11I11^|H,i^H|1 1,Orgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuis-vesting en Stedebouw en van den Nationalen Woningraad,waarin opgenomen de mededeelingen van den Rijks-dienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aanden WederopbouwNovember 1946 27e Jaargang no. 11dat kost geld!Proefnemingen in Ameiika hebben b?wezen dat een te Uge temperatuur ineen werkplaats of fabriek de arbeidsca-paciteit op ongekende wijze vermindert.Het is voor elken fabrieksdirecteui du?van het allergiootste belang, zijn geheelebedrijf (nauwkeurig) tot de juiste tem-peratuur te verwannen. Als ge Uw be-drijf op de doeltreffendste wijze ver-warmd en geventileerd wenscht te zien,- vraag onzen deskundige dan eens omeen advies.E.NDHovtN CENTRALE VERWARMING N.V.Specialiteit in het aanleggen van fabrieksapparaten voor verwarmingbevDchtiging - ontneveling - droging en Uoeling.HOLLAIND TRIPLEX I IMPORTROTTERDAM - Schiedamschesingel 50 - Tel. 28303Abraham van Stolk&Zoonen n.v.ROTTERDAMPOSTBUS 1100TELEFOON 35400HOUTHANDELphilips' bouwbedrijfwederopbeuw-adr?sveisenJan kostelljklaan 30tel. 4484sprultanboschstraat 1 7Ul. 16902HaarlemVERFvoorBOUWVAKKEN ENINDUSTRIEWAGENAKEMBREDAiIIn.v. aannemersbedrijf v.h.:1 4^eliS & van u esterendelisfraat 33 tel. 554932* den haagbam:VBftbeton-bouw en waterbonwknndlg^e werkenAan de lezers van WoninghouiuvereenigingHet volgend nummer van ons tijdschriftzai een dubbel nummer worden, namelijkeen November-December nummer.De Redactie vanWONINGBOUWVEREENIGINGTijdschrift voorVolkshuisvestin;November 194627e Jaargang - No. 11Maandbleden StedebouwOr^aan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en den NationalenWoningraad, Algemeenen Bond van Woningbouwvereenigingen, waarin opgenomen de mede-deelingen van den Rijksdienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan den WederopbouwRedactie: Mr. H. W. Bloemers, J. Bommer, Ir. H. M. Buskens, Jhr. M. J. I. de Jonge van Ellemeet, Ir. L. S. P. Scheffer,Ir. P. Bakker Schut, Mr. J. Vink, Drs. H. van der WeijdeAdres voor Redactie en Abonnementen: Lange Voorhout 19. 's Gravenhage, Telefoon 115720Advertenties! Keizersgracht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128Officieele mededeelingenNederlandsch InstituutBestuurHet bestuurslid, de Heer P. Chr. J. Peters, burgemeester vanMedemblik, heeft bericht zijn lidmaatschap te willen neer-leggen.De Heer Ir. E. H. Kraayvanger, bestuurslid aangewezendoor het gemeentebestuur van Rotterdam, is als zoodanigvervangen door den nieuwbenoemden wethouder, den HeerJ. Meertens.Wij stellen er prijs op aan de beide afgetreden bestuursledenonze erkentelijkheid te betuigen voor hun medewerking terbehartiging van de zaken van het Instituut.Rijksdienst voor het Nationale Plan /Bescherming van natuurgebiedenDe President van den Rijksdienst voor het Nationale Plan;Gezien het daartoe strekkende voqrstel van de Vaste Commissie vangenoemden dienst;Overwegende, dat een ontwerp voor een nationaal plan ter beschermingvan natuurgebieden in voorbereiding is;Gelet op art. 5, tweede lid, van het Besluit van 15 Mei 1941 (No.91/1941) betreffende de instelling van een Rijksdienst voor het NationalePlan;Bepaalt, dat het verzoek, als bedoeld in art. 5, tweede lid, van voor-noemd besluit, geacht wordt te zijn gericht tot ieder die het voornemenheeft binnen de gebieden, opgenomen in de bij deze beschikking behoo-rende lijst met kaartbladen, eenig werk uit te voeren -- zoomede totopenbare lichamen, welke voornemens zijn binnen de vorenbedoelde ge-bieden grond aan te koopen ^; zulks met dien verstande, dat doortusschenkomst van den Burgemeester der betrokken gemeente van devoorgenomen werken of grondaankoopen tijdig mededeeUng meet wordengedaan aan het Bureau van den Rijksdienst voornoemd, Lange Voor-hout 19 te 's Gravenhage.Deze beschikking zai in de Nederlandsche Staatscourant worden geplaatst.De daarbij behoorende lijst met kaartbladen ligt ten bureele van denRijksdienst voor een ieder ter inzage.De President van den Rijksdienst voor het Nationale Plan,w.g. H. van der Kaas Gravenhage, den 23 October 1946Ontginning NoordwoldeDe President van den Rijksdienst voor het Nationale Plan;Gezien een mededeeling van den Burgemeester der Gemeente Weststel-hngwerf, dat W. J. Lukkes, landbouwer te Steggerda (No. 123), bij hemaangifte heeft gedaan, dat hij voornemens is over te gaan tot ontginningvan het perceel, kadastraal bekend gemeente Noordwolde, Sectie K No.1680, groot 8 hectare, 57 are, 40 centiare;Overwegende, dat genoemd perceel deel uitmaakt van de in het dal vande Linde gelegen terreinen, welke met de aanduiding W.N. 201 zijnopgenomen in de lijst van natuurmonumenten, behoorende bij de beschik-king van zijn ambtsvoorganger d.d. 20/21 JuU 1942 No. 5627 M/M. N.P.;Overwegende, dat het behoud dezer terreinen in hun huidigen staat vangroot belang moet worden geacht uit wetenschappelijk oogpunt, zulks opgrond van hun karakter van zeer merkwaardig, deels weder dichtgeveendpettenlandschap met zeer rijke flora en fauna;Overwegende, dat een ontwerp voor een nationaal plan ter beschermingvan natuurgebieden in voorbereiding is, in het kader van hetwelk debegrenzing der vorenbedoelde terreinen door zijn ambtsvoorganger bijdiens besHssing d.d. 30 JuH 1943 reeds is aanvaard;Overwegende, dat het onderhavige perceel, geheel is gelegen binnen diebedoelde begrenzing, zoodat de uitvoering van ontginningswerken in strijdmoet worden geacht met een in voorbereiding zijnd ontwerp voor eennationaal plan;Gelet op art. 5, derde lid, van het Besluit van 15 Mei 1941 (No. 91/1941)betreffende de instelling van een Rijksdienst voor het Nationale Plan;Gezien het daartoe strekkende voorstel van de Vaste Commissie van denRijksdienst voornoemd:Besluit:bezwaar te maken tegen het voorgenomen werk der ontginning van hetperceel, kadastraal bekend gemeente Noordwolde, Sectie K No. 1680.Afschrift dezer beschikking zal worden gezonden aan den Minister vanOpenbare Werken en Wederopbouw, aan den Raad van State, afdeelingvoor de Geschillen van Bestuur, aan Gedeputeerde Staten van Friesland,aan het gemeentebestuur van Weststellingwerf en aan belanghebbende.De President van den Rijksdienst voor het Nationale Plan,w.g. H. van der Kaas Gravenhage, den 24 October 1946Streekplan WalcherenDe Comraissaris der Koningin in Zeeland;Overwegende, dat het mede in verband met de plannen tot herstel enwederopbouw van het eiland Walcheren dringend gewenscht is, dat voordit gebied een streekplan tot stand komt;dat aan deze totstandkoming een voorbereiding van dit streekplan voorafdient te gaan;gezien het advies van de Vaste Commissie van den Rijksdienst voor hetNationale Plan d.d. 3 October 1946, No. 96; gelet op artikel 8, le lidvan de Derde uitvoeringsbeschiking van den Secretaris-Generaal van hetDeparteraent van Binnenlandsche Zaken met betrekking tot het besluitvan 15 Mei 1941 (No. 91/1941), houdende voorschriften betreffendehet Nationale Plan en streekplannen; 141Nati( FlanBESTAANDE BEBOUWINGEESLOOPTE BEBOUWINGWATER150 ZOO METERAfb. 2. Situatie van den tegenwoordigen tcestandBesluit:te bepalen, dat voor het eiland Walcheren, omvattende het gebied dergemeenten Middelburg, Vlissingen, Oost- en West-Souburg, Ritthem,Nieuw- en St. Joosland, Arnemuiden, Veere, Vrouwenpolder, St. Lau-rens, Serooskerke (W.), Grijpskerke, Oostkapelle, Domburg, Aagtekerke,Westkapelle, Meliskerke, Zoutelande, Biggekerke en Koudekerke, eenstreekplan wordt voorbereid.De Comraissaris der Koningin in Zeeland,w.g. Quarles van UffordMiddelburg, 22 October 1946]hr. M. ]. I. de Jonge van EUemeet, Hoofd van het Planbureau van denProvincialen Waterstaat, secretaris;Ir. G. Hoi, Inspecteur van den Rijksdienst tot uitvoering van werken, In-spectie Gelderland;R. Hornstra, arts, Directeur der stichting Gelderland voor MaatschappelijkWerk;Mr. I. Barends, chef van de derde afdeeling der Provinciale Griffie.De Commissaris der Koningin voornoemd,w.g. Quarles van UffordArnhem, 9 Juli 1946142Provinciale Streekplandienst FrieslandTot directeur van den Provincialen Streekplandienst in Friesland (Pro-vinciale Planologische dienst) is benoemd Ir. D. Tuinstra, die op 1 Octo-ber j.l. zijn functie heeft aanvaard. De dienst zal worden gehuisvest inhet Provinciehuis, Tweebaksmarkt 52 en is telefonisch bereikbaar onderhet griffienummer 3541 (K 5100).Provinciale Plandienst GelderlandDe Commissaris der Koningin in de provincie GelderlandHeeft goedgevonden - I. A!s onderdeel van den Provincialen Plandienst een Vaste Commissiein te stellen, als bedoeld in art. 5, punt 3, sub 2, van voormelde uitvoe-ringsbeschikking (de derde uitvoeringsbeschikking met betrekking tot hetbesluit van 15 Mei 1941 inzake Nationaal Plan en Streekplannen).II. Het voorzitterschap dier Commissie op zich te nemen.III. Te benoemen tot leden dier Commissie;Dr. H. J. van Eck, lid van Gedeputeerde Staten, plaatsvervangend voor-zitter;Mr. W. F. F. Baron van Verschuer, lid van de Gedeputeerde Staten;Ir. E. J. Kempees, Hoofdingenieur van den Provincialen Waterstaat, Di-recteur van het Planbureau;Ir. A. G. Maris, Hoofdingenieur-Directeur van den Rijkswaterstaat in dedirectie Gelderland;Provinciale Plandienst GelderlandDe Commissaris der Koningin in de provincie GelderlandHeeft goedgevonden ? ' ' , .Te benoemen tot Ud der Vaste Commissie, als bedoeld in artikel 5, punt~ 3,sub 2, van voormelde uitvoeringsbeschikking (de derde uitvoeringsbe-schikking met betrekking tot het besluit van 15 Mei 1941 inzake NationaalPJan en Streekplannen), Dr. J. A. Nillcsen, Directeur van het E.T.I, voorGelderland.De Commissaris der Koningin voornoemd,w.g. Quarles van UffordArnhem. 25 September 1946Provinciale Planologische dienst GroningenDe Commissaris der Koningin in de provincie GroningenHeeft beslotenaan den heer Mr. O. S. Ebbens te Groningen het gevraagde ontslag teverleenen.De Commissaris der Koningin voornoemd,w.g. E. H. EbelsGroningen, 30 Augustus 1946Nationale PlanArtikelenBCBOUWING. PASSENDLAOEN CWONINGEN]X^A BEBOUWING IN 3 LAGCN CWONINGEN].. BEBOUWING TOT HERSTEL VAN DENSTRAATWAND (NADER TE REGELEN]BEDRUrsBEBOUWrNG MAXIMUM 16 M. HOGGBCDRUFSBEaouWING MAXIMUM 7 M. HOGG^/ ^3OPCNBARE OEBOUWEN OF GEBOUWCN METaiJZONOCRC BESTEMMINGcn WATER TBESTAAND)tr^ WATER COHTWOflPEN)t KERK20.1 % 15,1-20% 10,1-15% 7,6-10% 5,1-7,5% 2,6-5% 100.000 inw. 1 2 3 150.000--100.000 2 5 2 4 120.000- 50.000 5 3 9 5 5 3 410.000-- 20.000 4 4 14 12 15 22 155.000-- 10.000 1 5 13 12 22 47 51 31< 5.000 2 3 11 18 30 98 lOO 412ArtikelenBinneniandDe kleinste percentages Woningwetwoningen vinden wij overhet geheel genomen in de gemeenten met een gering inwo-nertal en een grootendeels agrarische beroepsbevolking.Waarom zijn in deze gemeenten geen woningen ingevolgeart. 56 gebouwd? Waren deze gemeenten financieel krachtigen hebben zij zelf de noodige voorzieningen getroffen? Ofstond de volkshuisvesting op zoo hoog peil, dat geen ver-betering noodig was?Moge het eerste niet zeer waarschijnlijk klinken, het tweedeis zeker niet juist: uit de VolksteHing 1930 blijkt, dat, per ge-meentegroep beschouwd, het percentage ongeschikte wonin-gen stijgt naarmate de gemeenten kleiner worden. In de noor-deiijke provincien en Zeeland waar de plattelandsgemeentenoverwegen, is het aantal ongeschikte woningen zeer groot. 4)De Woningwet hield echter geen rekening met de geheelandere structuur der plattelandsgemeenten, waar men onderde arbeiders en kleine middenstanders vele eigen woningenvindt. Hierop was het stelsel van voorschotten en bijdragender Woningwet niet gericht, hoewel men naderhand denverkoop van Woningwetwoningen aan bewoners mogeHjkheeft gemaakt. Het hooge percentage ,,eigen" woningenvormde eveneens een bezwaar, wanneer men tot onbewoon-baarverklaring van woningen wilde overgaan. Bovendienmaakten de zeer lage loonen der landarbeiders het veelalonmogelijk, de gebouwde woningen te verhuren tegen eenprijs welke grond- en bouwkosten dekte. Later zijn verschil-lende regelingen getroffen, welke gericht waren op de ver-krijging van een eigen woning. Zoo in 1918 de Landarbei-derswet, welke landarbeiders, die 10% der benoodigde koop-som aan zelf bespaard geld bezitten, in de gelegenheid steltom in 30 jaar tijds eigenaar te worden van een huis en erfmet eenig land. 5) Voorts gemeentelijke hypotheekregehn-gen en rijksregelingen tot verbetering en vervanging vankrotwoningen ten plattelande. De krachtens al deze regelin-gen gebouwde woningen zijn utteraard niet in de vorenstaan-de cijfers begrepen.'s Gravenhage, 8 September 1945') Zie Drs. G. H. L. Zeegers. Eenige cartogrammen over de Volks-huisvesting in Nederland in 1930, in dit Tijdschrift jrg. 1944 p. 3--9 en18-21.^) Zie voor de resultaten van de werking der Landarbeiderswet hetartikel van A. J. de Jong in Gemeentebestuur 1941, p. 279.BinneniandVragen van KamerledenVragen van den Heer Andriessen betreffende den woningtoestand in Nij-megen. (Ingezonden 30 September 1946.)1. Is het juist, dat in Nijmegen nog 160 personen leven in bunkers,terwijl (alloozen leven, opgepakt in ruimten, die en moreel en hygienischzelfs aan geen enkelen minimum eisch voldoen 72. Indien deze feiten juist zijn, wil de Minister dan mededeelen, welkemaatregelen hij denkt te nemen om aan deze menschonwaardige toestan-den op zoo kort mogelijken termijn een einde te maken ?3. Wil de Minister mededeelen, of hi] de opvatting deelt, dat wijziging,op korten termijn, in de in vraag 1 bedoelde toestanden slechts door denbouw van noodwoningen kan worden verkregen ?Antwoord van den Heer Vos, Minister van Openbare Werken en Weder-opbouw a.i. (Ingezonden 23 October 1946.)1. Uit een te Nijmegen ingesteld onderzoek is gebleken, dat er thiansnog 34 gezinnen verblijf houden in tot woningen ingerichte bunkers endat er bovendien nog 50 gezinnen in andere uiterst ongeschikte ruimtenzijn ondergebracht.2. Er komen voor den winter nog 85 reeds in uitvoering zijnde nocdwo-ningen gereed. Deze woningen waren volgens het gemeentebestuur reedsbestemd voor eveneens slecht ondergebrachte gezinnen. Het gemeente-bestuur zal onderzoeken welke gezinnen er het slechts aan toe zijn enaan deze een noodwoning toewijzen, onafhankelijk van vroegere inzichten.Ondergeteekende is bereid de gemeente Nijmegen in de gelegenheid testellen nog 60 semi-permanente (z.g. Maycrete-) woningen te bouwen terleniging van den ergsten nood.3. De ondergeteekende is van meening, dat er thans een einde moetworden gemaakt Ban den bouw van noodwoningen en dat de oplossingvan de in vraag 1 bedoelde toestanden moet worden gevonden in denbouw van permanente woningen. Hij kan hieraan toevoegen, dat de ge-meente binnenkort een aanvang zal maken met den bouw van een hon-derdtal permanente woningen, terwijl in 1947 voor Nijmegen eenige hon-derden van deze woningen op het programma stiaan.Vragen van den Heer van der Goes van Naters betreffende den woning-toestand te Kesteren en den bouw van een dancing te 's Gravenhage.(Ingezonden 10 October 1946.)1. Is het den Minister bekend, dat in de gemeente Kesteren, voorna-melijk in het hevig geteisterde dorp Opheusden, circa 220 personen levenin 37 bouwvallen, keten, schuren en varkenshokken, dus per woon- ofslaapruimte gemiddeld 6 personen, van alle leeftijden en beide geslachten?2. Is het daarnaast den Minister bekend, dat op de Plaats te 's Graven-hage een ,,dancing" zal verrijzen, waarvoor groote en belangrijke ver-bouwingen zullen plaats hebben, z.g. met vrij materiaal; kosten f 150.000?3. Is de Minister niet van meening, dat aan de crepeergevallen, als inde eerste vraag omschreven, nog voor den winter voorrang voor het ver-strekken van noodwoningen, van welk materiaal ook, moet worden gege-ven, en is hij bereid, hierin te voorzien ?Antwoord van den Heer Vos, Minister van Openbare Werken en Weder-opbouw a.i. (Ingezonden 25 October 1946.)1. Deze vraag wordt bevestigend beantwoord. In dit verband merktondergeteekende op, dat reeds voor den oorlog in het dorp Opheusdenverschillende gevallen voorkwamen, waarin de huisvesting veel te wen-schen overliet. Door de oorlogsomstandigheden heeft het dorp Opheusdenzwaar geleden. Van de 591 woningen zijn er 251 of 43 pet. verwoesten 143 of 24 pet. beschadigd. Na de bevrijding is dadelijk aangevangenmet den bouw van circa 100 noodwoningen, welke ter versnelling van deuitvoering in complexen werden bijeengebracht. Bij de bevolking bestondvan den beginne af een tegenzin tegen deze wijze van uitvoering, hetgeentot gevolg had, dat, toen in September 1945 een tweede honderdtalnoodwoningen werd aangeboden, de toenmalige gemeenteraad dit aanbodafsloeg, waarna deze woningen gaarne door andere getroffen gemeentenzijn aanvaard. In het kader van het bouwplan zijn in Opheusden 30definitieve arbeiderswoningen gebouwd e.g. in aanbouw. Binnenkort zullennog 20 houten Bruynzeelwoningen in Opheusden worden gebouwd.2. Door de Exploitatiemaatschappij Zeebad Scheveningen is onlangsvergunning gevraagd voor het vestigen van een cafebedrijf in eenigepanden aan de Plaats, zulks ter vervanging van vernietigde bedrijvenop dit gebied te Scheveningen. Dit cafebedrijf kan als een ,.dancing"worden aangemerkt.In 's Gravenhage is het geven van vergunningen voor het bouwen enherstellen, alsmede de plaatselijke verdeeling van de voor deze gemeentetoegewezen bouwmaterialen, opgedragen aan het hoofd van het BureauDen Haag van den Dienst van den Wederopbouw, welk hoofd tevensdirecteur van Bouw- en Woningtoezicht der gemeente 's Gravenhage is.Dit hoofd heeft vorenbedoelde vergunning afgegeven en daarvoor mate-rialen beschikbaar gesteld, waarvan de waarde op hoogstens f 12.000wordt geschat bij een aannemingssom van f 100.000. Bij het verleenenvan de vergunning is onder meer overwogen, dat de genoemde maat-schappij door de vernielingen te Scheveningen oorlogsslachtoffer is en dat 153BinnenlandBuitenland154een wintervestiging te 's Gravenhage zou' kunnen bijdragen tot het finan-cieele herstel der maatschappij.Ondergeteekende betreurt de genomen beslissing, doch erkent, dat bij der-gelijke beoordeelingen de inzichten kunnen verschillen near gelang vande waarde, die men toekent aan de verschillende factoren, welke in hetgeding komen.3. AUe noodwoningen, welke nog voor den winter beschlkbaar kunnenworden gesteld, dienen voor de crepeergevallen. Ondergeteekende zaltrachten dit aantal noodwoningen zoo hoog mogelijk op te voeren.Woningbouw 1947Aan de toelichting bij de Rijksbegrooting voor 1947 ontleenen wij dat voordat jaar gerekend wordt op een omvang van de woningproductie van32.500 woningen tegen, zooals bekend is, 10.000 woningen voor 1946.De Bouwonderneming ,Jordaan" te AmsterdamDe beschikbare ruimte laat zelden toe dat wij sti! staan bij herdenkings-dagen. Wij moeten een uitzondering maken voor het 50-jarig bestaanvan de woningbouwvereeniging ..Bouwonderneming Jordaan", dat in Sep-tember l.I. is herdacht. Over de geschiedenis van deze in menig opzichteen afzonderlijke plaats innemende bouwvereeniging hoeven wij niet inbizonderheden uit te weiden, aangezien de literatuur daarover gemakke-lijk toegankelijk is, althans het Gedenkboek ,,Beter Wonen" van denNationalen Woningraad. Een geschrift uit 1900, getiteld Doel en Werkender Bouwonderneming ,,Jordaan" geeft meer voor hen, die het onder-werp grondiger willen bestudeeren. De Bouwonderneming is eigenaresvan een complex woningen aan de Lindengracht en de Goudsbloem-straat. Zij heeft deze gebouwd bij wijze van experiment op het punt vande saneering vian slechte woninggroepen, zonder de wettelijke hulpmid-delen van onbewoonbaarverklaring en onteigening. De huren werden be-paald op f 1.70 tot f 3.40 per week, maar slechts 9 van de 103 door desaneering verdreven gezinnen keerden in de nieuwe woningen terug. Deuitkomst was dat de saneering wel gelukt is, maar niet op een financieeldekkenden grondslag. Voor het kapitaal van f 328.000 bleef na aftrekvan alle kosten en zonder afschrijving slechts 1,46% aan dividend over.Later is tot afschrijving overgegaan, waardoor de rentevergoeding ver-beterd kon worden. Ook in andere opzichten wierp de proefneming vande bouwonderneming een duidelijk licht op destijds nieuwe vraagpunten,bijv. op het wenschelijke woningtype en op de opdracht van het beheeraan een woningopzichteres.De namen van vele oude woninghervormers zijn aan deze ondernemingverbonden. In de commissie van voorbereiding hadden zitting C. W.Janssen, Mr. A. Kerdijk, Mr. J. Kruseman, Helene Mercier, J. E. van derPek, P. J. Smitt en Louise Went (de latere Mevrouw van der Pek-Went).De Provinciale Planologische diensten voltalligFriesland en Overijssel zijn thans overgegaan tot de instelling van eenProvincialen Planologischen Dienst en hebben daarmee de laatste gapin-gen in het net van diensten over het geheele land, zooals dat in de z.g.derde uitvoeringsbeschikking met betrekking tot het besluit van 15 Mei1941 inzake Nationaal Plan en Streekplannen was voorzien.Hiermee is een ontwikkeling tot voltooiing gekomen, die haar eerste beginvindt bij de instelling van de Vaste Commissie voor uitbreidingsplannenin Noord Holland. Andere provincies -- Zuid Holland, Utrecht, Gelder-land, Noord Brabant, Limburg, Drenthe ^ hebben dat voorbeeld uiteigen overtuiging gevolgd, met allerlei varianten in de organisatie. Hieroverwoog het commissoriale element, elders het ambtelijke. Hier was hetadvies bij de goedkeuring van uitbreidingsplannen de hoofdzaak of deefenige taak zelfs, elders was van den aanvang af gedacht aan streekplan-werk. Hier was alleen een adviseerende rol bij de uitbreidingsplannen deopzet, elders stond voor oogen een provinciaal instituut te hebben, datuitbreidingsplannen voor de gemeenten kon ontwerpen, bij gebrek aanvoldoende particuliere ontwerpers.De derde uitvoeringsbeschikking bij het basisbesluit inzake het NationalePlan stelde de oprichting van provinciale diensten verplicht en giaf eenuniform schema aan voor de organisatie van deze diensten, waarin zoo-wel het ambtelijke als het commissoriale element vertegenwoordigd was.Deze beschikking heeft thans in zooverre algemeen doorgewerkt dat haaropzet, in elke provincie een centrum te hebben voor het werk van deruimtelijke ordening met een zekere ambtelijke Bpparatuur, volledig isgeslaagd.Strandschap ZandvoortEen merkwaardige figuur van samenwerking van gemeenten, nauw samen-hangend met den wederopbouw van Zandvoort, verdient hier vermelding.De gedachte is opgekomen dat de overheidszorg van dit voor de inwo-ners van Amsterdam en Haarlem en omstreken zoo belangrijke recreatie-gebied in een ruimere sfeer behoort te worden geplaatst dan tot no"g toehet geval was. Op initiatief van het gemeentebestuur van Zandvoort zijnbesprekingen gevoerd tusschen dat bestuur, de vertegenwoordigers van deRegeering, het provinciaal bestuur en die der gemeentebesturen van Haar-lem en Amsterdam, met het resultaat dat een gemeenschappelijke regelingis ontworpen tusschen de gemeenten Zandvoort, Amsterdam en Haarlem,waarbij een rechtspersoonlijkheid bezittend lichaara, genaamd ,,StrandschapZandvoort", in het leven zal worden geroepen.Het gebied van het strandschap zal omvatten een gedeelte der bebouwingen een gedeelte buiten de bebouwing tot 200 m uit den voet der duinen.Het bestuur van het Strandschap zal bestaan uit een voorzitter en zesleden. De burgemeester van Zandvoort zal als voorzitter optreden, terwijlvan de overige leden zullen worden aangewezen door den Raad van Zand-voort twee, door den Raad van Haarlem en dien van Amsterdam elk eenlid en door de Ministers van Binnenlandsche Zaken en van Sociale Zakenook elk een lid. Geen der gemeenten zal dus een overwegende positie in-nemen.Het doel van het Strandschap beperkt zich tot het behartigen van de be-langen, welke betrekking hebben op de openbare orde, zedelijkheid en ge-zondheid, door het uitvaardigen van door strafbepalingen of politiedwangte handhaven verordeningen. Met name valt buiten de taak van hetStrandschap de uitvoering van wetten als Woningwet, Drankwet, Hinder-wet enz. De kosten, geraamd op f 1000 per jaar, zullen voor 3/j doorZandvoort, voor V5 elk door Amsterdam en Haarlem worden gedragen.Stedebouwkundige prijsvraag RenkumHet gemeentebestuur van Renkum schrijft in overleg met het College vanAlgemeene Commissarissen voor den wederopbouw een openbare ideeen-prijsvraag uit voor een bebouwingsplan voor de ,,Dennekamp", het toe-komstige dorpscentrum van Oosterbeek.De deelname aan deze prijsvraag is opengesteld voor alle stedebouw-kundigen en architecten in Nederland. De jury bestaat uit de heeren:J. J. Talsma, burgemeester van Renkum; de architecten en stedebouw-kundigen Ir. P. Verhagen Lzn. te Rotterdam, W. M. Dudok te Hilver-sum, C. van Eesteren te Amsterdam, Ir. S. J. van Embden te Delft, Ir.H. M. Buskens te Vught en de landschapsarchitect P. Hasselman teDoom. Als secretaris van de jury zal optreden Mr. A. W. J. Over,gemeente-secretaris te Oosterbeek.Er worden prijzen uitgeloofd van f 1000, f 600 en f 400. Verzoeken omtoezending van het prijsvraagprogramma c.a. kunnen schriftelijk wordengericht aan den secretaris van de jury p.a. Streekbureau Veluwezoom-West, Graaf van Rechterenweg 50 te Oosterbeek. Het programme isgoedgekeurd door de permanente Prijsvraag-commissie.BuitenlandEngelandWoningnoodEen der laatstverschenen nummers van het Bulletin van het Housing Cen-tre bevat van redactiewege een bespreking van den verergerden noodtoe-stand en van de maatregelen tot leniging. De redactie wijst er op dat debeperking van den financieelen steun tot de gemeentebesturen op hen devoile verantwoordelijkheid legt voor het inhalen van het tekort, en verbindtdaaraan eenigen twijfel aan hun geschiktheid om een zoo groote taak tevervuUen. Het tekort aan bouwvakarbeiders verplaatst zich naar debouwmaterialenindustrie. De werkloosheidscijfers in de bouwvakken zelfstijgen. Dit zou erop wijzen dat niet ten voile van de beschikbare capa-citeit gebruik wordt gemaakt.WoonstandaardIn een der nummers van hetzelfde ogaan worden de onlangs door hetMinisterie gepubliceerde standaardmaten voor etagewoningen besproken.Deze zijn als volgt:aantal vertrekken5432Het blad merkt op dat onlangs door den London County Council openbaargemaakte plannen voor etagewoningen hier beneden blijven. Het maakt be-zwaar tegen de daarin opgenomen dubbele slaapkaraer van minder dan135 vierkante voet (ruim 12 m^) voor de eerste, en minder dan 110 vier-kante voet (bijna 10 m^) voor de tweede slaapkamer. Ook woonkamers enkeukens worden te klein geacht. Toch zijn de plannen beter dan de voor-oorlogsche. Uit snelheidsoverwegingen schijnt de London County Councilechter van plan te zijn de oude plannen nog aan te houden.Woningbouw in LeedsEen artikel in het Octobernummer van het Journal of the Royal Instituteof British Architects geeft een beeld van wat in een belangrijke Engelschental personen oppervlak invierkante voet7 9505 8504 7002 500stad van middelbare grootte, in Leeds, is en wordt gedaian tot verbeteringvan de volkshuisvesting, door aanbouw van gemeentewege. De Woning-dienst aldaar, opgericht in 1934, wordt gekenschetst als bezield met ge-avanceerde denkbeelden. Reeds voor den oorlog heeft hij volledige wijken,neighbourhoods, aangelegd en het experiment aangedurfd van arbeiders-woningbouw in acht woonlagen met Uften en vuilniskokers. Er is een ar-beiderstehuis gebouwd. De in Engeland destijds algemeene gebruikelijketoegang tot den etagebouw via balcons werd in Leeds afgewezen. Er werdeen gemeentelijke meubelwinkel geopend ter bestrijding van flodderig afbe-talingsgoed en met ongedierte besraet tweedehandsch meubiTair.Na de onderbreking van het werk ten gevolge van den oorlog is nu eennieuwe activiteit waar te nemen. Het na-oorlogsche rapport van de plaat'selijke woningcommissie onderscheidt twee fasen; de eerste omvat rond25.000 woningen (krotopruiming, overbevolking, lijst van aanmeldingen,oorlogshuwelijken, terugkeer uit militairen dienst, invaliden, oorlogsschade);de tweede 28.000 woningen (opruiming van verouderde woningen). Voorde eerste fase werd aanvankelijk op 8, voor de tweede op 10 jaar gere-kend. De stadsarchitect heeft een permanente geprefabriceerde woning ont-worpen, die door den Minister van Volksgezondheid is goedgekeurd, zulksmet het oog op het tekort aan metselaars en stucadoors ter plaatse.Op het oogenblik is aangenomen de bouw van 1400 woningen met 2 en 3slaapkamers van gebruikelijke constructie. De oppervlakte is resp. 865en 1030 vierkante voet, de prijs resp. 1081 pond en 1184 pond. Verderzijn aangenomen 1500 geprefabriceerde woningen met twee en 500 met drieslaapkamers, waarvan het oppervlak is resp. 858 en 1021 vierkante voet ende kostprijs 1201 en 1301 pond. De aannemer van de geprefabriceerdewoningen is bezig zijn fabriek voor de vervaardiging van trilbeton op terichten. "Voor de toekomst wordt een daling van den kostprijs verwacht.Etagebouw is in de huidige plannen niet begrepen. De tweede fase vanhet programma omvat echter 8000 etagewoningen. Het noodwoningpro-gramma, dat hiernaast staat, voorziet in den aanbouw van 1500 nood-woningen van bungalow-type.Alan de wijkplannen wordt speciale zorg besteed.De woningtypes hebben over het algemeen een woonkamer over de voilediepte van het huis, behalve in de woningen met vier en vijf slaapkamers.Alle woningen hebben een tweede W.C. bij de achterdeur, behalve dekleine.PolenRuimtelijke ordeningOp dit onderwerp is plotseling sterk de aandacht gevallen, doordat dePolen op het Internationaal Congres te Hastings, in het bizonder op detentoonstelling, een zeer gunstig figuur hebben gemaakt. Het Juli-Augus-tus-nummer van het Zwitsersche blad Plan geeft eenige mededeelingenover de nieuwe wettelijke regelingen en over het werk dat in Polenin gang is.De geweldige wederopbouwtaak heeft den stoot gegeven tot een nieuwewettelijke regehng, het decreet van 2 April 1946, dat Nationaal Plan,streekplannen en locale plannen regelt. Voorop staat als artikel 1 datelke handeling van openbare of particuliere personen betreffende hetgebruik van den bodem of de verdeeling van de bevolking met de be-pahngen van de nationale ,,Planung", waaronder landsplan, streekplanen plaatselijk plan worden samengevat, in overeenstemming gebracht moe-ten worden. Vervolgens wordt de inhoud van deze plannen geregeld.Bij het landsplan worden genoerad het gebruik van den bodem, de be-volkingsverspreiding en de aanleg van een net van stedelijke centra,de verkeersverbindingen en het beheer van de energie, de indeeling instreken als grondslag voor een administratief systeem.Een derde deel van het decreet regelt de organen voor de ruimtelijkeordening, een centraal bureau, regionale en plaatselijke bureaus en daar-naast een opperste en regionale raden. Opmerking verdient dat niet alleende leider van het centraal bureau, maar ook die van de| regionale vanStaatswege benoemd worden.In het vierde deel komen de procedures aan de orde. Het landsplan moeteerst den raad passeeren, daarna den ministerraad en krijgt rechtskrachtbij besluit van het parlement. Een streekplan wordt eerst in hoofdlijnenvastgelegd. Na tervisielegging en onderzoek van bezwaren volgt de uit-werking, daarna de goedkeuring van den regionalen raad, vervolgensdie van den centralen raad. Rechtskracht verkrijgt het streekplan doorbesluit van den kantonnalen raad. Een dergelijke procedure geldt voorde plaatselijke plannen. De kosten van landsplan en streekplannen wor-den uit de staatskas bestreden, die van de plaatselijke plannen uit degemeentekas. i : : isIn een volgend deel van het decreet is geregeld hoe verzoeken tot wijzi-ging van het gebruik van eenig terrein aangehouden kunnen wordentijdens de voorbereiding van plannen voor ten hoogste drie jaar en be-houdens het recht van beroep van belanghebbenden.Dan volgen voorschriften over de rechtsgevolgen van de plannen. Elkeverandering in het gebruik van terreinen, strijdig met rechtsgeldige plan-nen of met de bepalingen van het decreet, is verboden.Een afzonderlijk vraagstuk vormt de wederopbouw van de hoofdstadWarschau. Hier is 43 % der gebouwen voUedig verwoest, 14.5 % zwaarbeschadigd en 42,5 % niet of licht beschadigd. Het aantal inwoners in1939 1.289.000 was in Mei 1945 teruggeloopen tot 375.000. Een speciaaldecreet beheerscht den wederopbouw van de stad. Krachtens dit decreetis het eigendomsrecht van alien grond aan de stad overgegaan. De ge-bouwen, die zich daarop bevinden, kunnen in eigendom aan de vroegereeigenaren worden overgelaten. Het normale geval is blijkbaar wat dengrond betreft, dat aan den ouden eigenaar een erfpachtsrecht of eenbouwrecht wordt toegekend tegen betaling van een symbolische vergoe-ding. Is dit niet mogelijk en kan ook elders geen gelijkwaardig terreinter beschikking worden gesteld, dan wordt schadevergoeding betaald,naar de ,,verkeerswaarde", welke door de stedelijke schattingscommissiewordt bepaald. De betaling geschiedt in stedelijke schuldbrieven.In verdere uitvoeringsvoorschriften wordt de duur van het bouwrecht opten minste 30 en ten hoogste 80 jaar bepaald.Het plangebied voor het nieuwe Warschau omvat een streek van 12.500km2, waarvan het stedelijk gebied ter grootte van 1.700 km^ de kern uit-maakt. 22 % daarvan zal slechts bebouwd worden. De bevolking wordtgeraamd op 2 raillioen. De kleinste vestigingseenheid is de woonkoloniemet ca. 1000 bewoners, waarvan de grootte bepaald is door den maxi-malen afstand van 350 m tot de kleuterschool. Zij worden vereenigd totgroepen met 6000 tot 8000 inwoners, waarvan de grootte aldus is, datde weg naar de lagere school ten hoogste 1000 m is. De volgende een-heid telt 60.000 bewoners. In het centrum zijn twee groote industrie-wijken ontworpen, waar 700.000 personen zullen werken. In het centrumligt verder het regeerings- en het economisch-commercieele kwartier. Voorkantoorgebouwen wordt gerekend op een hoogte tot 14 verdiepingen,voor de woonw