April 195212e Jaargang - No. 4e WoningbouwverenigingUitgave van de Nationale Woningraad, Algemene Bond van WoningbouwverenigingenVenchijnt maandelijksAdres voor Redaotie CD Abonnementen: Wouwermanitraat 27, Amsterdam Z., Telefoon 24298Adrei voor Advertenties: Keizersgracht 188, Amsterdam C, Telefoon 49128WAARDELOZE OVEREENKOMSTEN ?Er zijn in laatste jaren veel woningen gebouwd met finan-ciele hulp van industrieen e.d. Bedrijven en ondernemingenkunnen er belang bij hebben, dat in de plaats van vestigingwoningen worden gebouwd. Haar werknemers moeten uiter-aard wonen. Dikwijls kunnen bedrijven alleen dan nieuw per-soneel aantrekken wanneer woonruimte ter beschikking staat;in andere gevallen kan men waardevolle werkkrachten slechtsvooj- het bedrijf behouden wanneer een woning in het voor-uitzicht wordt gesteld. Het is derhalve begrijpelijk, dat ge-meentebesturen bij het bedrijfsleven vaak een willig oor heb-ben gevonden voor verzoeken om financiele steun ten behoevevan de woningbouw. Zelfs de ondernemers, die in de afgelo-pen tijd de gemeentebesturen wat geld hebben toegestopt omde financiering van de woningbouw te vergemakkelijken, zul-len niet willen beweren, dat zij dit deden wijl zij de woning-vooi'ziening een zo bij uitstek noodzakehjke sociale voorzie-ning achten. Zij deden het veelal, omdat de belangen van hetbedrijf of de onderneming er in bepaalde opzichten mee wa-ren gemoeid.Bewrhikkingsrccht op de woningenHet llaat zich horen, dat de ondernemingen, die gelden voorwoningbouw ter beschikking van de gemeenten stellen, enigezekerheid verlangen ten aanzien van haar beschikkingsrechtop de te bouwen woningen. Wij zijn hier en daar bij onder-handehngen over deze zaken betrokken. In al deze gevallenkwam de vraag aan de orde voor welke termijn de deelne-mende industrieen ,,toewijzingsrecht" op de woningen zou-den erlangen. Wij hebben het beleefd, dat bedrijven voor eenarm::alige /. 800,^-- per woning het beschikkingsrecht voormaar liefst 50 jaar verlangden. Daarbij moesten wij ervaren,dat het betrokken gemeentebestuur in beginsel bereid bleekom aan dat verlangen te voldoen. Dit zou dus betekenen, dateen bepaald bedrijf gedurende 50 jaar bij iedere mutatie inde bewoning van het huis opnieuw een andere bewoner zoukunnen aanwijzen. Dit is een absoluut onredelijk verlangen.Het is nauwelijks defnkbaar, dat enig bedrijf over een zo langetermijn belang zou hebben bij het beschikkingsrecht op wo-ningwetwoningen. Bovendien mag o.i. -- abstraherend van dehuidige abnormale omstandigheden -- een gemeentebestuurzich voor een zo lange termijn zeker niet binden.ContractenHoe dit verder zij, er moet dan toch wel een redelijker termijnworden overeengekomen en vastgelegd. Zo is het ons be-kend, dat in vrij veel gevallen contracten zijn gesloten ofverzekeringen zijn gegeven, waarbij is bepaald, dat met namegenoemde ondernemingen voor een zekere tijd het beschik-kingsrecht verwerven op bepaalde woningen aan de finan-ciering waarvan die ondernemingen hebben medegeholpen.Wij hebben er tegenover de gemeentebesturen of de woning-bouwcorporaties, die wij over dergelijke zaken moesten ad-viseren, nimmer een geheim van gemaakt, dat zodanige over-eenkomsten of verzekeringen ons eigenlijk volstrekt waarde-loos iVoorkomen. Wat is namelijk het geval? De Woonruimte-Wijsheid van de maandEen goed accoordmaakt een zachte scheidingBij de waardeloze contractenwet 1947 legt de Colleges van B. en W. de verplichting opom de beschikbare woonruimte doelmatig te verdelen. De wetgeeft deze Colleges daartoe vrij ruime bevoegdheden. Dedoelmatigheid der verdeling is, voorzover mogelijk, nader om-schreven in uitvoeringsbeschikkingen en ministeriele aanwij-zingen. Nergens echter is bepaald, dat B. en W. de verplich-ting en de bevoegdheid tot deze doelmatige verdeling kunnenoverdragen aan derden. Sluit een College van B. en W. nueen overeenkomst met enige Industrie of onderneming, be-palende, dat niet B. en W., maar de leiding van het bedrijfover de toewijzing van de vrijkomende woonruimte zal be-slissen, dan vindt in feite wel overdracht van de aan B. en W.voorbehouden verplichting en bevoegdheid plaats. Wij heb-ben in voorkomende gevallen niet nagelaten er op te wijzen,dat een contract of afspraak in deze geest met een Industrieof een onderneming gesloten, strijdig is met de wet, te nietgedaan zal worden door het dwingend recht en, bij ontstaanvan conflicten, waardeloos zal blijken te zijn.Goeide trou'w in het gedingDit is een uitermate nare consequentie van de ook uit an-deren hoofde reeds aanvechtbare financiele manipulaties tus-sen overheid en particulieren, ook al strekken deze manipu-laties dan tot bevordering van de woningbouw. Men kan metrecht de vraag stellen of, alleen reeds uit een oogpunt vangoede trouw, een gemeentebestuur een contract mag aangaanof een afspraak mag maken, waarvan het dient te weten, datzij voor het gemeentebestuur niet bindend behoeven te zijn.De vraag stellen is haar beantwoorden: Een gemeentebestuurmag dat niet! Wij moeten eerlijk bekennen, dat wij tot dus-ver dit kwalijke probleem niet openlijk hebben durven stellen.Een rechterlijke uitspraakDe kwestie is intussen in de openbaarheid getreden door eenkort geding-vonnis van de President van de Arrondisse-ments-Rechtbank te Almelo. Wij menen, dat dit vonnis eenbevestiging levert van ons aanvankelijke standpunt. De zaaklijkt ons van voldoende gewicht om het conflict, dat aan derechter werd voorgelegd en de beslissing van de rechter watomstandig te vermelden en, waar ons dat dienstig lijkt, vaneen enkele kanttekening te voorzien.Het stuk speelt in Borne. Een Naamloze Vennootschap komtbegin 1951 met ,,de gemeente" overeen, dat zij voor hulp bijde financiering van 4 te bouwen woningen een bedrag vanf. 3.200,'-- aan de gemeente zal afstaan. Het bedrag van/. 800,^-- per woning wijst er op, dat het hier gaat om hetwegwerken van een verhoging van het rentetype boven hetgeldende gamma-percentage. De woningen komen klaar enhet geld wordt aan de gemeente betaald. De directie van de 37O ^ * J? i'-l 5iji'W^'?"11 I i Mili 1111 iUl!iMisiis 1X!;+flH ?"Ms"*P^*f4I *im "^'+38iig:'*i[inirMTniM^iii iiiiiii n1'^p~--ri ~L ~:c>n3N.V. wijst vier barer werknemers aan als candidaat-huur-ders. Met drie van deze candidaten sluit dc gemeente inder-daad een huurovereenkomst. De vierde werknemer wordtechter, om welke reden dan ook, door B. en W. niet als huur-der aanvaardbaar geacht. Derhalve verhuren B. en W. deoverblijvende woning eigener beweging aan een andere werk-nemer van het desbetreffende bedrijf. Dat neemt de directievan de vennootschap niet; zij ,,gooit" de kwestie voor derechter. Men mag aannemen, dat er tevoren tussen B. en W.en deze directie wel een hartig iwoordje gesproken zai zijn.Uit de stukken blijkt, dat er van een mondelinge overeen-komst sprake is. De procuratiehouder van het bedrijf en degemeente-architect hebben samen de zaak bekokstoofd. Deprocuratiehouder verklaart voor de rechter, dat hij indertijdmet de architect van de gemeente Borne heeft besproken, datde vennootschap op het punt van de aanwijzing van de toe-kpmstige bewoners der huizen geheel de vrije beschikking zoukrijgen. De vennootschap verklaart nu aan de rechter, dat zijernstige schade lijdt wanneer de employe, die zij als huurderheeft aangewezen, door B. en W. niet als zodanig wordtaanvaard. Deze employe gaat trouwen en wil met zijn vrouwen zijn zuster de nieuwe woning betrekken. Hij is voor hetbedrijf onvervangbaar. Als hij de woning niet krijgt, dan zalhij wellicht naar elders vertrekken. Trouwens, de vennoot-schap meent, dat de overeenkomst met de gemeente eenvou-dig dient te worden nagekomen. Zo niet, wat heeft dan hettreffen van een overeenkomst nog voor zin? Denkt de rech-ter misschien, da.t de vennootschap haar goede geld zou heb-ben gegeven, wanneer zij wist, dat zij niet naar believen overde toewijzing van de woningen zou kunnen beslissen? Dusvraagt zij aan de rechter of hij het College van B. en W.maar direct wil opdragen, ingevolge de getroffen overeen-komst de woning aan haar employe te verhuren. Mocht hetCollege zich niet willig tonen, zou de rechter dan de gemeen-te Iwillen verplichten tot betaling van een dwangsom vanf. $0, -- voor iedere dag, dat wordt nagelaten aan het ver-langen van de vennootschap te voldoen?Burgemeester en Wethouders laten dat natuurlijk niet op zichzitttn. Zij zeggen van mening te zijn, dat de mondelingeovereenkomst betrekking had op het ter beschikking stellenvanj de woningen aan personeel van de vennootschap. Welkeled^n van dit personeel het precies zouden zijn, zouden B.en i W. tenslotte moeten uitmaken. Daarover kon met de di-rectie van het bedrijf wel overleg worden gevoerd, maar uit-eincelijk dient toch de beslissing over de toewijzing bij B. enW. te berusten. Bovendien stellen B. en W. vast, dat degemeente-architect -- als deze aan de procuratiehouder devrije: beschikking over de woningen al heeft toegezegd -- ze-ker niet in opdracht van of namens B. en W. heeft gespro-ken. De gemeente behoeft zich derhalve niet gebonden teachten. B. en W. zouden de gemeente-architect zelfs nietkunnen opdragen te spreken zoals hij misschien wel heeftgedzian, omdat zij dan immers zouden handelen in lijnrechtestrijd met de strekking van de Woonruimtewet 1947. (Deovereenkomsten, die wij in de aanvang van dit artikel bedoel-den, hebben naar letter en geest wel degelijk de opzet om deHET EXPERIMENTELE WONINGBOUW-PLAN VOOR DE GEMEENTE LEIDENArchitectenbureau Verhagen,Kudper, Gouwetor en de Ranitz;Samenw. arch.: Ir. R. D. Bleeker.Inleiding.Na een adembenemende wedloop met stijgende rentevoet,stijgende Korea-prijzen en bouwstoppen, na eindeloze onder-handelingen op laa'g en hoog niveau, die ongeveer een jaarhebben gekost, is dan eindelijk ook het experimentele woning-deelnemende industrieen de bewpners bij name te latenaanwijzen. Dit is ook logisch; zo het anders ware zou eendeelnemend bedrijf altijd het risioo lopcn de financiele mede-werking te hebben verleend voor doeleinden, die het niet be-oogde. Hier is nu een gemeentebestuur, dat de onhoudbaar-heid van een zodanige overeenkomst zelf evident acht, zij hetdan ook om zich voor de.gevolgen van een soortgelijke over-eenkomst te vrijwaren!)Op grond van het verweer van B. en W. van Borne zou ver-wacht kunnen worden, dat de rechter niet bewezen acht, datB. en W. een overeenkomst hebben gesloten, waarin aan devennootschap het vrije beschikkingsrccht op de woningenwordt toegestaan. Inderdaad komt de rechter tot deze con-clusie. iGelukkig laat hij het daar niet bij. Hij gaat verder enstelt, dat indien de interpretatie, die de vennootschap van deovereenkomst geeft, als juist en bindend moet worden aan-vaard, de directie toch de nakoming van de overeenkomst nietkan vorderen, omdat de strekking van die overeenkomst danin strijd met de wet zou zijn geweest. Deze conclusie beves-tigt ons aanvankelijk standpunt en is dodelijk voor allesoortgelijke oontracten, die tussen Colleges van B. en W. enindustrieen of ondernemingen zijn gesloten. De rechter zegtverder: ,,Eiseres heeft moeten begrijpen, dat Burgemeester en,,Wethouders zich nooit konden verbinden de kcuze van de,,bewoners der woningen geheel eenzijdig aan het vrije in-,,zicht van eiseres over te laten, doch Burgemeester en Wet-,,houders niet verder konden gaan dan goed te vinden, dat,,de woningen bewoond zouden worden door die mensen in,,dienst van eiseres, die losgedacht van de overeenkomst,,toch al naar in de gemeente Borne geldende maatstaven voor,,terbeschikkingstelling van woonruimte in aanmerking kwa-,,men. Eiseres heeft niet beweerd, dat J. Nijhof (de employe,,,die door de directie was voorgedragen. W. S.) volgens de,,in de gemeente Borne algemeen geldende maatstaven voor,,terbeschikkingstelling van woonruimte in aanmerking,,kwam."Aandacht verdient het verband, dat de rechter legt met demaatstaven, die voor de verdeling van woonruimte in de ge-meente voor normale gevallen gelden. Het wordt, menen wij,wel overduidelijk, dat een College van B. en W. zich nietlos kan maken, door welke overeenkomst dan ook, van deverplichtingen en de bevoegdheden, die de Woonruimtewet1947 het oplegt.De gevolgcnHet valt niet te verwachten, dat overal waar gemeentebestu-ren financiele hulp voor de woningbouw van het bedrijfsle-ven hebben aanvaard met de daaraan als regel verbondenvoorwaarden nopens de toewijzing van de woonruimte, on-gelukken als in Borne zullen gebeuren. Bijna steeds zullende problemen wel in onderling overleg opgelost kunnen wor-den. Niettemin is het zeer onbevredigend te achten, dat deoverheid in vrij grote omvang ,,contracten' 'heeft afgesloten,die in feite waardeloos zijn. Dat zullen ook zij moeten toe-geven, die niet als letterknechten of formalisten te boekstaan. W. S.bouwplan voor de gemeente Leiden in veilige haven '--. indetails niet ongehavend maar met handhaving van de mcestessentiele trekken van de aanvankelijke opzet. Wat was debedoeling immers? In de dagen van de algemene run op wo-ningen met verminderde bijdrage (hoever liggen die al weerachter ons) ontstond er onder de volkshuisvesters en archi-tecten een grote bezorgdheid of bij deze zo algemene animovoor goedkope woningen het woonpeil niet het kind van derekening zou worden. Men besloot daarom aan te tonen dateen handhaving van het woonpeil mogelijk was door:1. complexen van zodanige jgrootte dat de wijk bij zorg- 39tFoto van de maquette. In de uit-voering worden de woningen typeLB aaneengevoegd tot blokkenvan 10 woningen.40Detailmaquette van een eenheidvan circa 100 woningen. Achterde boomgroep rechts bovenaan dezandbak.vuldig ontwerp ecn eigen stedebouwkundig karakter zoukunnen krijgen;2. icen verantwoorde woningdifferentiatie;3. Izorgvuldig overwogen plattegronden; .,4. normalisatie van onderdelen, zo mogelijk ook bij de plan-nen van verschillende architecten onderling.1. ptedebouwkundige opzct.Eeii aantal omstandigheden gaven onlangs aanleiding omhet vrij recente uitbreidingsplan Zuid-West opnieuw te her-zien. Naast een tweetal zelfstandige wijken bleef een afron-dingsgebied over gelegen tussen een recreatiestrook en hetspoorwegemplacement langs de spoorhjn Leiden--Woerden.In dit lange ondiepe afrondingsgebied is een terrein gereser-veerd voor de 500 woningen van het experimentele woning-bouwplan.De Verkaveling van de woonwijk is in hoge mate beinvloeddoor de maximale grondprijs per woning die ,,Den Haag"wilde toestaan. De daarvoor noodzakehjk geworden intensi-vering van de bouw bleek acceptabel, omdat het terrein aanOost- en Westzijde door de bovengenoemde open ruimtenwordt begrensd, en indien -- gehjk bij de plannen voor Vlaar-dingen en Hengelo -- de wijk werd ingedeeld in een vijftalgehjke eenheden, elk omvattende alle voor de woningdifferen-tiatie nodige typen.Door de geringe omvang van de eenheden was een groteintensiteit mogehjk, die echter gecompenseerd wordt o.a. doorde gemeenschappehjke tuinen bij de meerverdiepinghuizen,(uit een exploitatie-oogpunt voorlopig gedacht als een niet-toegankehjke groene aanleg.) Door deze tuinen echter vrijondicp te houden bleef er binnen iedere wooneenheid eengelegenheid open om voor de jongste kinderen een zandbakte otitwerpen met een zitgelegenheid voor de moeders endaariiaast voor de iets oudere kinderen een speelveld vanca. 20 X 40 m. Voorts is elk dwarsverkeer door de woonbuurtonmobfelijk gemaakt, waardoor een ononderbroken centralegroene strook ontstond, die een rustige wandeling biedt naarhet biiurtcentrum (school en winkels). Speelruimte en groenestrookl vormen een samenhangend element, waardoor naarwij hoopten, de buurt ondanks zijn dichtheid van 58 woningenper hcj voldoende afwisseling en aantrekkelijkheid zou bieden.Inmiddels moest op het allerlaatst, toen de bestektekeningenen hei bestek vrijwel gereed waren opnieuw een inkrimpingwordcjn toegepast, teneinde nog 5000 m^ grond te kunnenbespaijen. Daardoor zijn voor ons gevoel de grenzen van hettoelaatbare bereikt, zo niet overschreden. Het heeft ons zeerteleurdesteld dat door de fixering ten departemente van demaximale grondkosten, een bouwplan dat reeds een dichtheidvan 58 woningen per ha bezat, tot aan de uiterste grens vanhet toelaatbare moest worden verdicht, waardoor de dicht-heid ni|i 62 woningen per ha bedraagt.LA Gevel type LAto o o o e o? o o ? o e ^""jPlattegrond type LA. Woning voor bejaarden. Gedeeltelijk afgetimmerdezolder voor logeergelegenheid. Gevelbreedte 5.62 m. Bouwdiepte 7,26 m.41Plattegronden van begane grond en verdieping type LB. Normaal eengezinshuis. Gevelbreedte 5.72 m; bouwdiepte 6.96 m.42Ons moet in dit verband nog de opmerking van het hart, dat, _hoewel alle prijzen sterk stegen, voor de grondkosten geenstijging werd toegestaan cvenrcdig aan die van de bouw-kosten, waardoor de stedebouwkundige opzet nog extra Hap-pen te incasseren krijgt, in het bijzonder bij terreinen waa'r-voor, zoals hier, ophbging nodig is.De wijkindeling werd bovendien beinvloed door de aanwe-zigheid in het terrein van sloten, die aan de ligging van deop staal te funderen laagbouwblokken bepaalde bcperkingenoplegden. Deze sloten hebben o.a. ten gevolge gehad, dathet middengroen enlkele meters smaller moest worden danaanvankelijk was bedoeld.2. Differentiatie.Bij de voortdurend groter wordende moeilijkheden waardoorhet plan werd bedreigd vanaf het ogenblik dat over desch^tsontwerpen in beginsel overeenstemming werd verkre-gen, is een punt door alles heen gehandhaafd kunnen wordenen ivel de 20 nauw mogelijke aansluiting van de woning-differentiatie aan de cijfers, zoals die door de SociografisoheDienst van Gemeentewerken van Leiden onder supervisievan Ir Angenot berekend waren. Men meende hiervoor nietzonder meer te mogen afgaan op de gegevens, welke de ge-zinstelling 1947 ons verschaft. Deze telling immers geeft eenmomentopname van de gezinsgrootte op dat ogenblik maarvermeldt niets over de aanvankelijke groei en latere inkrim-ping van elk gezin in het bijzonder. Door nu de maximalegezinsgrootte te onderzoeken van een groot aantal echtparen,die ijieer dan 10 jaar gehuwd waren, heeft men een correctiekunnen toepassen op de gegevens, zoals die uit de gezins-telling bekend waren. Kort gezegd, Ikomt deze correctie dushierop neer, dat in de woningen de mogelijkheid wordt ge-boddn voor een zekere uitgroei boven de gezinsgrootte, die uitde gpzinstelling zou volgen. De aan de ontwerpers op grondvan ideze berekeningen verstrekte cijfers konden in het plannageinoeg worden aangehouden, zoals uit onderstaande cijferskan blijken.De door Ir Angenot berekende behoefte, mede in verbandmet de grootte der bestaande woningen in de omgeving vanhet 0nderhavige complex was als volgt:"O- 30 voningen m. tenminste 1 slaapk. V. 2 pers.246 ?, ,, 2 ,, 3-4 ^,152 3 ,, ,. 5-654 ,, 4 ., 6-8 ,,12 ,, ,, 5 ,, ,, 8-106 ,, ,, 6 ,, ,, 10 en meer pers.500 voningenAlleanwonenden zijn hierbij buiten beschouwing gelCOalslaapsperSt-O.S^ ssift; 5 S< J328 LA Ouden van dager1 1 2 56120 LB normaaleengezinshuis 3 5 60048 LC grooteengezinshuis 5 10 480120 HIIIA kleineetagewoningen 2 4 48080 HIVA idem 2 4 32045 HIII C4 idem 2 4 18045 HIII C6 normale. etagewoning 3 6 2708 ! w winkelwoning 2 4 32494 2418LB. Gevel type LBGegroepeerd naar de aantallen slaapkamers en bedden perwoning telt het plan:28 woningen met I slaapkamer en 2 bedden253 ,, ,, 2 ,, ,, 4165 ,, ,, 3 ,, ,, 5-6 ,,48 ,, ,, 5 ,. ,, 10 ,,De afwijkingen t.o.v. Ir. Angenot's cijfers voor de bedden-aantallen bedragen resp.:-- 6 %, + 3%, + 8,5 i% en -- 24%.De verhouding tussen het aantal personen, dat rechtstreekscontact met tuin- of speelplaats kan hebben (in cengezins-huizen en op de beganegrondverdieping van meergezinshui-zen) en dat op de tweede, derde of vierde laag woont, isals volgt:In eengezinshuizen en beg.gr.meergezinshuizen 294 huishou-dens met 1558 personen op de begane grond.In meergezinshuizen 90 huish. m. 390 pers. op de le verd.90 ,, ,, 390 ,, ,, ,, 2e ,,20 ,, ,, 80 3e ,,Totaal: 494 huishoudens met 2418 personen.Gemidd. woningbezetting v. woningen beg.grond: 5,29 pers.,, ,, ,, etagewoningen 4,31,, ,, -- ,, alle woningen 4,89 ,,Het aantal kleine woningen in het plan is relatief gering, om-dat uit het onderzoek van Ir. Angenot omtrent de grootte derbestaande woningen voor deze buurt de behoefte aan eenrelatief groot aantal ruimere woningen bleek.Het voornaamste is echter, dat zelfs onder de huidige on-gunstige omstandigheden de bouw van woningen voor grotegezinnen en voor Ouden van Dagen mogelijk is gebleven.De wijk is voorts gecompleteerd met een achttal winkels metbovenwoningen, 32 bedrijfsruimten of garages en vijf club-lokalen.3. Plattegrondtypen.Van de verschillende woningtypen geven de ^erbij afge-drukte tekeningen een indru(k. (De meubileringsvoorstellenzijn van de bouwkundig student H. A. Tielman).Woningen voor Oudem van Dagca. (type LA, 28 stuks).In deze woningen komen keuken en slaapkamer uit op eencentraal gelegen woonkamer. Met het ooig op ziekte e.d. is dewascel met toilet tussen slaapkamer en keuken geprojecteerd.Hierdoor zal de natte eel tevens ten dele de functie van was-keuken kunnen innemen. 43LC. ^Ut Plattegronden van begane grond en verdieping type LC. Eengezinshuisvoor grote gezinnen. Ingebouwde schuur. Gevelbreedte 6.99 in; bouw-diepte 7.26 m.44Ecngezinshuizcn voor normale gezinnen. (type LB, 120 stuks)Bij de normale cengezinshuizen is een ruim portaal ontworpendat plaats biedt voor een kinderwagen. Er is afgezien vaneen doorgag,nde gang. Hierdoor Ikonden in de woonkameralle deuren in een nis worden verenigd, waardoor de betrek-kelijk geringe breedte van 3.50 m minder bezwaren zal op-leveren.De trap naar de verdieping werd naar het midden van dewoonbreedte verschoven, waardoor op de verdieping met eenklein centraal portaal kon worden volstaan.Eengiezinshuizen voor grote gezinnen. (type LC, 48 stuks)Bij deze woningen is een grotendeels ingebouwde schuur toe-gepast, terwijl bij max. 8 personen een 2e woonvertrek be-schikbaar is.Winkelwoningen^ (type W, 8 stuks).De winkelwoningen bestaan uit een ruime winkel met aan deachterzijde een magazijn en kantoortje, een kelder en op hetachterterrein een berging voor carriers. De aanvoer van goe-deren vindt plaats aan de achterzijde van de panden langseen dienweg, die ook toegang geeft tot de hoge woningen.Naar behoefte kan kantoor of magazijn bij de bovenwoningworden getrokken, terwijl een eenvoudige verbouwing hettevens mogelijk maakt om de woning geheel van de winkelte scheiden en" deze tot dagwinkel in te richten.zVoASovr^^^^^?Plattegronden van begane grond en verdieping van de winkelwoningen type W. Begane grond geheel bedrijfsruimte. De woning bevindt zichgeheel op de verdieping en kan door eenvoudige verbouwing van de winkel worden gescheiden. Gevelbreedte 7.18 m; bouwdiepte 8.86 m. Arw. Gevels winkelwoningen type WEtagewoningen. (typen H-III-A, H-IV-A en H-III-C, 290stuks).,De plattegronden dezer woningen kenmerken zich door hetontbreken van een draa,gmuur en door de aanwezigheid vaneen kolom ongeveer in het midden der woning, die de indelingsterkere beperkingen oplegt dan men op het eerste gezichtzou vermoeden. De etagewoningen zijn geheel onderkelderdten behoeve der bergingen. Bovendien komen in het souster-rain op de koppen van de blokken H-III-C een vijftal een-voudige vergaderruimten voor padvinders e.d. welke ruimteneen aparte toegang van buiten verkrijgen.4. Normalisatic.Van dit programmapunt is alleen de normalisatie tussen deplannen der verschillende architecten onderling mislukt, hoe-wel de ontwerpen hiertoe de mogehjkheid boden. Voorwaardehiervoor zou in de eerste plaats geweest zijn dat alle vijf deprojecten gelijktijdig in uitvoering zouden komen. Door debouwstop eerst, later door de onmogehjikheid om geldlenin-gen te sluiten, ontstond echter een allengs groter wordendtijdsverschil waardoor van massa-uitvoering van onderdelengeen sprake meer kon zijn. Bovendien moesten wij om deplannen aan te passen aan de eisen van een bouwsysteemtijdens de uitwerking aanzienlijke wijzigingen aanbrengen.Binnen het kader van ons eigen complex is echter gestreefdnaar beperking van het aantal elementen zoals kozijnen,douchecellen, keukens e.d. Bij de aanbesteding bleek echter,dat bij de huidige constellatie van het bouwvak een sterkdoorgevoerde normalisatie geen voordeel oplevert. De aan-nemer prefereerde 500 stuks kozijnen van een type boven100 stuks; indien de 500 echter 2000 werden, leverde dit geenverdere prijsverlaging op. Geconstateerd werd ook dat zeergrote orders b.v. voor de kozijnfo voor 2000 woningen,moeilijik te plaatsen zijn, omdat veel timmerfabrieken hiervaneen te ongunstige invloed op hun normale werkprogrammaduchten, waardoor zij hun vaste clientele zouden kunnenverliezen.46 Dwarsdoorsnede over een eenheid van circa 100 woningen. In de;\--J ? ? 0 d a of4i^m0 o0 oD O O0 e 0Odd^^iy^tt^a 0 o9 o oo o oo 0 0o a e^0\^Plattegronden van een normale etage van type H III A en HIV A.Eerste type 3, tweede type 4 woonlagen. Beide types op volledig on-derhuis. Gevelbreedte 7.19 m; bouwdiepte 8.86 m.warsdoorsnede zijn de verschillende bebouwingshoogten zichtbaar. 47HfflC.Plattegronden van de woningen typeH III C. Resp. 2 en 3 slaapkamers. Driewoonlagen, eveneeus op onderhuis. Ge-velbreedte 7.40 m. Bouwdiepte 8.86 m.Gevels type H III C48 HlttC.Bonwsysteem.Nadat tussentijds de woningplattegrondeii waren aangepastaan dc nieuwc Rijksvoorschriften van Februari 1951, zijnonderhandelingen .geopend met een aannemerscombinatie,voor de uitvoering in traditionele bouw en met de C.V. Tra-monta voor een uitvoering in montagebouw, waarbij beidecombinaties hun suggesties naar voren konden brengen.Hieruit resulteerden twee onderling sterk verschillende stel-len bestektekeningen en bestekken. Hoewel van de C.V.Tramonta, die geen aannemersfirma is, geen inschrijving konworden ontvangen, leek haar uitvoerige begroting beterekansen te bieden dan de aanbieding in traditionele bouw,zowel door kwaliteit (Cusveller vloeren) als door grotereinhoud. (geheel onderkelderde etagewoningen van groteroppervlak.Het kenmerkende van het systeem Tramonta is, dat men ge-lijktijdig eerst de gevelmuren van een woningbldk en een overde voile lengte lopend middenjuk, bestaande uit een beton-balk op betonkolommen, opricht.Tussen langsgevels en middenjuk worden vervolgens Cus-veller vloeren gelegd, waarna verdiepingsgewijs de bouwmu-ren en muren van de trappenhuizen gestort worden van klin-kerisoliet beton. Het vervangen van dragende dwarsmurendoor een dragend langsjuk met 1 kolom per woning heeft totgevolg dat de plattegronden belangrijk gaan afwijken van dealgemeen gebruikelijke typen.Perspectieftekening van woon- enhoofdslaapkamer etagewoningenH III A en H IV A. 49:i:ic^?-a(0>enaaoISaooaa508^ Exploitatiegegevens. .Hoewel tijdens de uitweAing van de exploitatie-opzet eenrentevoet van 3^ % door hct Rijk officieel nog werd voor-geschreven voor woningbouw is men op aanraden van desecretaris van de Nationale Woningraad reeds onmiddellijkna de eerste opzet uitgegaan van een rentevoet van 33^ %,waarmede na veel moeite een sluitende exploitatie op eenaanvaardbare huur kon worden bereikt, gebaseerd op debouwikosten van 15 Mei 1951. In de voorzomer van 1951echter moest de exploitatie weer worden omgewerkt op eenrentevoet van 4 %, waarmee uiteraard, mede gezien de onderdeze voorfbereidende werkzaamheden, bijna wekelijks intre-dende kosten verhogingen, ingrijpende bezuinigingen in hetproject gepaard moesten gaan. Toen tenslotte ruim een halfjaar na de eerste indiening bij het Rijk van een exploitatie-schema, volledige overeenstemming werd verkregen over in-schrijvingssom, rijksbijdrage en huren, waren deze laatste indit tijdsverloop ongeveer f. 1.50 per week hoger geworden.De gemiddelde huur van ihet complex is nu ongeveer f. 8.40per week, hetgcen met inachtneming van de inmiddels toege-stane huurverhogingen voor Leiden een redelijk peil geachtmoet worden.Uiteraard zijn de woningen sober van uitvoering geworden.Niettemin worden ze nog voorzien van fabriekskeukens envan volledig ingerichte douchecellen. Boven de huur zal vande bewoners een bijdrage worden gevraagd voor een warm-waterleiding, de verlichting van de gemeenschappelijke trap-penhuizen en het aanleggen en onderhouden van de gemeen-schappelijke tuinen.Architectonische gegevens.Allel blokken worden opgetrdkken in een kleurige rode bak-steen met een spaarzame toepassing van bleekgele verblend-steei|i aan ingangen e.d. De daken van de laagbouw wordengedekt met genuanceerde gesmoorde pannen, die van dehoogbouw met dakleer met grijze steenslag.Een! van de meest opvallende onderdelen vormen de naarbeneden voor de borstwering schuivende ramen, die in demeeslte woonkamers zijn toegepast. De panelen onder dezeramen zijn gemaakt van een houten schotwerk. Het heeftaanvpnkelijk in de bedoeling gelegen om dit raamtype vooralle -i^oningen in ongeveer 2000 stuks in het gehele complextoe te passen. Om financiele redenen moest hiervan echterworden afgezien, waarbij het aantal van deze ramen tot on-geveer de helft werd gereduceerd.Besluit.Doordat wij tot elke prijs hebben willen vasthouden aan dedifferentiatie van de aanvankelijke opzet, doordat de gemid-delde inhoud der woningen vrij klein is (de gemiddelde clas-sificatie-inhoud bedraagt ongeveer 240 m^) en doordat dehoogbouw in verband met de bijzondere terreinsgesteldheidop Franki-palen moet worden gemaakt met een lengte va-rierend van 5 tot 14 m, terwijl de fundering van de laagbouwongeveer 1,80 m beneden het maaiveld ligt, zou het op zichzelf al voldoende moeite gekost hebben om een sluitendeexploitatie te verlkrijgen.Het behoeft geen betoog, dat deze moeilijkheden in bijzon-dere mate zijn vergroot, doordat de uitwerking der plannen,de aanbesteding en de onderhandelingen met het Rijk vielenin de periode van Maart tot November 1951, welke in deallereerste plaats gekenmerkt werd door de moeilijkhedendoor de gemeente ondervonden bij het sluiten van geldlenin-gen. Van maand tot maand werden deze moeilijkheden groteromdat elke maand uitstel haast wel f. 50.000.-- stijging der. stichtingskosten met zich bracht.Het was een afschuwelijke vicieuze cirkel. Dat het deson-danks mogelijk bleek om een gunstig resultaat te bereiken,is wel in de eerste plaats te danken aan de grote steun, diein een alzijdige zeer nauwe samenwerking werd verfkregen,van de Secretaris van de Nationale Woningraad, de Hoofd-ingenieur Directeur van Wederopbouw en Volkshuisvesting,de Heer Kiers en in het bijzonder van de ingenieur van diedienst, de Heer de Graaf, alsook van de Wethouder, de HeerJongeleen en van de afdelingen van Gemeentewerken te Lei-den, waarvan weer in het bijzonder de afdeling Volkshuis-vesting onder leiding van de Heer F. J. Libot moet wordengenoemd. Het was echt ,,teamwork". Tenslotte dient ook teworden gereleveerd, dat toen eenmaal de haven van de Rijks-goedkeuring in zicht was, van de Centrale Directie van deVolkshuisvesting onder leiding van Ir. Broersma volledigemedewerking werd verkregen om het schip van het Leidseexperimented woningbouwplan in de kortst mogelijke tijdveilig in deze haven binnen te loodsen.Rotterdam, Maart 1952.Het Architectenbureau Verhagen, Kuiper,Gouwetor en de Ranitz.HER^IENING VAN DE ARTIKELEN 5, 20, 22 en 28VAN] DE V.R.T. 1949.De Vporlopige Regelen en Tabel voor de berekening en uit-betahijig van het honorarium van architecten voor bepaaldecategcjrieen van woningbouw V.R.T. 1949, per 1 Januari 1949vastgesteld door de Maatschappij tot Bevordering der Bouw-kunst |Bond van Nederlandsche Architecten B.N.A. te Am-sterdatn en de Nationale Woningraad, Algemene Bond vanWoningbouwverenigingen, te Amsterdam, en goedgekeurddoor de Minister van Wederopbouw en Volkshuisvesting,wordt,! voorzover niet anders vermeld in het onderstaande,met ingang van 1 April 1952 herzien door de volgende wij-zigingdnAft. 5:De tweede en derde zinsnede worden als volgt gelezen:,,Een opdracht om het voorlopig ontwerp uit te werken om-,,vat: 1,,Een opdracht om het definitief ontwerp uit te werken omvat:,,het maken van de bestektekeningen als bedoeld in art. 4,,sub d, het maken van het bestek als bedoeld in art. 4 sub e,,,het maken van de materiaalstaten en begroting als bedoeld,,in art. 4 sub c en het maken van de algemene details bij het,,bestek als bedoeld in art. 4 sub f."Art. 20.Het tarief wordt overcenkomstig de volgende bepalingen tij-delijk verhoogd:1. ,,Met ingang van 1 November 1951 worden de honoraria,,,berekend overcenkomstig art. 20 van de V.R.T. 1949,,,tijdelijk verhoogd met 15%.2. ,,Voor de opdrachten, waarvoor deze verhoging wordt toe-,,gepast, wordt de ,omzetbelasting van 4% geacht te zijn,,begrepen in het verhoogde honorarium.3. ,,De tijdelijke verhoging van 15% geldt bovendien voor,,alle lopende opdrachten, waarvan de gunning voor de,,bouw op 1 Januari 1951 nog niet was verstrekt." 51Voorts worden aan dit artikel de beide volgende alinea's toe-gevoegd:,,Indien van een opdracht een of meer woningen tijdelijk voor,,dubbele bewoning worden ingericht (duplexbouw), wordt,,het honorarium gebaseerd op het aantal en de gemiddclde,,inhoud der definitieve woningen. Voor elke woning, welke,,in duplexbouw wordt uitgevoerd, wordt het honorarium,,,volgens de vorige zinsnede berekend, verhoogd met 10%,,van het gemiddelde honorarium per definitieve woning van,,de opdracht.,,De in de yoorgaande alinea omschreven regeling is van,,kracht voor:1. ,,alle opdrachten welke worden verleend vanl April 1952,,af;2. ,,de opdrachten voor woningen, te bouwen met steun uit,,'s Rijks kas ingevolge de Woningwet, waarvoor nog geen,,rijksgoedkeuring was verleend op 1 Juli 1951;3. ,,de opdrachten voor woningen, te bouwen met steun uit,,'s Rijks kas ingevolge de Woningwet, waarvoor wehs-,,waar de rijksgoedkeuring op 1 Juli 1951 reeds was ver-,,leend, doch welke na 1 Januari 1949 werden verstrekt,,,mits de opdrachtgever met dezc honorariumverhoging ac-,,coord gaat."Art. 22.De volgende alinea wordt aan dit artikel toegevoegd:,,Wanneer een bouwwerk wordt gebouwd op geaccidenteerd;,terrein, waardoor het bouwplan belangrijk wordt beinvloed,,en met name door hoogteverschillen tussen de panden onder-,,ling het werk van de architect verzwaard wordt, kan tussen,,opdrachtgever en architect worden overeengekomen met welk,,bedrag het uit art. 20 voortvloeiende honorarium zal wor-,,den verhoogd."Art. 28.De laatste alinea wordt als volgt gelezen:,,Bij vertraging in de betaling van honorarium en voorscho't-,,ten kan de architect, ingaande 2 maanden nadat een gedeelte,,van het honorarium opeisbaar is geworden, een rente van,,5% 's jaars in rekening brengen."Vastgesteld door de Maatschappij tot Bevordering der Bouw-kunstBond van Nederlandsche Architecten B.N.A.,Voorzitter: Ir A. J. VAN DER STEURSecretaris: B. T. BOEYINGAen de Nationale Woningraad, Algemene Bond van Woning-bouwverenigingen, voor zover betreft woningen te bou-wen met steun uit 's Rijks kas ingevolge de Woningwet.Voorzitter: A. IN 'T VELDSecretaris: W. SCHEERENSen goedgekeurd 4oor de Minister van Wederopbouw enVolkshuisvesting, voor zover betrft woningen te bou-wen met steun uit 's Rijks kas ingevolge de Woningwet,woningen voor de Wederopbouw en woningen te bou-wen met steun uit 's Rijks kas volgens een regeling totfinanciering van particuliere woningbouw.De Minister voornoemd: Mr J. IN 'T VELDAFZETTEN DOOR OPZETDe Volkskrant van Zaterdag 26 April j.l. brengt op haarvoorpagina onder een drie-koloms-kop de vrij opzienbarendemededeling, dat een MASSALE vervolging tegen opzet-practijken van aannemers zal worden ingesteld. In negentienarrondissementen zullen officieren van Justitie ruim tweedui-zend strafrechtelijke vervolgingen gaan instellen, zo blijktverder uit het krantenbericht. De sneeuwbal blijkt dus inder-daad de omvang van een ijsberg te hebben aangenomen.Overigens brengt het bcricht niet veel meer nieuws dan inhet artikel van onze medewerker R. Id. in het vorige nummervan ons maandblad was vervat. Ook nu dienen wij ons uiter-aard te onthouden van speculaties over de afloop van de pro-cessen, die aan de orde komen. Wei willen wij uiting gevenaan onze hoop en verwachting, dat het optreden van de Jus-titie de aanleiding zal vormen tot een gezonder oplossing vanhet probleem der aanbestedingskosten, dat de aannemerswe-reld nu reeds jaren bezig houdt.Wij menen, dat deze verwachting ook doorklinkt in het re-dactionele stukje, dat de Volkskrant aan deze zaak wijdde.Dit stukje nemen wij, ter instructie, gaarne over:,,Het bericht, dat in 19 arrondissementen in totaal 2.000 straf-,,vervoIgingen worden ingesteld tegen aannemers die op hun,,inschrijfbedragen bepaalde sommen hebben ,,opgezet" liegt,,er niet om. Want al zal stellig niet in ieder afzonderlijk ge-,,val reden tot gerechtelijke straf bestaan, zeker is wel, dat cie,,methode van ,,opzet"-gelden grote schade aan het algemeen,,belang en aan de goede naam van het bouwbedrijf heeft,,toegebracht. In Maart heeft de VOLKSKRANT reeds uit-,,voerig over deze nare zaak bericht. Op het eind van die,,maand reageerde het Vakblad voor de Bouwbedrijven op die,,publicatie, ? waarvan de daarin vermelde feiten niet geloo-,,chend werden, maar wel ernstig betreurd. Terecht! Want,,als minister In 't Veld zegt, dat er in de hoge -- en daar-,,om remmend werkende -- bouwkosten nog ,,muziek" zit, dan,,is het grievend te bedenken, dat die ,,muziek" mede ge-,,maakt wordt door aannemers, die de bouwkosten ten eigen,,profijte slinks en onrechtmatig opvoeren.,,Geheel en al te veroordelen is de opzet-methode niet; het is,,logisch, dat een bona fide aannemer enige vergoeding krijgt,,voor de kosten die aan inschrijving onvermijdelijk vastzit-,,ten. Dat de opdrachtgever voor die kosten opkomt is even-,,zeer logisch; hij profiteert van de gebruikelijke, concurreren-,,de inschrijfmethode. De moeilijkheid steekt in de vraag wel-,,ke inschrijver wel bona fide is en welke niet. Van de laatste,,is te verwachten (en gebleken!), dat zij de opzet-methode,,gebruiken als een wederrechtelijke bron van inkomsten.,,Aangezien nu -- volgens de ,,wet*' van ,,ons kent ons" --,,de aannemers het best weten wat zij aan elkaar hebben, zal,,een goed (lees: beter) geordende samenwerking meer succes,,hebben tegen ongeoorloofde practijken dan de strafvervol-,,ging, die overigens haar uitwerking niet zal missen."52 1 April 1950.GirculairesIMINISTERIE VAN WEDEROPBOUW EN VOLKS-HUISVESTINGCentrale Directie van de Wcderopbouw en deVolkshuisvestingAfdeling: Financiele Zaken?Onderafdeling Volkshuisvesting, M.G. 52-1, no. 228063, aande gemeentebesturen.'Ondgrwerp: Exploitatie duplexwoningen.In mjijn circulaire van 21 November 1949, no. 136786 c/B.K.,Afdeling Financiele Zaken i), is spraike van een reserve terbestrijding van de te zijner tijd te maken kosten voor hetongedaan maken van de tijdelijke voorzieningen aan duplex-woningen. Ten einde in alle gevallen een voldoende inzichtte veirkrijgen met betrekking tot bedoelde reserve moge ik erop aandringen, uit de jaarstukken, in te zenden op grond vande Idatstelijk bij Beschikking van 25 April 1947, no. 3255M/P.F.C. 2), vastgestelde regeling van de controle op deexploitatie van bezittingen, waarvoor steun van Rijkswegeingevolge artikel 56 der Woningwet is verstrekt, per complexhet navolgende te doen blijken:le. Hoeveel de huuropbrengst meer heeft bedragen dan bijverhuur van de woning als eengezinswoning.2e. De bijzondere lasten (gespecificeerd), welke het gevolgzijn van het gebruik van het perceel als duplexwoning(rente- en aflossingsverplichtingen voortvloeiende uit definanciering van de kosten gemaakt voor het inrichtentot duplexwoning; de hogere onderhouds- en administra-tiekosten, assurantie, belastingen, enz.).3e. H!et voor de hiervoren gereleveerde reservevorming be-schikbare bedrag.In de gevallen, dat de bouwkosten en derhalve ook de voor-schott&i nog niet zijn vastgesteld, dienen voorlopige bedragenin de jaarrekeningen te worden vermeld.Ik mope Uw College verzoeken de besturen van de in Uwgemee^ite gevestigde woningwetcorporaties voor zover nodigmet d^ inhoud van deze circulaire in kennis te stellen en tebevorderen, dat dienovereenkomstig wordt gehandeld.De Minister van Wederopbouwen Volkshuisvesting,Voor deze,De Directeur-Generaal,Z. Y. VAN DER MEER.1) Zie2) ZieXI.22, no. 6720/1949.XI.22, no. 3138/1947.MINISTERIE VAN WEDEROPBOUW EN VOLKS-HUISVESTINGCentrale Directie van de Wederopbouw en deVolkshuisvesting, van 31 Maart 1952,Afdeling Financiele Zaken,Onderafdeling Volkshuisvesting, M.G. 52-3, aan de gemeen-tebesturen.Onderwtrp: Verhoging verzekering tegen brand- en storm-schade van woningen van gemeenten, verenigin-gen, enz., als bedoeld in de Woningwet.Hierdoor deel ik U het navolgende mede.Reeds bij circulaire van de Secretaris-Generaal van het De-partement van Binnenlandse Zaken, dd. 12 Februari 1941,no. 1337 M/P, Afdeling Volkshuisvesting i), is gewezen ophet risico, gelegen in de omstandigheid, dat woningen tegenbrand- eb stormschade zijn verzekerd voor bedragen, welkein verhouding tot de herbouwkosten of de kosten voor herstelte laag zijn.Hoewel ik mag aannemen, dat van genoemde circulaire inzekere zin ook een preventieve werking is uitgegaan, komt hetmij niet overbodig voor wederom de aandacht te vestigen ophet belang van voldoende verzekerde woningcomplexen, het-geen de wenselijkheid insluit van een verhoging der verzeker-de bedragen in de gevallen, welke daartoe, gelet op het in deinmiddels verstreken jaren zeer aanmerkelijk gestegen bouw-kostenniveau, aanleiding geven.Mitsdien verzoek ik U de onderwerpelijke aangelegenheid inovereenstemming met de strekking van dit rondschrijven aaneen beoordeling te doen onderwerpen, waarbij eveneens dein de na-oorlogse jaren gestichte nieuwe woningen waren tebetrekken en te bevorderen, dat de op grond van het resul-taat daarvan vereiste maatregelen, ook ten aanzien van dein Uw gemeente gevestigde woningwetcorporaties, spoedigworden getroffen.De Minister van Wederopbouwen Volkshuisvesting,IN 'T VELD.1) Zie X.60, no. 2542/1941. . 'Persbericht van het Ministerie van Wederop-bouw en VolkshuisvestingWONINGBOUW IN FEBRUARI 1952Volgens gegevens van het Centraal Bureau voor de Statis-tiek zijn in Februari j.l. 3832 woningen gereed gekomen.Hierin zijn begrepen 155 duplexwoningen, zodat in de maandFebruari in totaal uit hoofde van nieuWbouw voor 3987 ge-zinnen nieuwe woonruimte beschikbaar is gekomen. In deovereenkomstige maand van de jaren 1945 t.m. 1951 kwa-men resp. gereed: geen, 29, 69, 1528 (21), 2821 (59), 3158(264) en 3702 (344) woningen. De bij deze getallen tussenhaakjes geplaatste cijfers geven het aantal duplexwoningenaan, dat in deze getallen is begrepen.In de eerste twee maanden van 1952 kwamen 7597 woningengereed, waaronder 300 duplexwoningen, zodat de gewonnennieuwe woonruimte 7897 bedraa'gt.De in Februari gereed gekomen woningen zijn als volgt overde provincien en de drie grote steden verdeeld (tussen haak-jes de cijfers van Februari 1951):Groningen 341 (242); Friesland 190 (113); Drenthe 73 (70);Overijssel 210 (256); Gelderland 334 (311); Utrecht 246(243); Noord-Holland (excl. Amsterdam) 501 (333); Zuid-Holland (excl. Den Haag en Rotterdam) 513 (728); Zeeland102 (120): Noord-Brabant 314 (482); Limburg 227 (264);Amsterdam 156 (59); 's-Gravenhage 312 (293); Rotterdam276 (180); N.O. Polder 37 (8); Nederland 3832 (3702).Sedert de bevrijding zijn thans door nieuwbouw 203.960woningen opgeleverd, waarin 11.315 duplexwoningen zijn be-grepen, zodat voor 215.275 gezinnen nieuwe woonruimtewerd gesticht.In Februari werden 6071 nieuwe woningen, waaronder 260duplexwoningen, in uitvoering genomen, tegen 5451, waar-onder 294 duplexwoningen, in dezelfde maand van het vorigjaar. In de eerste twee maanden van dit jaar werd begonnenaan 11.285 nieuwe woningen, waaronder 352 duplexwonin-gen. Daar het aantal nieuwbegonnen woningen groter is danhet aantal dat gereed kwam, steeg wederom het aantal inaanbouw zijnde woningen, en wel van 38.121 aan het eindvan Januari 1952 tot 40.355 aan het einde van Februari j.l.Het aantal in aanbouw zijnde duplexwoningen steeg eveneensvoor het eerst sinds vele maanden. Het bedroeg op het eindvan Februari j.l. 1332 tegen 1276 aan het eind van Januari1952.Persbericht No. 9 . ' ^Maart 1952 53PRIJZEN VAN WONINGENWONINGWETWONINGENDe prijs, waarvoor gegund werd, bedroeg in het 4e kwartaal1951 gemiddeld / 9.490 per woning. In November 1951 be-droeg deze prijs f 9.730.De gemiddelde classificatie-inhoud bedroeg in het 4e kwartaal237 m3 (in November 1951 237 m3).Hieronder volgt een overzicht van de ontwikkeling van declassificatie-inhoud, de gemiddelde prijs van woningwetwonin-gen en de gemiddelde prijs per m^ bouwkosten inhoud, waar-voor gedurende het 3e kwartaal 1948 tot en met het vierdekwartaal 1951 machtiging tot gunning verleend.Bij de beoordeling van deze cijfers moet in het oog wordengehouden, dat de kosten van de bouw in de verschillende de-len van het land vrij sterk uiteenlopen o.a. in ?verband met debodemgesteldheid. Sommige der vermelde prijzen zijn relatiefhoog door de gunning van, naar verhouding, veel woningen in,,dure" provincies (w.o. Noord- en Zuid-Holland). Anderezijn relatief laag door de gunning van, naar verhouding, veelwoningen in ,,goedkope" provincies (w.o. Drenthe en Lim-bur). Indien men deze factoren uitschakelt, verkrijgt men devolgende indexcijfers )3e kwartaal 1948 = 100).Gem. class.inhoudm3Gem. prijsper woninggldGem. prijsper m^bouwkosteninh.kwartaal 1948 ... 262 10.450,- 36,881948 ... 259 10.840,-- 37,06le kwartaal2e3e4ele2e3e4ele2e3c4e3e kwartaal4ele2e3e4ele2e3e4ele2e3e4e1949 2531949 2571949 2601949 2591950 2571950 2551950 2461950 2341951 2391951 2521951 2371951 237Gem. class.inhoudnfi1948 1001948 1021949 981949 1001949 981949 1001950 1011950 981950 971950 911951 931951 951951 971951 9210.660,-9.560,-9.490.-9.330,-9.000,--' 8.240,-7.970,--7.140,-7.850,-8.700,-9.970,--9.490,-Gem. prijsper woning10010093908978767478848737,5734,0533,2933,1932,4530,3230,-29,0331,0332,4938,3236,70Gem. prijsper m^bouwkosteninh.100989490. 9088888180818589939654Het goede is uiteindelijk de helft goedkoper!Wanneer alle ijzeren of stalen netten, al dan niet gepuntlast, vervaar-digd met mazen van 5, 10 of 15 cm., ..bewapingsnetten" genoemdwordenDAN leidi EEN STREVEN NAAR HET GOEDE ioi een anderebewapening dan bij EEN STREVEN NAAR HET GOEDKOPEfief geval zou zijn.OCRIET koos he\ streven naar hetGOEDE en de OCRIETRESEARCHleerde, dat geen gram staal bespaardkan worden zonder de totale con-structie in gevaar te brengen. Nucfi-tere cijfers, na moeizame researchi ver-kregen laten zich geen geweld aan doen,OCRIETFABRIEK N.V BAARN TEL, 3641 (4 LIJNEN)Oc^Uet IS NIET DUUR . . . DEEEN PRODUCT VANGEMIDDELDE PRIJZEN VAN DE GOEDGEKEURDE WONINGEN (alleen trad, bouw)Hieronder volgt een overzicht betreffende de prijzen van wo-ningen in de maanden Januari t/m December 1951 gesplitstnaar de wijze van financiering, zonder grondkosten.Bij de woningwetbouwfinanciering zijn de woningwetwonin-ge^ met verminderde bijdrage medegerekend.Onder de rubriek ,,Financieringsregelin.g 1947 c.q. 1948" zijnvoorlopig nog de gocdgekeurde woningen die met behulp vande premieregeling 1950 worden gebouwd ondergebracht, ter-wijl onder ,,andere wijze van financiering" vallen de wonin-gen in de z.g. ,,vrije sector".Woningwetbouw-financieringaantalprijs perwoninggldHerbouw financieringaantalprijs perwoninggldFinancieringsregeling1947 c.q. 1948aantalprijs perwoninggldAndere wijze vanfinancieringaantalprijs perwoninggldTotaalaantalGEMIDDELDE PRIJZEN VAN DE GOEDGEKEURDE WONINGEN (alleen systeembouw)Hieropder volgt een overzicht betreffende de prijzen van wo-ningeii in de maanden Januari t/m December 1951 gesplitstnaar de wijze van financiering, zonder grondkosten.Bij de woningwetbouwfinanciering zijn de woningwetwonin-,gen niet verminderde bijdrage medegerekend.prijs perwoninggldNIET GEWOGEN GEMIDDELDE PRIJZEN Januari t/m December 1951Gr(|>ningen 1250 6.280 38 15.390 398 11.530 70 17.640 1.756 8.120Friesland 1080 8.570 2 15.380 511 11.680 77 15.460 1.670 9.850Drenthe 590 9.150 9 17.510 441 11.420 34 19.390 1.074 10.480Overijssel 2053 8.540 203 17.770 773 11.810 381 15.340 3.410 10.590Gelderland 1546 8.650 703 21.020 1071 11.350 413 16.760 3.733 12.650Utrecht 1966 9.250 44 18.150 1177 11.560 430 17.700 3.617 11.120Noord-Holland 2353 9.570 765 13.990 1482 11.430 977 18.400 5.577 12.220Zuid-Holland 2597 9.140 603 15.150 911 12.560 1331 14.120 5.442 11.600Zeeland 119 8.760 358 17.240 394 11.630 27 20.090 898 13.740Noord-Brabant 2583 9.010 496 17.610 2935 12.940 184 21.720 6.198 12.100Limburg . 1103 9.540 248 22.000 1044 13.760 102 23.920 2.497 13.130Amsterdam 445 12.170 20 18.420 32 11.910 17 29.770 514 12.980's-Gi:avenhage 653 11.100 238 15.430 550 12.930 277 17.290 1.718 13.280Rotterdam 1045 10.550 1010 16.380 360 12.460 34 27.200 2.449 13.450Totaal 19.383 9.100 4.737 17.260 12.079 12.230 4.354 16.870 40.553 11.820Onder de rubriek ,,Financieringsregehng 1947 c.q. 1948" zijnvoorlopig nog de goedgekeurde woningen die met behulp vande premieregeling 1950 worden gebouwd ondergebracht, ter-wijl onder ,,andere wijze van financiering" vallen de wonin-gen in de z.g. ,, vrije sector".Woningwetbouw-financieringaantalprijs perwoninggldHerbouw financieringaantalprijs perwoninggldFinancieringsregeling1947 c.q. 1948aantalprijs perwoninggldAndere wijze vanfinancieringaantalprijs perwoninggldTotaalaantalNIET GEWOGEN GEMIDDELDE PRIJZEN Januari t/m December 1951prijs perwoninggldGroningen 132 9.590 ^ ^ ^ ^ 3 13.370 135 9.670Friesland .-- -- -- ^ 7 11.890 1 17.550 8 12.590Drenthi; 211 9.970 .--? -- 1 12.400 1 16.100 213 10.010Overijssel 108 7.110 .-- ^ 35 9.550 61 10.580 204 8.560Gelderl ind 80 10.470 3 17.910 24 5.910 6 13.830 113 9.880Utrecht 116 8.860 .-- ^w , . ^^ 3 11.500 119 8.930.Noord-liolland 154 9.450 1 16.000 21 10.240 2 18.000 178 9.690Zuid-Ht>Iland 1749 10.330 1 22.500 99 10.040 52 12.040 1901 10.370Zeeland 51 12.370 13 15.470 2 9.380 . , , 66 12.890Noord-Brabant ^-- r-- -- ^w , . 4 13.170 4 12.380Limburg 258. 8.700 . 2 35.000 154 9.770 3 14.670 417 9.260Amsterdam 421 13.180 ,-- ^ 309 9.710 , 730 11.710's-Gravenhage 1210 10.030 -- ^-- , . , . ^^ 1210 10.030Rotterdajm 1069 10.250 -- ^ -- -- -- -- 1069 10.250Totaal 5.559 10.260 20 18.170 652 9.670 136 11.680 6367 10.260Overgenomen uit de maandelijkse publicatie van het Ministerie van Wederopbouw en Volkshuisvesting, No. 45. 55Afdeling Voorlichting InhoudVOORTAAN OOK OPENBARE AANBESTEDINGVOOR SYSTEEMBOUWDe Directeur-Generaal van de Wederopbouw en de Volks-huisvesting heeft zich tot de gemeentebesturen gewend meteen rondschrijven, waarin hij verzoekt in het vervolg te bre-ken met de gewoonte, dat de voorgenomen bouw van sys-teem-woningen bij onderhandse opdracht geschiedt.Voor een juiste beoordeling van de bouwprijs van een com-plex woningen in een nieuw bouwsysteem tegenover die vantraditionele bouw en om de concurrentie tussen bcide bouw-vormen te bevorderen, is het nodig, dat openbare aanbeste-ding regel Wordt.De gemeentebesturen dienen daarom in het vervolg in de be-stekken bepalingen op te nemen, waardoor het zowel voorbouwers in niet-traditionele als in traditionele systemen mo-gelijk wordt bij openbare aanbestedingen mede te dingen.Persbericht No. 1016 ^pril 1952JCV/P. . ^Waardeloze overeenkomsten 37Het experimentele woningbouwplan voor de gemeenteLeiden . . . . . . . . . . . . 39Herziening van de artikelen 5, 20, 22 en 28 van deV.R.T. 1949 51Afzetten door opzet 52Circulaires . 53Persbericht van het Ministerie van Wederopbouw enVolkshuisvesting 53Prijzen van woningen . 54Afdeling Voorlichting . 56Dit orgaan wordt gezonden aan alle lezers van het Tijdschrift voorVolkshuisvesting en Stedebouw.Leden van de Nationale Woningraad en van het Ned. Instituut voorVolkshuisvesting en Stedebouw kunnen extra abonnementen nemen tegende prijs van f. 1,^ per jaar. Voor hen, die niet zijn aangesloten bij Wo-ningraad of Instituut voor Volkshuisvesting, bedraagt de abonneraentsprijsf. 5,^ per jaar.56S>e besturen van de Woning-bouwverenigingen ingeheeiNederland kunt U attentmaken op de goede kwalitei-ten van Uw product door hetop deze plaats te zeggen !De kosten van deze reclamezijn matig.Vraag inlichiingen aan de adminisiraiie:KEIZERSGRACHT 188, AMSTERDAM, C.Telefoon 49128 en 432541Fa St o W 1 2 0 01Complete en cen-trale warm.en HEET-watervoorziening,voor ELKE woning ! ^X1-. 1 f.A.EEN (^) PRODUCTVAN R. S. STOKVIS & ZONEN N.V..''Orgaan van het Nederlands Instituut voor Volkshuis-vesting en Stedebouw en van de Nationale Woningraad,waarin opgenomen de mededelingen van de Rijksdienstvoor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan deWederopbouwApril 1952 33e Jaargang no. 4Vochtverschijnsclcnweg werken is duurVocht voorkomenkost slechts weinigLaat ons het U voorrekenen.LANG & Co,Chemisch-Technische BouwstoffenindustrieNieuwe Keizersgracht 41-43, AMSTERDAMTelefoon: 54103AtmotaHoutbetonsteen? LIGHT IN GEWICHT? GROOT ISOLATIEVERMOGEN? GEEN BRELK? ONBRANDBAAR? SPIJKERBAAR en SCHROEFBAARWendt U voor levering tot Uw handelaar.Fabrikatite: N.V. ATMOTARIGAKADE 8--12 AMSTERDAM Tel. 44819--44879de heste houw- en meubelplaatook gefineerd leverbaarimporteurs :Proost Bouwmaterialen Proost en Brandt nvAmsterdam -- telefoon GJtHlOVERHEAD DOORSOVER THE TOP DOORS (KANTELDEUREN)en alle andere systemen garagedeurenJ, S a STROBANDNieuwe Teertuinen 22-23 -- AMSTERDAM-C. -- Telefoon-17139VA1L1MTEGELHANDELKantoor en toonkamer:Pijnackerstraat 40A'dam (Z.) - Telef. 26986Wand- en vloertegels, schoorsteenmantels,lilliputstenen, raamdorpels, gresmateriaal,vensterbankstenen, enz.N.V. Van den Belt & Go's Handel Mij.AMSTERDAM - Prinsengracht 852-862 - Tel. 31019-31144Specialiste in:? TRIPLEX? ASBEST- en ASBEST-CEMENT pro-=? ductenr^ ? BOUWPLATEN (diverse soorten hout-vezelplaten, stro- en rietvezelplaten)? ACOUSTISCHE materialen, o.a. glas-wol, acoustische tegelsEEN MACHTIG WAPEN IN UW HANDIDAT bereikt elke schilder metCOPPERANT (Koperproccde) wordt geleverd alsCOPPERANT - NORMAALCOPPERANT-KLEURLOOSKLEUR - COPPERANTMet Kleur-Copperant 2 troeven in een hand:Kleur en Rotwering !Vraag folders en kleurkaart aanFalbrieR ^HBTT Y"AMSTERDAM . GRASWEG 46 - TELEFOON 60523EDEL STANEXJROENEDEL STANDROODEDEL STANDBRUINEDEL STANDZWARTEDEL STANDGEELEDEL STANDBLAUWEDEL STANDWrrf^^A*.//?AA* ^ffUA .N.V- v.h. EVERT KONING & Co*ZAANDAM - Tclef.t 3692-4821-4985.Tijdschrift voorYolkshuisvesting enApril 195233e Jaargang No. 4MaandbladStedebouwOrgaan van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en de NationaleWoningraad, Algemene Bond van Woningbouwverenigingen, waarin opgenomen de mede-delingen van de Rijksdienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan de WederopbouwRedactie: Mr H. W. Bloemers, J. Bommer, Ir H. M. Buskens, Jhr M. ]. I. de Jonge van EUemeet, B. Merkelbach,Ir L. S. P. Scheffer, Ir P. Bakker Schut, Drs H. van der WeijdeAdres voor Kedactie en Abonncmentent Lange Voorhout 19, 's Gravenhage, Telefoon 184225Advertenties: Keizersgracht 188, Amsterdam-C, Postgiro nummer 113028, Telefoon 49128 ('s avonds: Haarlem, Orion-weg 119, Telefoon K 2500 25560)Offidiele mededelingenNederlands InstituutGeschenk boekenHet Instituut heeft van Mej. W. C. Blomberg, die de boekerijvan wijlen Mevrouw L. van der Pek-Went onder haar be-rusting heeft, het aanbod gekregen daaruit die boeken uitte zoeken, die voor de bibhotheek van het Instituut van waar-de zoiiden zijn. Op deze wijze heeft onze bibhotheek thansde beschikking gekregen over een aantal geschriften vanoudere datum, die een aanvulling vormen van het uiteraardniet altijd volledige bezit van de bibhotheek, dagtekenenduit de jtijd voor en onmiddelhjk na de totstandkoming van deWoningwet.Wij stellen er prijs op hierbij uiting te geven aan onze er-kentehjkheid aan de erven Mevrouw van der Pek en aanMej. Blomberg. Het doet ons veel genoegen dat een aantalboeken, die Mevrouw van der Pek gedurende een lang levenin dieftst van de volkshuisvesting had verzameld, langs dezeweg blijvend ter beschikking van studerenden kunnen wordengesteld.Rijksdienst voor het Nationale PlanBenoeming adviseurDe Minister van Wederopbouw en Volkshuisvesting heefter zijri goedkeuring aan gehecht, dat de Heer Ir L. S. P.Scheffir met ingang van 1 Juli 1952 -- de datum, waarop hijwegens het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd degemeentedienst van Amsterdam zal verlaten -- voor een ge-deelte van zijn tijd als adviseur zal worden verbonden aanhet Bureau van de Rijksdienst voor het Nationale Plan.Het is !voor de Rijksdienst een reden tot voldoening zich al-dus de' nauwe medewerking van deze belangrijke figuur opplanologisch gebied te hebben kunnen verzekeren, al staatdaar helaas als schaduwzijde tegenover dat Ir Scheffer zijnlidmaatschap van de Vaste Commissie, dat hij sedert de in-stellingj daarvan met ere heeft vervuld, zal moeten beeindigen.Prognose-Studies van de Centrale Directie vande Wjcderopbouw^ en de VolkshuisvestingIII IHet verloop van de woningbehoefte op lange termijnIn het vorige artikel van onze reeks Prognose-Studies werdeen uitienzetting gegeven omtrent de wijze, waarop de toe-komstige woningbehoefte ikan worden geraamd.i) Wij leg-den daarin rekenschap af over de methode van raming, zoalsdeze door de Centrale Directie is ontwikkeld. Het viel daarbijniet te vermijden, dat het geschrift weinig boeiend was, om-dat van tijd tot tijd moest worden afgedaald in enkele de-tails van statistisch-technische aard. Met een juiste wo-ningbehoefteraming zijn echter dusdanige belangen gemoeid,dat het verantwoord scheen om voor deze materie de aan-dacht te vragen.In het artikel dat thans verschijnt, zal het verloop van dewoningbehoefte van Nederland op lange termijn nader wordenbeschouwd. Met name zal worden bestudcerd, welke conse-quenties uit de raming voortvloeien ten aanzien van de facto-ren, welke invloed uitoefenen op een woningbouwprogrammaop lange termijn. Tevens zal worden nagegaan, welke gevol-gen de emigratie zal hebben met het oog op de woningbe-hoefte.De aanleiding om dit onderwerp aan de orde te stellen isgelegen in het feit, dat het Centraal Bureau voor de Statistiekonlangs een nieuw? prognose voor de bevolking van Neder-land heeft bewerkt.2) Deze prognose zal in de eerstkomendejaren van richtinggevende betekenis zijn voor velerlei demo-grafische arbeid. Zij voorziet in een langgevoelde behoeftebij alle werkers op dit gebied. Voor de Centrale Directie ver-schaft zij het fundament, w^aarop een woningbehoefteramingop lange termijn ikan worden gebaseerd.Het C.B.S. heeft er zich toe beperkt, een prognose te geven voor de leef-tijdsopbouw, waarna de omrekening daarvan tot de woningbehoefte doorde Centrale Directie is verricht. Weliswaar geeft het C.B.S. in Staat 12van haar publicatie een raming van het toekomstige aantal huishoudens,waaruit de woningbehoefte zou kunnen worden benaderd. Op biz. 49 vanhaar geschrift maakt het C.B.S. echter het voorbehoud, dat de toegepastemethode slechts een globale is en dat voor sommige doeleinden een meerverfijnde werkwijze vereist zal zijn. Dit voorbehoud geldt met name vooreen woningbehoefte-prognose.Wij behoeven thans niet meer in te gaan op de statistischetechniek, waarmede de toekomstige woningbehoefte kan wor-den afgeleid uit de prognose voor de leeftijdsopbouw. Hier-voor moge worden verwezen naar ons vorige geschrift. Er zijnechter enkele factoren van meer algemene aard, waaraan bijeen woningbehoefteraming op langere termijn meer aandachtbehoort te worden geschonken dan de vorige maal is geschied.Het gaat hier met name om factoren, die over een betrekkelijkkorte periode weinig effect sorteren of tennaastenbij tegen el-kaar opwegen, maar die op de lange duur een cumulatieve uit-werking kunnen uitoefenen en dan niet meer mogen wordenverwaarloosd. Teneinde de invloed van dergelijke factorenZie dit Tijdschrift, November 1951, biz. 155.Berekeningen omtrent de toekomstige loop der Nederlandse bevolking,1951. 45Aftikelen46voldoenda zichtbaar te maken, verdient het in den regel aan-beveling om gebruik te maken van enkele alternatief-veron-derstellingen. Deze kunnen vervolgens worden gecombineerdtot een maximum- en minimum-prognose, eventueel met eenwerkhypothese daar tussen in. Voor sommige practische doel-einden zal men dan gebruiik wensen te maken van de werkhy-pothese, terwiji voor andere doeleinden hetzij het maximum,hetzij het minimum van meet belang zal kunnen zijn. Boven-dien biedt deze werkwijze het voordeel, dat men zich een beeldkan vormen van de mate van betrouwbaarheid, die met be-hulp van de berekeningen kan worden verkregen. Bij het stel-len van richtlijnen voor het practische beleid kan het somsnodig zijn, met deze spehng rekening te houden.De belangrijkste demografische factoren, welke een zekeremate van onzekerheid in de woningbehoefteprognose teweegbrengen, zijn de volgende:le. De invloed van een voortgezette stijging van de huwelijks-kansen, welke tot uiting komt in de percentages theoretischwoningbehoevende vrouwen.2e. De invloed van een voortgezette daling van de sterfte-kansen.3e. De invloed van de emigratie naar het buitenland.Voor deze drie factoren heeft het C.B.S. enkele alternatief-veronderstellingen uitgewerkt, welke door de Centrale Direc-tie nader zijn omgerekend tot alternatief-veronderstellingenmet betrekking tot de toekomstige reele woningbehoefte. Deuitkomsten van deze berekeningen, welke de grondslag vor-men voor het opstellen van combinaties van alternatieven, zijnneergelegd in Tabel 1. Een vierde demografische factor vanonzekerheid, waarvoor het C.B.S. alternatieven heeft bere-kend, betreft de toekomstige aantallen geboorten. Voor dewoningbehoefte is dit punt echter van weinig belang, omdatde toekomstige geborenen pas woningbehoevend worden alszij de huwbare leeftijd hebben bereikt, dus meestal pas overeen twintigtal of dertigtal jaren. Er was daarom geen reden,om de invloed van de speling in de toekomstige aantallen ge-boorten afzonderlijk zichtbaar te maken in Tabel 1. Zij isgecombineerd met de speling inzake de huwelijkskansen.Ten behoeve van de specialisten moge hieronder een over-zicht volgen van de uitgangspunten der berekeningen, waaropTabel 1 gebaseerd is. De mate van waarschijnlijkheid van deverschillende veronderstellingen is daarbij tevens aan een kor-te beschouwing onderworpen.Veronderstelling A. (Tabel 1, kolom 2). De uitgangspunten van deze ver-onderstelling, die betrekking heeft op de natuurlijke bevolkingsgroei, slui-ten in het algemeen zo nauwkeurig mogelijk aan bij datgene, wat in depubUcatie van het C.B.S. is aangeduid als ,.Veronderstelling A". Het enigebelangrijke punt van verschil is, dat het C.B.S. voor het verloop over 1947-1950 steeds de werkelijke cijfers heeft aangehouden, terwiji wij daarvoorten dele de berekende cijfers volgens de trend hebben gebruikt. Dit boodnamelijk het voordeel, dat de algemene tendenties beter zichtbaar werdenen dat het beeld met meer werd vertroebeld door incidentele gebeurtenis-sen. Het verschil komt hierop neer, dat wij de invloed van de na-oorlogsehuwelijkstop hebben afgekapt, voorzover deze top na 31 Mei 1947 viel enals een tijdelijk verschijnsel kon worden beschouwd. De uitgangspuntender berekening zijn de volgende:le. De percentages theoretisch woningbehoevende vrouwen (d.w.z. gehuw-den -\- gescheidenen -(- weduwen) tot en met de leeftijd van 39 jaar,voor iedere leeftijdsklasse afzonderlijk berekend, zullen in de toekomstblijven stijgen volgens de in het verleden waargenomen trend. Deze trendis parallel gedacht aan de door het C.B.S. berekende trend voor de percen-tages gehuwde vrouwen^), omdat de afneming van de weduwenpercentagesin deze leeftijdsgroepen in het verleden gecompenseerd werd door een toe-neming van de percentages gescheiden vrouwen. Aan de trend is echter eenplafond gesteld, omdat het percentage vrouwen dat gedurende haar levennimmer huwt, in het verleden steeds op een constant niveau van 13 tot 15%lag. In overeenstemming hiermede zijn constante percentages aangehou-den voor de theoretische woningbehoefte van de vrouwen boven 39 jaar,zoals ook in het verleden werd waargenomen. In het algemeen kan wordengeconstateerd, dat de zojuist beschreven uitgangspunten met betrekking totde percentages theoretisch woningbehoevende vrouwen een goede benade-ring verschaffen voor de meest waarschijnlijke ontwikkeling.2e. De sterftekansen zullen in de toekomst gelijk blijven aan de sterftekan-sen volgens de sterftetafel 1947-1949. Omdat het verleden een geleidelijkedaling van de sterftekansen te zien gaf, voert deze veronderstelling oplangere termijn tot een minimumraming van het aantal overlevenden.3e. De geboortenprognose komt overeen met de maximum veronderstel-Tabel ^'. Basis-veronderstellingen voor de naming van de reelewoningbehoefte op lange termijn.Datum Basis-veronderstellingen. |A 1 B C D 1 E FConstante sterftekansen InvloeddalendeInvloed van emig -atieMax. per- Min. per- 20.000 30.000 40.000centages centages sterfte- emigr.per emigr. per emigr.pertheoret. theoret. kansen. jaar, waar- jaar.waai^ jaar, waar-won. befioev won.behoev. voor veron- voor het voor veron-vrouwen. vrouwen. derstelling gem. v.d. derstellingMax.fiuwei. Min.huwel. B verondenst. Avruchtb.fi. vruchtb.h. geldt A en B geldt geldt1 2 3 4 5 6 731-5-1947 2.372.2131-1-1950 2.468.6761-1-1955 2.662.855 2.656.443 + 25.145 - 21.676 - 32.572 - 43.5071-1-1960 2.840.880 2.823.519 + 49.564 - 46.184 - 59.565 - 93.1381-1-1965 3.012.443 2.983.441 + 73.952 - 73007 - 1.10.177 -147.7911-1-1970 3.219.886 3.176.254 + 99.234 -102.743 - 155.302 -208.6521-1-1975 3.439.146 3377,990 + 125.764 -135.768 -205.586 -2766921-1-1980 3.623.574 3534.357 + 1 53.895 -171.811 -260.861 -352.005C.D.W.V. BUR SOC ECON ONDERZOEKling voor de geboorten, zoals deze door het C.