December 19477e Jaargang ? No. 12DeWoningbouwverenigingUitgave van de Nationale Woningraad, Algemene Bond van WoningbouwverenigingenVerschijnt maandelijksAdres voor Redactie en Abonnementen: Wouwermanstraat 27, Amsterdam Z., Telefoon 24298Adres voor Advertenties: Keizersgracht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128iMUMimBlifiii MMtmWMiW?*Gedenksteen in hetGasthuishofje teZandvoort.N 0 O E DBESTAANOE\'.'.'. '. :) UITBBOD1N6-- ---- GRENS WCDeEtM>BOUWPI-ANj' 'P'fj PLAN VOOB OE WCDCBOPBOUW^^^1 VOLTOOIDC WONINOaOUW\fc'ONlNG- EN VrU-ABOUW JN VOORBCfJEIDlNGGEMEENTE ZANDVOOBTPLAN VOOR DC WEDEBOPBOUWPlan voor de wederopbouw van de gemeente Zandvoort74Woningbouw te ZandvoortZandvoort staat nummer zeven op de ranglijst der Neder-landse ramp-gemeenten. Dat wekt geen verwondering als menweet dat daar gesloopt werden 648 gebouwen, bevattende176 arbeiderswoningen, 281 middenstandswoningen. 29 he-renhuizen, 75 villa's, 19 bergplaatsen 6 garages, 36 winkel-,huizen, 14 cafe's, 3 badinrichtingen, 2 sanatoria, 16 pensions,20 hotels (met tezamen pl.m. 1800 bedden), 1 flatgebouw met50 woningen, 35 zomerwoningen met hoofdgebouw, 1 water-toren, 1 politiepost enz., met een voor-oorlogse waarde vanrond tien millicen gulden. Bovendien werden 84 woningenzwaar- en H96 woningen licht beschadigd; schade op basis-1940 rond tien millioen gulden.Alle beschadigde woningen zijn inmiddels al hersteld.Door de sloping werd de gehele kuststrook met de grondgelijk gcmaakt. Een gelukkige omstandigheid is, dat ook allefunderingen werden verwijderd, zodat de wederopbouw nietwordt vertraagd door puinruimen.Het wederopbouwf Ian (reeds in bezettingstijd op instignatievan de. toen door de Duitsers ontslagen, burgemeester vanAlphen. ontworpen door Ir. G. Friedhoff) kan onderscheidenwordeu in drie delen: een zomercentrum in het Noorden, eenrustige wijk voor forensen e.d. in het Zuiden en een zomer-en wintercentrum in het midden. Het laatstgenoemde ge-deelte is van bizonder belang voor de woningbouw. Immersdat sluit aan bij de oude dorpskern, die gedeeltelijk doorsloping verloren ging. Ir. Friedhoff heeft het ,,oude dorp"weer tot een afgerond geheel gemaakt door daar te projec-teren een hofje met 27 woningen voor ouden van dagen, ge-naamd het Gasthuishofje (zie fig. 1 en fig. 2), met daarbijaansluitend complexen arbeiders- en bescheiden middenstands-woningen. Deze woningen zijn bestemd voor de Zandvoortsebevolking.Het hofje en 14 arbeiderswoningen zijn met woningwetvoor-schotten gebouwd voor rekening van de woningbouwvereni-ging ,,Eendracht maakt Macht". Het hofje bevat 18 woningenvoor echtparen (inhoud 209 mS), 8 woningen voor alleen-wonende dames (162 mS) en een opzichterswoning (223 m^).Omtrent de huurprijs voor deze woningen wordt nog overleggepleegd. Alle woningen bevatten gelijkvloers een zitkamer,een slaapkamer en keuken en op de verdieping een zolderen een slaapkamertje. De aanneemsom bedraagt f 180.000.^--.Van de 14 arbeiderswoningen zijn er 8 bestemd voor normalegezinnen, 6 met een inhoud van 288 m^, 2 met een inhoudvan 264 m^, 4 voor grote gezinnen (349 m^), 1 voor eenzeer groot gezin (378 m^) en een opzichterswoning (389 m^)met werkplaats en bestuurskamer. De weekhuur bedraagtongeveer 2 cent per m^. De aanneemsom bedraagtf 180.000.^--. De arbeiderswoningen zijn alle voorzien van eendouche-eel. Teneinde te bevorderen dat deze voor dat doelworden gebruikt, is het bestuur der vereniging voornemensvoor elke woning een warmwater-drukapparaat aan te schaf-fen. Daarvoor zullen de huurders per week 50 a 60 centmoeten betalen.Deze twee bouwwerken zijn thans gereed gekomen. Daar zijde eersten zijn, die in het kader van het wederopbouwplanzijn voltooid, is in de gevel van het gasthuishofje een gedenk-steen aangebracht (zie voorpagina). Deze steen is in opdrachtvan de Rijkscommissie voor aankopen en opdrachten aankunstenaars, vervaardigd door Mevrouw Limpers. De ver-nietiging en de wederopbouw van Zandvoort zijn er symbolischop voorgesteld.Een mannenfiguur zakt, door de bliksem getroffen, ineenFig. 1. Gasthuishofje te Zandvoort (voorzijde)(de vernietiging van Zandvoort) een drakenfiguur stelt hetoorlogsgeweld voor; daarboven stijgt een vrouwenfiguur inhet zonlicht omhoog, het gelaat gericht naar Zandvoort,meesterhjk weergegeven door enkele gebouwen (het raad-huis en de kerktoren zijn duidehjk te herkennen) rustendeop een schelp, symbool der zee.Grenzend aan het gasthuishofje en de gereed gekomen wo-ningen bouwt de gemeente 32 bescheiden middenstandswonin-gen en 10 arbeiderswoningen. Deze woningen worden voor-lopig gefinancierd met woningwetvoorschotten, doch het isde bedoeling deze, zodra mogelijk, over te dragen aan gedu-peerden van wie een huis te Zandvoort is gesloopt.De aanneemsom bedraagt f 697.310.^--.Vorenomschreven bouwwerken vormen samen de ,,wijk" vanhet wederopbouwgebied, welke aan de Haarlemse architect,de heer B. J. J. M. Stevens is toegewezen.De bouwkosten zijn hoog doordat het terrain deel uitmaaktvan het eerste duin en dus zeer ongehjk is. Op de foto's bhjktdit duidehjk, alsmede de bekwame wijze waarop de architectde moeihjkheden heeft opgelost.Daar het wederopbouwplan fundamenteel afwijkt van de toe-stand voor de sloping, is het niet mogelijk in het wederop-bouwgebied alle verloren gegane woningen te herhouwen.Dientengevolge moest de woningbouw ook in andere delen dengemeente worden ter hand genomen. Dezer dagen komenvoor rekening van de woningbouwvereniging ,,Eendrachtmaakt Macht" gereed 18 woningen aan de Helmersstraat,inhoud pl.m. 300 m3, ontworpen door de architecten de Vriesen de Rijk te Amsterdam (zie fig. 3). De aanneemsom be-draagt f 198.000. --. Ook in deze woningen zal de douche-eeldoor middel van een drukapparaat van warm water wordenvoorzien. Opmerkelijk is, dat met deze bouw eerst in Juni1947 een aanvang is gemaakt.Voor rekening van de vereniging zijn nog in aanbouw 61 wo- 7Sningen aan de Potgieterstraat (architect de heer van Asdonkte Bloemendaal), aanneemsom f 708.660.--, terwijl de archi-tecten de Vries en de Rijk plannen uitwerken voor 20 mid-denstandswoningcn en 10 arbeiderswoningen, waarbij demiddenstandswoningen voorlopig worden ingericht voor af-zonderlijke dubbele bewoning.Uit het bovenstaande blijkt dat er schot zit in de Zandvoortsewederopbouw, althans voor wat de woningbouw betreft.Dit is voor een belangrijk deel te danken aan de goede samen-werking tussen gemeentebestuur en woningbouwvereniging,maar ook aan de krachtige medewerking van de wederbp-bouw-autoriteiten, zowel het plaatsehjk bouwbureau, de pro-vinciale directie als het Ministerie van wederopbouwvolkshuisvesting.enZandvoort, November 1947.W. M. B. BowmanHet schilderwerk dient spoedig te worden uitgevoerd, anders zuUen talvan woningwetwoningen verwaarlozen.Voor herstel van het verwaarloosde onderHoudONDERHOUD. - GUNSTIGE RESULTATEN METEIGEN BEHEER76De bouwvereniging ,,Rochdale" te Amsterdam, opgericht in1903, heeft thans 1900 woningen in exploitatie. Het timmer-werk, schilderwerk, loodgieterswerk en metselwerk wiardt, voor-zover het onderhoudswerk betreft, uitgevoerd in eigen beheersedert resp. van 1904, 1923 en 1941 af. In ,,Bouw" en in ,,DeWoningbouwvereniging" is in de loop van 1947 met feiten encijfers aangetoond, dat het onderhoudswerk van sommigebouwverenigingen, die niet over voldoende reserves beschikten,moest worden uitgesteld, omdat de werkgevers meestal te hogeen herhaaldelijk zelfs veel te hoge pxijzen rekenden. De werk-gevers trachtten de hoge prijzen te verdedigen en kwamendaarbij telkens met beweringen, zonder echter bewijzen enfeiten aan te voeren, dat niet de werkgevers met hun werk teduur zijn, maar dat werk in eigen beheer veel te duur is. Her-haaldelijk pogen zij in hun vakgroepen en er buiten, het werkin eigen beheer te bemoeilijken en ongunstig voor te stellen,blijkbaar met de bedoehng met behulp van regeringsautori-teiten, zodra de kans aanwezig is, het eigen beheer in zijn ont-wikkeling te belemmeren of zo mogelijk zelfs te doen verbie-den. Mede daarom lijkt het ons gewenst, gevolg te geven aanhet bekende verzoek van het bestuur van de Nat. Woningraaddoor eens mede te delen hoe de resultaten met eigen beheerbij ,,Rochdale" waren.Op de eerste plaats hebben wij de ervaring opgedaan, dat onswerk in eigen beheer duurzamer was. Steeds hebben wij ernaar gestreefd alles te doen om het werk duurzaam te maken,al ging dat gepaard met kosten. Wij kochten steeds goedematerialen, die gewoonlijk duurder zijn dan de slechte. Wijhebben in de loop der jaren begrepen, dat de meerdere kostenbesteed aan goed werk en goede materialen het werk op delange duur goedkoop maken.Op biz. 42 van het rapport van de commissie van de Nat. Wo-ningraad, inzake het onderhoud van verenigings- en gemeente-woningen, uitgebracht in 1937, zegt deze commissie o.a.:,,Het grote voordeel van eigen beheer is, dat het, mits goed toe-gepast, beter en degelijker werk waarborgt, dan bij uitvoeringdoor particuliere ondernemers."Deze lof in het algemeen toegekend aan werk in eigen beheeris bij ,,Rochdale" in een lange reeks van jaren volkomeft juistgebleken.Nu de werkgevers de prijzen. zo buitensporig hebben opge-dreven is er nog bijgekomen, dat eigen beheer niet alleen beter,maar ook veel goedkoper is.Van het timmer- en metselwerk, dat, zoals bekend, bij hetonderhoud van arbeiderswoningen haast altijd kleine kar-weitjes zijn van verschillende aard en omvang, bestaan uiter-aard geen vergelijkende cijfers over de kosten.Voor het schilderwerk is dat anders. Het schilderwerk stondsteeds onder de hoofdleiding van een vakkundig bestuurder.Om eep beeld te geven van de kostprijs het volgende:In 1946---1947 heeft ,,Rochdale" o.a. uitgevoerd het buiten-schilderwerk yan 72 achtergevels (288 woningen). In 1946werd het werk afgekrabd, gegrond en in de verf geschuurd.In 1947 zijn de ruiten aangestopt, het houtwerk gestopt, bijge-plamuurd, overgegrond en in de verf geschuurd en afgeschil-derd in lichte kleuren, uitgezonderd de deuren, die in groenekleur werden geschilderd. Aan warandeplafonds op de 3e eta-ges en warandekasten werden echter 510 m^ slechts eenmaalgegrond. De grootte van het werk is 6480 m^.De kosten waren: ~Lonen f. 6275,--Algemene onkosten, w.o. sociale lasten 50 % vanhet loon ,, 3137,50Materialen ,, 4898,45Totaal f. 14310,95De m2-prijs bedroeg f. 2,09. . . 'Ook wat betreft het uitvoeren van loodgieterswerk in eigenbeheer deden wij de gunstigste ervaringen op. Hieronder vol-gen de uitgaven ten behoeve van dit werk. Tot en met 1935werd het loodgieterswerk opgedragen aan een, van 1936 tot enmet 1940 aan twee loodgieterspatroons. Van 1941 hebben wijloodgieters in eigen dienst.Fig. 2. Gasthuishofje te Zandvoort (binnenterrein).Uitgegeven werd aan loodgieterswerk in:-- 1602 woningen f. 7679,127697,457560,377270,326443,666801,776587,686013,605317,313219,173853,465383,395012,945762,888881,66Uitgevoerd:1932 .-- 16021933 --- 16021934 -- 16021935 -- 16881936 -- 19001937 --' 19001938 --19001939 --19001940 -- 19001941 -- 19001942 .-- 19001943 .-- 19001944 -- 19001945 .-- 19001946 -- 1900"door een patroondoor twee patroonsin eigen beheer.Aan dcze cijfers zijn enkele dingen opvallend. In 1936 daaldende kosten bij een exploitatie van een aanzienlijk groter aantalwoningen. Wij hadden toen n.l. de gelegenheid de prijzenvan de ene patroon te stellen tegenover die van de andere.Sterk sprekend evenwel was de daling der uitgaven toen wijin 1941 het werk in eigen beheer uitvoerden. De in versterktemate opgevoerde algemene onderhoudswerken in 1946 verge-leken met 1945 en de inmiddels sterke prijsstijgingen makende vri] hoge loodgieterskosten in 1946 begrijpelijk.Interessant is het te weten, welke moeilijkheden ons in de wegzijn gelegd bij het uitvoeren van loodgieterswerk in eigen be-heer. In 1941 hebben wij vrij grote hoeveelheden artikelenkunnen betrekken en daarmede hebben wij een groot deel vande oorlogstijd reparaties kunnen verrichten. Toen evenweldeze artikelen opraakten, werden wij niet in staat gesteldopnieuw in te kopen, daar wij als loodgieter niet erkendwerden. Het heeft geduurd van November 1945 tot November1946 eer wij een'detailkaart kregen, waarop ons zink, lood ensoldeer voor reparaties konden worden geleverd. Van Novem-ber 1945 af werden wij per brief en in persoon been en weergebald tussen het Rijksbureau voor Metalen, het Centraal Bu-reau voor de klein-industrie, de vakgroep, enz., en hadden geenander resultaat dan de mededeling, dat wij het werk vroegerdoor werkgevers lieten verrichten en dit dus voortaan ook maarmoesten doen. Pas toen wij ons rechtstreeks tot de betrokkenMinister wendden en hem aantoonden, dat het gemeenschaps-geld beter besteed werd als wij het werk in eigen beheer uit-voerden, is ons recht geschied. Gelukkig heeft de bouwvereni-ging geen onoverkomelijke hinder van deze tegenwerking on-dervonden, daar een paar bestuurders door persoonlijke relatieskans zagen zo nu en dan wat materialen los te weken.Resumerende constateren wij, dat eigen beheer naar onze er-varing voor al de genoemde onderhoudswerken, ver te verkie-zen is boven werk uitgevoerd door ondernemers.D. Linschoten,v_ Voorzitter der Coop.Bouwvereniging ,,Rochdale",te Amsterdam.Een concurrerende prijsDe R.K. Bouwvereniging ,,St. Joseph" te Hengelo (O.), zondons naar aanleiding van de circulaire van de Nat. Woningraadvan 14 Oct. 1947 de uitslag van een door haar op 19 Juh 1947gehouden aanbesteding van het buitenschilderwerk van 54 wo-ningen.De uitvoering van het werk was als volgt aangegeven:Aan de benedenverdieping alles afbranden en het overige 7778werk alleen het werk afbranden, waarop bladders of loszit-tende verf aanwezig zijn; losse stopverf van de ramen verwij-deren;na het branden alles schoon en stofvrij maken, gronden en metpuimstecn door de verf schuren;verwijderde stopverf opnieuw aanstoppen, stoppen en plamu-ren, waarbij het gebruik van gips verboden is;in kleur overgronden en in de verf schuren;nadat de grondverf minstens 8 dagen tevoren is opgebracht,afschilderen: ramen geel (creme);kozijnen donker groen;deuren groen en zwart;onderkant lijsten (60 cm) creme, zinken goten groen.Afleiders en ijzeren ramen tweemaal menien. Grondverf be-staande uit 50 % loodwit en 50 '% zinkwit volgens Rijksvoor-schrift. Als materiaal te gebruiken :le kw. standgeel (creme); '.le kw. standgroen.Het werk is 2077 m2 groot, 54 dakramen en afvoerpijpen nietmeegerekend.De laagste inschrijver schreef in voor f. 5810,--, de hoogstevoor f. 6570,--.Omgerekend per m2 met aftrek van f. 100,-- voor afleidersen ijzeren ramen, komt het werk volgens de prijs van delaagste inschrijver op f, 2,75 en van de hoogste op f. 3,16.Het Directoraat-Generaal van de Prijzen heeft vastgesteldf. 2,70 per m^ voor driemaal verven, ongeveer zoals boven-staand werk wordt^ uitgevoerd en f. 1,40 per m^ voor afbran-den.De prijs van het werk, waarvan nog al wat moet worden af-gebrand, is dus bclangrijk lager dan officieel is vastgesteld.Inschrijvingsprijs voor de rechterIn ,,Mededelingen van de Vakgroep schildersbedrijf" komt eenmededeling voor over een in het noorden des lands gehoudenaanbesteding van een verbouwing. De hoogste inschrijver was? f. 8000, -- , de begroting van de architect ? f. 4000,--.Procesverbaal werd door de prijzencontrole opgemaakt omdateen hogere aanneemsom werd bedongen, n.l. f. 4,50 a f. 5,--per m2 dan door een redelijke voor-calculatie gerechtvaardigdwas.De verdachte werd door de Tuchtrechter veroordeeld tot eenboete van f. 2000,--. De Politierechter sprak de verdachte inhoger beroep vrij. De vcrdediger had aangevoerd dat schilder-werk van f. 2,-- per m^ duur kan zijn en van f. 5,-- goedkoopen dat men eerst kan oordelen of het werk te duur is als hetwerk klaar is.Als een uitspraak inderdaad op dit argument is gebaseerd,betekent dit feitelijk, dat de Prijsbeheersing geen prijzen kanvaststellen.J.S.BerichtenArchitectencommissiesEnige tijd geleden heeft de Minister van Wederopbouw enVolkshuisvesting een landelijke architectencommissie entwaalf regionale architectencommissies ingesteld, omtrentwier algemeen beleid de Minister thans richtlijnen heeftvastgesteld.Voor de volgende gebieden zijn regionale architectencommis-sies aangewezen:Voor herstel van verwaarloosd onderhoud.1. Noord Nederland, omvattende de provincies Groningen,Friesland en Drenthe2. Overijssel3. Utrecht4. Noord Holland, uitgezonderd Amsterdam waar geencommissie wordt nodig geacht5. Zuid Holland, uitgezonderd 's-Gravenhage en Rotter-dam, in welkc laatste gemeente een afzonderlijke regelingis getroffen6. 's-Gravenhage7. Zeeland8. Limburg *9. Arnhem met de Veluwe10. Nijmegen met de Betuwe11. Zutphen met de Achterhoek12. Noord BrabantDeze Commissies zullen bemiddelend optreden als een archi-tect of zijn opdrachtgever zich niet kan verenigen met de eisenof het oordeel van de supervisor.Dit kan geschieden op verzoek zowel van de supervisor, alsvan de architect of zijn opdrachtgever.Zij zullen tevens adviezen uitbrengen omtrent architectoni-sche aangelegenheden betreffende de Wederopbouw op ver-zoek van alle daarbij betrokken instanties, evenals zij alleswat zij in het belang van dergelijke aangelegenheden, die deWederopbouw in haar ressort betreffen, nodig achten, doortussenkomst van de Landelijke Commissie onder de aandachtvan de Minister zullen brengen.De ,,Landelijke Architecten Commissie" zal aan de Ministerdesgewenst advies uitbrengen over geschillen welke niet doorde regionale commissies konden worden opgelost, alsmedeover andere door de Minister aan haar voorgelegde archi-tectonische aangelegenheden. Zij zal daarnaast alles wat zijin het belang van de architectonische aangelegenheden, die deWederopbouw betreffen, nodig oordeelt, onder de aandachtvan de Minister brengen.De Landelijke Architecten Commissie zal aan de regionaleArchitecten Commissies door haar nodig geachte aanwijzingengeven inzake technische en kunstzinnige eisen, waaraan deWederopbouw moet voldoen en tevens om nodeloze arbeidArbeiderswoningen aan de Helmersstraat te Zandvoort. Gebouwd voor rekening van de W.b.v. ,,Eendracht maakt Macht". Architecten De Vriesen De Rijk te Amsterdam. Aanneemsom f 11.000.-- per woning. Inhoud ? 300 m^. Huurprijs nog niet bekend.bij het totstandkomen van de plannen der bouwwerken enoponthoud daarin te voorkomen. 'Zij zal, ter bevordering vaneenheid in het beleid der regionale commissies, met deze laatstecontact onderhouden.Persbericht no. HO van het Ministerie van Wederopbouw en Volks-huisvesting.De woningbouw in de WieringermeerDe stand van de woningbouw in de Wieringermeer per1 November 1947 vermeldt, dat van de 1092 woningen,waarvan er direct na de droogmaking 94 licht en 998 zwaarbeschadigd of geheel verwoest waren, op dat tijdstip 200woningen hersteld, 25 herbouwd en 286 in uitvoering zijn.Daarnaast zijn plm. 400 noodwoningen gereed gekomen voorde huisvesting van pachters, terwijl 30 nieuwe varkensstallenzijn gebouwd, welke voorlopig zijn ingericht als noodwoning.18 beschadigde varkensstallen zijn hersteld en voor bewoningingericht. Voorts werden nog 99 woningen glas- en water-dicht gemaakt, zodat van de bovengenoemde 1118 woonge-legenheden er reeds 832 voor bewoning zijn gereed gekomen.Persbericht no. 155 van het Ministerie van Wederopbouw en Volks-huisvesting.De woningbouw en haar financieringMet betrekking tot de woningbouw en de bedragen, welke hetRijk daartoe bijdraagt, zijn de volgende cijfers bekend ge-worden.Het totaal aantal toegewezen traditionele woningen bedraagt29.424 stuks. Per 31 October 1947 was voor 29.525 woning-wetwoningen machtiging tot gunning verstrekt.Tot 1 November 1947 zijn in totaal voor 3073 woningen, welkegebouwd worden volgens de Financieringsregeling 1947,jaarlijkse bedragen toegezegd tot een totaal bedrag vanf 1.082.115,97 of gemiddeld f 352,14 per woning, terwijl intotaal aan bouwvoorschotten werd toegezegd een bedrag vanf 124.062,^ betreffende 63 woningen. Voor de bouw vanwoningwetwoningen is vanaf 1 October 1946 tot 1 November1947 in totaal toegezegd een bedrag van f 351.788.233,22 be-treffende 29.931 arbeiderswoningen, 458 middenstandswonin-gen en 371 bungalows.Het totaal aantal gegunde bungalows was tot eind October1947 gestegen tot 962 stuks, terwijl op dat tijdstip in het geheel145 Oostenrijkse woningen in ons land waren gearriveerd.MontagebouwDe stand van de montagebouw per 30 November 1947 luidtals volgt:1450 woningen zijn in voorbereiding en 890 in vergevorderdstadium van voorbereiding. Over 3829 woningen is prijsover-eenstemming bereikt, waarvan in aanbouw zijn 1588 woningen;terwijl op betzelfde tijdstip 130 montage-woningen gereed zijngekomen. Inclusief dit laatste aantal heeft men zich dus deaanbouw van 6169 montage-woningen voorgenomen.Persbericht no. 157 van het Ministerie van Wederopbouvv en Volks- ynhuisvesting. lyBijeenkomstenAfdeling Gelderland ^Op Zaterdag 1 November j.l. werd te Arnhem de jaarver-gadcring van de afdeling Gelderland gehouden.Het hoofdbestuurslid, de Heer J. Bommer, hield een inleidingover ,,Hedendaagse vragen der Volkshuisvesting".jOp de vergadering werd medegedeeld, dat het Bestuur eenplan had uitgewerkt om tot oprichting te komen van eenbureau voor Sociale Woningbouw in Gelderland.In de 'vacature van de Heer G. Messlink, werd de HeerG. Hafkamp te Arnhem gekozen.J. HolthuisInhoudWoningbouw te Zandvoort, door W. M. B. Bosman . . 74Voor herstel van het verwaarloosde onderhoud, doorD. Linschoten 76Een concurrerende prijs i. 77Inschrijvingsprijs voor de rechter 78Berichten , , . 78Bijeenkomsten . . ^ . ...;.. 80Dit orgaan wordt gezonden aan alle lezers van het Tijdschriftvoor Volkshuisvesting en Stedebouw.Leden van de Nationale Woningraad en van het Ned. In-stituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw kunnen extraabonnementen nemen tegen de prijs van f. 1.-- per jaar.Voor hen, die niet zijn aangesloten bij Woningraad of Instituutvoor Volkshuisvesting, bedraagt de abonnementsprijs f. 5.--per jaar.80Vol ^&MSteOrgaan van het Nederlands Instituut voor Volkshuis-vesting en Stedebouw en van de Nationale Woningraad,waarin opgenomen de mededelingen van de Rijicsdienstvoor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan deWederopbouwDecember 1947 28eJaargang no. 12ZONWAND BEHANGSELbezorgde ons uitstekende relerenties van talrijke woningbouwverenigingen en gemeentelijke instellingen door de voortreffelijke kwaliieiiUit onze uitgebreide collecties leveren wij aan i L IJ J ?^ , ,,.., woningbouwverenigingen tegen speciale lage prijzen. doOf c/c modeme beSChaatde deSSinSVraagi ons altija aan ^H. ROTHMEYER BEHANGSELPAPIERHANDEL N.V., ROTTERDAM. MEENT 100. TEL. 21926IlllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllillllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllUIIVLOEREN en DAKEN vanNEDERLANDSEHOLLEBOUWSTEENNenoho-IdeaalMODELNad. Octrool A.D. no. 1 30446De steen methet minste> IJZER VERBRUiKSPECIE VERBRUIK^ EIGEN GEWICHTVerkoopkantoor van Nederlandse holle bouwsteenN.V.NEHOBOWassenaarseweg 15, Den Haag, Teleloon 777345lllllllllllAbraham van Stolk & Zonen n.v.ROTTERDAMPOST BUS 1100TELEF. No. 35400HOUTHANDELBinnenkort leverbaarPLASTICVLOERBEDEKKINGOnverslijtbaar, geen onderhoud.Stuif' en stofvrij. Fraaie kleurenen zonder vergunning.Vraagt thans reeds inlichtingen aan :TIDA KIRA^^.Lecuwardcn, Tel. 6500Voor den wederopbouwvoerden wij reeds ve/e grooie op-drachien uii. Met de daardoor ver-worven ervaring siaan wij gaarne iotUw diensi voor hei verzorgen vanal Uw schilderwerklScbildersbedrijfW. BLOK * ROTTERDAMMijnsheerenlaan 172 BTelefoon 70802Tijdschrift voorVolkshuisvesting enDecember 194728e Jaarjanj - No. 12MaandbladStedebouwOrgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en de NationaleWoningraad, Algemene Bond van Woningbouwverenigingen, waarin opgenomen de mede-delingen van de Rijksdienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan de WederopbouwRedactie: Mr. H. W. Bloemers, J. Bommer, Ir. H. M. Buskens, Jhr. M. J. I. de Jonge van Ellemeet, B. Merkelbach,Ir. L. S. P. Scheffer, Ir. P. Bakker Schut, Mr. J. Vink, Drs. H. van der WeijdeAdres voor Redactie en Aboonementen: Lange Voorhout 19, 's Gravenhage, Telefoon 115720Advertenties; Keizersgracht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128OfHciele mededelingenNederlandsch Instituut2. Drs. S. Korteweg, Directeur van het Directoraat Industriele Ontwik-keling van het Ministerie van Economische Zaken te benoemen totlid van de Vaste Commissie voornoemd.Commissie inzake de volkshuisvesting ten plattelandeVoor en tijdens de oorlog is een commissie voor dit onderwerponder voorzitterschap van wijlen de Heer G. Boelens aan hetwerk geweest, die enige rapporten heeft uitgebracht, welke tendele in het Tijdschrift, ten dele als afzonderlijke publicatie,zijn afgedrukt.Deze Commisie heeft gedurende de oorlog ernstige verliezengeleden-en heeft mede als gevolg daarvan haar werkzaamhedenmoeten staken.Het bestuur is thans overgegaan tot de instelling van een nieu-we com'missie voor de volkshuisvesting ten plattelande, waarinzitting hebben genomen de Heren Mr. J. Linthorst Homan,oud-Commissaris der Koningin in Groningen, Voorzitter,K. J. van Gemert, Directeur van Gemeentewerken te Hille-gom, R. Hornstra, Directeur van de Stichting Gelderland voorMaatschappelijk Werk, G. F. E. Kiers, Inspecteur van deVolkshuisvesting in Zuid Holland, Mr. G. J. Kolff, burge-meester van Deil, Ir. F. B. J. M. Moubis, oud-inspecteur vande Volkshuisvesting in Limburg, Mr. M. van Thiel, burge-meester van Halsteren, Mr. Dr. H. J. Wytema, burgemeestervan Beilen, leden. De Heer Kolff neemt het secretariaat waar.Bezoek aan de tentoonstelling ,,Arnhem herrijst"Voor de leden van het Instituut is een bezoek aan deze ten-toonstelling georganiseerd op 6 Januari, met voorafgaande aande rondgang over de tentoonstelling onder deskundige voor-lichting twee inleidingen, een van de Heer Ir. F. E. Wilmerover Arnhem's omgeving en een van de Heer Ir. J. Leupenover het Stadsplan van Arnhem.Rijksdienst voor het Nationale PlanAftreden en benoeming lid van de Vaste CommissieDe Minister van Wederopbouw en Volkshuisvesting,Overwegende, dat het gewenst is, de heer Mr. E. D. M. Koning wegenszijn aftreden als Directeur van het Directoraat Handels- en IndustrieelBeleid van het Ministerie van Economische Zaken als lid van de VasteCommissie van de Rijksdienst voor het Nationale Plan te vervangen;besluit:1. Mr. E. D. M. Koning eerval ontslag te verlenen als lid van de VasteCommissie van de Rijksdienst voor het Nationiale Plan;'s Gravenhage, 10 November 1947TolberterpettenDe Minister van Wederopbouwen Volkshuisvesting,(w.g.) L. NeherDe President van de Rijksdienst voor het Nationale PlanGezien een mededeling van de Burgemeester van Marum, dat K. Drent,landbouwer te Boerakker (D. no. 4) voornemens is over te gaan tot ontgin-ning van de percelen, kadastraal bekend gemeente Marum, Sectie A, no's 20tot en met 24 en no. 1264 (gedeeltelijk), gelegen ten Westen van de Boer-akkerweg en niabij de boerderij van belanghebbende;Overwegende, dat genoemde percelen deel uitmaken van de ,,Tolberter-petten", welk natuurgebied onder aanduiding W.N. 95 is opgenomen inde bi] de beschikking van zijn ambtsvoorganger d.d. 20/21 Juli 1942, No.5627 M/M.N.P. behorende lijst van natuurreservaten, welke in de eersteplaats voor bescherming in aanmerking komen;Overwegende, dat blijkens de beschikking van zijn ambtsvoorganger d.d.27 Augustus 1942 B.Z. no. 4 V een Nationaal Plan in voorbereiding isen dat bij deze voorbereiding aan de ,,Tolberterpetten" de bestemming istoegedacht van natuurgebied, zulks wegens de van nationaal belang teachten natuurwetenschappelijke waarde van dit gebied;Overwegende, dat het ongerept behoud van de onderhavige percelen methet oog opde voormelde waarde van grote betekenis moet worden geacht;Overwegende, dat de uitvoering van de voorgenomen ontginning afbreukzal doen aan deze waarde;Overwegende derhalve, dat de bedoelde ontginning geacht moet worden instrijd te zijn met het in voorbereiding zijnde ontwerp voor een NationaalPlan;Gelet op artikel 5, derde Jid, van het Besluit van 15 Mei 1941 (No.91/1941) betreffende de instelling van een Rijksdienst voor het NationalePlan;Gezien het daartoe strekkende voorstel van de Vaste Commissie van deRijksdienst voornoemdbesluit:bezwaarf te maken tegen het voorgenomen werk der ontginning van depercelen kadastraal bekend gemeente Marum, Sectie A, no's 20 tot en met24 en no. 1264 (gedeeltelijk);Afschrift dezer beschikking zal worden gezonden aanDe President,'s-Gravenhage, 25 November 1947 w.g. J. Linthorst HomanRectificatieBij de tabel in het vorige numimer, die de uitkomsten bevatvan de enquete naar de oppervlakte terrein voor openluchtre-creatie is verzuimd te vermelde:^ dat de vetgedrukte cijfers deoppervlakten aangeven, die liggen boven een zeer voorlopigopgestelde norm. Doordat enkele getallen bij het aanbrengenvan deze onderscheiding over het hoofd zijn gezien, h^eft delezer niet aanstonds kunnen vaststellen dat het de bedoelingwas de hoogste cijfers in elke rubriek te markeren. 165ArtikelenNieuwjaarswensendoor Drs. H. van der WeijdeDecember met Oudejaarsavondvierinp en balanstermijn is detraditionele tijd van terugblik en vooruitzien. De herleefdebehandeling van de Rijksbegroting in de Tweede Kameris oorzaak, dat nu ook op het politiek toneel in ,deze maandWiOrdt stilgestaan bij wat in het verstreken jaar bereikt isen bij wat de Regering zich voorstelt in het volgende te doen.Dat geldt wel in bizondere mate voor de volkshuisvesting,waarover de Kamer een lijst van grieven en wensen heeftovergelegd, langer dan ooit te voren. Over de feitehjke resul-taten, die hier verkregen zijn, geeft trouwens een kort voorhet eindc van dit jaar verschenen publicatie van het Departe-ment inhchtingen. Wij weten nu dat op 1 October een kleine5000 woningen voltooid waren (op 19 November 7775 wo-ningen) en daarenboven rond 34.000 in uitvoering. De cijferszijn bescheiden in verhouding tot het tekort, dat ik in weer-wil van het betoog van de Heer van Beusekom dat er welwat af kan, i) voorlopig met het Centraal Bureau voor deStatistiek op tenminste 340.000 woningen zou willen stellen.Ze zijn bescheiden in verhouding tot onze vooroorlogsewoningproductie van rond 40.000 woningen, waaraan eenglobale toeneming van de behoefte trouwens beantwoordt.Zij zijn ook bescheiden in verhouding tot de Engelse cijfers,die elders in dit nummer zijn vermeld. Maar de woningbouwis op gang en dat stemt tot grote voldoening. Men begintoveral te zien dat er werkelijk gebouwd wordt. En wat nu inuitvoering komt, maakt een grote kans om eerlang gereedte komen. Wat verder af ligt, kunnen wij niet overzien. Aldusis ook de officiele lezing van de toestand in Engeland. Dehouding van Amerika zal voor beide landcn de doorslaggeven. Wij kunnen in het belang van onze gehavende volks-huisvesting alleen maar wensen dat de aankoop van bouw-materialen in het buitenland en het reserveren van een be-hoorlijk deel van onze binnenlandse productieve kracht voordit doel mogelijk zal blijven. Als het vooruitzicht op verbetering,dat nu overal bij de slecht gehuisvesten krachtig gaat leven,weer zou worden weggenomen, zou de woonellende metdubbele zwaarte drukken.Ik zie dus in het op gang komen van de woningbouw in ditjaar een belangrijk positief resultaat. Een resultaat is ook deverschijning van de z.g. voorlopige wenken voor de woning-bouw, waaruit het voornemen spreekt om aan een behoorlijkpeil voor de nieuwe woningen vast te houden. Ik weet weldat dit peil nog niet ieder kan bevredigen, vooral niet, omdatde -wenken een grote speelruimte laten tussen minimum enmaximum en ook dat de hoge kostprijzen bij de bekende aan-bestedingscampagne tot beknibbeling hebben geleid, maar alsprogramma bezien geven zij toch eer reden tot voldoeningdan tot critiek. Wij kunnen slechts wensen dat de woningenin het komende jaar in dezelfde geest zullen worden ontwor-pen en beoordeeld. Maar er zal dan ook een duidelijk beleidmoeten ontstaan op het punt van de bouw van woningen voorkleine, gemiddelde of grote gezinnen. De verwondering ach-teraf over de overdreven grootte van de gebouwde woningenin de circulaire over dit onderwerp, maakte een vreemde in-druk en de wenken, die hieraan voor de praktijk werdenontleend, waren weinig duidelijk. Wil men bouw voor normalegezinnen of een schakering volgens de verdeling van de ge-zinnen? Een meer overwogen beleid, misschien ook mettijdelijke splitsing in tweeen van nieuwgebouwde grote wo-ningen, schijnt zeer urgent. Hier ligt de mogelijkheid om metbehoud van de woningstandaard hetzij door concentratie opkleinere woningen met minder slaapkamers, hetzij door inten-sievere bewoning, hetzij door beide, tot een cqmpromis met denood van het ogenblik te komen.166 1) Vgl. Economisch-Statistische Berichten van 22 October 1.1. en Bouwvan 11 October 1.1.Nog een positief resultaat zie ik in de indiening in dit jaarvan een eeyste ontwerp van >?et tot wijzigingvan de Woning-wet en in de instelling Van een breed samengestelde Staats-commissie, die tot taak heeft een grondiger herziening van diewet voor te bereiden. De wetgeving, stiefkind bij uitnemend-heid van idit departement, gaat nu toch kennelijk een betereverzorging tegemoe^^Dat zij de verwaarlozing in het volgend jaar geheel te bovenzal komen, is niet te verwachten. Daarvoor is de achterstandte groot. Wij kunnen tevreden zijn, als er een goede nood-regeling komt door uitbreiding van het nu aanhangige voor-stel en als de wederopbouwwet het beruchte besluit F 67 komtaflossen.Kunnen wij dus in sommige belangrijke opzichten slechtswensen dat het departement in het volgende jaar verderestappen zal doen op de ingeslagen weg, in andere opzichtenmoeten wij hopen op een terugkeer van de tot dusver ge-volgde paden of op beweging, waar nu nog stilstand heerst.Ik zal hier geen lange opsomming geven, zoals het VoorlopigVerslag van de Kamer dat doet. Wat aan het beleid ontbreekt,laat zich in een woord samenvatten als voldoende zekerheidop tal van voor de woningpolitiek beslissende punten. Hetregeren bij persbericht kan die zekerheid niet geven. Hetpersbericht wordt te gemakkelijk opg6steld en uitgezonden.Het staat gereed om voor elk incident een wending in hetbeleid te brengen. Het cist te weinig zelfcritiek en vooronder-stelt te weinig critiek van andere ambtelijke organen. Het kentniet de scherp geformuleerde tekst van wet en algemene maat-regel van bestuur en vermengt tekst en toelichting. Onderhet regeren bij persbericht dient voorgoed een streep te wor-den gezet.Laat ik drie onderwerpen noemen, die sterk lijden onder dehuidige onzekerheid: de organisatie en de taakverdeling tussende overheidsorganen, de verhouding van particuliere enWoningwetbouw en de huurpolitiek.Organisatie en taakverdeling schijnen nog voortdurcnd inbeweging te zijn, beheerst als zij worden niet door een dui-delijke wettelijke regeling, maar door labiele interne beslis-singen. Wij hebben eerst de verrassing gehad van de nieuweorganisatie, waarvan Directeur-Generaal en Hoofdingenieur-Directeur de hoofdmomenten zijn en hebben daarna horenuitlekken dat ook de wederopbouw tot het dopfein van dehoofdingenieurs-directeur behoort, zonder dat bekend is waar-op deze organisatie berust. Staat de Hoofdingenieur-Direoteurnu voorzover hij wederopbouwzaken behandelt '-- waar isoverigens de grens ten opzichte van de volkshuisvesting? --onder leiding van het papieren College van Algemene Com-missarissen?Ook op het departement zelf schijnt alles in organisatorischopzicht voortdurend in beweging te zijn. Het is moeilijk ineen doolhof de weg te zoeken, in een bewegelijke doolhof isdit onmogelijk. Was eerst het streven er klaarblijkelijk opgericht het departement in engere zin, dus buiten de vak-directies, zo klein mogelijk te maken, nu schijnt het roer weeromgelegd te zijn, wat bijv. uit de vorming van een zelfstardigejuridische afdeling blijkt, die rechtstreeks onder de Ministerstaat. Hoe de verhouding van deze afdeling zal worden tot deCentrale Directie voor de Volkshuisvesting als het aankomtop het verder ontwerpen van wetten en bestuursmaatregePen,zal moeten worden afgewacht.Ook het aandeel van Rijk, provincie en gemeente is voorlopignog niet duidelijk afgebakend. De centralisatie van de eerstetijd, toen stelhg aanvaardbaar en zelfs practisch, wordt ook tendepartemente niet als wenselijk gezien. Men wil graag los-laten wat mogelijk is, zoals ook uit sommige bepalingen vanhet aanhangige wetsontwerp blijkt. Daarmee is het geschilover de beruchte centralisatie overigens nog niet uit dewereld. Er is ook begripsverwarring in het spel, getuige dediscussie rondom de brochure van Mr. van der Drift. Er istwijfel of de gemeenten in behoorlijken getale in staat zijnhaar aandeel op zich te nemen en er is -- nieuwste twistpunt-- verschil van inzicht over de vraag of de provincie al danniet een taak toekomt bij de zorg voor de volkshuisvesting.Ik kan niet aannemen dat het nieuwe jaar op deze punten eenvdlledige beslissing zal brengen, maar het oude jaar heeft devragen gesteld en ons opnieuw de gevaarlijke klip leren ken-nen van de onhandelbare centrale administratie, waarlangs dedecentralisten het vrije vaarwater zoeken; laat ons hopen datin het nieuwe jaar de I'oodsen, die van deze gedachte zijn, meerzeggenschap krijgen over het roer.De verhouding van particuhere en Woningwetbouw.Het ontbreken van een duideHjk beleid ten aanzien van detaakverdeling brengt in beide kampen onrust te weeg. Wijhebben. eerst de tijd gehad dat praktisch alleen Woningwet-bouw mogelijk was, omdat de financiele regeling voor steunaan de particuhere bouw nog in de maak was. Toen die een-maal klaar was -- nog een vrucht van het aflopende jaar --,is het overwegend Woningwetbouw gebleven, aangezien deregehng de particuhere bouwers niet voldoende aantrok.Daarna is de circulaire gekomen, die de Woningwetbouwtijdehjk stopzet, terwijl de particuhere ongehinderd kan door-gaan. Men heeft deze circulaire willen uitleggen als de voor-bode van een nieuw door het Departement van Financiengedicteerd beleid, dat de Woningwetbouw ook voor het ver-volg zou afbreken, omdat de financiele omstandigheden vande schatkist niet zouden verdragen dat bij voortduring vooreen toenemend aantal woningen Rijksvoorschot wordt toege-kend. Voor deze gedachte zie ik voorlopig geen enkele grond.De circulaire was niet al te handig gesteld, doordat zij eenhalve argumentatie bevat en op de voor de hand liggendetegenwerping dat de particuhere bouw, die uitdrukkelijk vande onderbreking wordt uitgezonderd, toch ook arbeiders enmaterialen aan de beperkte voorraad onttrekt, het antwoordschuldig blijft. Zou de verklaring niet hierin moeten wordengezocht, dat men de juist hier en daar op gang komendeparticuhere bouw, die kwantitatief toch nog weinig betekent,niet heeft willen verstoren. door dit kasplantje aan een groei-verbod bloot te stellen? Trouwens kan er redelijkerwijs vreesbestaan dat Financien de Woningwetbouw zou willen terug-dringen op grond van het onvermogen van de schatkist omdoor te gaan met het verlenen van Rijksvoorschotten? Geld-nood kan tot kromme sprongen leiden, maar dat men tweesystemen van woningbeheer zou vereenzelvigen met de toe-vallige omstandigheid van de kapitaalvoorziening, waarop zijop het ogenblik steunen, bij de verenigingsbouw het Rijks-voorschot, bij de particuhere bouw de gewone hypotheek,lijkt mij uitgesloten. Dat het gewaande verschil in dit opzichtniet meer is dan toevallig, is duidelijk. Wij hebben immersook de particulier met kapitaalvoorziening van Rijkswege ge-kend en kennen die nog in de Financieringsregeling, al is hierhet voorschot aanvullend en stri&t beperkt en hebben omgekeerdde woningbouwvereniging gekend, dank zij een gemeentelijkegarantie gebruik makend van particulier kapitaal. Het zouverderfelijk zijn als de veel gezochte terreinverdeling tussenbeide stelsels ten slotte beheerst zou worden door een tegen-stelling, die met de specifieke voor- en nadelen van beideniets uitstaande heeft. Evenmin als de huidige verdeling, dievoortkomt uit de onmogelijkheid voor de meeste particuherebouwers om van de Financieringsregeling gebruik te maken,juist is, evenmin zou het juist zijn de Woningwetbouw in eenhoek te drukken uit kortzichtige financiele overwegingen.Ondertussen wordt het wel dringend tijd dat de Woningwet-bouw zijn eigen, bij de tegenwoordige omstandigheden aan-gepaste bijdrageregeling krijgt. Wij hebben nu de vreemde. figuur dat voor de Woningwetwoningen een dergelijke rege-ling ontbrcekt, maar dat wat het departement in de praotijkuitkeert, toch blijkbaar voldoende is om de aanbouw mogelijkte maken, terwijl de particuhere bouw een uitgewerkte rege-ling bezit, waarvan de toepassing over het geheel genomenachterwege blijft, omdat de regeling de gemiddelde bouweronvoldoende tegemoetkomt. De voorziening in beide gebrekenis een programmapunt voor het volgend jaar.Men zal tot een duidelijk standpunt moeten komen ten aanzien Amkeieivan de plaats, die men bij de tegenwoordige woningbouw,van arbeiders- en kleine middenstandswoningen, aan de ver-enigingen en aan de particuhere bouw wil toekennen, niet opgrond van toevallige financiele regelingen, maar met de ge-dachte aan elk de gelegenheid te bieden tot de beste bijdrage,die hij ter overwinning van de woningnood kan leveren. Isdit beslist, dan zal de financiele regeling de verwezenlijkinghiervan ook moeten waarborgen. Dat betekent dus een nieu-we regeling, door wijziging van het Woningbesluit, van debijdragen voor Woningwetwoningen en een hernieuwdeoverweging van de Financieringsregeling.Ik noemde als derde onderwerp, waarover wij zekerheid zou