Orgaan van het Nederlands Instituut voor Volkshuis-vesting en Stedebouw en van de Nationale Woningraad,waarin opgenomen de mededelingen van de Rijksdienstvoor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan deWederopbouwJuli-Aug. 1951 32e Jaargang no. 7-8N.V. Van den Belt 6 Go's Handel Mij.AMSTERDAM - Prinsongracht 852-862 - Tel. 31019-31144Specialiste in:TRIPLEXASBEST- en ASBEST-CEMENT pro-ductenBOUWPLATEN (diverse soortenhout-vezelplaten, stro- en rietvezelplaten)ACOUSTISCHE materialen, o.a. glas-wol, acoustische tegelsT^cnS* FABRIEK VANTURN- EN SCHOOLMEUBELENAMSTERDAMDir. M. J. HilleniusBilderdijkpark 27 Telefoon 85207A R FMSTERDAMSE IVOLLUIKEN FABRIEKRolluiken -- Rolhekken -- Schuifhekken -- Markiezen2x5nschermen -- Veerrolschermen -- BaltexWilhelminastraat 118 -- Amsterdam -- Telefoon 85798IN NEDERLANDSE WONINGENP?E metaalindustrie n.v. Amsterdam.TELEFOON K^9 0 0. 46841 - 43969 - 61147Vi^.lLlMTEGELHANDELKantoor en toonkamer:Pijnackerstraat 40A'dam (Z.) - Telef. 26986Wand- en vloertegels, schoorsteenmantels,lilliputstenen, raamdorpels, gresmateriaal,vensterbankstenen, enz.TENCOLINEUMde beterekleurcarholineumN.v. TEERPRODUCTEN INDUSTRIETOUWEN & Co. - AMSTERDAMOVERHEAD DOORSOVER THE TOP DOORS (KANTELDEUREN)en alle andere systemen garagedeurenJ. 6 G. STROBANDNieuwe Teertuinen 22-23 -- AMSTERDAM-C. -- Telefoon 47139EEN NIEUW PRODUCTAtmota'wnotsteenEen buiiengewone isolatiesteen voorgewone prijs.Licht in gewicht. -- Onbrandbaar.Vraagt Uw handelaar om inlichtingen.Fabrikante N.V. ATMOTARigakade 8-12 - AMSTERDAM-C. - Tel. 44819-44879xlUNC(J Vochtverschijnselcnwcg werken is duurVocht voorkomenkost slechts weinigLaat ons het U voorrekenen.LANG & Co.Chemisch-Technische BouwstoffenindustrieNieuwe Keizersgracht 41-43, AMSTERDAMTelefoon: 54103GRANITOH. J. POSTMAHoofdweg 66AMSTERDAMTelefoon 82745Speclaliteit in gepolijst kunstgranietenaanrechtbladen, gootstenen enz. engranito vloeren.Leverancier o.a. van de SpoorwegenTijdschrift voorYolkshuisvesting enJuli-Aug. 195132e Jaargang - No. 7/8MaandbladStedebouT^Orgaan van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en de NationaleWoningraad, Algemene Bond van Woningbouwverenigingen, waarin opgenomen de mede-delingen van de Rijksdienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan de WederopbouwRedactie: Mr H. W. Bloemers, J. Bommer, Ir H. M. Buskens, Jhr M. }. I. de Jonge van EUemeet, B. Merkelbach,Ir L, S. P. Scheffer, Ir P. Bakker Schut, Drs H. van der WeijdeAdres voor Redactie en Abonnemenltent Lange Voorhout 19, 's Gravenhage, Telefoon 184225Adviertentiest Keizersgracht 188, Amsterdam-C, Postgiro nummer 113028, Telefoon 49128 ('s avonds: Haarlem, Orion-weg 119, Telefoon K 2500 25560)Officiele mededelingenNederlands Instituut Bestui^rVoor de Vereniging van Woningopzichteressen had sedertgeruime tijd in ons bestuur fitting Mej. J. S. Fentener vanVlissingen. Enige tijd geleden heeft Mej. van Vlissingende wens te kennen gegeven deze functie neer te leggen. DeVereniging van Woningopzichteressen heeft thans als ver-tegenwoordigster in ons bestuur aangewezen Mej. Mr C. J.van den Hurk.VoorzStterOnze Voorzitter, de Heer Jhr M. J. I. de Jonge van Ellemeet,heeft aan het bestuur mededeHng gedaan dat hij de tijdgekomen achtte om het voorzitterschap, dat hij sedert 1931bekleed heeft, neer te leggen.In een op 4 Juli 1.1. gehouden vergadering heeft het bestuurzich over de vervulling van de vacature beraden en de HeerMr HI. W. Bloemers, burgemeester van Deventer, lid vanhet dagelijks bestuur, tot Voorzitter benoemd.Onze leden zullen zeker verwachten dat met deze simpelemededeling niet wordt volstaan, maar dat thans een terug-blik wordt gegeven op de betekenis, die het presidium vande Heer De Jonge van Ellemeet voor het Instituut heeftgehad. Het is intussen de bedoeling hieraan aandacht teschenken in de eerstvolgende ledenvergadering na hetzomerverlof. Daarom moge thans in het Tijdschrift met dezakelijke mededeling van het aftreden van de Voorzitteren de benoeming van een opvolger worden volstaan.Excur:iie NoordoostpolderDeze excursie heeft plaats gehad op 22 Juni 1.1. met wel-willende medewerking van de Directie van de Wiaringer-meer iNoordoostpolderw^erken).De Hfeer A. D. van Eck hield bij het begin van de tocht, teZwolle, een korte inleiding en tijdens de koffiemaaltijd teEmmeloord een tweede inleiding. waarbij in het bizonderde plannen voor de verschillende nederzettingen ter sprakekwamen. De ongeveer 150 deelnemers hebben een interes-sante tocht gehad, die hun een goede indruk heeft gegevenvan de aanleg van het nieuwe land van deze Zuiderzee-polder.Aan de Heer van Eck en zijn medewerkers brengen wij hiergaarne een woord van erkentelijkheid voor de wijze, waaropzij de deelnemers van voorlichting hebben gediend.Het is de bedoeling dat binnenkort een speciaal nummervan het Tijdschrift aan de Noordoostpolder gewijd zal worden,VacantieHet bureau van het Instituut zal van 13 tot en met 18Augustus wegens vacantie gesloten zijn.Rijksdienst voor het Nationale PlanOntwikkeling in het Westen des LandsIn het kader van het Onderzoek ,,Westen des Lands" heeftde Vaste Commissie van de Rijksdienst voor het NationalePlan het ontwerp-interimrapport ,,Ontwikkeling IJmond",zoals dit haar was aangeboden door de ,,Werkcommissie voorhet onderzoek naar de ontwikkeling van het Westen desLands" in haar vergadering van 6 Juli 1951 behandeld en vast-gesteld.Dit rapport werd op 31 Juli aan de Minister van Wederop-bouw en Volkshuisvesting aangeboden.Ontginning ZundertOp grond van artikel 29, derde lid van de wet van 28 Sep-tember 1950, houdende voorlopige regeling inzake het Nationnale Plan en Streekplannen werden door de Minister vanWederopbouw en Volkshuisvesting de volgende bezwarengemaakt:d.d. 16 Juli 1951, No 30 en No 31 betreffende de ontginningvan enkele percelen grond in de gemeente Zundert. Hiertegenis bezwaar gemaakt wegens strijd met het in voorbereidingzijnde ontwerp voor een nationaal plan.Een uitbreidingsplan waarbij tuinbouwgrondenworden ontziendoor Ir E. J. de MaarAls Harderwijk in 1231 stadsrechten krijgt, is het al een plaatsvan vrij grote betekenis. Muren aan land- en zeezijde be-schermen voortaan de burgers tegen de gebruikelijke over-vallen en verhogen het aanzien. Als lid van de Hanze drijfthet handel op de Oostzee, het voert plaatselijke oorlogjes enbereikt een zekere welstand (zie afb. 1).Wanneer kort voor het begin van de 80-jarige oorlog, n.l.in 1558, Van Deventer op last van Phihps II de steden vande Nederlanden in tokening brengt, blijkt Harderwijk binnen 105ArtikelenAfb. 1. De oude stad Hatderwijk, nagenoeg begrensd als in 1558. In het Noorden na-oorlogse woningbouw.Luchtfoto K. L. M.106zijn wallcn te zijn volgebouwd. Wei wordt kort daarop aande landzijde een gracht met moderne fortificaties aangelegd,maar dit betekent geen uitbreiding van het grondgebied.aangezien de oude muur gehandhaafd wordt. Eerst in 1924worden negen rondelen opgeruimd en nog resteert er een enverscheidene stukken muur.Harderwijk krijgt dan in 1603 van Prins Maurits een Gymna-sium, dat in 1647 omgezet wordt in een Academie. Hier pro-moveert o.m. Linnaeus in 1735 tot Doctor in de MedischeWetenschappen. Talrijke huizen herinneren aan deze tijdals Universiteitsstad.Maar dan begint de ontwikkeling te stagneren. De schepenworden groter en krijgen te veel diepgang voor de Zuider-zee, de handel verdwijnt. Ook met de Academie gaat bet nietgoed. Het westen van het land trekt alle belangrijke functiestot zich. De Academie wordt in 1813 opgeheven, rekt nogenige jaren zijn bestaan, maar in 1828 sluit zij voorgoed. Nievmand heeft zich dat jaar laten inschrijven.Het contact met de zee beperkt zich tot visvangst. Als in1932 de afsluitdijk tot stand is gekomen, schijnt ook hieraaneen einde in zicht.Harderwijk lijkt dan geheel een dode stad te zullen worden.Het is dan ook begrijpelijk dat wanneer in 1938 het Rapportvan de Commissie voor het Streekplan van de Veluwe uit-komt, voor Harderwijk geen groei van betekenis wordt voor-speld.Deze voorspelling schijnt het uitgangspunt voor een ver-snelde toeneming van de bevolking. In 1930 bedroeg het aan-tal zielen 8661, doch in 1948 reeds 11.248. De aanvankelijkegroei is niet te verklaren. Achteruitgang in de visserij. op-heffing van de opleiding voor ,,Kolonialen", waartegenovernauwelijks enige nieuwe bronnen van inkomsten staan, zoalsde aendenhouderijen e.d.Doch zoals het meer met voorspellingen gaat, ook die voorde visserij komt anders uit. Een gedeelte van de vissers maaktna de sluiting van de Zuiderzee gebruik van de gebodenrijkssteun om een ander bestaan te beginnen.De blijvers echter ,,maken" goede jaren, speciaal met de pa-lingvangst. Er worden enige kazernes bijgebouwd, er vestigenzich enige industrieen en dan opent het besluit van het Rijk,de zuidelijke polder in gedeelten uit te voeren, voor Harder-wijk een nieuw perspectief. Het eerst uit te voeren deel zalbij Harderwijk met het vaste land worden verbonden. Hetcontact met het westen van het land zal dus gedurende langetijd over deze stad lopen.Harderwijk, dat in de Veluwe nauwelijks een marktgebied vanenige betekenis had, zal een, naar mag worden aangenomen,welvarend ..achterland" voor zich krijgen. Terwijl het doorde deling ontworpen Centrum-dorp gedurende vele jarenaan de periferie zal liggen, komt Harderwijk met een vrijcompleet .stel inrichtingen op cultured en technisch gebiedin aanmerkelijk gunstiger conditie.De polder, die geen spoorwegver-binding krijgt, zal in Harderwijkaansluiting op de lijn Amersfoort--Zwollc vinden. Wanneer de midden-stand de nodige activiteit ontplooit,zal het een markt winnen, v66r degeprojecteerde B-kernen in de pol-der tot ontwikkeling zijn gekomen.Daarnaast zijn nog andere factorenaanwezig, die een gunstiger verwach-ting dan die van het genoemde rap-port voor het Streekplan rechtvaar-digen.Zo is het militaire apparaat belang-rijker geworden nu Harderwijk voorkaderopleiding werd aangewezen,waardoor 400 beroepsmilitairen, dieals instructeur werkzaam zullen zijn,gehuisvest moeten worden.Het gemeentebestuur, deze mogelijk-heden ziende, ontplooit een werkelijkvoorbeeldige activiteit op velerleigebied. Hierop zal bij de toehchtingop het plan nader in enkele woordenworden terug gekomen. Doch eerstdient te worden gewezen op demoeilijkheid, de grootte van de groeite bepalen.Deze is nl. niet op grond van de-mografische gegevens te bepalen.De ingezette ontwikkeling is daar-voor van te korte duur. Op grondvan economische overwegingen eenvoorspelling te maken is, zoals be-kend, een waagstuk.Toch moest hier in dit geval vanworden uitgegaan. Helaas kon nietop de uitkomsten van een desbetref-fend onderzoek worden gewacht.Dit zal nu achteraf controleren of deglobale taxatie te hoog of te laagwas.In het kort komt deze neer op eengroei met 6000 zielen tot 18.000 in-woners. Daarbij ligt de toenemingbelangrijk boven het landsgemid-delde. Dit aantal van 6000 is echterin feite groter in verhouding tot debestaande bevolking van Harderwijk-stad, dan zo op het eerste gezichtlijkt. Immers niet minder dan 4000van de 12.000 zielen van de gemeentevallen in de agrarische sector.Vergelijkt men Harderwijk nu methet Centrum-dorp, dat op 15.000 a20.000 wordt geschat, en de B-ker-nen, (^ie op rond 6000 komen, danblijkt dat Harderwijk, ontdaan vanagrariers en militairen, daar tussenin komt te liggen. Of dit juist is ge-zien, zullen het economisch rapporten de toekomst leren.Met het oog op de gezinsverdunning,de ontvolking van de oude bebou-wing van het stadje en de overbe-volking, moet in totaal gerekendworden op 1800 woningen, waarvoor rond 40 ha nodig zijnen daarmede komt het probleem van de tuinbouwgronden aande orde. Zij liggen in een smalle strook van 100 tot 400 mbreedte evenwijdig aan de kust, over een lengte van enigekilometers. De kwaliteit is volgens het rapport van de Stich-ting voor Bodem'kartering goed; de beste gedeelten zijn te ver--^w1A-rtikclen->,VERK LARING^1^HARDERWYK.uM^miL iS^iA^