1Hm uisvesTinOrgaan van het Nederlands Instituut voor Volkshuis-vesting en Stedebouw en van de Nationale Woningraad,waarin opgenomen de mededelingen van de Rijksdienstvoor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan deWederopbouwJuli-Aug. 1947 28eJaargang no.dat kost geld!Proefnemingen in Amerika hebben b?wezen dat een te lage temperatuur ineen werkplaats of fabriek de arbeidjca-paciteit op ongekende wijze vermindertHet is voor elken fabrieksdiiecteui duivan het allergrootste belang, sdjn geheel*bedrijf (nauwkeuiig) tot de juiste tsrn-peratuui te verwarmen. Als ge Uw be-drijf op de doeltreffendste wijze ver-wannd en geventileeid wenscht te zian,- vraag onzen deskundige dan eens omeen advies.VOLKER280E.NDHovEN CENTRALE VERWARMING N.V.Specialiteit in het aanleggen van fabrieUsapparaten voor verwarmingbevochtiging - ontneveling - droging en leoeling.^?r._i" -i*^:"- -^HOLLAND TRIPLEX IIVIPORTROTTERDAM ? Schiedamschesingel 50 - Tel. 2S303293Abraham van Stolk&Zoonen n.v.ROTTERDAMPOSTBUS 1100TELEFOON 35400444HOUTHANDELphilips' bouwbedrijfwederopbouw-adresveisenIan kostelijklaan 30tel. 4484spruitenboschstraat 1 7tel. 16902Haarlem3S5yoor den wederopbouwvoerden wij reeds vele grooie op-drachten uH. Met de daardoor ver-worven ervaring siaan wij gaarne MUw diensi voor hei verzorgen vanal Uw schilderwerklSchildersbedrijfW. BLOK * ROTTERDAMMijnsheerenlaan 172 BTeiefoon 70802Tijdschrift voorVolkshuisvesting enJuli-Aug. 194728e Jaargang - No. 7/8MaandbladStedebouwOrj^aan van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en de NationaleWoningraad, Algemene Bond van Woningbouwverenigingen, waarin opgenomen de mede-delingen van de Rijksdienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan de WederopbouwRcdactie: Mr. H. W. Bloemers, J. Bommer, Ir. H. M. Buskens, ]hr. M. J. I. de Jonge van EUemeet, B. Merkelbach,Ir. L. S. P. Scheffer, Ir. P. Bakker Schut, Mr. J. Vink, Drs. H. van der WeijdeAdres voor Rcdactie en Aboiuiementen: Lange Voorhout 19, s Gravenhage, Telefoon 115720Advertctities: Keizersgracht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128In Memoriam Ir. Herman van der KaaDe geschiedenis van de volkshuisvesting in Nederland tussende beide wereldoorlogen is onlosmakelijk verweven met depersoon en de arbeid van Ir. Herman van der Kaa, onze eerste-- en feitelijke enige -- Hoofdinspecteur van de Volksge-zondheid voor de Volkshuisvesting.Het was ongeveer een jaar na de eerste wereldoorlog, dat inons land een nieuwe wettelijke organisatie van het Staatstoe-zicht op de Volksgezondheid, waaronder ook begrepen deuitvoering van de Woningwet, tot stand kwam. Tot dezeorganisatie behoorde ook de benoeming van een vakkundigHoofdinspecteur voor de Volkshuisvesting voor het geheleland en daarvoor viel de keus op van der Kaa.Tot dat ogenblik wilde het met de woningvoorziening nietvlotten. Ondanks de honderden millioenen, die aan de Wo-ningwetbouw en de particuliere middenstandsbouw ten kostewerden gelegd, bleef de aanbouw sterk achter bij de behoef-ten. Men zdcht een andere weg en meende, dat die door vander Kaa was gewezen.Deze had de aandacht op zich gevestigd, doordat hij in Am-sterdam de gewone particuliere bouwers voor de woningbouwhad weten te interesseren door het verlenen van gelimiteerdebijdragen a fonds perdu, welk systeem voor de overheid ge-ringere lasten medebracht. Dit systeem heeft van der Kaana zijn benoeming voor het gehele land tot uitvoering ge-bracht. De zogenaamde ,,premieregeling" van December 1920bracht inderdaad de particuliere bouw tot herleving.Men mag over dit stelsel thans denken zoals men wil -- enhet had ook ernstige fouten, waarvoor een eerlijk man als vander Kaa niet blind was -- maar men kan niet ontkennen, dateerst na zijn optreden een woningproductie tot ontwikkelingkwam, die zoden aan de dijk zette, en die ertoe medewerkte,dat in enkele jaren tijd het woningtekort als ingehaald konworden beschouwd.Van der Kaa heeft dit niet gedaan, omdat hij aan de particu-liere bouw de voorkeur gaf --' integendeel hij had in zijnAmsterdamse bouwtoezichtperiode de bezwaren van de par-ticuliere bouw duidelijk genoeg gezien en was evenzeer over-tuigd van de grote sociale en culturele betekenis van de Wo-ningwetbouw -- maar hij was innig overtuigd dat zonder demedewerking van het vrije bedrijf nooit een voldoend ruimewoningproductie zou kunnen worden verkregen.Zijn systeem was er tevens op gericht, de bouwkosten te doendalen. Daartoe werden de premies per woning in iedere op-volgende periode verlaagd.Dit alles heeft strijd gekost. Van der Kaa heeft strijd gevoerdtegen de te hoge bouwkosten, tegen beperkingen van het vrijeverkeer, die het bouwen dreigden duurder te maken, tegen tehoge lonen, te hoge prijzen van bouwmaterialen en te zwareoverheidslasten, tegen in zijn oog te hoog opgevoerde eisenten aanzien van woningtype en woningpeil.Velen hebben dit vaak niet begrepen. Men heeft hem beschul-digd van neerdrukken van het woningpeil en van gemis aansociaal gevoel. Dezulken hebben vergeten, dat van der Kaaslechts een doel voor ogen had: een zo ruim mogelijkc wo-ningvoorziening zonder hulp van de Overheid, en dat hij zichmeedogenloos verzette tegen alles, wat daaraan in de wegstond.Zijn ideaal was niet zoveel mogelijk hulp van overheidswegemaar zoveel mogelijk hinderpalen wegruimen, die een vlottewoningvoorziening belemmerden. Niet de Overheid moestbouwen, maar het vrije bedrijf moest aan de gang wordengezet. En zijn grootste genoegdoening gedurende zijn eersteambtsjaren was, wanneer hij op zijn vele reizen uit de treinde rode daken van nieuwe woningen zag, die zonder zijntoedoen waren tot stand gekomen, maar waarvoor hij doorzijn strijd de weg tot de bouw had geeffend.Van der Kaa heeft nooit een grote dienst willen hebben. Hetbureau in de ten Hovestraat is altijd uiterst zwak bezel ge-weest. Met een paar mensen zijn in de loop der jaren de tien-duizenden aanvragen verwerkt en is het vele wetenschappe-lijk werk verricht. Ik denk hier aan de Leidraad voor Bouw-verordeningen en de Model Verordening, die hij tezamen metMr. Lietaert Peerbolte in het licht gaf, en die tot een grotemate van eenheid in de Nederlandse bouwverordeningen heb-ben geleid, aan de Wenken en Normen voor het Onderhouds-beheer van Woningwetwoningen, aan de studien over dewenselijkheid en de mogelijkheid van het eengezinshuis, waar-van hij door overtuiging een enthousiast voorstander is ge-worden, aan de studien over de woningbehoefte, aan de velegrafieken en andere publicaties op statistisch gebied, en aanzijn vele werkzaamheden op internationaal gebied.Op de Congressen van de International Federation for Hou-sing and Townplanning was hij een figuur van betekenis, inzijn latere jaren ook in de conferenties vdn deskundigen, diede Hygienische Sectie van het Secretariaat van de Volken-bond te Geneve organiseerde.Deze werkzaamheden culmineerden in een studiereis naarAmerika iri 1937 met een zestal deskundigen, waarbij hij ge-legenheid kreeg ter plaatse van de resultaten van de New Dealkennis te nemen. En een ander hoogtepunt was het bezoekvan de Franse Minister Justin Godart, die zo onder de indrukkwam van hetgeen hij van de Nederlandse volkshuisvestinghad gezien, dat hij van der Kaa verzocht een rapport te makenover de wijze, waarop in Frankrijk het woningvraagstuk zoukunnen worden opgelost.Dit alles heeft hij gedaan niet als hoofd van een grote staf,maar zelf en met een heel klein personeel. En wanneer Neder-land ook thans nog op het gebied van de volkshuisvestingeen goede naam heeft en ook nu buitenlanders van heinde en 93OffMek""^"" ? ^^'^ komen om onze woningcomplexen te zien, dan is dit zekermededeiingen ook te danken aan het werk van van der Kaa, die de wegvoor een vlotte woningvoorziening heeft geeffend.ledere tijd eist andere mensen en andere methoden. De om-standigheden na de tweede wereldoorlog zijn wel zodanig, datmet het opruimen van hindernissen niet kan worden volstaan.Onze tijd eist een meer fntensieve overheidsbemoeiing, diezeker niet in de lijn van van der Kaa zou zijn geweest.In zijn tijd echter en ten opzichte van de taak, waarvoor hijwas gesteld, was hij een man van grote verdiensten, die doorzijn grote parate kennis, zijn onfeilbaar geheugen en zijn ge-makkelijkheid van spreken in de discussie meestal de meerdeebleek. Dit alles ging gepaard met een strikte rechtvaardigheiden een warm medegevoel voor hen, die gevaar liepen, deslachtoffers van een naar zijn mening pnjuiste woningpohtiekte worden. Begrepen is dit niet altijd, maar wie van der Kaabeter kende, was overtuigd, dat deze man, die zo weinig voorzichzelf vroeg en feitehjk heel weinig levensvreugde heeft ge-kend, een man was met een warm hart voor hen, die in zijnoog misdeeld waren.Men zal het mij niet kwahjk nemen, wanneer ik van der Kaain de eerste plaats zie als Hoofdinspecteur voor de Volks-huisvesting. Zijn werkzaamheden als voorzitter van de VasteCommissie van de Rijksdienst voor het Nationale Plan enlaatstelijk als fungerend President van deze Dienst vallenbuiten mijn bemoeiing. In zijn functie van Hoofdinspecteurben ik meer dan vijf en twintig jaren zijn naaste medewerkergeweest en heb ik gelegenheid gehad hem te leren kennenals weinigen.En nu dit alles voorbij is, blijft zijrt beeld voor mij staan alsdat van een hoogstaanden man met een onkreukbare eerlijk-heid en rechtschapenheid, die het zijn medewerkers wel eensmoeilijk maakte om tot een systematische behandeling van eenzaak te komen, omdat zijn vitale geest naast het punt in kwes-tie als vanzelf tientallen andere vraagstukken opriep, maar diesteeds de persoonlijkheid eerbiedigde en van zijn medewerkersmensen maakte, die geleerd hebben, zelfstandig te denken ende verantwoordelijkheid voor hun daden te dragen.Dit laatste geldt vooral ook voor de inspecteurs van de volks-huisvesting, die naar wettelijk voorschrift van hem ,,leidingen wenken" ontvingen, maar die hij in de uitoefening van huntaak zoveel mogelijk vrij liet en die zich onder zijn leidinghebben ontwikkeld tot verantwoordelijke dragers van hetStaatsgezag in de provincien, en die er ieder voor zich toehebben medegewerkt om deze tak van overheidszorg in onsland een goede naam te bezorgen.Met van der Kaa is een markante figuur op het onverwachtstvan ons heengegaan. Zijn nagedachtenis zal bij alien, die methem in aanraking zijn gekomen, in eerbiedige herinneringblijven.H. G. van BeusekomOfficiele mededeiingenWat het huishoudelijk deel van de vergadering betreft, ver-dient vermelding dat het jaarverslag, de rekening enverantwoording, beide over 1945 en de begroting voor 1947goedgekeurd werden. Het is de bedoeling het jaarverslag over1946 in het najaar aan de ledenvergadering voor te leggen,waardoor de achterstand in de afdoening der jaarstukken,welke door de oorlog is ontstaan, zal zijn ingehaald. Op voor-stel van de kascommissie werd de penningmeester gedechar-geerd van zijn beheer over 1945.De beide aan de beurt van aftreden zijnde persoonlijke be-stuursleden, de Heren Mr. }. Kruseman en Dr. Ir. F. BakkerSchut, werden beide bij acclamatie herbenoemd, terwijl devoorgedragen candidaat ter vervulling van een sinds enigetijd bestaande vacature, de Heer Mr. E. H. }. Baron vanVoorst tot Voorst, eveneens bij acclamatie werd benoemd.De voorgestelde wijziging der statuten, strekkende tot hetverlengen van de looptijd van het Instituut als vereniging,werd in twee achtereenvolgende vergaderingen aangenomen,zulks met het oog op de daaromtrent in de statuten opgeno-men bepalingen.Voor de excursie bestond bizonder veel belangstelling. 170deelnemers hadden zich opgegeven.De voorbereidingen tot het herstel van de zwaar getroffenhavenstad, nog vol herinnering aan de noodlottige Meidagenvan 1940, haar belangrijke stedebouwkundige plannen, waar-van de omvang en betekenis aan de vernielingen beantwoordt,de ontwaakte belangstelling onder de burgerij, vooral voorde wijkgedachte, de feitelijke woningbotiw op een schaal,die ons, gewend als wij zijn geraakt aan de afwezigheid vanbouwwerken in het stadsbeeld, als zeer ongewoon treft, ditalles heeft velen gehoor doen geven aan onze oproep.De Heren Ir. C. van Traa en Ir. A. Bos hielden korte inlei-dingen, daarna werd onder geleide een bezoek gebracht aande tentoonstelling ,,Rotterdam straks", een boeiend voorbeeldvan de tentoonstelling als instrument van stedebouwkundigevoorlichting.Vervolgens had ten stadhuize de officiele ontvangstdoor het gemeentebestuur plaats, waarbij een door ditbestuur aangeboden koffiemaaltijd aansloot. De middag werdin beslag genomen door een rondrit in autobussen langs detijdens of na de oorlog in uitvoering gebrachte woningcom-plexen, waarbij op een punt ook woningen werden bezich-tigd. Bij Parkzicht werd het gezelschap ontbonden.De excursie muntte uit door een voortreffelijke organisatievan wege de Rotterdamse gemeentediensten, ook wat de in-deling van de tijd aangaat, dikwijls het moeilijke punt bijuitnemendheid bij tochten als deze.Aan het gemeentebestuur en aan de directeuren en ambtena-ren van de technische diensten is reeds dank gebracht voorde genoten gastvrijheid, voor de welwillende ontvangst en devele moeite, die zij zich hebben gegeven om de tocht te doenslagen. Wij willen die dank hier nog graag herhalen. Hetresultaat was evenredig aan de moeite, die zij zich hebbengetroost.Nederlandsch InstituutBestuurHet gemeentebestuur van den Haag heeft in de plaats vanwijlen de Heer M. Vrijenhoek als zijn vertegenwoordiger inhet bestuur van het Instituut aangewezen de wethouder, deHeer Ir. L. J. M. Feber.Jaarvergadering en excursieOp 10 Juli 1.1. had te Rotterdam de jaarvergadering plaats,met daaraan verbonden een excursie door de stad.Aangezien, zoals wij al berichtten, de voorgenomen praead-viezenvergadering over de uitvoering van het woningbouw-programma vertraging ondervonden heeft, is de jaarvergade-yA ring daarvan los gemaakt en aan de excursie verbonden.PraeadviezenvergaderingDeze vergadering, met als onderwerp de uitvoering van hetwoningbouwprogramma, is vastgesteld op Donderdag 18 Sep-tember, te Amsterdam. De praeadviezen van ? de Heren}. Bommer, Ir. J. J. van der Wal, Dr. Claudius Prinsen enB. Merkelbach, resp. over de verdeling van het woningbouw-programma, over de voorziening met materialen en arbeiders,over de financiering en, over ons woningpeil zijn ingekomenen zullen vooraf, in een bundel verenigd, aan de leden wor-den toegezonden. Deze bundel zal overigens door de uit-geefster N. Samson N.V. te Alphen aan de Rijn in de boek-handel verkrijgbaar worden gesteld tegen een prijs van f. 1,25per exemplaar.De convocatie voor de vergadering wordt nader aan de ledentoegestuurd.N.V. H. GADELLA430 OUDEGRACHT 312 - UTRECHTlevert weer Waterpasinstrumenten en Jalons5t Siuurt onsUw aanvragevrnsg^TEGEN ZWAARSTE BELASTiNG BESTANDONVERSLIJTBAAR EN GELUIDDEMPENDVONKVRIJ. MINDER BRANDGEVAARWARM AAN DE VOETEN.BRUYNZEEL VLOERENFABRIEK N.V.ZAANDAMu KUNT BOUWENHolle betonvloerenMuurelementenTegelsPalenfPlaten - enz. enz. Hwarden vioi geleverd doorCementwarenfabriek SCHUURINKTeief. 3009 ENSCHEDE- HavenM-g. 4810 Burg. Stroinkstraat 116VERVENLAKKENVOOR DEWEDEROPBODWB. H.WORTMANNDEVENTER - TELEFOON 4102Metsel' en StraatstenenLevering franco ter plaatse,,Wortmann I V4 eeuw| de Steenman"GEMEENTE TILBURGBij het Bedrijf der Publieke Werken te Tilburg kanworden geplaatst : 'EEN STEDEBOUWKUNDIGEVoorgesteld salaris f 4000.-- - 5000.--.Schriftelijke sollicitaties, waarin vermeld opleiding,praktische werkzaamheden en tegenwoordige werk-kring, op zegel te zenden aan de Directeur van Publie-ke Werken, Lange Schijfstraat 66, Tilburg, binnen 10dagen na het verschijnen van dit blad.Persoonlijk bezoek alleen na voorafgaande uitnodiging.Thans uit beperkte voorraad leverbaar door onze Rayonhandelaren? walerdichf I ^j^ ,00, 150, en 200 cm. breed I * rexklooa? luchtdiehl o= =,, , * ijrerslerlc? .loidiehl "P "?"=" ?=" 25 en 50 m lengte . pradisehAlleen-importeurs voor Nederland:P. PROOST & ZONENBOUWMATERIALENAmsterdam-C. Rusland 24-26 Telefoon 48094GRATIS!Ontwerpen en prijsopgaven voor glas inlood worden U zonder kosten of enige ver-binding verstrekt. (Deze ontwerpen blijvenechter ons eigendom).Indien U overweegt glas in lood te bestel-len, vraagt dan het juist verschenen albummet modellen en foto's van uitgevoerd werkeens ter inzage.N.V.DORDTSCHE GLASHANDELKuipershaven 28-29-30 DORDRECHT Telefoon 5520HAND?L INBOUWMATERIALENF. Filippo HaarlemHoofdkantoor: Soaarnd. weg 21H Telef. 14264Bijkantoor: Tuinlaantje 6-12 Telef. 13532Telefoon Huis 25820BEVERWIJK- Scheybeeklaan 16 - Tel. 3879TEGELSN.V.GLASHANDEL DORENS&CoKEIZERSGRACHT 12-16 - TELEFOON 42735-47404AMSTERDAM381ALLE SOORTEN VLAKGLASVOORDEN BOUW.&GLASNUVERHEIDVoor onniiddellijke indiensttieding bij de Afdeling Stede-bouw van de dienst van Economische Zaken wordt gevraagd1EENBOUWKUNDIG AMBTENAARVereisten: Een diploma M.T.S. alsmedestedebouwkundiue etvaiing.Salaris nader overeen te komen.Eigenhaniiig geschreven sollicitaties met uitvoerige opgavevan genoien opieiding, opgedane praktiik, leel'tiid enz. aande 2e Aldcling van de Algemene Uienst der N.V. Neder-landsche Spoorwegen te Utrecht?#?iBurgemeester en Wethouders van Houten, Schalkwijk en TuU en't Waal, roepen sollicitanten op voor de op 1 October a.s. tevervuUen betrekking vanGEMEENTE-OPZICHTERJiaarwedde voor ongehuwden f 2888.-- -- f 3890.--; voor gehuwdenf 3008.^-- -- f 4010.^, benevens eventuele kindertoelage. Vereistwordt: M.T.S. opieiding (afd. Burg. Bouwk.).Met het oog op de in voorbereiding zijnde reorganisatie van hetbouw- en woningtoezicht enz. voor de gemeenten in deze provincie,fcal, met het oog op de eventuele opname in de beoogde Centraledienst, de aanstelling voorlopig op arbeidscontract plaats vinden.Uitvoerige sollicitatiestukken in te zenden binnen 14 dagen na hetverschijnen van dit blad aan de Burgemeester der gemeente Houten.?ALPH A? MineraalVerff (poeder en {IxatleO en?ALPHA? Pasta Muurvervenvoor iederen ondergrond -- zoov^el voor binnen- als buiten-v/erk -- worden reeds meer dan 30 jaren gefabriceerd.Vraagt inlichtingen bij de fabrikante:VERFFABRIEK V/H Fa.Gebr. KLAVERWEIDENCHEMISCHE FABRIEK ?ALPHA?ALPHEN a/d RUN Telefoon 92337Stelt U reeds nu op de hoogtevan de materialen die wij voorde moderne woningbouwver-vaardigen:BIMSBETONVLOEREN EN-DAKENGEWAPEND BETONT-BALKVLOERENVLOEREN VAN HOLLEBAKSTEENEN?OSTALON? KUNSTSTEENTERRA-COTTA BOUW-PLATENVLAMOVENDAKPANNENOp aanvrage verstrekken wij gaarne inlichtingenALPHEN a. d. RUNTEL. 28338VLOERDELENMET EIKEN. OF BEUKENHOUTENPARKET OPPERVLAKKunstmatig gedroogd hout.Onder hoge drul< metkunsthars geperst.Watervast.Trek- en krimpvrij.Onzichtbaar te SBijl