen en eenspouw hebben zij reeds een dikte van 28 cm, terwijl thermischeigenlijk een constructie van een halve steen, spouw en eenhalve steen, dus 38 cm, het meest geschikt moet worden ge-acht. Om deze reden is het begrijpelijk dat de belangstellinguitgaat naar steenen van samengesteld materiaal. Het is onsgelukt voor een bouw, dien wij thans onderhanden hebben,steenen te doen vervaardigen met een waterafwijzende laagaan den buitenkant en een isoleerende laag aan de binnen-zijde, die bij een totaaldikte van 14 cm eenzelfde isolatiever-mogen hebben als de constructie van twee halve steenen eneen spouw. Deze cijfers berusten weliswaar voorloopig alleennog op laboratoriumproeven, doch indien bedoelde bouw ge-reed is, hopen wij ook eenige practijk-metingen te kunnen doen.Naast de muur-constructies vragen de ramen onze bizondereaandacht. Helaas is in ons land het gebruik van enkele ramenusance. Dubbele ramen bieden echter thermisch groote voor-deelen. Prof. v. d. Held becijferde zelfs dat dubbele ramen ookeconomisch verantwoord zijn, weliswaar gebaseerd op prijzenvan eind 1938. Enkele ramen zijn in de wanden thermisch dezwakke punten, vooral ten gevolge van ontstane kieren.Bovendien kunnen in den zomer de ramen bij een te langdu-rige zonbestraling hinderlijke warmte-ophooping veroorzaken.Men zal echter hier ook, zooals op alle gebieden van de volks-huisvesting, de voor- en nadeelen tegen elkaar moeten afwe-gen. Normaal gebruiken wij beweegbare deelen in de ramenvoor de luchtverversching. Het aanbrengen en de vorm vandeze bewegende deelen eischt echter meer overleg dan totnu-toe gebruikelijk is. In dit verband moge ik wijzen op de be-langriike verbetering van de natuurlijke ventilatie, die de doorProf. v. Loghem ontworpen deflector, welke achter de openingvan het schuifraam wordt geplaatst, teweeg brengt. Het ver-dient aanbeveling er voor zorg te dragen dat tegenover hetraam bij voorkeur in het plafond eveneens een ventilatie-opening aanwezig is, welke regelbaar moet zijn.Bij de plaatsing der ramen en deuren ga men met gezondverstand te werk. Het verdient aanbeveling dat de verbin-dingslijn van de toegangsdeur naar de kamer en de ventilatie-opening niet het eigenlijke wooncentrum snijdt. Verder is hetvan belang de warmtebron, ook de kachel, zoo dicht mogelijkbij de vensters te plaatsen. Verwarmingssystemen waarbijdoor het aanbrengen van ventilatiekanalen onder den vloereen betere warmte-distributie wordt verkregen, verdienen deaandacht. O.a. zij hier gewezen op het systeem Heilker, waar-bij de koude luchtstroom, die in het vertrek komt, op doel-matige wijze naar de warmtebron wordt geleid.Bij woningindeelingen, die ten gevolge hebben dat woonver-trekken direct onder een platte kap worden geplaatst, vraagtde dakconstructie uit den aard der zaak bizondere voorzie-ning. Niet alleen uit een oogpunt van te sterk afkoelen, maarvooral ook in verband met oververhitting in den zomer. Dematerialen, die hiervoor in aanmerking komen, zijn echter zeerafhankelijk van de wereldmarkt, zoodat het geen zin heeftbinnen het kader van deze causerie hierop verder in te gaan.Ten slotte moge ik nog wijzen op het groote belang van goedsluitende binnendeuren, waarbij het aanbeveling verdient dedeuren ook aan de onderzijde een aanslag te geven, en niet,zooals totnogtoe gebruikelijk is, met een kier van een of meer-dere mm van den stofdorpel vrij te laten. Temperatuurmetin-gen hebben uitgewezen dat tengevolge van onoordeelkundigeconstructies de temperatuur in de kamer in verticalen zinvaak zeer verschillend is. Een volkomen oneconomische ver-warming is hiervan het gevolg.Resumeerend kan ik dus concludeeren dat onzc woningbouw,zooals deze totnogtoe tot stand werd gebracht, in acoustischen thermisch opzicht nog geenszins idcaal was. M.i. bestaat eralle aanleiding om in de toekomst aan deze punten meer aan-dacht te geven. Het is begrijpelijk dat bij U alien de vraagrijst; ,,Hoe kan ik, indien ik weder voor de taak gesteld wordmij daadwerkelijk met den woningbouw bezig te houden, aandeze punten de vereischte aandacht geven?" De wetenschapop dit gebied is nog niet dusdanig gemecngoed dat men ingemoede van zijn architect'kan verlangen dat hij tot in finessesmet deze vraagstukken op de hoogte is. Het verdient daaromaanbeveling dat zoowel de opdrachtgever als de architect zichlaten voorlichten door bevoegde instanties, welke wij geluk-kig in Nederland bezitten. In de Geluidstichting te Delft heb-ben wij ecn organisatie, die ons met raad en daad terzijde kanstaan voor alle problemen ter voorkoming van de gehoorig-heid, terwijl de Warmtestichting te Utrecht hetzelfde kandoen op het gebied van een betere warmteregeling. Moge detijd spoedig aanbreken dat wij ons alien weder in de practijkmet deze problemen bezig houden en moge voordien het bou-wen van proefwoningen ons in de gelegenheid gesteld hebbende zoo gewenschte aanvulling op de theoretisch verworvenwetenschap te verkrijgen.De bij dit artikel behoorende afbeeldingen zijn door den schrijver ter be-schikking gesteld.Stedebouwkundige behandeling van een Cultuur-technisch Plan joor Ir. P. K. van MeursTegen het einde van 1940 kwam in uitvoering de droogleggingvan een oude veenderij ,,de Toekomst" onder de gemeenteOuder-Amstel, gelegen direct ten noorden van den provincia-len weg Haarlem--Ouderkerk--Diemen. Voor den aanleg, die zich toen nog beperkte tot het bemalenen het graven van slooten, was een plan van exploitatie, inclu-sief verkaveling en wegaanleg, opgemaakt, op grond waarvandoor Gedeputeerde Staten vergunning voor uitvoering wasverleend ingevolge de Wet op de Verveningen. Bij de indie-ning van dit plan was overwogen, dat de gronden zoudendienen voor tuinbouw en sportbeoefening. Een regeling en eenprocedure ingevolge de Woningwet waren niet getroffen engevolgd; de vergunning was dus alleen aan waterstaatkundigebelangen getoetst.Een viertal uitwegen op den provincialen weg was in uitzichtgesteld.In het plan was aanvankelijk gcen rekening gehouden met hetproject voor den aanleg van den rijksweg Amsterdam^--Utrecht, die later midden door de droogmakerij is ontworpen.Het project voor dit wegvak werd daarna in het plan opgeno-men, zonder dat dit overigens naar aanleiding daarvan werdgewijzigd.Aangezien duidelijk was, dat de ontwikkeling van de betrok-ken terreinen ook stedebouwkundig diende te worden bezien,noodigde het Provinciaal Bestuur de Gemeente uit, op kortentermijn daarvoor een uitbreidingsplan met bestemming derterreinen in onderdeelen op te maken, waaraan de aanleg zichzou hebben ondergeschikt te maken, en volgens hetwelk debeoogde bestemmingen rechtskracht zouden verkrijgen. Alsvoornaamste formeele overweging gold daarbij, dat voor denwegaanleg ingevolge de bouwverordening en overeenkomstigde jurisprudentie vergunning noodig was, die slechts verleendkon worden overeenkomstig een geldend uitbreidingsplan.Voor de uitvoering van het plan was inmiddels subsidie aan-gevraagd uit 's Rijks kas, zulks uit een oogpunt van werkver-ruiming. Ook in verband hiermede was noodig, dat de bestem-ming der gronden zou worden vastgelegd, omdat deze medebepalend was voor de exploitatie van het plan. Het wasimmers denkbaar, dat een gebruik der gronden voor anderedoeleinden dan tuinbouw en sport, b.v. voor bebouwing, eenzoodanig gunstige uitkomst zou bieden, dat een rijkssubsidieonverantwoord zou zijn. Een dergelijk gebruik in afwijking vandat voor bodemproductie en ontspanning kwam allerminstonmogelijk voor, gezien de ligging der terreinen nabij Amster-dam, aan den provincialen weg en aan den in aanleg komen-den nieuwen rijksweg, waarop de provinciale weg aansluitingzal geven. De bouwverordening liet een dichte bebouwing toe.Aangezien de tijd van voorbereiding van het uitbreidingsplanin verband met den reeds ter hand genomen aanleg uiterstkort moest zijn, werd door de Vaste Commissie voor Uitbrei-dingsplannen en Streekplannen het ontwerp voor het plan tenbehoeve der gemeente verzorgd. Daarbij werd cm. overleggepleegd met den Cultuurtechnischen Dienst, den Rijksdienstvoor de Werkverruiming en den Provincialen Waterstaat. Ditleidde tot een plan, dat van het goedgekeurde ingevolge deWet op de Verveningen afweek, voor wat wegaanleg en ver-kaveling betreft. Als hoofdbestemming werd een tot veeteelt,akkerbouw en tuinbouw, met daarbij benoodigde bebouwing,aangehouden. Daarbij was overwogen, dat het belang dervoedselvoorziening hier in de eerste plaats kwam en dat anderebestemmingen, in het bizonder die tot bebouwingen van ande-ren aard en vooral van meer omvangrijke bebouwing in ditopen landschap misplaatst geacht moesten worden, ook inverband met de nabije ligging van andere bebouwingskernen(Amsterdam, Ouderkerk en Duivendrecht), terwijl voor devestiging van beter gesitueerden, die elders hun werk hebben,de gronden niet natuurlijk geeigend waren en deze vestigingdeze inwoners dus zou onttrekken aan woonplaatsen, waar zijredelijkerwijze beter thuis zouden behooren.Tegen het ontwerp-uitbreidingsplan kwam een bezwaarschriftin van den exploitant der terreinen, die opperde, dat het plan:a. geen gelegenheid zou bieden tot uitvoering van het, sindsde vervaardiging, door den Rijkswaterstaat genomen besluitom uit het cunet van den rijksweg uitkomend veen op eendeel der gronden te bergen;b. ongunstig was, aangezien het slechts voorzag in twee uit-mondingen op den Provincialen weg, terwijl er vier in uit-zicht waren gesteld;c. nadeel toebracht, omdat het de reeds aangevangcn werk-zaamheden doorkruiste en zoodoende de uitvoering zouvertragen;d. zich zou verzetten tegen een ander gebruik der terreinen,indien gewijzigde economische omstandigheden deze zou-den vergen of mogelijk maken, hetgeen als een overwegendbezwaar werd gevoeld.In verband met deze bezwaren verwierp de gemeenteraad hetplan en overschreed den voor de vaststelling gestelden termijn.Het werd daarna door het Provinciaal Bestuur vastgesteld,waarbij de daartegen opnieuw ingediende bovengenoemdebezwaren werden weerlegd en ongegrond verklaard. Het isdoor den Secretaris-Generaal van Binnenlandsche Zaken bijbesluit van 13 Maart 1942 goedgekeurd. De uitvoering is in-middels met subsidie van het Rijk in verband met de werkver-ruiming overeenkomstig het nieuwe project voortgeschreden.Het oorspronkelijke exploitatieplan is weergegeven in afb. 1,het definitieve plan in afb. 2.Bij vergelijking van beide afbeeldingen valt op, dat het wegen-net thans veel minder dicht is ontworpen, waardoor in aanleg-kosten wordt bespaard en aan nuttig terrein gewonnen. Devorm der kavels is voor agrarische doeleinden gunstiger ge-worden. De bebouwing zal, instede van gelijkmatig verdeeldlangs kaarsrechte wegen, aan meer soepel getrokken, doodloo-pende wegen en eenigszins in groepen samengebracht, eenlandschappelijk meer bevredigend aanzicht opleveren. Het netvan waterloopen is meer organisch en eenvoudiger. Ook door-dat de wegen niet meer langs de afwateringsslooten zijn ge-trokken, wordt een tweezijdige bebouwing daaraan beter mo-gelijk. Het aantal duikers is van 14 op 6 teruggebracht.Door een en ander wordt een oppervlak van 6 ha cultuurland,en indien men den berm van den ringdijk medetelt, waaropthans geen weg meer is ontworpen, zelfs 9 ha cultuurlandgewonnen.Artikclcn179ArtikelenCEMEeNTS OUDea-AfvlSTELVERKAVeUNGSPUW VOOO C6 VEENDEP.U ,,C6 TOEKOvlST"Afb. 1yW/,"GEMEENTE OUDBJ-AMSTELUlTBOSIOaxOSPUiN VOOB 06 veEHDEEU,DeTC>EKOMST"/180 Afb. 2Oppervlakte (op de kaarten gemeten) Verkavelingsplanconcessionari.