Vol u m ?WSte l?|^Orgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuis-vesting en Stedebouw en van den Nationalen Woningraad,waarin opgenomen de mededeelingen van den Rijks-dienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aanden WederopbouwApril 1944 25e Jaargang no. 4BOUW-ENAANNEMINGSMAATSCHAPPYJAVASTDAAT88^-DEN HAAG-TEL-111580^^BORU^TEL. 54952-50452AANNEMERS VAN GROND-,HEI- EN WATERWERKEN,BETON- EN UTILITEITSBOUWWij leveren nogZONDER METVERGUNNING:BehangselverfMineraalverfvoor binnen en buitenVitello koudwaterverfin poeder (los en verpakt)WegenverfWodan grondverfvoor plasticWodan-plasticImpregneermiddelvoor dekkleedenOliehoudende verven-lakken en vernissenPatent (afbijtmiddel)StrepenverfSynthetische verfvoor binnen voor houtwerkWodan lakplamuurWodan Temponeerverf? i AN?VERF- & LAKFABRIEKENJACOB MARTENSAMSTERDAM TEL. 87880-87893Donker Curtiusstraat 9-11 i n.v. aannemersbedrijf v.h.:'v^ra ele & van esteren1delistraat 33 tel. 554932 * den haagb betoii-bouw en iraterbouii'kundig^e TFerkenTijdschrift voorVolkshuisvesting enApril 194425e Jaargang No. 4MaandbladStedebouTTOrgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en den NationalenWoningraad, Algemeenen Bond van Woningbouwvereenigingen, waarin opgenomen de mede-deelingen van den Rijksdienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan den WederopbouwRedactie: H. P. J. Bloemers, J. Bommer, Jhr. M. J. I. de Jonge van Ellemeet, Ir. L. S. P. Scheffer, Ir. P. Bakker Schut,Mr. J. Vink, Drs. H. van der Weijde, Ir. J. M. A. ZoetmulderMedewerker voor den Wederopbouw: Dr. Ir. Z. Y. van der Meer, Algemeen Secretaris van den Algemeen Gemachtigdevoor den Wederopbouw en de BouwnijverheidAdres voor Redactie en Abonnementen: Lange Voorhout 19, 's Gravenhage, Telefoon 115720Advertenties! Keizersgracht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128Rijksdienst voor het Nationale PlanRaad van BijstandDe President van den Rijksdienst voor het Nationale Plan,Gelet op artikel 1 lid 4 van het Besluit van de Secretarissen-Generaal van de Departementen van Binnenlandsche Zaken,van Financien, van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbe-scherming, van Waterstaat, van Handel, Nijverheid enScheepvaart en van Landbouw en Visscherij dd. 15 Mei 1941(No. 91/1941), betreffende de instelling van een Rijksdienstvoor het Nationale Plan;Heeft besloten:het Hoofd van den Rijksgebouwendienst te feenoemen tot lidvan den Raad van Bijstand van den Rijksdienst voor het Na-tionale Plan.Apeldoorn, 3 Februari 1944Schans te AmersfoortDe President van den Rijks-dienst voor het Nationale Plan,(get.) FrederiksDe President van den Rijksdienst voor het Nationale Plan;Gezien het schrijven van het Hoofd van den Provincialen Pla-nologischen Dienst in Utrecht, dd. 28 Januari 1944, waarbijwordt verzocht, op grond van het bepaalde in artikel 5 vanhet Besluit van 15 Mei 1941 (No. 91/1941), betreffende deinstelling van een Rijksdienst voor het Nationale Plan, be-zwaar te maken tegen de voorgenomen slechting van de res-tanten van de op den oostelijken Eemoever onder Amersfoortgelegen schans; ,Gelet op het te dezer zake uitgebrachte advies van de VasteCommissie van den Rijksdienst voor het Nationale Plan, dd.22 Februari 1944, No. 25;Overwegende, dat bedoelde schans met de daaibij behooren-de gracht van historische beteekenis is en door haar hoogte-ligging en begroeiing uit een oogpunt van natuurschoon eenaantrekkelijk middelpunt vormt van het omringende land-schap, zoodat het ongerept behoud van het onderhavige ter-rein gewenscht moet worden geacht;Overwegende voorts, dat voorgenomen egalisatie van deschans en voortgezette demping van de gracht in strijd zijnmet het naar luid van het besluit van den Commissaris derProvincie Utrecht, dd. 30 October 1943 in voorbereiding zijndontwerp van een streekplan, volgens hetwelk het onderhavigeterrein zal worden bestemd tot natuurschoongebied;Heeft op grond van artikel 5, Hd 3 van het Besluit van 15 Mei1941 (No. 91/1941), betreffende de instelling van een Rijks-dienst voor het Nationale Plan;Besloten bezwaar te maken tegen het uitvoeren van anderedan onderhouds-werkzaamheden op de perceelen, kadastraalbekend gemeente Amersfoort onder Sectie D. no's 5717,5716 en 5715 en gemeente Hoogland onder Sectie E. no's1763, 858 en 782.Apeldoorn, 9 Maart 1944De President van den Rijks-dienst voor het Nationale Plan,(get.) FrederiksDe wederopbouw van stad en landIn Januari 1944 werden in Arnhem, Burgh, Enschede, Grub-benvorst, Haamstede, Nijmegen en Venlo onteigeningsproce-dures verder tot afwikkeling gebracht.In Rotterdam werd opnieuw het opruimen van fundeeringenter hand genomen. Verder valt te vermelden de aanleg vanenkele hulpstraten. Met eenige trekstellingen werd doorge-werkt aan het opruimen van palen.De werkzaamheden aan den Abdijtoren, de beide kerken enhet stadhuis te Middelburg werden voortgezet. De aanleg vande bestrating op het Marktplein aldaar werd in langzaamtempo vervolgd. Ook op 't Zand kwam de straataanleg verdertot voltooiing.Normalisatie van bouwvoorschriftendoor Ir. C. G. MeederOver dit onderwerp in het algemeen en meer in het bizonderover hetgeen op dit gebied gedaan is door Normalisatie-Commissie 54, zijn reeds een aanmerkelijk aantal artikelengeschreven, het meerendeel van de zijde dergenen, die tegen-over deze normalisatie een afwijzend standpunt innemen.Het kan wellicht zijn nut hebben, dat de zaak thans ook eensvan de andere zijde wordt belicht.Dat voor deze zaak nog steeds belangstelling bestaat, blijktuit een artikel in het Februari-nummer van dit Tijdschrift,van de hand van Ir. P. Bakker Schut. De inhoud van ditartikel kan, naar het mij voorkomt, voor een groot deel alsrepresentatief beschouwd worden voor de huidige opvattin-gen der tegenstanders. Als zoodanig zou ik het hier dan ookgedeeltelijk als uitgangspunt willen nemen, zoodat onder-staand artikel dus niet gezien moet worden als gericht tegeneen bepaalden schrijver, doch als een verwcer alleen tegenredelijke of althans schijnbaar redelijke critiek. Rekening zaldaarom ook gehouden worden met enkele van andere zijdegeuite bedenkingen. 49ArtikelcnAllereerst komt men nog al eens de opvatting tegen, dat deHoofdcommissie voor de Normalisatie in Nederland(H.C.N.N.), overigens een zeer bezadigd en bedachtzaamlichaam, plotseling overvallen is door een dartelc bui en zichtoen, ondanks vele waarschuwingen, geworpen heeft op eenmaterie, die feitelijk buiten haar competentie ligt. Al kan toe-gegeven worden, dat het betreffende onderwerp eenigszinsafwijkt van de tot nu toe behandelde materie, toch is deH.C.N.N. niet over een nacht ijs gegaan. Zij heeft eerst,medio 1939, een enquete ingesteld bij een aantal directeurenvan gemeentelijke diensten van bouw- en woningtoezicht envan gemeentewerken, architecten, fabrikanten van en handela-ten in bouwmaterialen. Uit de ingekomen antwoorden bleekdat men in het algemeen meer eenheid gewenscht achtte en datvoor vele bepalingen normalisatie ook mogelijk geoordeeldwerd; slechts uit enkele antwoorden bleek een afwijzendstandpunt. Eerst daarna heeft de H.C.N.N. verdere stappengedaan, zoodat eind 1940 commissie 54 werd ingesteld, waar-aan toen op de gebruikelijke wijze bekendheid is gegeven.Opgemerkt moet worden, dat onmiddellijk daarna geen prin-cipieele bedenkingen tegen de aan commissie 54 verstrekteopdracht zijn vernomen. Dit is eerst het geval geweest, nadatontwerp-normaalbladen ter critiek gepubliceerd werden.Eerst toen is naast de materieele ook de principieele critieklosgekomen. Alle bedenkingen, welke te rechter plaats zijnbekend gemaakt, zijn eerst systematisch verzameld en vervol-gens door de Commissie overwogen en voorzoover deze,uiteraard naar het oordeel der Commissie, gegrond geachtwerden, ter harte genomen. Als resultaat hiervan zijn de V-bladen grondig gewijzigd. Hieruit kan worden geconcludeerd,dat op de ontwerpbladen nog al wat viel aan te merken. Hetheeft geen zin dit te ontkennen. Inderdaad waren de ontwerp-bladen op overhaaste wijze tot stand gekomen, onder grootendruk van buiten i), zoodat van de commissie zelf een grootdeel over het voorloopige resultaat allerminst tevreden was.Maar al is de critiek voor een deel, wellicht zelfs voor eenaanzienlijk deel, gegrond bevonden, dit impliceert geenszins,dat a//e critiek gerechtvaardigd was. Nogmaals: letterlijk vanalle regelmatig ingekomen bedenkingen en bezwaren heeft decommissie serieus kennis genomen, zoodat men niet het rechtheeft ova. te zeggen dat deze normalisatie door wien dan ookis doorgedreven. Dit zou alleen dan het geval zijn geweest,indien de critiek en bagatelle behandeld was, hetgeen niet ge-schied is.Dat er tenslotte eenige punten overgebleven zijn waarovermen het niet, of nog niet, eens is, spreekt vanzelf. Het zouzelfs zeer abnormaal zijn, als dat niet zoo was. Het kan echterniet zeer elegant genoemd worden om bij het vereffenen vandeze geschilpunten het begrip ,,autoriteit" in het geding tebrengen. Het is niet duidelijk wie hier zichzelve als autoriteitopgeworpen heeft. Bovendien wie zichzelve als autoriteit op-werpt toont gewoonlijk weinig bereidheid om critiek in ont-vangst te nemen, nog minder om deze welwillend en aandach-tig te bestudeeren. Indien men werkelijk den nadruk hadwillen leggen op het element ,,autoriteit" zou men nooit,zooals door de H.C.N.N. is gedaan, een systeem gekozenhebben, waarbij de deur zoo wijd is opengezet, voor deskun-dige en ook voor andere critiek.Het principieele bezwaar met name dat een deel van het be-handelde onderwerp, zich niet leent voor normalisatie, heeftde Commissie, op eenige punten na, tenslotte niet aanvaard.Daarom is zij met haar arbeid voortgegaan. Dit geschilpuntis dus blijven bestaan. Wat hierover door de tegenstandersis gezegd, behelst eigenlijk niet veel meer, dan dat het betref-fende deel van het onderwerp meer van sociaal-economischendan van technischen aard is. Dit argument zou waarde gehadhebben, indien de normaalvoorschriften bedoeld zouden zijnvoor een land, waarvan de sociaal-economische verhoudingenin de onderscheidene deelen aanmerkelijke en gemotiveerde50 1) Voor belangstellenden moge ik verwijzen naar hetgeen ik hieroverschreef in ,,Publieke Werken" van November 1941.verschillen vertoonen. Men heeft in dit verband gesprokenover verschillen in wooncultuur. Men is echter in gebrekegebleven om aan te toonen, waarop deze verschillen berustenen waarom deze verschillen gerechtvaardigd zijn. De minimader bouwverordening geven aan hetgeen nog juist toelaatbaaris. Wat daar beneden ligt, is verwerpelijk en ontoelaatbaar.Indien nu bepaalde afmetingen voor de gemeente A sociaal-economisch ontoelaatbaar zijn, waarom geldt dit dan nietevenzeer voor gemeente B? Op deze vraag is geen duidelijkantwoord gegeven. Men moet het de commissie dan ook nietkwalijk nemen, dat zij de aangevoerde argumenten niet over-tuigend heeft geacht.Ongeveer hetzelfde kan gezegd worden van de principieelebedenking, dat de normalisatie-commissie hier het terrein derwetgeving heeft betreden. Dit is, naar het mij voorkomt, inhoofdzaak een vormkwestie. De H.C.N.N. ziet in de doorhaar uitgegeven normaalbladen alleen aanbevelingen. Ditgeldt eveneens voor de onderwerpelijke bladen. Zooals in detoehchting is vermeld, zou men dit in den vorm wel tot uit-drukking hebben kunnen brengen. Dit zou echter een vrijsaai verhaal geworden zijn. Uit een oogpunt van doelmatig-heid zijn deze aanbevelingen daarom gegoten in den vormvan bepalingen, waarbij zooveel mogelijk is uitgegaan van deformuleeringen, voorkomende in den bekenden ,,LeidraadBouwverordeningen". Hierbij zij nog aangestipt, dat ook dezeLeidraad zuiver een particuhere uitgave is geweest.De bedoeling van deze normalisatie is geen andere dan alleenom ongemotiveerde verschillen op te heffen. Dit houdt dus in,dat de commissie erkent, dat er ook gemotiveerde verschillenbestaan, o.a. die welke het gevolg zijn van bodemgesteldheiden waterstaatkundige toestand. Waar precies de grens ge-trokken moet worden, daarover zal wel steeds verschil vaninzicht blijven bestaan. Eventueele correcties zijn ook hier nieta priori uitgesloten.Een belangrijk punt tenslotte, dat weliswaar nooit vastenvorm heeft aangenomen, maar daarom juist als een onzekerefactor steeds om deze zaak been gezweefd heeft. vormt deverbindendverklaring. Hierover kan niets positiefs medege-deeld worden. Het feit, dat deze verbindendverklaring reedseind 1940 in de lucht hing, terwijl deze nu na ruim drie jaren,nog steeds niet is gematerialiseerd, moge voor velen een ge-ruststelling vormen. Wellicht is het niet uitgesloten, dat medede ingekomen critiek, welke dank zij de gevolgde procedurezoo ruimschoots gelegenheid heeft gekregen om zich te doenhooren, op dezen gang van zaken niet geheel zonder invloedis geweest.Inderdaad hebben wij nu te maken met het feit, dat de nor-maalbladen er zijn. Allereerst zij opgemerkt, dat in dezebladen niet zijn genormaliseerd maten van woningen of vanwoningonderdeelen, maar voorschriften, welke minimum^eischen bevatten. Jawel, zegt men, maar dat onderscheid be-teekent niet veel, omdat in de practijk het minimum heel dik-wijls norm wordt. Hier ligt, naar ik meen, het kernpunt vanveel critiek. Al dadelijk kan worden opgemerkt, dat dit be-zwaar, aangenomen dat het juist ware, niet alleen de normaal-bladen treft, maar evenzeer de bouwverordeningen, aangeziendeze voor het grootste deel uit minimum-eischen bestaan.Toch is deze stelling, welke zoo gemakkelijk aanvaard wordt,omdat enkele voorbeelden daarvan zoo voor de hand liggen,in haar algemeenheid volkomen onjuist Onjuist daarom ookde conclusies welke hieruit getrokken worden. Minimum-woningen, d.w.z. woningen welke juist voldoen aan de voor-schriften der bouwverordening, ziet men thans niet andersdan bij uitzondering. Maar, mag men de sombere voorspel-lingen gelooven, dan zullen deze minimum-woningen straks,dank zij de normaalbladen N 894 en N 895, als paddestoelenuit den grond verrijzen. Enkel en alleen, omdat de normaal-bladen als minimum-woning toelaatbaar achten een woning,welke slechts een slaapkamer bevat. Hier is dus, zegt men,als uitgangspunt voor normalisatie gekozen de ahnormalewoning, welke geschikt is voor een kinderloos echtpaar ofvoor ouden van dagen, terwijl men voor normalisatie natuur-C.V. ROTTERDAMSCHHEI- EN HEIPALENBEDRIJF voorheeni. NEDERVEENROTTERDAMHEEMRAADSSINGEL 106TELEFOON No. 31631Na6uur47019Aannemers vanBouw-,Beton-iWaterbouw-enHeiwerken iHandel inrieipalenl>ruynzeelilEd@ir@iie^t /eg!^e^v ic-u^aai aev^tuMm wij leveren uit voorraad:stolpdeurenzijiichten enenkele deuren35 en 40 nim dikmi1^^il-JJII y II t. e o 1 s(leiirent'abriekzaandamWat'n prachtbedrijf/VELUVINE - 'NUNSPEETEN NU Di. VERNISSTOKERU!Groote vuren worden gestookt onder aluminium ketels,waardoor de inhoud - mengsels van harsen en olien -onder hooge temperaturen worden samengesmolten.De vernisstokerij stoat onder voorfdurende controlevon den scheikundlge. Het stoken van kunsthorsenen vernissen is een von de moeilijkste, tevens belang-rijkste onderdeelen derVELUVINE-VERF EN VERNISFABRIKATEN.N.V. MIJ. ,,DE VELUWE" - NUNSPEETrij n! a n d s G h e bBtmrTOFwliTi. n v.rj-lfl spdprsingel 64 tel. 1846L ,VAN KALLEVEEN'SBOUWBEDRIJFKEIZERSGRACHT 226AMSTERDAM . TELEFOON 46623ALLE BOUW- EN BETONWERKENNEDERLAHD GAAT WEER BOUWEK!Wanneer dit weer mogelijk is, zijndan Uw plannen klaar?Zijn Uw plannen klaar 7 Als ze iot ultvoering komen,wendt U dan voor Uw sanltair en insiallatie-materlaaltot ons. ELZED heeft maisrialenkennis en een grooteervarlng.ir N. V. L. ZELANDER'SELECTROTECHNJSCHE EN lECHN. HANDELSVENNOOTSCHAPAMSTERDAM ROTTERDAM GRONINGENGEWAPEND ASBEST-CEMENT?TERMORCO?N.V. Indastrieele en Handelsmaatschappij ,,TERRANOVA"HILVERSUM -- Noorderweg 52A -- Telefoon No. 7381GUSINHEIMIO^o&e^?N.V. DORDTSCHE GLASHANDELDORDRECHT - KUIPERSHAVEN 28-29-30 - TEL. 5520Glas in meiaal kan in diverse uitvoeringen en voor diverse doeleindenook thans nog geleverd worden. Wij maken het U graag zo gemakkelijkmogelijk. U kunt ons altijd vrijblijvend om nadere Inlichfingen vragen.JAN PUT: KEES FUT:Met al dat kletsen van Een binnenmuur geeft,,vitaal" geen verdrietGaat heel mijn boterham Die schilder je metaan de haal. Stonalith.'STONALITHOlievrije muurverfWit voor buitenWit+ kleuren voor binnenH. Vettewinkel & Zonen - AmsterdamTIMMER ENAANNEMERSBEDRIJFLVAN DERVLIETKantoor en Weri