December 19488e Jaargang - No. 12DeWoningbouwverenigingUitgave van de Nationale Woningraad, Algemene Bond van WoningbouwverenigingenVerschijnt maandelijksAdres voor Redactie en Abonnementen: Wouwermanstraat 27, Amsterdam Z., Telefoon 24298Adres voor Advertenties: Keizersgracht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128Duplex-woningenIn aansluiting op de artikelen van de heer Ir. H. M-eyerink in,,Bouw" van 9 October 1948 en van de heer C. Wulffraatin de ,,Woningbouwvereniging" van November 1948 overTijdelij'ke splitsing van woningen of Duplexwoningen mogehet volgende naar voren worden gebracht.Over de noodzakelijkheid en wenselijkheid van deze toepas-sing bestaan principieel geen grote verschillen bij de deskun-digen. Wei is er verschil in de mate van toepassing: er zijnenthousiasten. die dit systeem bijna onbeperkt willen toe-passen en anderen, die zeer voorzichtig te werk willen gaan.Dit zijn de twee uitersten, waartussen alle andere meningenliggen.Indien de duplex-woning een middel is om een teruggang ^wegens economische omstandigheden -- van woningtype enwoninggrootte te voorkomen, dan zal de oplossing mede alstegemoetkoming van het woningtekort moeten worden aan-vaard.Op grond van reeds opgedane praktijk wil ik enkele kantenvan de aangelegenheid naar voren brengen daar het tot nutoe gepresteerde de toets der kritiek zeker niet over de ge-hele linie kan doorstaan.Meerdere ingedicnde projecten zijn tot nu toe beneden eenredelijk peil geweest op een enkele uitzondering na en kondenvoor een klein dee! slechts tot een goed resultaat worden ge-bracht. De projecten waren niet altijd voldoende doordacht enhet probleem was in zijn voile omvang niet steeds onderkend.Naar schatting was van de plannen:75 % minder-voldoende doordacht;20'% onvolledig behandeld, en5 % aanvaardbaar zonder, althans belangrijke, wijziging.In de meeste gevallen was te veel gewerkt, naar een com-promis, zowel ten aanzien van de uiteindelijke (simplex-)woning als van de duplex-woning en wel op grond van devolgende punten:a. er waren concessies gedaan aan de indeling van en dewerkelijke behoefte aan de uiteindelijke woning;b. de oplossing was uitsluitend gezocht in een dragelijkeduplex-woning, geheel ten kosten of zonder zich reken-schap van de uiteindelijke woning te geven.Men had zich niet voldoende rekenschap gegeven van hetfeit, dat op de uiteindelijke woning het zwaartepunt moetworden gelegd ,daar deze tenminste 40 jaar als zodanig zalmoeten functionneren, terwijl de duplex-woning hopelijkslechts 10 jaar haar diensten moet bewijzen.Is de simplex-woning, hetzij een woning voor een groot gezin(boven 290 mS), hetzij een woning voor een normaal gezin(290--300 mS), dan zullen deze woningen later in een wo-ningbehoefte moeten voldoen. Zou dit niet het geval zijn enzou men dus boven de behoefte deze woningen bouwen, alleenterwille van de duplex-idee, dan is dit niet verantwoord.Verder moet de indeling verantwoord zijn en moet deze geengeweld worden aangedaan ten behoeve van de duplex-wo-ning; dan is het beter of niet te splitsen, dan wel een anderverantwoorde indeling te zoeken, waarbij wel een duplex-woning kan worden verkregen. De opheffing van de be-stemming voor dubbele bewoning moet overigens op een-voudige wijze en zonder noemenswaardige kosten kunnengeschieden.Het nadeel van het baseren van de indeling uitsluitend op deduplex-idee, teneinde de duplexwoningen zo volmaakt mo-fhEnffl r^rfflfflfflmmw\)3: ~"^Wt'. -?"^l-'yal Duplexwonir;aen -te \Jak,er\'r^aerjj\6orqevels.kiassiiicdfie in^joud;-Type B /(oo m., . B' ^oo , .sSiiaJVSrdiepina "Duplex BenS-4-Zblder BerjEi-.f LM..'I.' I.'I. L. L'l'L' I'L,...89gelijk te maken is, dat de splitsing niet zo spoedig als welgewenst moet worden geacht, zal worden opgeheven.De eis, dat de simplex-woning een juiste indeling moet heb-ben en aan de bouwverordening moet voldoen, behoeft nietvoor de beide duplex-woningen te worden gesteld. Bij dezemag een bepaalde graad van onvolmaaktheid worden aan-vaard dewelke bovendien een stimulans is voor een spoedigeopheffing van de splitsing.Het moet als ongewenst worden aangemerkt in gesplitstemiddenstandswoningen arbeidersgezinnen ondcr te brengen,omdat het dan in de praktijk moeilijk zal zijn deze woningenna een bepaalde tijd weer voor haar doel te gebruiken, tenzijmen de woningen alle tegelijk zou kunnen ontruimen.Hoewel de duplex-idee als tijdelijke maatregel vruchtbaarresultaat zal kunnen opwerpen, moet men toch voorzichtigzijn met het doorvoeren daarvan over de gehele linie. Hoold-zakelijk zullen de duplex-woningen worden gevormd uit dewoningen van dz 290 m3, zodat elke gesplitste woning nietmeer inhoud zal hebben dan ? 140 m^. Zij zijn dus slechtsgeschikt voor onvolledige gezinnen, welke maar tot een be-paald percentage beschikbaar zijn en overigens voor jong-gehuwden. Na enige tijd zal een deel daarvan zeker naar eengrotcre woning raoeten verhuizen. Het is daarom raadzaam,niet dan een meer of minder klein percentage -- afhankelijkvan de plaatselijke omstandigheden -- voor duplex-wonin-gen te bestemmen en de overige te bestemmen voor gezin-nen, welke in te kleine woningen of gedeelten van woningenvan 'de bestaande woningvoorraad zijn gehuisvest. De daar-door vrijkomende woonruimte kan dan weer voor onvolledigegezinnen of jong-gehuwden worden bestemd, welke laatstedan later weer kunnen opschuiven.Hoewel de huur van twee duplex-woningen tezamen 50 %meer dan die van de simplex-woningen mag bedragen, is alseen nadeel aan te merken, dat deze gezinnen worden gewendaan betrekkelijk lage huren, hetwelk t.z.t, voor de opheffingweleens een belemmering kan blijken te zijn.De zoeven vermelde meerdere huur kan na afloop wordengebruikt om de simplex-woning weer tot stand te brengen. Debouwkosten mogen f 800,^-- boven de plafondprijs zijn gele-gen, ongeacht de kosten van de splitsing. Bovendien is er nogde mogelijkheid, dat het Rijk t.z.t. nog f 300,-- van de kostenvergoedt.Niettegenstaande deze regeling en het feit, dat het Rijk aande na een bepaalde tijd uit te keren onrendabele bouwkostenvoorwaarden kan verbinden, is het ongetwijfeld ten zeerstegewenst, dat duplex-woningen alleen tot stand worden ge-bracht in gemeente- of verenigingswoningen.Naast het vorenstaande kan nog een argument voor de du-plex-woning naar voren worden gebracht.Vele gemeentebesturen pogen de bestaande woningvoorraadzo volledig mogelijk te benutten door het bevorderen van sa-menwoningen. Deze samenwoningen geschieden evenwel dik-wijls in woningen, welke daartoe niet geschikt zijn of met veelkosten daartoe geschikt gemaakt worden. Bij de bouw vanwoningen kan men echter van het begin af aan met de eisenvan een redelijke samenwoning rekening houden.Ik heb reeds opgemerkt, dat het systeem enerzijds minderjuist uitgewer*kt, anderzijds de voordelen, welke kunnen wor-den binnengehaald, niet gezien worden.Een voorbeeld van het eerste is, dat op de verdieping eenschoorsteenmantel wordt gemaakt gelijk aan die op de beganegrond. Dit is een niet afstemmen op de tijdelijkheid. Behalvede hogere kosten boven een zeer eenvoudige oplossing, bijv.een eenvoudig schoorsteenplaatje van ocriet in een hoek, zaleen dergelijke oplossing later een ,,sta in de weg" betekenen,daar zij geen functie van betekenis zal hebben.Anderzijds zal een doelmatige plaatging van de w.c. op deverdieping deze mogelijk kunnen doen behouden voor de sim-plex-woning en ten voordele daarvan strekken; dit geldt ookvoor de electrische installatie. De douche, als regel op de ver-dieping, is dus voor de bovenwoning, voor welk doeleindein een doelmatig ingerichte keuken van de benedenwoning_^ - een lavet kan worden aangebracht, welke later dan zeer ge-yyj schikt is voor de gezinswas.Het probleem van de ,,duplex-woning" kan in de volgendestellingen worden samengevat:1. De duplex-woning zal moeten worden aanvaard om devolgende redenen :a. op economische gronden, mede om een niet meer te her-stellen verlaging van het woonpeil (o.m. geringere in-houd) te voorkomen; enb. om op korte termijn de abnormale woningbehoefte inmeerdere mate te kunnen opvangen, tot daarin op anderewijze wordt voorzien.2. De tijdelijke ontoelaatbare samenwoning kan beter in tebouwen woningen plaats vinden. omdat reeds bij het ontwer-pen met de tijdelijke bestemming rekening kan worden ge-houden.3. Bij het ontwerpen moet worden uitgegaan van de uitein-delijke bestemming van de simplex-w^oning, welke in de eersteplaats het criterium moet zijn voor de beoordeling.4. De te treffen voorzieningen moeten zo eenvoudig moge-lijk zijn, waarbij de volgende uitgangspunten en richtlijnenzijn aan te geven :a. De aan te brengen extra-voorzieningen, als bijv. wasge-legenheid op de begane grond en de W.C. op de verdie-ping, moeten bij voorkeur zodanig geplaatst worden, datdeze ook dienstbaar kunnen zijn bij de uiteindelijke be-stemming;b. De noodzakelijke later te verwijderen extra onderdelen,dienen zo eenvoudig mogelijk te zijn en de verwijderingmoet op zeer gemakkelijke wijze kunnen plaatsvinden(zonder belangrijke beschadiging en reparatie);c. De blijvende, doch niet noodzakelijke en voor later ge-bruik niet nuttige onderdelen, als bijv. een stookgelegen-heid in de woonkamer op de verdieping, dienen van zoeenvoudig mogelijke aard te zijn en zodanig opgesteld,dat zij geen belemmering vormen voor een latere opstel-ling van meubels.5. In het algemeen is het gewenst om de duplex-woning al-leen in de overheids- en verenigingsbouw toe te passen, vooreen betere waarborg voor de latere opheffing van deze bene-den het sociale minimum gelegen woongelegenheid.6. De kosten voor extra-voorzieningen dienen volledig doorde meerdere huuruitkomst over een periode van ?10 jaar teworden gedekt, behoudens een mogelijke Rijksbijdrage afonds perdu.Het verdient aanbeveling om deze kosten buiten de exploita-tie-opzet voor de berekening van de rijksbijdrage te houden,zowel om administratieve als om practische redenen.7. Het aantal duplex-woningen op het totale aantal te bou-wen woningen dient te worden bepei^kt tot een toelaatbaarpercentage, mede de bestaande woningvoorraad in aanmer-king genomen.8. Als regel zal voor duplex-woning moeten worden inge-richt de voor een normale gezinsgrootte bestemde woning.Woningen voor grote gezinnen moeten bij voorkeur hier bui-ten worden gelaten, mede om de prikkel tot opheffing van dedubbele bewoning te laten bestaan.Hier volgen enkele voorbeelden.1. Duplex-woningen Ridderkerk.Inhoud type A 330 mS en type B 270 m^, respectievelijk eenwoning voor een groot en een normaal gezin.De splitsing wordt verkregen door een afsluitbare tochtdeur,een tweede W.C. en het inrichten van een kleine slaapkamertot keuken of een grote slaapkamer tot woonkeuken.Bij type A behoieft later alleen de keuken boven te wordenweggebroken, terwijl de schoorsteenmantel op de verdieping,mits zeer vlak uitgevoerd, Ikan worden behouden. De wandtussen woonkamer en tweede kamer op de begane grondmoet worden weggebroken.Bij type B kan hetzelfde worden opgemerkt, met uitzonderingvan de tussenwand. Bij dit kleinere type heeft men terwillevan de splitsing de woonkamer op de begane grond uitge-bouwd en door de eis van een slaapkamer beneden, de directetoegang van de keuken vanuit de gang opgeofferd.Deze oplossing is minder geslaagd.y-r 1-ril ~i._h- ^4t I I I t >--\--->--> I >' > > > 1... I > II Mil I > I HI > > ' > ? I I' I I I [>*H JifflaNVDorqevels.Duplexvor?ir7C[en -be 'Diddei-kerk-sklassmcorfie inl^ooa-.-fype A. 33om-., ,, B. 270 , .De tochtdeur kan bij beide typen later beter vervallen, 00kal is het een glasdeur. Daarvoor is de oppervlakte hal en gangte gering.2. Duplex-woningen Alphen a/d Rijn. (Zie pag. 96.)Inhoud 353 m?; woningen voor grote gezinnen,De splitsing wordt hier verkregen door een tochtdeur (welkekan worden behouden, mits glasdeur), het inrichten van eenwoonkamer, keuken en W.C. op de verdieping, terwijl vande keuken van de grote gezinswoning tijdelijk ten behoevevan de benedenwoning een slaapkamer wordt afgescheiden.Het uitbreken van deze tussenwand en de keuken op de ver-dieping is het enige aan het eind van de periode. Minderjuist is het maken van een zware schoorsteenmantel op deverdieping te achten.Dit is een zeer aanvaardbaar project.3. Duplex-woningen Wateringen.Inhoud type Bl 400 m'^ en B2 400 m-'^, middenstandswoningenin strokenbouw. De voorgevels liggen naar de tuin gekeerd.De toegang is over een pad langs de achtergevcls, waarinook de toegangsdeuren zijn. Een tweede W.C. op de verdie-ping kan normaal worden geacht. De afsluiting van de bene-denwoning geschiedt door een blijvende tochtdeur in de hall,die van de bovenwoning door een tijdelijke deur op de gangboven. De badkamer is als keuken ingericht, waarvoor tij-delijk naast de W.C. een douche is geprojecteerd.Het opheffen van de splitsing zal hierdoor niet bijzonder veelwerkzaamheden vorderen. Het voorstel in dit nog niet uitge-voerde plan om de woonkamer boven te vinden door vereni-ging van twee slaapkamers is ondeugdelijk, daar de groteslaapkamer als woonkamer voor deze kleine woning voldoen-de is. Dit vraagt later onnodige voorzieningen. Ook deschoorsfceen kan minder zwaar worden uitgevoerd. Een bij-zonderheid is nog, dat de slaapkamer boven de schuur voorde benedenwoning wordt bestemd. Deze is dus evenals deW.C. van die woning gelegen aan een gemeenschappelijkeruimte. Het is enigszins een nadeel, maar aan de andere kantdaardoor een stimulans voor een spoedige opheffing.G. F. E. K. 91De woningbouw in de gemeente VelsenHet is meermalen gebleken, dat niet algemeen in den landebekend is, hoe zwaar de gemeente Velsen door de oorlogs-handelingen in de jaren 1940^1945 is getroffen .Het lijkt mijdaarom goed, dit hier nog even te memoreren, waarbij ik mijdan in verband met de aard van het onderwerp uitsluitendzal beperken tot het noemen van de schade, toegebracht aande woningvoorraad.De gemeente Velsen, waartoe ook o.a. IJmuiden behoort, wasdoor haar ligging en ha'ar, aan een ieder bekende, vitalebedrijven, wel bijzonder kwetsbaar. Door de bombardementender geallieerden werden in Oud-IJmuiden enkele honderdenwoningen verwoest en meer dan duizend zwaar beschadigd.Dit was evenwel van minder betekenis, vergeleken bij demassale afbraak door de bezetter in de winter 1944--1945,die Nieuw-IJmuiden, IJmuiden-Oost en Velsen-Noord teister-de. Dit was een gevolg van het feit, dat het hart der gemeentein een vesting was herschapen. Ook hierdoor moesten dui-zenden gezinnen in die tijd de gemeente verlaten.Na de bevrijding kwam het gemeentebestuur tot de volgendeconclusie:Woningvoorraad in Mei 1940 rond 12.600 woningen.Afbraak in 1944--1945 rond 3200 woningenVerwoest door bombardementen 300Totale vermindering rond 3500 woningen of 28 %Woningvoorraad in Mei 1945 rond 9.100 woningen.De door beschadiging tijdelijk onbewoonbare woningen zijnbuiten beschouwing gelaten, omdat deze vrijwel alle hersteldzijn.Bevolking in Mei 1940 rond 50.000 inwonersGeevacueerd ,, 33.000Bevolking in Mei 1945 ,, 17.000Dit gaf een triest, maar duidelijk beeld van de ramp, dieVelsen had getroffen.Men bleef echter geenszins bij de pakken neerzitten. Hetgemeentebestuur nam onverwijid maatregelen tot het opjuiste wijze doen bevolken van de bruikbare leegstaandewoningen en beraamde plannen, om de gemeente zo spoedigmogelijk ?-- en nu in een meer harmonische opzet -- te doenherrijzen. Hiertoe werd aan de bekwame stedebouwkundigenen architecten, de heren W. M. Dudok, Ir. W. van Tijen enH. A. Maaskant opdracht verstrekt, tot het ontwerpen vaneen Wederopbouwplan, deels Uitbreidingsplan, voor de ge-hele gemeente.Spoedig na de bevrijding was van Rijkswege ingesteld hetStreekbureau Noord-Holland West voor de Wederopbouwmet het Sub-bureau IJ-mond, gevestigd te Velsen. Laatstge-noemd bureau leidde en bevorderde mede zoveel mogelijk hetherstel van de beschadigde woningen, terwijl door dezeinstantie ook de puinruiming werd ter hand genomen.Ondertussen werd in het voorjaar 1947 het ontwerp-weder-opbouwplan de gemeente aangeboden. Een plan van zeergroots formaat, in het Tijdschrift voor Volkshuisvesting en92 (De woningbouw in de gem. Velsen)Arch. Sub-bureau IJ-mond v/d Wederopbouw, Velsen(De woningbouw in de gem. Velsen)Stedebouw van Juni 1948 uitgebeeld en door Prof. Dr. Ir.J. T. P. Bijhouwer behandeld.De noodzakelij'kheid tot de verkrijging van dit ontwerp, waar-voor tijd nodig was, belemmerde uiteraard de mogelijkheid totwoningbouw, omdat het stratenstramien in de braak gevallenterreinen zich praktisch overal zou wijzigen.In deze periode werden van Rijkswege 150 noodwoningengebouwd (opgetrokken tot een verdieping van steen, afge-dekt met een isolerende dakconstructie, bevattende een woon-kamer-keuken, 3 slaapkamertjes en een schuurtje). De opzetbij de bouw is geweest, dat de woningen na 10 jaar weer zul-len worden afgebroken.Intussen was het mogelijk, dank zij de medewerking van allehogere instanties, in 1946 tot de aanbesteding van de eerste47 permanente woningen over te gaan. Zij werden gebouwdop initiatief van het gemeentebestuur, door de woningbouw-vereniging ,,Velsen", in woningwetvorm. De bouw ving aaneind 1946 en ging in den beginne met vele moeilijkhedengepaard.In de loop van 1947 kon de bouw voor totaal 238 woningengoedgekeurd worden. Bij deze en ook voor de later komendeplannen was het noodzakelijk, om, ten einde aan de vastge-stelde prijs per m3 te komen, op vele onderdelen van deoorspronkelijke opzet te bezuinigen. Getracht is daarbij, zo-veel mogelijk de essentiele elementen te behouden en te latenvervallen, hetgeen eventueel later aangevuld kon worden, ofde bewoning het minst zou schaden.In dit jaar werd aan de gemeente toegewezen een hoeveelheidin Zweden voorbewerkt hout voor 172 woningen. Het ge-meentebestuur besloot deze woningen (inhoud gem. 278 mS)met financiering ingevolge de Woningwet te doen bouwen,doch deze na de voltooiing aan herbouwplichtigen over tedragen, ter vervulling van hun herbouwplicht.Nieuwe moeilijkheden ontstonden ook hier, toen in het eindvan het jaar bleek, dat in den vervolge voor Woningwetbouwgeen Rijksvoorschotten meer werden verstrekt. Deze moei-lijkheden werden evenwel door het gemeentebestuur metvoortvarendheid opgelost, door op korte termijn zelf voor denoodzakelijke geldmiddelen te zorgen. Hierdoor werd danook geen stagnatie in de bouw veroorzaakt.In 1948 kwam de woningbouw pas goed op gang. In dit jaaris reeds machtiging tot de bouw van 840 woningen verkregen,waarboven nog 103 voor de Hoogovens, welke buiten hetgemeentelijk contingent vielen. Het idee, om van gemeente-wege woningen te bouwen voor overdracht aan herbouw-plichtigen, is ook bij deze plannen voortgezet.Er is de laatste tijd ook veel belangstelling gekomen voorbouw door particulieren, in herbouwplicht (veelal overgeno-men van oorspronkelijk gedupeerden), ook wel met toepas-sing van de financieringsregeling 1948, voor woningen van400 a 500 m3. De van regeringswege gewenste verhoudingt.o.z. van de kleinere woningen is bewaard gebleven.De bouw vorderde dit jaar goed. Directies en aannemersdeden alles wat mogelijk was om de ook hier optredende stag-nerende invloeden op de bouw, het hoofd te bieden.Op 1 Januari 1948 waren 3 woningen voor bewoning gereedgekomen, op 1 Januari 1949 zal dit aantal de 550 ruim zijngepasseerd. Op 1 December 1948 waren er 888 woningen inuitvoering in diverse stadia.De plannen werden vervaardigd door verschillende bekwameparticuliere architecten en onder hun leiding uitgevoerd.Hierin werden ook de nodige buurtwinkels opgenomen en eengewenst aantal woningen voor grote gezinnen en ouden vandagen, benevens een aantal duplexwoningen. Het initiatiefvoor de woningwetbouw is steeds door het gemeentebestuurgenomen, dat, nadat hiervoor gemeentelijke voorschottenwerden verstrekt. ook als opdrachtgeefster optrad. De super-visie is in handen van de medeontwerper van het Weder-opbouwplan, de architect Ir. W. van Tijen te Rotterdam.Doch in bijzondere aangelegenheden, speciaal betreffendeIJmuiden, het gebied dat de heer Dudok verzorgde in hetplan, wordt deze ook gaarne geraadpleegd.Woningsplitsing met gebruikmaking van de daartoe bestaan-de premieregeling, vond in deze gemeente tot nu toe prak-tisch geen toepassing.Door de hierbij afgedrukte foto's moge de lezer dan eenindruk krijgen van de volkswoningen, welke in Velsen geheelof ten dele gereed zijn gekomen en waarbij met de 3 belang-rijke factoren, licht, lucht en ruimte in hoge mate rekeningis gehouden.Voor de komende tijd worden vele woningbouwplannen ingereedheid gebracht. Een plan voor 171 woningen is reedsaanhangig gemaakt bij de hogere instanties, terwijl nog vooreen aantal van 192 bestek- en tekeningen binnen een maandgereed zullen zijn. Bij ide nieuwe plannen worden in eerste op-zet 30 % duplexwoningen opgenomen.Momenteel zijn in diverse stadia plannen voor 1300 woningenin voorbereiding, waaronder 400 montagewoningen, welke in1949 zullen worden gebouwd, benevens een afzonderlijkegroep van 30 woningen voor ouden van dagen en een daarbijaansluitend verzorgingshuis voor 30 personen.Wanneer bij beschouwing van het voorgaande gerealiseerdwordt, dat het Wederopbouwplan nog steeds niet de vereistehogere goedkeuring heeft verkregen, dan blijkt overdui-deiijk hoe voortreffelijk de medewerking van de hierbij be-trokken Rijksinstanties voor de Wederopbouw en de Volkshuisvesting is geweest en nog is.Niettemin wordt de behoefte aan een goedgekeurd plan steedsklemmender gevoeld. Het bezwaar vanwege het College vanAlgemene Commissarissen voor de Wederopbouw geopperd,dat er geen voldoende hogere bouw (meerdere woonlagen)in het plan was opgenomen, is opgeheven, doordat de ont-werpers dit in die zin hebben gewijzigd en de Gemeenteraadzich ook daarmede accoord heeft verklaard. Hopelijk zal nuniets meer de zo begeerde goedkering in de weg staan.Hoewel dus- mag worden vastgesteld, dat in verband met degeschetste omstandigheden in de gemeente Velsen een goed(De woningbouw in de gem. Velsen)Arch. Arthur Staal en S. van Woerden, B.N.A. Amsterdam?^(De woningbouw in de gem. Velsen)Arch. W. H. J. Hooselmians, B.N.A. Santpoort (Velsen)resultaat met de stand van de woningbouw is bereikt, is tochhet woningvraagstuk hier nog steeds een probleem van deallereerste orde.De gemeente vertoont een sterke groei. Zo heeft het perso-neel van Hoogovens en nevenbedrijven zich in Mei 1940 metongeveer 4000 man uitgebreid. Daarentegen bereikte het be-volkingscijfer op 1 November 1948 nog maar een hoogte vanrond 43.000 inwoners, hetgeen 7000 lager is dan in Mei 1940.Duizenden inwoners moesten nog steeds geevacueerd blijven.Het woning-tekort moet op 1 Januari 1949 minstens op rond7000 woningen worden gesteld of wel 42 % van de op ditmoment noodzakelijke voorraad. Hierbij zijn nog niet bere-kend de woningen, nodig voor de uitbreiding van bestaande-en vestiging van nieuwe industrieen.Het zal aan het gemeentebestuur en aan de Velsense bevol-king niet liggen om, als er van Rijkswege mogelijkheid wordtgegeven tot bouw op grote schaal, deze naar vermogen totwerkelijkheid te maken.J. STUURMAN.(De woningbouw in de gem. Velsen)Arch. Ir. P. H, N. Briel, B.I. B.N.A. HilversumWelke verven zijn het duurzaamst?IIHet artikel in ,,De Woningbouwvereniging" van September1948, waarmede beknopt is weergegeven de inhoud van eenomvangrijk rapport van het Centraal Instituut voor MateriaalOnderzoek over de duurzaamheid van verfsoorten voor bui-tenwerk, is, naar mij is gebleken uit gesprekken en opmer-kingen, niet door alle lezers geheel juist geinterpreteerd. Menmeende uit de verstrekte cijfers en mededelingen te kunnenafleiden, dat afschilderverven, gebaseerd op lijnohebasis,duurzamer zijn dan die op phatalaatharsbasis. Mede omdatverschillende andere deskundigen van mening zijn, dat vooralde kunstharsafschilderverven hoger gewaardeerd moetenworden dan de lijnolieproducten, heb ik aan de Directie vanhet C.I.M.O. gevraagd of zij mij wilde meedelen of ik haarrapport wel juist heb weergegeven. De Directie van C.I.M.O.antwoordde o.a. het volgende: 93,,Uw artikel in ,,De Woningbouwvereniging" van September1948, getiteld: ,,Welke verven zijn het duurzaamst" hebbenwij met belangstelling bestudeerd. Wij zijn daarbij tot deconclusie gekomen dat U de voornaamste gegevens uit onzecirculaire in verkorte vorm correct hebt weergegeven enzeggen U dank, dat U op deze wijze onze werkzaamhedenter meer algemene kennis hebt willen brengen.Ter voorkoming van misverstand wijzen wij er nogmaals op,dat uit onze proeven niet is gebleken, dat moderne dekvervenminder gunstige resultaten geven dan klassieke; de moderneproducten hebben zich integendeel, vooral wat de secundairegebreken betreft, het beste gedragen.Wei is uit onze proeven naar voren gekomen, dat het onder-zochte moderne grondsysteem te achter stond bij het klassiekegrondsysteem, doch hieruit mag, gezien het geringe aantalin het onderzoek betroikken grondsystemen, niet worden af-geleid, dat in het algemecn klassieke producten in het grond-systeem steeds de voorkeur verdienen. Het zal n.l. zekermogelijk zijn een goed modern grondsysteem op te bouwen,doch daar dit niet tot de opzet van onze proeven behoorde,hebben wij er verder geen aandacht aan besteed."Ook omdat mij bij proefneming bleek, dat loodtitanaat-af-schilderverf op ohebasis gedurende enige dagen enigszinsblijft kleven, heb ik tevens de vraag gesteld, welk bindmiddelmen voor deze afschilderverf adviseert. Het antwoord hieropluidde, dat afschilderverf op phatalaatharsbasis zeker niet demindere is van die op oliebasis en dat men voor afschilderverfin lichte kleur aanbeveelt loodtitanaat met als bindmiddel eenmet ohe gemodificeerde phatalaathars met een p.z.a.-gehalte(d.i. phatalaatharsgehalte) van 15--25%.Na publicatie van mijn artikel in het Septembernummer namik kennis van de pas verschenen 6e druk van .,Het Schilders-ambacht" van J. A. P. Meere, de Directeur van de Nat.Schildersschool. Hierin wordt over loodtitanaat o.a. gezegd,dat loodtitanaatverf ongeveer in 1935 voor het eerst inAmerika bereid is;dat dit het enige lichtgekleurdei pigment is, dat de ultra-vio-lette stralen vrijwel volledig absorbeert, en dus onw.erkzaammaakt, dat hiervan een grote duurzaamheid het gevolg is;dat het grote weerstandsvermogen tegen atmosferische in-vioeden van allerlei aard vooral ook is gebleken in de nabij-heid van de zeekust, waar de verffilm jarenlang gaaf bleef;dat loodtitanaat-afschilderverf het doeltreffendst kan wordenaangebracht op een loodwit-zinkwitgrondverf.J. SPEK.94BoekbesprekingRegieling der bijdragen ingevolge de Woningwet, door M. J.G. A. Haringman. -- Uitgave N. Samsom, Alphen a. d. Rijn.Het boekje bevat de tekst van de wettelijke bepalingen envan de uitvoeringsvoorschriften, die de financiele steunver-lening voor Woningwetbouw regelen. Vervolgens geeft hetop deze regeling een toelichting. Voor ieder, die in de prac-tijk met de Woningwetbouw te maken heeft, is het nuttig ditboekje bij de hand te hebben.De inhoud van schrijvers beschouwingen heeft onze instem-ming. Hij stelt nog eens duidelijk in het licht, dat de nieuwebijdrageregeling de verantwoordelijkheid van Rijk en van ge-meenten scherp tegenover elkaar afbakent en binnen het voorde gemeenten afgebakend gebied de plaatselijke zelfstandig-heid ontziet. Hij wijst op de financiele verantwoordelijkheid,welke dit voor de plaatselijke instanties -- gemeente, wo-ningbouwvereniging -- meebrengt en levert in dit verbandeen pleidooi voor een krachtige reservevormina. Maakt eengemeente rentevoordeel door voor de bouw een lening af tesluiten tegen lagere rente dan 4 %, dan raadt hij aan dit voor-deel geheel ten bate van de reserve aan te wenden.Schrijver is voorstander van het denkbeeld om de woning-bouwverenigingen uit eigen middelen te doen bijdragen aande reservevorming. Hij dringt er evenwel bij de gemeente-besturen op aan van hun bevoegdheid om in dit opzicht eisente stellen, met verstand te hanteren en rekening te houdenmet het uiteenlopend karakter der woningbouwverenigingen.Een nuttig boekje, dat gelijk gezegd ieder, die bij deze zaakbetrokken is, in zijn bezit moet hebben.J. B.Woningbouw in de gemeente HoogezandVoor de vereniging ,,Volksbelang" te Hoogezand, zijn ditjaar een twintigtal nieuwe woningen gereed gekomen, waar-van hierbij enige afbeeldingen zijn opgenomen.De woningen worden bewoond door een gezin en bevatteneen ruime woonkamer, keuken. bijkeuken, een slaapkamer opde begane grond en twee op de verdieping en een ruime zol-der onder het terugliggende dak. Allen hebben achter eengrote schuur.De inhoud van de bij afbeelding A. en B. aangegeven wonin-gen is 329 m3.De grondkosten zijn f 451,-- per woningDe bouwkosten zijn / 11845,20 per woningDe woningen zijn ontworpen door de heer M. J. Westerling,architect te Hoogezand. de Red.Afb. A. (Woningbouw te Hoogezand)Arch. M. J. WesterlingCorrespondentieIn verband met het artikel ,,Eenvoudiger en goedkoper werk-wijze bij het afwerken van nieuwe woningen" van de HeerJ. Spek, opgenomen in het Febr.-Maart-nummer 1948 van,,De Woningbouwvereniging", ontvingen wij van de R.K.Woningbouwvereniging Sint Laurentius te Ginneken (Bre-da) het volgende schrijven:,,Overeenkomstig de gegevens van de heer Spek lieten wijin het bestek der voor ons te bouwen woningen opnemenbeitsen voor het.houtwerk in plaats van schilderen.De schilder doet dat con amore. Wij hebben hem er een beetjewarm voor gemaakt en gezegd dat er veel belangstelling vooris etc.Vanmiddag hebben wij in zijn werkplaats een proefdeurgezien en het viel ons erg mee.De bewerking is: olien, oliebeits en dan vernissen. Het zieter zeer goed uit en is aanmerkelijk goedkoper. We zijn deheer Spek zeer erkentelijk voor zijn idee, evenals voor zijninlichtingen.Aan de woningen werd half Augustus begonnen en dit jaarzal het eerste blok nog bewoond worden.Met de meeste hoogachtingL. van ThoorVoorz."Wij menen, dat het voor velen onzer lezers interessant zalzijn van deze inhoud kennis te nemen. de Red.toestel dient zich daarom bij voorkeur buiten de douchecel tebevinden.NIEUW- EN HERBOUW VAN WONINGEN(Woningbouw te Hoogezand)Arch. M. J. WesterlingMededelingen van de Nationale WoningraadNieuwe Leden :Sedert de vorige opgaaf zijn als lid toegetreden :Tuitjenhorn (Gem. Harenkarspel): Woningbbuwvereniging,,Ons belang"Beek en Donk : Reek en Donkse WoningbouwverenigingBergeyk : R. K. Woningbouwvereniging ,,Ons Belang".De Nationale Woningraad telt thans 685 leden.BerichtenToelating ingevolge dc Woningwet werd yerleend, aan :Cothen : de Woningbouwvereniging ..Volksbelang"Hulst : ,,de Katholieke Zeeuwsch-Vlaamsche Woningbouw-vereniging"Laren : de Woningbouwvereniging ..Laren-Barchem"Zierikzee : de Woningbouwvereniging ,,Beter Wonen"Het aantal toegelaten corporaties bedraagt thans: 1151.BOUW VAN HOUTEN HUIZEN ZONDER GOED-KEURINGEr worden de laatste tijd in Nederland op verschillendeplaatsen uitneembare houten huizen geplaatst, zonder datdaarvoor de vereiste Rijksgoedkeuring is gevraagd en ver-kregcn.Deze goedkeuring is echter noodzakelijk, omdat voor de bouwvan deze woningen ook geschoolde arbeidskrachten en mate-rialen nodig zijn.In verband hiermede wordt bij het tot stand komen van bo-venbedoelde woningen de inhoud daarvan in mindering ge-bracht op het bouwvolume van de betrokken gemeente.Persbericht No. 119 van het Min. v. Wederopbouw en Volks-huisvesting.'s-Gravenhage, 17 December 1948.RICHTLIJNEN VOOR SOBERE INRICHTING ENAFWERKING VAN WONINGEN(Gasaansluiting in woningen)In de indertijd uitgegeven globale richtlijnen in zake sobereafwerking van woningen is vermeld, dat er boogstens tweegasaansluitingen mogen zijn, een in de keuken en een in dedouchecel of twee in de keuken.De Centrale Directie voor de Volkshuisvesting wijst er thansop, dat ingevolge de voorschriften voor gasaansluitingen hetniet is toegestaan een gaswarmwatertoestel in een kleine af-gesloten ruimte aan te brengen, dus ook niet in een douchecel,wegens de daaraan verbonden gevaren. Dit gaswarmwater-Provincie, gemeenteVoltooidOct. Jan.-Oct.1948 1948Groningen 330 1.413Friesland 143 1.290Drenthe 105 1.102Overijssel (excl. de Noordoostelijke Polder) 185 1.514Noordoostelijke Polder 73 108Gelderland 542 3.918Utrecht 86 742Noordholland (excl. Amsterdam) .... 499 1.850Amsterdam 52 461Zuidholland (excl. 's-Gravenhage en R'dam) 342 2.030's-Gravenhage 3 105Rotterdam 32 533Zeeland 176 1.712Noordbrabant 728 5.698Limburg 331 2.946Nederland 3.627 46.315(Gegevens overgenomen van het C.B.S.)VERDELING BOUWVOLUME 1949De Minister van Wederopbouw en Volkshuisvesting heeftvastgesteld hoeveel voningen in 1949 aan de verschillendeprovincien en de drie grote steden zullen worden toegewezen.De Minister heeft zich laten adviseren door het Centraal Or-gaan voor de Wiederopbouw en de Bouwnijverheid, welk or-gaan enige tijd geleden is gevormd. Hierin hebben o.m. ookenige vertegenwoordigers van de provinciale besturen en vande Vereniging van Nederlandse Gemeenten zitting. De toe-wijzing is geschied geheel overeenkomstig het advies van hetCentraal Orgaan.In 1949 zal goedkeuring worden verleend voor de bouw van30.670 woningen, als volgt verdeeld:Afb. B. (Woningbouw te Hoogezand) QrArch. M. J. Westerling -'OILi"uffl uJBBIM'lffl Ipjpil Ipnii IprLJLJ LJILJ LJL= LI J| LJLJ LLJL_JUDuplexvor^irjgen te Alpl^en yd. 'R^n-aklassi|icdt'ie \ihouA. 353 rn*..| "heaarje aTd^J^^ji:;}^ ."Verdicpincj, Xieganeqi-bm!!--.v--i ^rdiepina.ja VerlocDOCWl^3-'^. 5. rrjeterGroningen 920 woningenFriesland 750Drenthe 850O'verijssel i) 2.000Gelderland 2) 3.300Utrecht 3) 2.100N. Holland 4) 3.160Z. Hollands) 2.320Zeeland 600N. Brabant 6) 3.180Limburg '^) 3.100Amsterdam ?) 2.050's-Gravenhage 3.340Rotterdam 3.000Het Rijk 30.670waarin begrepen :1)4)8^300 woningen N.O.-Polder100 ,, A. K. U.96100 ,, Werkspoor en Demca150 ,, Hoogovens IJmuiden250 ,, Caltex500 ,, Philips1300 ., Mijnen350 ,, Fokker en K.L.M.Dit betekent niet, dat in 1949 niet meer dan bijna 31.000 wo-ningen gereed zullen komen. Er zullen immers op 1 Januaria.s. naar schatting toch reeds ongeveer 42.000 woningen inaanbouw zijn. Algemeen wordt rekening gehouden met hetgereedkomen, in 1949 van 38.000 woningen.Bij de verdeling zijn een groot aantal factoren in aanmerkinggenomen. Als voornaamste moeten worden genoemd het hui-dige woningtekort en de in de verschiDende provincien engrote steden te verwachten bevolkingstoename. Er wordtnaar gestreefd het woningtekort in de provincien en in dedrie grote steden in 1953 op eenzelfde niveau te brengen.Persbericht No. 121 van het Ministerie van Wederopbouw enVolkshuisvesting.'s-Gravenhage, 21 December 1948.PRIJZENBE3CHIKKING LOODGIETERSWERK-ZAAMHEDEN 1948In de Nederlandse Staatscourant, No. 236, van 6 December1948, is de hierbovengenoemde prijzenbeschikking opgeno-men.InhoudDuplex-woningen 89De woningbouw in de gemeente Velsen 92Welke verven zijn het duurzaamst? 93Boekbespreking 94Woningbouw in de gemeente Hoogezand 94Correspondentie . ', 94Mededelingen van de Nat. Woningraad 95Berichten 95Dit orgaan wordt gezonden aan alle lezers van het Tijdschriftvoor Volkshuisvesting en Stedebouw.Leden van de Nationale Woningraad en van het Ned. In-stituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw kunnen extraabonnementen nemen tegen de prijs van f. 1,^-- per jaar.Voor hen, die niet zijn aangesloten bij Woningraad of Insti-tuut voor Volkshuisvesting, bedraagt de abonnementsprijsf. 5,-- per jaar.ASte'Orgaan van het Nederlandsch Instituut voor Vollcshuis-vesting en Stedebouw en van de Nationale Woningraad,waarin opgenomen de mededelingen van de Rijksdienstvoor het Nationale Plan, en tevens gewljd aan deWederopbouwDecember 1948 29eJaargang no. 12^f^^ Zonicand Behangsel^'**^**^*^ . DOOR DE VOORTREFIbezorgde ons uitstekende referenlies van talrijke wo-ningbouwverenigingen en gemeentelijke instellingenDOOR DE VOORTREFFELIJKE KWALITEIT. DOOR DE MODERNE BESCHAAFDE DESSINSUit onze uitgebreide collecties leveren wij aan woningbouwverenigingen tegen speciale lage prijzen,Vraagi ons aliijd aanH. ROTHMEYER BEHANGSELPAPIERHANDELN.V.,ROTTERDAM,MEENT IOO,TEL.21926VLOEREN en DAKEN vanNEDERLANDSE HOLLE BOUWSTEENNehobo IdeaalMODELNad. Octrooi A.D. no. 130446De steen methet minste IJZER VERBRUIK SPECIE VERBRUIKw EIGEN GEWICHTVerkoopkantoor van Nederlandse holle bouwsteenN V NEHOROWassenaarseweg 15, Den Haag, Telefoon 777345Abraham van Stolk & Zoonen n.v.ROTTERDAMPOST BUS 1100TELEF. NO. 35400HOUTHANDELHcindel inVOOR BOUWVAKKEN EN INDUSTRIETEOLIN S. Y. LAKVERFTEOLIN J. P. L JAPANLAKTEOLIN S. G. STANDGROENTEOFLAT EMULSIEVERFWAGENAKERSBREDAGEBRS. MION - BREDATel. 8168-6087Jan van Polanenkade 28-30*Specialiieit in:Naadloze VIoeren, Asbest- enHoutgranielvloerenTerrazzowerken - KunststeenfabriekZand- Grind en WegenverhardingLevert per Scheepslading door geheel Nederfartd en BelgieDiverse speciale soorten leverbaar vanaf Opslagplaais BelcrumM.COOMEVischmarktstraat 6Tel. 9734(prive tel. 215 Raamsdonksveer)BREDADecember 194829e Jaargang - No 12MaandblndTijdschrift voorVolkshuisvesting en StedebouwOrgaan van het Nederlandsch Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en de NationaleWoningraad, Algemene Bond van Woningbouwverenigingen, waarin opgenomen de mede-delingen van de Rijksdienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan de WederopbouwRedactiet Mr. H. W. Bloemers, J. Bommer, Ir. H. M. Buskens, Jhr. M. J. I. de Jonge van Ellcmeet, B. Merkelbach,Ir. L. S. P. Scheffer, Ir. P. Bakker Schut. Mr. J. Vink, Drs. H. van der WeijdeAdres voor Redactie en Abonjicmenten! Lange Voorhout 19, 's Gravenhage, Telefoon 115720Advertcnties: Keizersgracht 188, Amsterdam-C, Postgiro-nummer 113028, Telefoon 49128 ('s avonds: Haarlem Orion-weg 119, Telefoon K 2500 25560)Officiele mededelingenNederlandsch InstituutCommissie stedebouwkundige ruilverkavelingDeze commissie, die na de oorlog is gereconstitueerd, heeftonlangs een gedeeltelij'k rapport uitgebracht, waarin zijde bantering van de ruilverkavelingswet voor het leggen vanverband tussen agrarische ruilverkavelingen en stedebouw-kundige maatregelen behandelt.Het dagelijks bestuur heeft dit rapport aangeboden aan deMinisters van Binnenlandse Zaken, van Landbouw, Visserijen Voedselvoorziening en van Wederopbouw en Volkshuis-vesting en aan verschillende hoofdambtenaren en ambtelijkelichamen, die met het onderwerp bemoeiing hebben, Hierbijis in het bizonder gedacht aan de in de Troonrede aangekon-digde herziening van de Ruilverkavelingswet, waarvoor hetrapport van onmiddelhjk praktisch belang is.Getracht wordt te bewerken dat dit rapport in een of meertijdschriften zal worden opgenomen.VergaderingenDe Heer W. M. Dudok heeft zich bereid verklaard voor deleden van het Instituut een lezing te houden over het struc-tuurplan voor den Haag.Verder is in voorbereiding een vergadering over de contro-verse tussen landbouw, stadsuitbreiding en recreatie. DeHeren Dr. Ir. L. J. van Dijk, Ir. H. M. Buskens en Ir. W. G.van der Kloot hebben zich bereid verklaard het onderwerpin te leiden resp. van .de zijde van de landbouw, van de stede-bouw en van de recreatie.De data voor deze beide vergaderingen zijn nog niet vast-gesteld.Woningbouw en krotopruiming te Maastricht. door Ir. F. B. }. M. MoubisI. InleidingEen typisch na-oorlogs verschijnsel is het relatief hogereaantal huwelijken en geboorten. De huwelijken waren echterin 1939 ook reeds onevenredig gestegen. Was een van dehoofdoorzaken toen de mobilisatie, na de oorlog was een vande voornaamste redenen het inhalen van de in de oorloguitgestelde huwelijken; ook ging men na de oorlog eerdertot een huwelijk over, omdat daaraan materiele voordelenverbonden zijn als die van textielpunten en andere toewij-zingen en vooral omdat men eerst op de lijst van woning-behoevenden geplaatst wordt, nadat men gehuwd is. In 1938was het aantal huwelijken per 1.000 inwoners 7.7 voor hetgehele land en 7.8 voor Maastricht, voor 1946 waren dezecijfers onderscheidenlijk 11.4 en 11.2, van Januari tot metNovember 1947 voor het gehele land 10;5, over het gehelejaar 1947 voor Maastricht 9.9,In 1938 was het aantal levendgeborenen per 1.000 inwoners20.5 voor het land en 21.1 voor Maastricht, voor 1946 onder-scheidenlijk 30.2 en 26.6, van Januari tot en met November1947 voor het land 28.--, over het gehele jaar 1947 voorMaastricht 25.4. Een en ander volgens de Voorlopige cijfers.Beide aantallen, huwelijken en geboorten zijn dus dalende.Mocht het huwelijkscijfer nog gedurende enige tijd blijvenboven dat van voor de oorlog, mocht het zelfs weer stijgen,ook daaraan komt een eind, zodra alle daarvoor in aan-merking komende personen in het huwelijk zijn getreden.Vermeerdering van het aantal huwelijken doet zich echteronmiddellijk gevoelen op de woningmarkt en het tekortstijgen. Verhoging van het geboortecij'fer heeft eerst over eentwintigtal jaren invloed op het benodigd aantal woningen,wel vraagt het reeds over enige jaren een aantal grotercwoningen.De aanwas der bevolking van Maastricht bedroeg gedurendede jaren 1930--1940 gemiddeld 820 zielen per jaar. In dejaren 1940--1946 is de aanwas ongeveer dezelfde gebleven.Om deze op te vangen zijn rond 200 woningen per jaar nodig.Voor de oorlog was het saneringsplan van Stokstraat enomgeving te Maastricht grotendeels voorbereid; vele wonin-gen zouden onbewoonbaar verklaard moeten worden, terwijlook in andere stadsgedeelten een groot aantal daarvoor inaanmerking kwam. Blijkens een mededeling van de Directeurvan de Dienst Stadsontwikkeling zou nu, 7 Juni 1948. eenvierhonderdtal onmiddellijk moeten verdwijnen, maar daar-aan valt voorlopig niet te denken. De gemeente staat erdan ook nu, wat het aantal ongewenste samenwoningenbetreft, zeer slecht voor. Naast de remmende factoren,welke voor het gehele land gelden, zijn er voor Maastrichten geheel Zuid Limburg nog andere, welke de woningbouwernstig belemmeren. Door de ligging ver van 's lands cen-trum is aanvulling van arbeidskrachten moeilijk te verkrij-gen. Daarenboven ondervindt de woningbouw groot nBdeelvan de aantrekking van arbeidskrachten door de industrieenen vooral de mijnindustrie, alsmede door de ligging vaneen groot deel van Zuid Limbu'g langs de grens met Belgie.waar in verband met de valuta meer kan worden verdienddan aan deze zijde van de grens. 173AftiKelen174Stokstraat nos. 32, 26 en 24II. Het woniiigtekoTt op grond van de uitkomsten van deWaning- en Gezinstelling op 31 Mei 1947Het Centraal Bureau voor de Statistiek geeft enkele alge-mene toelichtingen bij het gebruik der tabellen der Woning-en Gezinstelling, zoals:De ifonin^statistiek heeft betrekking op alle woningen enandere bewoonde ruimten, voor zover niet gelegen op hetterrein van gestichten en instellingen en niet vallende onderde telling van varende schepen, woonschepen en woon-wagens.De g-ezinsstatistiek omvat slechts de bevolking, voor zoverdeze in de onder de woningstatistiek vallende bewoondewoningen en andere bewoonde ruimten is gehuisvest.Het in de woning- en gezinsstatistiek vermelde aantal per-sonen geeft dus niet het totale bevolkingscijfcr der gemeenteop het tijdstip der volkstelling, enz.Verder geldt als maatstaf voor de woning de aanwezigheidvan een eigen voordeur, die hetzij van de openbare weg, hetzijvan een gemeenschappelijk trappenhuis of portaal toeganggeeft tot de woning. Alle andere woonverblijven zijn gere-kend tot de ,,andere bewoonde ruimten", waaronder ook ge-teld hotels, pensions en soortgelijke inrichtingen, voor zoverzij voor de uitoefening van deze bedrijven zijn gebouwd ofverbouwd.De gezinsstatistiek is een statistiek der huishoudingen, waar-bij onderscheid wordt gemaakt tussen huishoudingen vantwee of meer personen, ook wanneer zij geen eigenlijk gezinvormen, die huishoudens worden genoemd en alleenstaandepersonen.Keukens zijn als vertrek geteld.De gemeente Maastricht is verdeeld in drie wij'ken, nl.Wijk 0: de stad Maastricht,Stokstraat nos. 57 en 55, aan de zuidzijde. Daartegenover de parochialeschool, op deze afb. niet te zien.Wijk 1: het buitengedeelte, omvattende Caberg-Wolder-Biesland,Wijk 2: de voormalige gemeente Heugem.De statistiek gaat over 71.429 bewoners, waarvan inMaastricht Stadsbevolking 65.114Caberg-Wolder-Biesland 4.746Heugem 1.569landelijke bevolkinguitmakende 17.350 huishoudens en2.205 alleenstaandentezamen6.31571.429tezamen 19.555 huishoudingenBij berekening blijkt, dat de gemiddelde groottevan elk huishouden 4.--van elke huishouding 3.6 personen is.Het aantal bewoonde woningen bedraagtwaarvan gehele huizen 10.183delen van huizen 2.00312.186112tezamen 12.186 bewoonde woningen,waaronder begrepen 60 beroepspensions.Daarenboven zijn nog in gebruikandere bewoonde ruimten, waaronder 45 noodwo-ningen en 34 andere noodverblijven, zodat het alge-meen totaal der bewoonde woonverblijven bedraagt 12.298Onbewoonde woningen zijn er 103 nl.bewoonbare woningen 21onbewoonbaar door beschadi-ging 14in gebruik als kantoor, winkelenz. 68103 onbewoonde woningen.^^Wpjf****P*WM|i AitlkcltnStokstraat no. 26 en 24Onvoldoende slaapruimte hebben 224 alleenwonenden en740 samenwonendentezamen 964 huishoudingenterwijl 1,197 huishoudingen ver-trekken met andere huishoudin-gen moeten delen. 2.161 huishoudingenNeemt men aan, dat een dragelijke toestand zou worden ver-kregen, indien elk dezer huishoudingen gemiddeld twee ver-trekken meer ter beschikking had, dan zouden afgcrond4.000 vertrekken meer aanwezig moeten zijn. Een nieuwewoning stellend op gemiddeld 5 vertrekken, zouden daarvoornodig zijn 800 woningen, indien dit door opschuiving te effec-tueren zou zijn.Globaa] komt men dan tot het volgende woningtekort:Er zijn voor 17.350 huishoudens nodig 17.350 woningenvoor het wegwerken van onvoldoendeslaapruimte enz. 800 woningenAanwezig zijn:bewoonde woningennoodwoningenleegstaande woningenaccres tot 15 Maart j.l.tezamen 18.150 woningen12.1864521 12.252 woningente kort 5.898 woningen160 woningentezamenWoningtekort per 15 Maart j.l. afgerond6.058 woningen6.000 woningen.Voor de oorlog kwamen hier ongeveer 1.500 samenwoningenvoor, die een allesbehalve ideale woongelegenheid boden,maar gedeeltelijk toch getolereerd konden worden o.a. wan-neer ouders bij kinderen inwoonden. De toelaatbare samen-woningen stellende op 1.000 wordt het woningtekort, w^aar-mede uiteindelijk rekening te houden is 5.000 woningen.!. /k:Pand op de hoek van de Eikelstraat en de Houtmaas. Huis de Eikel,door oorlogsgeweld zwaar beschiadigd.Uit de aard der zaak is geen rekening gehouden met dekwaliteit der woningen; behalve in uitzonderingsgevallen isaan vervanging van woningen niet te denken.Zoals wij hieronder zullen zien, is het acute woningtekort be-langrijk lager.Nog zij aangetekend dat er op 12.186 woonverblijven 77.336vertrekken aanwezig bleken te zijn, hetgeen overeenkomtmet gemiddeld ruim 6 vertrekken per woonverblijf en dat indie woonverblijven 7Q.777 bewoners werden geteld, zodatvoor elke bewoner gemiddeld 1.09 vertrekken ter beschikkingwaren. ,III. Het woningtekort op grand van gegevens, waarover hetBureau Huisvesting beschiktHet Bureau Huisvesting houdt een kaartsysteem bij van allewoonverblijven met de zich daarin bevindende vertrekkenen de bewoners ervan. Zo beschikt het over de gegevens, dienodig zijn om de woonruimte rationeel te verdelen. Blijkensmij ter beschikking gestelde cijfers van de toestand per 15Maart j.l. kan deze als volgt worden weergegeven.Ingeschreven staan in het geheel 2.969 woningzoekenden,waarvan 2.436 voor een arbeiderswoning en533 voor een middenstandswoningtezamen 2.969 woningzoekenden. Daarin zijn begrepen on-derscheidenlijk 337 en 132 huwelijkscandidaten, samen 469,alsmede 74 en 112 gezinnen, samen 186, die buiten de stadwonen maar ambtshalve in Maastricht behoren te wonen.De gegadigden voor een woning worden behalve naar desoort woning, nl. arbeiders- of middenstandswoning, onder-verdeeld in 5 klassen te weten: 175ArtikelenTRICHTERVELD MA\STR1CHT ? ^ITUATIE BUNGALOWSSituatie van 166 bungalows en van 45 Woningwetwoningen in aanbouw in het Trichterveld. 2 zijn de bestaande proefwoningen, door bet MilitairGezag toegewezen.arb.won middenst.wonA I. de krepeergevallen 82 5AIL de zeer ernstige gevallen 505 34A. de ernstige 1.016 120B. de minder ernstige 260 82C. de lichtere 163 48de huwelijikscandidaten 336 132de buitenstadse gegadigdentezamen74 1122.436 533533176Totaal 2.969 gezinnen.Het acute tekort is dus rond 2.000 woningen lager dan hier-boven berekend en zonder huwelijkscandidaten en buiten-stadse gegadigden zelfs rond 2.700 woningen lager. Dit ver-schil wordt veroorzaakt doordat nu twee of meer gezinnenwonen in ruimten, die vroeger door een gezin bezet waren.Ook bij deze berekening is geen rekening gehouden met dekwaliteit der woningen.IV. Bestaande woontoestandenMaastricht is een oude vestingstad. Gevolg daarvan is eengeconcentreerde bebouwing in de binnenstad met vele oude,hoge huizen, die in slechte toesta'nd verkeren. Waar grotebinnenterreinen waren, zijn deze allengs volgebouwd. Grootseherenhuizen aan eertijds voorname straten zijn gedegradeerdtot kazernewoningen in krottenbuurten. Twintig jaren gele-den werd het woningtekort, afgezien van de toestand derbestaande woningen geschat op 1.000 woningen. Een paarjaren vroeger, bij de woningtelling van 1926, waren er nog1.176 eenkamer-, 2.865 tweekamer- en 1.949 driekamerwo-ningen, tezamen 5.990 een-, twee- en driekamerwoningen.Deze kwamen veelal voor in grotere gebouwen als boven- enbenedenwoningen, voor- en achterwoningen, soms in twee ofdrie panden achter elkaar. In geen enkel dezer grotere gebou-wen konden de woningtoestanden bevredigend worden ge-noemd. Sindsdien zijn vele van deze woningen door opschui-ving verdwenen. Van 1907 af tot aan de bevrijding zijn er on-geveer 3.500 woningen op een of andere wijze met Rijkssteuntot stand gekomen, ongeacht de noodwoningen en semi-permanente woningen, die inmiddels weer opgeruimd zijn.Op grond van de tegenwoordige definitie van woning zijn erthans nog slechts 9 woningen met een vertrek, 226 met tweevertrekken en 509 met drie vertrekken. Indien men echterhet aantal huishoudingen nagaat, dat de beschikking heeftover 1, 2 en 3 vertrekken, blijkt, dat er zijn1.449 die de beschikking hebben over een vertrek3.499 die de beschikking hebben over twee vertrekken en3.898 die de beschikking hebben over drie vertrekken, of8.846 huishoudingen te zamen, zijnde ruim 45% van allehuishoudingen.Van de 17.350 huishoudens zijn er 13.451 met totaal 34.143kinderen; hieruit volgt, dat het gemiddeld aantal kinderenper huishouding met kinderen 2.57 bedraagt.Er zijn huishoudingenzonder kinderen 3.899 of ongeveer 22.5 %met 1 of 2 kinderen 8.205met 3 of 4 kinderen 3.612met 5 of 6 kinderen 1.142met 7 en meer kinderen 492tezamen 17.35047.3%20.8%6.6%2.8%100.0 %N.V. BOUWHANDEL MU.H MARTIN & CO.AMSTERDAM:Toonkamers en kantoren ; Achter Oosteinde 2-6bij het Frederiksplein, Tel. 32324-32425 en 34505ROTTERDAM: Wijnhaven 33, Tel. 25705ZEIST: Bergweg 108a, Tel. 4537Groothandel in:Wand- en vioertegels, glazen bouwstenen,vensterbankstenen, zuurvaste splijttegelsEDEL STANDGROENEDEL STANDROODEDEL STANDBRUINEDEL STANDZWARTEDEL STANDGEELEDEL STANDBLAUWEDEL STANDWITYTN.V. v.h. EVERT KONING 6 Co.ZAANDAM ^ Telef.j 3692-4821-4985.rEEN STAP IN DE GOEDE RIGHTINGis zeker het (eh, dat LINOLEUM thans beschikbaar wordtgesteld voor medische bestemmingen, ziekenhuizen, labora-toria, hotels, cafe's en bioscopen.Ook de leveringsmogelijkheid voor LINOFELT (d.i. lino-leum op een onderlaag van gebitumineerd viltpapier) inbruin, beige, groen en zwart, het bekende produa van deN.V. Nederlandsche Linoleumfabriek te Krommenie isweer uitgebreid.Behalve voor scholen, ateliers en winkels wordt dit produrtthans ook geltverd voorWONINGBOUWIn iedere srad en in elk dorp worden woningen gebouwd.De gelukkigen, die zo'n woning kunnen bemachtigen,staan echter direct voor het grote probleem ,,De vloer-bedekking". De huiseigenaren, Srichtingen, Woningbouw-verenigingen, etc. kunnen thans dit probleem oplossendoor de woningen voor hun rekening te beleggen metLINOFELT, waarvoor dan een gepaste huurtoeslag be-rekend mag worden.Het is vanzelfsprekend, dat er momenteel geen reclamegemaakt behoeft te worden om nieuwgebouwde woningenverhuurd te krijgen. Toch zal de aantrekkelijkheid van dedoor U te bouwen woningen belangrijk worden verhoogd,indien de grond is belegd met een product, dan in hetgehele land bekend en zeer gezien is.Vraagt U ons eens aan voor nadere bijzonderheden enprijzen ! Levering via de handel kan spoedig volgen.JllliN.V. INDUSTRIE- EN HANDELMIJ. v/h S. MONASCH * ZONENAMSTERDAM SINGEL 117 - TEL. 46532ROTTERDAM - MATHENESSERLAAN 206 b - TEL. 34060^.GEMEENTE VELSEN.Burgemeester en Wethouders roepen soUicitanten op naar de be-trekking vanTECHNISCH AMBTENAAR IN VASTE DIENSTBIJ HET BEDRIJF OPENBARE WERKEN.Vereist: Diploma M.T.S. (weg- en waterbouwkunde), alsmede eenminstens 8-jarige ervaring in het projecteren en uitvoeren vanopenbare werken.Jiaarwedde, behoudens hcgere goedkeuring: f 3750,00--f 4500,00,fe bereiken in 6 jaar.Kinderbijslag en reis- en verhuiskosten conform Rijki-regeling.Gezegelde sollicitaties in te zenden binnen 10 dageu nia het ver-schijnen van dit blad.GEMEENTE VELSEN.Burgemeester en Wethouders roepen soUicitanten op naar de be-trekking vanADJUNCT-TECHNISCH AMBTENAARin vaste dienst bij het bedrijf Openbare Werken.Vereist: Diploma M.T.S. (weg- en waterbouwkunde).,Jaarwedde, behoudens hogere goedkeuring, f 3350,00^f 4100,00,te bereiken in 6 jaar.Kinderbijslag en reis- en verhuiskosten conform Rijksregeling.Gezegelde sollicitaties in te zenden binnen 10 dagen ma het ver-schijnen van dit blad.GEMEENTE VELSEN.Burgemeester en Wethouders roepen soUicitanten op naar de be-trekking vanTEKENAAR le KLASSEin vaste dienst bij het bedrijf Openbare Werken.Vakopleiding vereist.Jaarwedde, behoudens hogere goedkeuring, f 2700,00--f 3300,00.Kinderbijslag en reis- en verhuiskosten conform Rijksregeling.Gezegelde sollicitaties in te zenden binnen 10 dagen nia het ver-schijnen van dit blad.BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN 's-GRAVEN-HAGE roepen gegadigden op voor de betrekking vanHOOFDDIRECTEUR VAN DE GEMEENTELIJKEDIENST VAN DE WEDEROPBOUW EN DESTADSONTWIKKELINGdie na de reorganisatie van de desbetreffende diensten met dealgehele leiding van de wederopbouw zal worden belast.Salaris nader te bepalen.Sollicitaties op zegel, beviattende o.m. een nauwkeurige omschrijvingvan levensloop, leeftijd en referenties, te richten aan Burgemeesteren Wethouders van 's-Gravenhage, .binnen 14 dagen na de ver-schijning van dit bladVerkoopassociatieDURISOL-MEVRIET N.V,Holle bouwblokken en bouwplatcnzij zijn onbrandbaar, geven grote isolatic, zijnvochtwerend en bezitten een grote geluids'absorpticGcwapcndc mevrict dakplatenvoor overspanningen van 100-250 cmnetto-belasing 150-300 kg per IVPConcurrerende prijzen voorDAKBESCHOTFabrieken te Leiderdorp en TwelloKantoor: Jan van Niassaus raat 9, Den Haag, Telefoon 777600i.iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiHim^BehangGEMEENTELIJKE INSTELLINGEN |WONINGBOUWVERENIGINGEN jBOUWERS - AANNEMERS |HUISEIGENAREN - ARCHITECTEN IIKEUZE ONBEPERKTIEERSTE KWALITEITID.UIM VOORZIEN\/LOTTEAFLEVERINGlElGEN VAKKUNDIGPERSONEELILAAG IN PRIJSALLE DESSINSvan de meest een-voudige tot de fijnstafgewerkte.Uit Toorraad leverbaar.SPECIALE PRIJZENbi) grote kwantumsVraagt vrijblijrendbemonstcrde offerteI BEHANGSELHUIS ,/T ZUIDEN" |I ?-j^. IKIERVIEIL II KATENDR. LAGENDIJK 468 - TEL. 70709 - ROTTERDAM (Z.) |iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiNAtelier voor:Metalen Model- en MaquettebouwBewegende MaquettesReclame-lnstallatles voorDemonstratles en TentoonstelllngenH. G. JANSEN Wal 17a ? Teleloon 5702 EindhovenOnze huizen moeien jaren mee,Gebruik dus verven van Premier.N.V. LAK-, VERF. EN INKTFABRIEKPREMIER...LOOSDUINEN (DEN HAAG)TELEFOON Noprd Scharwoude K 2260SOARDS444EECENOUD KARSPELOPGERICHT 1805ZOM of REGENdat maakt voor S. i& B.-verf geen verschil:onder allc omstandigheden behoudt zij haarglans en duurzaamheid.CPSCHAAP & BORGMANAMSTERDAM-W, Door onze eigeo *ab ^^^^.^^ANDERS!'? jGROOTHANDEL IN BEHANGELPAPIERENKANTOOR EN MAGAZIINEN: SCHOOTERBOSCHSTRAAT 31TEUF. 83923 ROnERDAM . FABRIEK TE DEIFGAUWAannemersbedrijfDIRK VERSTOEPGroot Hertoginnelaan 39's-GravenhageTelefoon 392887Uitvoering vanBouw- enWaterbouwkundige Werken-'V?.^?*?> hi*-*IV..r%V VIProefwoningen typen IV en V, Architect Directeur StadsontwikkelingProcfwoning VI, Architect Jos. MureProefwoningen typen VII en VIII, Architecten Ir. A. Swinkels enDrs. J. SprengerVII VIIIArtikelenOp grond hiervan zoumen komen tot differen-tiatie van de indeling engrootte der woningen.Een groot gedeelte derwoonverblijven is echterzo klein, dat voorlopiguit dien hoofde geen klei-ne woningen behoeven teworden gebouwd. Daar-enboven dient men metdifferentiatie bij een be-volking, waarvan in demeeste jonge gezinnenwel meer kinderen ko-men, spaarzamer te zijn,anders zou men steedseen groot gedeelte dierjonge gezinnen dwingenmoeten enige jaren na hethuwelijk te verhuizen. Bijveel verhuizen blijft bij dekinderen van de herinne-ring aan het ouderhjkhuis niet veel meer over.Met het splitsen van wo-ningen zou men hier ach-ter de feiten aanlopen.De zaak is nl. deze, datvrijwel alle daarvoorin aanmerking komenderuimten bewoond zijn.Door splitsing van wo-ningen gaat woonf-uimteverloren, maar elke woon-ge'egenheid wordt opzich zelf beter. De aan-wezige toestand zal nunoodgedwongen moetenworden bestendiqd totdat verschuiving door ge-leidelijke voltooiing vannieuwe woningen moge-liik v/ordt.V. Woningbouw sindsde bevrtjdingIn 1944 en 1945 werdende minst ernstig bescha-digde woningen herstelden einde 1945 kondenreeds 509 grotendeelsvernielde of zwaar be-schadigde woningen ingebruik genomen wor-den, zoals door de Di-recteur van Stadsontwik-keling werd medegedeeld.Proefwoning type VProefwoning type IVProefwoning type VIProefwoning type VIIProefwoning type VIII177Artikelen178In 1946 kwamen in het Trichterveld 12 proefwoninqen qe-reed, welke door het Militair Gezag waren toegewezen omdaaruit de meest geschikte kleine woningen voor een opgroter schaal uit te voeren bouwplan te kiezen. De bedoelingzat nl. voor, om weinig noodwoningen te bouwen en veelkleme woningen. Deze proefwoningen waren van het bun-galowtype, maar enigszins afwijkend van dat, wat het De-partement later als eenheidswoning had ontworpen. Het isteen bij deze proefwoningen gebleven en het daarop qe-baseerde bouwplan ging niet door.In het Witte Vrouwenveld werden 32 houten Zweedsenoodwoningen geplaatst.Tot het bouwplan 1946 behoren verder nog 155 Woningwet-woningen, waarvan er op 15 Maart 1948 een 25-.tal warenopgeleyerd, tervijl de overige in ;de loop van dit jaar zullenqereedkomen.Het bouwplan 1947 omvat in totaal 572 woningen, waarvan166 bungalows en 406 Woningwetwoningen. Alle bungalowsen 279 andere woningen waren op 15 Maart j.l. in aanbouw.Aile bungalows en een gedeelte der overige woningen zullenop het emd van dit jaar zijn voltooid.Het bouwplan 1948 omvat in totaal 460 woningen, waarondereen Hat van 60 woningen op het Koningsplein en een etaqe-bouw van drie verdiepingen van 8 maal 6 woningen in hetrroostdijveld.In totaal waren op 15 Maart j.l. 644 woningen voltooid of inuitvoermg, op 1 December waren er 823 woningen in uit-volToofd ^" ^'"'^' ^^ bevrijding in totaal 322 woningenVI. Woriingbouw voor de toekomstVoor woningbouw komen hier in aanmerking:de normale woning van 260 m^de grotegezinswoningde bungalow en de particuliere woning.Men mag aannemen, dat deze alle gangbaar blijvenn verband met het grote gebrek aan materialen en arbeids-krachten ligt het voor de hand, dat men zich voorlopig zoveelmogelijk tot de kleinere woningen moet beperken. Men moettoch in de kortst mogelijke tijd het grootst mogelijke aantalwoningen ter beschikking hebben. Wei moet men er voorwaken, dat men niet te veel kleinere woningen bouwt entijdig weet om te schakelen naar het grotere type. Zoals deomstandigheden nu zijn, zijn ook voor vele middenstandersde grotere middenstandswoningen onbereikbaar. De inhoudvan de normale woning van 260 mS gaat nog uit boven diewelke in 1939 mocht worden gebouwd; toen was de inhoudvoor normale woningen van 250 mS en voor grote qezinnen275 m3.Er schijnt een nieuwe regeling voor de inhoud der woningenzowel voor Woningwetbouw als voor de particuliere bouwop komst te zijn. Deze zai noodgedwongen wel betekenenkleinere inhouden in verband met het veel kleinere bouw-volume, dat voor 1949 zal kunnen worden beschikbaar ge-steld. Aangezien de nieuwe woningen 50 jaren of langerzullen moeten meegaan, zal voor de normale gezinswoningaan de grens van 260 mS niet veel getornd kunnen worden.De bungalow heeft een inhoud, welke slechts weinig minderis, dan die van het normale type ,terwijl het bewoningsopper-vlak kleiner is. De voor bewoning niet bruikbare ruimte inde kap is de schuld van deze wanverhouding, die nu eenmaalaan dit type eigen is.Terloops moge worden opgemerkt, dat voor de andere dande grotere gemeenten woningen zijn toegewezen, welke eeninhoud mogen hebben van 300 mS.Bij particuliere bouw gaat de inhoud per woning tot tenhoogste 500 mS. Men kan dus, althans wat de inhoud betreft,in de grotere stad ongeveer twee Woningwetwoningen bou-wen tegen een particuliere woning. Hoe groot voorstandermen ook van deze laatste mag zijn, men kan ze nu beter nietbouwen. Op het platteland liggen de verhoudingen anders.daar zal in het algemeen de particuliere woning ook nuvoorrang moeten hebben.De bungalow heeft bizondere voor- en nadelen.Nadelen zijn: het kleine bewoningsoppervlak van 60 m2, datzeker voor de zuidelijke provincies te klein is;de grote hoeveelheid bouwterrein, welke in beslag genomenwordt en ten gevolge daarvan, de langere straten of wegenen de langere straatleidingen. Bij het complex van 166 bun-galows, die in aanbouw zijn, bedraagt de oppervlakte vanhet terrein gemiddeld 280 m^ per woning.Voordelen zijn: de bouwtijd is betrekkelijk kort, de bouw-kosten zijn niet overmatig hoog, zij hebben een lange levens-duur en er zijn maar weinig geimporteerde materialen voornodig. Omdat alle vertrekken evenals bij een flat gelijkvloerszijn, zijn ze vooral voor de huisvrouw gemakkelijk te be-wonen. De bungalow heeft echter op de flat voor, dat allevertrekken op de begane grond gelegen zijn.Aangezien, zoals reeds gezegd, het er op aankomt in de kortstmogelijke tijd zoveel mogelijk woningen tot stand te brengenen het van belang is, dat men later zo weinig mogelijk onvol-waardig bezit overhoudt, is de bungalow zeker een geschikttype, mits het aangepast wordt aan onze zuidelijke behoeftenen drie voldoende slaapvertrekken bevat. Het gemeentebe-stuur wil echter geen bungalows meer bouwen en de Direc-teur van Stadsontwikkeling, die er overigens een groot voor-stander van schijnt te zijn, vindt de toepassingsmogelijkheidvoor Maastricht, in verband met de grote hoeveelheid terrein,die de bungalow vraagt, zeer beperkt en in feite met hetene in aanbouw zijnde complex uitgeput. M.i. is dit standpunterg rigoureus. Wel kan men het er mede eens zijn, dat denieuwbouw niet in hoofdzaak met bungalows kan wordengerealiseerd. Maar wanneer het er op aankomt om in kortetijd veel woningen te bouwen, moet men weten te geven ente nemen en mogen enige hectaren grond, die meer in beslagmoeten genomen worden en enige honderden meters leidin-gen, die meer vereist worden, al zijn zij momenteel dan ookmoeilijk te verkrijgen -- dit is overigens geen directe zorg --geen beletsel vormen om het aantal nieuwe woningen inkorte tijd op te voeren. Bungalows zijn lage gebouwtjes,waarvoor ook met een kleinere oppervlakte aan grond zalmoeten en kunnen worden volstaan; de straatleidingen wor-den dan ook korter en het leidingnet in bungalows is op zichzelf al zeer beperkt.De abnormale stijging der bouwkosten is een punt van onder-zoek geweest van een commissie, ingesteld door het Hoofd-bestuur van de B.N.A., zie Bouw van 3 April j.l. Dit rapportkomt tot twee conclusies.I. Grotere woongebouwen met zeer klein bouwvolume pereenheid;II. Rationele bouw van eengezinswoningen (sic) met zeergeringe behoefte aan geschoolde arbeiders op de bouw-plaats.Deze laatste conclusie zal niet veel tegenstand ontmoeten.de eerste zal echter door menigeen niet gedeeld kunnenworden.Men kan niet zonder meer voor of tegen flatbouw zijn. Flatszijn voor daartoe geeigende gezinnen, b.v. voor aflopende,zelfs zeer aantrekkelijk. Bezwaar moet er echter tegen ge-maakt worden, wanneer men daarin jonge gezinnen en ge-zinnen met kinderen wil onderbrengen.Dr. Ir. H. G. van Beusekom zegt in zijn rede ,,De menselijkewoonstede" bij de aanvaarding van het ambt van buiten-gewoon hoogleraar:,,Er is (dus) geen normaalwoning, geen eenheidswoning,maar er zijn en er moeten zijn woningen, aangepast aan be-paalde omstandigheden en aan een gegeven milieu; woningen,die geschikt zijn om de omgeving te vormen, waarin een ge-zond gezinsleven zich ontwikkelen kan en die ontworpen engebouwd worden in het besef, dat voor dit gezinsleven geenprijs te hoog moet worden geacht."Het milieu nu en de omstandigheden, waarin de bevolkingder zuidelijke provincies in sociaal, zedelijk, cultured en gods-dienstig opzicht verkeert, ontwikkelt zich het best en het iscr bijna een voorwaarde voor, in het eengezinshuis. Hieroverzijn de deskundigen het eens. En daarom dient de plaatsehjkeoverheid leiding te geven aan een gezonde ontwikkeling dervolkshuisvesting en zich te hoeden voor het nemen vandaarmede moeiiijk te verenigingen maatregelen.Het gemeentebestuur van Maastricht heeft de eerste conclusievoorlopig tot de zijne gemaakt, nu het etagewoningen inaanbouw heeft en voor 1949 nog nieuwe in voorbereiding, zijhet dan evenals voor het in aanbouw zijnde flat onder zeerbizondere voorwaarden. De vrees, dat hiermede het principevan het eengezinshui