OKTOBER195717e Jaargang ^ No. 10DeWoningboui^verenigingZdJ\MAANDBLAD VAN DE NATIONALE WONINGRAADAdres voor Redactie en Abonnementen: Wouwermanstraat 27, Amsterdam-Z., Tel. 724298-721412Adres voor Advertenties: Keizersgracht 188, Amsterdam-C, Tel. 49128Wat de f E is^0 opievert,,Van Plan tot Woning"Wij vinden het een gelukkig initiatief van de Afdeling Zuid-Holland van onze Nationale Woningraad zich te beraden opde organisatie, die gebruikelijk is bij het voorbereiden vanwoningbouwplannen.Hieruit blijkt, dat men er zich in deze afdeling van bewust is,dat de woningbouwverenigingen zich de kennis dienen te ver-werven, nodig om in de zo gecompliceerde na-oorlogse gangvan zaken een aandeel te kunnen levcren bij het opzetten vannieuwbouwplannen; alleen dan immers kan het initiatief bijde woningbouwverenigingen blijven en alleen dan kan meneen stimulerende invloed op deze plannen oefenen, alleen dankan men voorkomen, dat de volkshuisvesting ver-ambtelijkt.Jr. Wissing b.i. heeft voor de afdeling Zuidholland een onder-zoek ingesteld naar de tijdsduur -- en de mogelijke verkortingdaarvan -- welke verloopt tussen het besluit van het gemeen-tebestuur om een uitbreidingsplan te maken en het gereed-komen van de woningen in dat uitbreidingsplan.Wij laten het resultaat van dit onderzoek in extenso hier-onder volgen:,,VAN PLAN TOT WONING",,een onderzoek naar de tijdsduur -- en de mo-gelijke verkorting daarvan -- welke verloopt tus~sen een besluit van een gemeentebestuur om eenuitbreidingsplan te doen maken en het gereed-komen van de woningen daarin"4.A. Het plan1.2.3.B. en W. besluiten tot het doen maken van een uitbrei-dingsplan, doen een program opstellen en geven deopdracht tot het maken van een plan aan een stedebouw-kundige.De stedebouwkundige maakt, al of niet met hulp vaneen onderzoeker, een ontwerp-uitbreidingsplan c.a.Het plan wordt formeel besproken met:a) het college en de gemeentelijke instanties,b) provinciale instanties,c) rijksinstanties; en wordt ter visie gelegd.6.8.9.10.1.3.4.5.Bezwaarschriften komen binnen van:a) belanghebbenden,naburige gemeenten,G.S.,rijksinstanties;deze worden behandeld en het plan in de raad vastgesteld.Ingeval van hoger beroep worden de sub 2, 3 en 4b)c)d)daarge-keurtnoemde zaken gedeeltelijk herhaald. PasG.S. het plan goed.De onteigeningsprocedure wordt aanhangig gemaakt,wanneer niet in minnelijk overleg de grond verw^orvenblijkt te kunnen worden.Intussen worden voorstellen voor wijzigingen van de ver-kaveling door diverse architecten, door de stedebouwkun-dige behandeld.Hierna worden door de gemeentelijke diensten de werk-tekeningen van straat- en leidingaanleg gereed gemaakten de nodige credieten ter goedkeuring aan raad en G.S.voorgelegd.Wanneer de grond in eigendom is overgedragen aan degemeente kan begonnen worden met het bouwrijp maken.Na gereed komen van het bouwrijp maken en eventueelophogen van het terrein wordt met het bouwen begonnen.B. VoorbereidingHet bestuur van een woningbouwvereniging besluit stap-pen te ondernemen om tot een nieuw bouwplan te komen.Het zoekt contact over plaats, soort en aantal der wo-ningen met het gemeentebestuur en geeft daarna opdrachtaan een architect.De architect maakt een schetsplan, al of niet op basis vaneen eigen verkavelingsvoorstel.Het verkavelingsvoorstel wordt met de stedebouwkun-dige en door deze met de diverse gemeentelijke en pro-vinciale instanties besproken. Het schetsplan eveneens;enige opmerkingen worden gemaakt.De architect krijgt opdracht een gewijzigd, nu definitiefgeheten schetsplan -- met inachtneming der opmerkingen-- te maken.Na accoordbevinding maakt de architect een bestekplanmet principedetails en begroting. Hij schakelt hierbijeventueel een constructeur en een bureau voor grond-onderzoek in (etc.). 1091106. Dit plan wordt ter goedkeuring ingediend bij:a) de woningbouwvereniging en haar adviserende instan-ties (gemeentebestuur, Nationale Woningraad),b) de gemeentelijke instanties (bouwtoezicht, energie-bedrijven, brandweer, grondbedrijf, stedebouwkun-dige, etc.),c) de rijksinstanties (prov. en centrale directie),d) de provinciale instanties (bouwvolume commissie).7. Het plan wordt na enige tijd achtereenvolgens van dediverse instanties terugontvangen met een lijst opmerkin-gen.Deze opmerkingen worden verwerkt op een gewijzigdplan.Somstijds zijn voor het afstemmen op elkaar van de di-verse opmerkingen twee of drie planwijzigingen nodig.8. Het plan wordt aanbesteed en de prijs aan de rijksinstan-ties gemeld, voorzien van een exploitatieberekening eneen zo gunstig mogelijk schijnende cijferopstelling. Hetplan blijkt meestal 10 a 20% te duur.9. Langdurige onderhandelingen volgen om door middel vanmin of meer gevaarlijke bezuinigingen etc. de aannemeren de directie ,,bij elkaar te brengen". Nadat ongeveer dehelft van het verschil op deze wijze is weggewerkt, komtde principiele goedkeuring door het rijk.10. Zelfs na dit officiele fiat kan het om redenen van bouw-volume resp. beschikbaar arbeidspotentieel nog geruimetijd duren, voor dat met de bouw mag worden begonnen(prov. directie).C. Bouw1. De aannemer krijgt op een voor hem min of meer onver-wacht moment -- weer of geen weer -- opdracht ombinnen 14 dagen te beginnen. Hij moet mensen vrij ma-ken, een werkschema opstellen, materialen bestellen encontracten met onderaannemers, etc. sluiten.2. De architect krijgt terzelfdertijd opdracht op een voorhem eveneens onverwacht moment, met de meeste spoedwerktekeningen en betonberekeningen te vervaardigen.Gezien het feit, dat er intussen allerlei nieuwe mensenen nieuwe ontwikkelingen zijn opgetreden, wijken dezeop allerlei punten van de bestektekeningen af.3. De werktekeningen met de wijzigingen, ontstaan op ini-tiatief van de aannemer, de principaal, de gemeente of dearchitect zelf, worden met deze zelfde instanties bespro-ken, bijgewerkt en ter uitvoering vrijgegeven.4. De aannemer probeert intussen zijn werkschema zodanigte wijzigen, dat hij zo goed mogelijk met de beschikbaretijden van personeel en onderaannemers uitkomt en zoweinig mogelijk last ondervindt van lange levertijden.Indien nodig heeft hij op andere materialen en bouw-methoden moeten overschakelen als in het bestek warenvoorgeschreven.5. De fundering en wat daarbij behoort wordt gemaakt.Tijdens het werk worden de nodige wijzigingen en aan-passingen aangebracht, eventueel na kostbaar wachtenop goedkeuring van behandelende instanties. Vertragin-gen door onwerkbaar weer en onvoorziene moeilijkhedenzijn te verwachten.6. De ruwbouw vindt plaats volgens de uiteindelijk als enigmogelijke geaccepteerde methode, al naar de tijd vangunning in winter, lente, zomer of herfst.Ettelijke vertragingen treden op door stakingen en weg-lopen van arbeiders, te laat komen van materialen enhulpwerktuigen, afkeuren van ondeugdelijk materiaal, enonwerkbaar weer.7. De afbouw vindt plaats volgens de algemeen gebruike-lijke wijze. Ernstig vertragen zijn te wachten wegens per-soneelstekort bij installateurs en stucadoors. Het schilder-werk baart zorgen.8. De eerste woningen worden opgeleverd en vervolgensde rest. Nog voor het afverven etc. worden zij bewoond.9. De risicoverzekering en meer- en minderwerkrekeningworden door de aannemers ingediend. Een gesprek hier-over tussen de rijksinstanties, aannemer, architect en prin-cipaal volgt.Mogelijkerwijs volgt arbitrage.10. De 2e oplevering en daarmede het einde van de bouw isintussen voorbij.A.ad 1. Op hetzelfde moment dienen B. en W. tot grondaan-koop over te gaan en hiermede niet te wachten tot 6.Bovendien moet met 1 niet worden gewacht tot hetwater aan de lippen is gestegen: dan is het veel telaat.Nu het mogelijk is om na 2 reeds met de onteigenings-procedure te beginnen, moet van deze mogelijkheidgebruik gemaakt worden.ad 2. Indien noodzaak tot grenswijziging of annexatieevident is (na 1 of 2) moet op snelle wijze hulp vanhet Ministerie van Binnenlandse Zaken en het parle-ment kunnen worden gerekend.ad 3. Het moet worden vermeden dat na 3 nogmaals doorde genoemde instanties sub 4 b'ezwaren w^orden ge-maakt.ad 4. Het moet als uiterst ongewenst worden beschouwd,dat sommige instanties bij potentiele belanghebbendenbezwaren uitlokken, welke anders niet zouden zijn in-gebracht en welke uitsluitend punt 6 betreffen.ad 5. Het getuigt niet van goede burgerzin uitbreidings-plannen om futiele persoonlijke redenen de sub 5 be-doelde procedure te doen doormaken.ad 6. Een aanmerkelijker soepeler beleid van hogerhandi.v.m. de gemeentelijke aankooppolitiek ware in hetbelang van de woningbouw.Bovendien ware de mogelijkheid van onteigening opgrond van het plan in hoofdzaak te openen.B.ad 1. Bij een goed gemeentelijk woningbeleid behoort tege-lijk met het uitbreidingsplan het uitgeven van grondaan woningbouwverenigingen etc. te worden voorge-steld.Met de "timing" van uitbreidings- en woningbouwplanzou ermee moeten w^orden gerekend dat phase C 1direct na phase A 10 valt, dus dat de phasen B 1 t/m10 samenvallen met de phasen A 5 t/m 10.ad 7. a. Een groter aanvaarding van de capaciteiten enverantwoordelijkheid van de architect bij de di-verse instanties zou een aanmerkelijke versnellinggeven. Zeer veel tijd blijkt nodig om nutteloze offutiele opmerkingen te bestrijden, resp. te verwer-ken. Bovendien hebben deze instanties een zeergrote remmende invloed op de toepassing vannieuwe (of hem onbekende), aan redelijke eisenvoldoende materialen en constructies.b. Het gevaar is niet denkbeeldig dat het stafperso-neel op de architectenbureaux op de duur destootsgewijze zich aandienende hoeveelheid werkniet tijdig meer kan verwerken wanneer de hoe-veelheid woningbouwplannen toeneemt.Momenteel wordt n.l. van dit personeel verwacht,dat het telkens binnen een week op stel en sprongdezelfde opmerkingen in bestek en tekeningen ver-werkt, welke een ambtelijke dienst binnen 4 a 6weken wist te maken en dat het kans ziet binnen14 dagen na de gunning alle werktekeningen incl.berekeningen gereed en goedgekeurd te hebben.Uiteraard gaat dit momenteel ten koste van dekwaliteit van het werk en ten koste van anderewerken. Ook hier geldt dat alleen een mogelijk-heid tot weloverwogen planning uitkomst kan bie-den.ad 9. Een eenvoudiger en minder tijdrovend goedkeurings-beleid van de woningbouw ware te wensen. Men kanzich bovendien afvragen of de .,normaliter" aange-brachte bezuinigingen later niet stuk voor stuk belang-rijk waarde-verminderende factoren, dan wel onder-houd-verhogende zaken zullen blijken.Als men moet kiezen tusen voldoende woningen, diewat duurder en goedkope woningen, die wat slechterzijn en waarvan er onvoldoende komen, ligt de eerstekeuze voor de hand.Durft men deze keuze niet aan, dan is elke pogingom het nationale probleem no. 1 op te lossen verdereen lapmiddel.ad 10. I.v.m. het geheel niet denkbeeldige gevaar van over-spanning der bouwmarkt wordt momenteel een zeervoorzichtige gunningspolitiek gevoerd, gebaseerd opgegevens, verzameld door de gewestelijke arbeids-bureaux.Daar het o.i. aan twijfel onderhevig is of deze ge-gevens een juist beeld geven, is het de vraag of eenvlottere gunningspolitiek zo slecht zou uitpakkenals door de bevoegde instanties momenteel wordt ver-wacht.C.ad 1. a. Het ware juister om in plaats van dure voorzie-ningen te treffen om bij vorst etc. door te werken,het goedkeuringsbeleid en de gunningspolitiek zo-danig te wijzigen dat de aanvang van de bouwkan worden afgestemd op het jaargetijde, Aanarchitect en aannemer ware over te laten dit mo-ment aan de hand van het werkschema te bepalen.b. Het ware te hopen, dat het gebruik om 14 dagenna de gunning met het werk aan te vangen, nietad absurdum wordt doorgevoerd. Voor de econo-mic, zowel als voor de feitelijke bouwtijd kan eenaanloopperiode van groot belang zijn, mede methet oog op het sluitend maken van de diverse af-spraken en bestellingen.ad 2. Het ware juister om reeds geruime tijd voor de gun-ning de architect opdracht te verstrekken tot hetmaken der werktekeningen en betonberekeningen,eventueel in overleg met de aannemer.ad 3. Het moet onjuist en tijdrovend worden geacht, datsommige gemeentelijke diensten zich een oordeel overde in overleg tussen de architect en aannemer ontstanewerktekeningen aanmatigen, voorzover dit uitgaat bo-ven de normale toeziende functie van deze instanties.ad 4. Het ware te bevorderen, dat in Nederland een wer-kelijk verantwoordelijke, industrieel denkende, bouw-materialenfabricage zou ontstaan, welke een betrouw-baar product op behoorlijke wijze en op tijd kan enwil leveren. Wellicht ligt hier een taak voor onze re-gering om door een complex van maatregelen tot eendergelijk resultaat te komen .ad 6. Uit deze opstelling blijkt dat de ruwbouw, de enigephase in de totale bouwtijd van een woning, waarmomenteel naar verkorting wordt gestreefd, slechtseen klein onderdeel (hoewel spectaculair) van hetgeheel uitmaakt.Bovendien is gebleken dat gevonden versnellingenmeestal elders vandaan of terugkomen (vandaan: zielb: organisatie en inspelen, terug: zie dure systeem-bouw en houtrijke bouw met veel onderhoud, enz.).ad 7. De afbouw wordt elders reeds op versnelling bestu-deerd. In het buitenland m.n. in Frankrijk, Zweden,Denemarken en de U.S.A. zijn reeds opzienbarenderesultaten geboekt, o.m. met geprefabriceerde nattecellen, wand- en plafondconstructies waarbij nochtimmerman, noch stucadoor nodig zijn, zelfs geheleseparatiewanden compleet met kozijnen. Er zal even-wel nog heel wat moeten gebeuren wil ons land metzijn vele instanties en zijn gebrekkige bouwindustrieop grote schaal aan de toepassing van deze gein-dustrialiseerde afbouw toe zijn. Vast staat bovendiendat -- evenals bij systeembouw in de ruwbouw -- dekosten hoger liggen dan bij de meeste traditionele me-thoden, iets wat op de vaderlandse animo meestal dedomper pleegt te zetten.ad 8. Het ware te bevorderen, dat voor het schilderen eenmethode kon worden gekozen, die zowel het tijdstipvan eerste oplevering zou vervroegen (en dus de mo-gelijkheid van bewonen!) als een garantie zou gevenvoor een minimale onderhoudslast. Ditzelfde geldtvoor alle constructies waar lagere investering staattegenover hoger onderhoud. Hier geldt met recht; decost gaet voor de baet uyt.Ondanks het feit dat deze zegswijze reeds oud is,wacht de woningbouw al jaren op haar vervulling.Conclusies1. Het is mogelijk om de nu gebruikelijke tijd tussen besluitB. en W. (enz.) en gereedkomen woningen met gemid-deld bijna 50% te bekorten.2. Hiervoor is het nodig, dat alle betrokken instanties eropworden gewezen dat elke maand ambtelijke winst even-veel waard is als een versnelling van bouw met dezelfdetijd, ja soms zelfs meer!3. Hiervoor is het nodig dat rijks-, provinciale- en gemeen-telijke bestuurscolleges volledig beseffen, dat regerenvooruitzien is en dat op elk der diverse departementenmogelijkheden van vertraging van de planbehandeling ofde woningbouw kunnen liggen (algemene en binnen-landse zaken, financien, openbare werken en verkeer enwaterstaat, diensten en bedrijven, volkshuisvesting enbouwnijverheid, onderwijs en sociale zaken en onderwijs,kunsten en wetenschappen.4. Hiervoor is het nodig dat de democratische organen(kamers, staten, gemeenteraad) zodanig w^orden geinfor-meerd, dat geen vertragingen door deze organen, tenge-volge van onjuiste of onvolledige voorlichting omtrent deernst van de toestand, worden veroorzaakt.5. Hiervoor is het nodig, dat de rijks-, provinciale- en ge-meentelijke bestuurscolleges nagaan, welke diensten ofdepartementen overbodige vertragingen veroorzaken entot uitbreiding of vervanging dan wel opheffing daarvanovergaan.6. Hiervoor is het nodig, dat de lagere publiekrechtelijkeorganen en hun adviseurs op bepaalde gebieden meerzelfstandigheid tot het nemen van beslissingen ontvan-gen.7. Hiervoor is het nodig, dat architecten -- ook in de grotesteden -- de verantwoordelijkheid wordt gelaten die zijwettelijk dragen, om te beslissen over aanvang van debouw, bouwtijd, bouwsom, bouwwijze en bouwconstruc-ties, bij voorkeur in overleg met de aannemer.8. Hiervoor is het nodig, dat aan initiatieven voor nieuwebouwmethoden, zowel van de zijde van de fabrikanten,de aannemers als de architecten,, reele ontwikkelingsmo-gelijkheden worden geboden.9. Hiervoor is het nodig, dat naar werkelijk continu gebruikvan arbeidspotentieel en naar werkelijk uitbuiten van ge-kweekte ervaring en onderling begrip tussen architect,aannemer en werklieden wordt gestreefd.10. Alleen als een ieder op deze wijze zijn steentje bijdraagt,kan het lukken een nationale ramp te voorkomen: alleenin westelijk Zuid-Holland moeten immers voor het jaar2000 ? 600.000 woningen worden gebouwd, d.i. gemid-deld 15.000 woningen per jaar.Ir. W. Wissing b.i.,Rotterdam 111Ir. Wissing heeft aldus een analyse gemaakt van de voor-bereidingswerkzaamheden in een drietal series van punten:a. het plan (uitbreidingsplan);b. de voorbereiding (van het woningbouwplan);c. de bouw (de uitvoering van het woningbouwplan).Tot slot geeft Ir. Wissing zijn opmerkingen over de geanaly-seerde punten.Op deze wijze is het rapport over dit onderzoek een beknoptehandleiding geworden voor een verdergaande studie en dis-cussie.Nu is het niet de eerste maal dat aandacht is besteed aan dezeproblematiek; sedert de laatste oorlog is het gesprek over hetonderhavige gebied niet uit de lucht geweest en speciaal in1956 stond het in het middelpunt van de belangstelling.Maar zolang er geen duidelijke mening is gevormd en con-clusies zijn getrokken en practische uitvoeringsmogelijkhedenzijn ontstaan tot een betere voorbereiding van plannen, is elkenieuwe studie en publicatie welkom.Het grote voordeel van de studie van Ir. Wissing is dat deneelslag hiervan uiterst beknopt is gehouden.Wij hebben ons bij het lezen van dit rapport bezonnen op devraag: ,,Kan het eenvoudiger en wel net zo eenvoudig als voorde tweede wereldoorlog? En zo neen, wat kunnen we dandoen om deze materie de baas te worden?".Dat ondcr de huidige omstandigheden de voorbereiding vanwoningbouwplannen belangrijk vergemakkelijkt zal worden,achten wij een illusie, hoewel wij zeker niet willen beweren,dat de strijd daartoe moet worden opgegeven. Integendeel.Wel menen wij, dat wij tegelijkertijd moeten omzien naar an-dere organisatorische mogelijkheden om een woningbouwplanweer beheerst te kunnen voorbereiden en wel, door de op-drachtgever van deze plannen, i.e. de woningbouwvereniging.Bij elke publicatie, studieconferentie enz. blijkt steeds weer datmen enigszins wanhopig is over de gang van zaken, waaruitduidelijk blijkt dat men die niet meester is.Ook het Bestuur van de Nationale Woningraad is van oor-deel dat de voorbereiding van bouwplannen aanmerkelijk kanworden verbeterd. Het heeft daartoe een daadwerkelijke bij-drage willen geven door;a. de standaardisatie van constructie-onderdelen te ontwikke-len;b. een technische afdeling ten behoeve van haar leden in hetleven te roepen, die in de praktijk als mede-architect werk-zaam is bij het voorbereiden van bouwplannen,om zodoende:1. de standaardisatie in de praktijk te kunnen toetsen en detoepassing hiervan te kunnen bevorderen,2. de voorbereidingsorganisatie van bouwplannen in de prak-tijk te ervaren, te bestuderen en te ontwikkelen,3. ten dienste van haar leden een apparaat ter beschikkingte hebben om het deze leden mogelijk te maken initiatievenbij het voorbereiden van bouwplannen te ontplooien.Bij elk plan blijkt opnieuw, dat de voorbereiding van bouw-plannen een zeer ingewikkelde zaak is. Steeds weer wordt deingewikkeldheid onderschat met alle teleurstelling van dien.In het algemeen is men zich nauwelijks bewust welke weg ge-volgd moet worden en deze weg wordt slechts op het gevoel-- en niet georganiseerd -- afgelegd.Bovendien betekent de huidige gecompliceerdheid van hande-len met alle daaruit voortvloeiende spanningen, verwijten energernissen ons inziens een dodelijke aanslag op de creativi-teit van de architect.Wij zijn er van overtuigd dat de voorbereiding van woning-bouwplannen, mits met overleg georganiseerd, langs redelijkharmonische lijnen zal kunnen verlopen. Dit moet de kwaliteiten de economie van het plan ten goede komen. Dat de archi-tect daarbij minder gestoord wordt in de vervulling van zijncreatieve taak, is reeds nu overduidelijk gebleken.De sleutel tot het onderhavige probleem is naar onze meninghet inschakelen van een derde medewerker in het reeds lang112 bestaande bouwteam van architect en aannemer, n.l. een orga-nisatiebureau dat de architect kan bevrijden van veel romp-slomp.Deze oplossing verlost de architect van veel dualisme, waarinhij nu noodzakelijkerwijs verkeert.Voorlopig willen wij het bij deze summiere aanduiding laten.Het rapport van Ir. Wissing geeft ons inmiddels nog aanlei-ding tot het stellen van enkele vragen en opmerkingen:A 7: Er zijn in de praktijk blijkbaar nogal wat stedebouw-kundigen die het maar moeilijk kunnen verwerken, dateen architect met een alternatief verkavelingsplan komt.Wij hebben daarbij meer dan eens als motief voor af-wijzing horen gebruiken dat een wijziging, ook op on-derdelen, de onteigeingsprocedure in gevaar zou bren-gen. Meer dan eens heeft dit schrikbeeld tot gevolggehad, dat een plan onder de maat bleef. Wat is hier-van waar en wat is er tegen te doen?A 9: In welke omstandigheden kan de grond vervroegd ingebruik genomen worden?A 7 houdt ook reeds in, dat de opdracht aan de architectengegeven moet worden na fase A 2.B 1: De woningbouwverenigingen doen er goed aan te komentot een bouwprogramma, waarin alle wensen wordenneergelegd.Tevens is het aan te bevelen, dat de woningbouwver-eniging het college van B. en W. om een voorlopigcrediet verzoekt voor het voorbereiden van het bouw-plan, opdat zij zonder bezwaar voor eigen kas -- 20 dieer al mocht zijn -- een opdracht kan verlenen voor hetmaken van een ontwerp, het doen van grondonderzoeke.d. Het opstellen van een tijdschema voor de architectis tevens gewenst.B 6: De indiening bij provinciale- en rijks-instanties geschiedtmeestal via B. en W. In dit stadium dient de onder B 8genoemde exploitatieberekening, in de vorm van eenaanvraagformulier voor steun uit 's-Rijks kas, te wor-den ingediend.Het is gewenst gelijktijdig een aanvraag tot het ge-meentebestuur te richten om zonodig de grond over tedragen en een crediet voor grond- en bouwkosten teverlenen.Formed lijkt het ook juist om machtiging tot aanbeste-ding te vragen.BIO: Een bijzonder moeilijk punt is hierbij, dat de gunnings-termijn bij vrijwel elk plan geruime tijd wordt over-schreden, waardoor telkens weer het gevaar dreigt, datde aannemer de gunning niet accepteert. Wie betaaltdan de schade, die ontstaat door het opnieuw besteden,onderhandelen enz.?Bovendien is dan een herbesteding voor de toelaatbarerijksprijs dikwijls een onmogelijkheid geworden.Gemeentebesturen geraken dan dikwijls in een dwang-positie, hetgeen nogal eens tot gevolg heeft, dat wordtgegoocheld met de besteksvoorwaarden.C 2: De technische afdeling van de Nationale Woningraadgaat er van uit, dat het vele voordelen heeft de werk-tekeningen en betonberekeningen te maken voor het op-stellen van het bestek en dus voor de aanbesteding. Ditvraagt weHswaar een langere voorbereidingstijd, maarwerkt een juiste prijsvorming in de hand, geeft minderrisico's en versnelt de bouw.Eventuele latere wijzigingen zijn dan helaas gecompli-ceerder. Gebleken is dan ook, dat het gewenst is tot eendegelijke werkvoorbereiding te komen bij de ontwikke-ling van het plan.Dit is echter tevens een stimulans tot een degelijkevoorbereiding.C 9: De meer- en minderwerkrekening is een bijzonder moei-lijk punt. Gemeente en Rijk willen bij opdracht tot meer-werk daarin gekend worden en er hun goedkeuring aangeven, alvorens dit wordt opgedragen. Geen enkele di-rectie kan aan deze eis voldoen, daar de goedkeuringzoveel tijd vergt, dat daardoor ernstige en kostbare ver-traging zou ontstaan.In het gunstigste geval kan men zich verzekeren van demondelinge medewerking van de betrokken ambtenaar,maar men is dan ook van deze ambtenaar afhankelijk.In de praktijk is het meerwerk dus reeds uitgevoerd,wanneer de goedkeuring wordt afgewezen; de aanne-mer heeft dan recht op betaling. Het gevolg is, dat debetaling niet ten laste van de exploitatie komen. Wiemoet dan betalen? uit welke pot?A. J. C. Horstman,,Verf-zelf" en de resultaten daarvanDe Vereniging voor Volkshuisvesting ,,Alkmaar", ruim 50jaar cud, beheert 604 woningen, het merendeel voor de eerstewereldoorlog, of vlak daarna, gebouwd. De problemen t.a.v.die oude complexen laten zich raden.Ook voor het schilderswerk scheen er geen oplossing voor denoodlottige kring van geen geld -- geen tijd -- geen mensen.Het Bestuur heeft als proef gemeend de bewoners voor testellen: Als U bereid bent naar onze richtlijnen goed te schil-deren, dan stellen wij de verf beschikbaar. Deze proef bleekeen groot succes.Van de 600 bewoners kwamen (bejaarden vallen af) mis-schien 500 in aanmerking.Hiervan hebben 260 van de nieuwe regeling gebruik gemaakt,dat is ruim 50%.Hoe is de gang van zaken?Als een verzoek bij het bestuur binnenkomt, dan:le. neemt onze schilder de situatie ter plaatse op, bespreekthoe er gewerkt moet worden en laat een gestencild lijstje vanaanwijzingen achter.2e. wordt een bon van de administratie gehaald, waar de hoe-veelheid verf op vermeld staat, Deze is door de schilder ge-geven.3e. kiest men uit 2 verfwinkels ter plaatse. Deze winkels ver-huren ook kwasten en geven adviezen, waarbij rekening isgehouden met wensen onzerzijds. Zodoende houdt het Be-stuur de keuze van kleur en dergelijke ?-- dat leert de prak-tijk .-- toch in de hand.4e. brengt een der bestuursleden een bezoek, dat half be-langstellend, half controlerend na verloop van tijd een indrukmoet geven of de proef geslaagd is of niet.En wat is het resultaat? Werkelijk verrassend. Men ontkomtniet aan de indruk hoeveel levensvreugde een goed verzorgdewoning geven kan, Alleen een heel enkel geval kan doorslordig werk als mislukt beschouwd worden. Toegegeven datvakwerk beter is, voor het binnenwerk is echter toch geenandere oplossing mogelijk.Het is treffend hoe aanstekelijk dit zelfschilderen werkt. Bij't bezoek valt op hoe vaak er nieuw balatum is aangeschaft,nieuwe gordijnen, of een vloerkleed. De winst is ook deze:door een betere zorg voor een deel, neemt de zorg voor hetgeheel toe.Wat de financiering betreft: aan de verf is voor deze 265gevallen besteed een bedrag van f 7.033,50. De bedongenkorting van 20% bracht dit bedrag op f 5.686,96, zodat dekosten gemiddeld per woning / 21,46 bedroegen. Zouden wijdit schilderwerk door derden hebben laten uitvoeren, dan zoudit een veelvoud van het nu bestede bedrag gekost hebben!J. J. Schiltstraregetingenm voorschrifienDe donderwolk van de B.S.B.-regeling weggevaagd!In het juli/augustus-nummer van ons orgaan van dit jaarhebben wij op de bladzijden 79 en 80 geschreven over ,,Be-weging in de B.S.B.-regeling? "en ,,De Nederlandse Ge-meente", het weekblad van de Vereniging van NederlandseGemeenten geeft in haar nummer van 20 September jl. hetvolgende, hetwelk voor ons aanleiding is om de bovenstaandetitel te gebruiken.Evenals wij, heeft ook de Vereniging van Nederlandse Ge-meenten meermalen van haar leden klachten ontvangen overhet optreden van de kringcommissies, die zelfstandig -- teeigenzinnig wellicht -- uitmaakten of de levering van bouw-materialen aan gemeenten (en zoals wij ondervonden hebbenaan woningbouwcorporaties) wel zou kunnen worden toege-staan.Thans blijkt, dat de Minister van Economische Zaken -- zozegt bovengenoemd blad -- in een op 24 mei jl. gedateerdebrief aan de B.S.B. heeft medegedeeld, dat de Commissiebedrijfsregelingen hem advies heeft uitgebracht. De Ministerheeft naar aanleiding van dat advies overwegende bezwarentegen enkele bepalingen van de B.S.B., die hij met toepassingvan artikel 6 van het Kartelbesluit uit een oogpunt van alge-meen belang onverbindend wil verklaren, tenzij binnen driemaanden aan de bezwaren is tegemoet gekomen.Voor de beide bovengenoemde groepen is vooral van belang,dat de Minister bezwaar heeft tegen de bepalingen, die hetuitvoeren van werken in eigen beheer beperken. Zijne Excel-lentie schrijft over deze bepalingen het volgende:,,In artikel 24 van het Algemeen B.S.B.-reglement wordt,,bepaald, in welke gevallen leveranciers materialen mogen,,leveren aan overheidsinstanties en particuliere instellingen,,en bedrijven.,,Ik ben van oordeel, dat aan elk van hen, die meent dat,,het werken in eigen beheer voordelen biedt boven de in-,,schakeling van zelfstandige (patroons) bedrijven, daartoe,,in principe de vrijheid dient te worden gelaten. Aan een,,machtsgroepering van bedrijfsgenoten kan niet worden,,overgelaten in een beoordeling te treden van de interne,,organisatie van bv. woningbouwverenigingen, waterschap-,,pen, enz.,,Ik heb er evenwel geen bezwaar tegen, dat als enige res-,,trictie wordt bepaald, dat slechts materialen zullen worden,,geleverd aan die overheidsinstanties en particuliere instel-,,lingen en bedrijven, die voor de uitvoering van werken in,,eigen beheer een vaste kern van vakkundig personeel tot,,hun beschikking hebben."De inhoud van de bovenaangehaalde brief spreekt voor zich-zelf. De bemoeizucht van de B.S.B. met de wenselijkheidof redelijkheid voor woningbouwcorporaties om onderhoud ineigen beheer uit te voeren, wordt dus veroordeeld. De toe-gestane norm voor onderhoud en de grootte van het woning-bezit beteugelen reeds de wensen tot eigen werkzaamhedendienaangaande en het is volkomen redelijk, dat niet de B.S.B.nog eens dit onderhoud in eigen beheer te haren gunste be-oordeelt.De laatste alinea beknot het bovenstaande in zoverre, dat ver-wacht wordt, dat bij onderhoud in eigen beheer, ook personeelin vaste dienst bij de woningbouwcorporaties beschikbaarzal zijn.Mochten onze leden echter toch nog moeilijkheden (blijven)ondervinden, dan vernemen wij dat gaarne onder opgave vanzakelijke feiten, opdat wij voor hen daartegen in het geweerkunnen komen. Hn. 113DE NEDERLANDSEVoikshuisvesiing114Financieringsfonds en Egalisatiefonds voor deWoningbouwEen dezer dagen, onder de indruk van de vele moeilijkhedendie sinds het vorige jaar worden ondervonden bij het finan-cieren van de woningbouw, bladerde ik nog eens in de oudejaargangen van het tijdschrift ,,De Gemeente-financien",waarin ik in de jaren tussen 1946 en 1955 zo af en toe eensbepaalde bij mij opgekomen gedachten lanceerde, en ik vondin de jaargang van 1952 een beschouwing terug die ik destijdsonder de titel ,,Een Egalisatiefonds voor de Woningbouw"had laten afdrukken.Die beschouwing was geschreven onder de indruk van de indie dagen actuele moeilijkheden bij de financiering van dewoningbouw en het toen sterk opgelopen rentepeil.Het benauwende probleem van de sterke stijging der huren,als gevolg van die rentestijging, was toen aanleiding voor mijom te pleiten voor de instelling van een egalisatiefonds, welkfonds gevoed zou moeten worden uit een bescheiden afroming,via een fiscale heffing, die het gehele oude woningbezit, dusook het particuliere woningbezit, ongeacht of dat in eigen ge-bruik is dan wel verhuurd wordt, treffen zal.De rente en afschrijving van de niet-rendabele bouwkostenvan het nieuwe woningbezit zouden ten laste van dat fonds'dienen te komen.Ik weet heel goed, dat de gedachte van een dergelijk fondsniet nieuw is. Ik weet ook dat er, vooral uit de hoek van deeigenaren van de particuliere woningen, heel wat bezwarentegen worden aangevoerd en ook dat het politieke klimaat inons land thans niet bepaald gunstig is om dit project ter handte nemen, noch minder het in de door mij bedoelde zin op telessen.Toch zijn er zo veel argumenten die pleiten voor deze oplos-sing, dat ik het er op waag er op terug te komen, denkendeaan die historische woorden van de Romeinse Senator Gate(de Oude): ,,Garthago moet verwoest worden", woorden diehet slot waren van elke door deze Senator uitgesproken rede-voering. Ik blijf dus rustig doorhameren op het door zo velengemeden aambeeld.Want zoals het nu gaat -- en zoals het sinds 1945 eigenlijkaltijd is gegaan -- blijft de toekomst van ons woningbeleidin dichte nevelen gehuld. Wij weten nooit waar wij aan toezijn. Wij leven als het ware bij de dag, op hoop van zegendat het wel lukken zal en goed zal blijven gaan. Komen erdan onvoorziene tegenslagen, zoals wij nu sinds ruim een jaarweer beleven, dan weet niemand meer waar wij blijven enstaan wij voor verrassingen zoals in het orgaan van de Natio-nale Woningraad: ,,De Woningbouwvereniging" van Septem-ber 1957 in een artikeltje onder de titel ,,Nieuwste Woning-wetwoningen onbetaalbaar?" onder woorden wordt gebracht.Een fiscale heffing ten laste van het oudere woningbezit metals bestemming het exploiteren van nieuw woningbezit mo-gelijk te maken door het (tijdelijk) overnemen van de lastenvan een niet rendabele investering moet, in het licht van hette voeren financiele beleid wat gericht moet zijn op een terug-keer -- zo spoedig mogelijk -- naar een toestand waarbij hetexploiteren van woningen weer zonder een dergelijke hulpmogelijk is, als een te aanvaarden hefboom worden beschouwd.Ook door de eigenaren van het oudere woningbezit. Indienmen het probleem in wijder verband gaat bezien, dan is opden duur ook de eigenaar van de particuliere woning bij dezemaatregel gebaat.Sociaal rechtvaardig en economisch mogelijk. Zo moet, naarmijn inzicht ook vanuit het gezichtspunt van de particulierewoningexploitant worden geoordeeld over een egalisatiefondsvoor de woningbouw.Reeds vele jaren geleden heb ik een pleit gevoerd voor deinstelling van een tweede fonds, wat een geheel ander karak-ter draagt dan het hiervoor besproken ,,egalisatiefonds". Ikdoel op de instelling van een centraal fonds waarover degehele kapitaalvoorziening der woningwetbouw zou moetenworden geleid. ,,Financieringsfonds voor de Woningbouw"zo noemde ik dat fonds.Dit financieringsfonds zou moeten worden gevoed met be-dragen die vrij komen uit de aflossingen op door het fondsverstrekte leningen en voorschotten ten behoeve van de bouwvan woningwetwoningen, aangevuld met speciaal voor ditdoel aangewezen middelen.Ware sinds het inwerkingtreden van de Woningwet een der-gelijk financieringsfonds ingesteld, dan zou op dit momentde financiering van de woningwetbouw ongetwijfeld minderstroef gaan dan thans het geval is. Er komen jaarlijks velemiljoenen vrij uit de exploitatie van woningwetwoningen alsaflossing op leningen en voorschotten, die voor het overgrotedeel hun nieuwe bestemming niet vinden in de financieringvan nieuwe woningen, maar in een andere sector van heteconomische leven naar mag worden aangenomen.Ik ben er mij terdege van bewust, dat de instelling van eenfonds als hier bedoeld op dit moment niet zo eenvoudig is enals middel tegen de kwaal van het kapitaalgebrek direct nietveel te betekenen heeft. Maar op den duur zou dit fonds hetinstrument kunnen worden waarmee de financiering van dewoningwetbouw veilig kon worden gesteld.Bij normale toestanden en verhoudingen -- die naar wij mo-gen aannemen na het inhalen van het woningtekort toch een-maal zullen terugkeren -- en bij een stabiele bouwprijs zal naverloop van een aantal jaren een punt worden bereikt waarbijhet totaalbedrag der aflossingen, die naar het fonds terug-vloeien, het bedrag der nieuwe investeringen goeddeels dek-ken.Reeds heel lang geleden heb ik er al eens voor gepleit dat dehuidige methode van aflossen en afschrijven bij onze woning-wetbouw, die gebaseerd is op het annuiteilenstelsel, wordtvervangen door een aflossings- en afschrijvingsregeling diehet mogelijk maakt de huur van de woningen, als deze oud enverouderd zijn, te verlagen.Het annuiteitenstelsel dwingt tot het handhaven van het huur-peil gedurende de gehele 50 jaar waarover de annuiteit ver-schuldigd is.In de eerste jaren der exploitatie zal de woning de hoogstewaarde hebben en het zou dan ook logisch zijn, dat de huurin de eerste exploitatieperiode het hoogst zou zijn.Een snellere aflossing (en afschrijving) in de eerste jaren zaler toe bijdragen, dat sneller dan -bij het stelsel der annui'teitenmiddelen vrij komen voor nieuwe investeringen.Dit behoeft niet te leiden tot een aflossingsschema waarbij in50 gelijke bedragen aflossing plaats zal vinden. Zulks zou ertoe leiden dat in de eerste jaren der exploitatie de huur testerk zou moeten worden verhoogd om de liquiditeit der ex-ploiterende corporatie niet in gevaar te brengen.Een variabele aflossing, volgens een schaal die aanvankelijkklimmend en later dalend is opgesteld, zou voor het door mijbeoogde doel heel goed hanteerbaar zijn.Het financieringsfonds zal een blijvend karakter hebben, zulksin tegenstelling tot het egalisatiefonds wat dient ter compen-sering van de verschillen tussen de werkelijke bouwkosten ende rendabele bouwkosten.Dat is een verschijnsel van tijdelijke aard; ook al moet wordentoegegeven dat ,,tijdelijk" hier wel een zeer rekbaar begrip is.Mijn stem, vrees ik, zal ook nu waarschijnlijk weinig weer-klank vinden. Het zal wel blijven de stem van een roepende inde woestijn.Maar ik troost mij: hetgeen Gato de Oude in oude tijden pro-pageerde, gebeurde ten slotte: Garthago werd verwoest! Zijhet ook na zijn dood. Tj. KingmaOVERAL - OOK HIER: HUISBRANDOLIEGULF OIL (NEDERLAND)N.V. - ROTTERDAMNiet feverbeteren...de nieuweJunkers-keukenautomaat DGG ?35 Mwaterhoeveel-+ Automatischeheidsregelaar* Automatische gashoeveelheids-regelaar* Temperatuurkiezer met schaal-verdeling* Aan de praktijk getoetste con-structie met nieuwe voordelen* Gemakkelijk le installeren* Gemakkelijk te bedienen* Modern in vormgeving en kleur* Gesloten model* Copaciteit 135 Kcal/min.Een kwoliteitsprodukf zools alle apparaten met de Junkers-driehoekJIUNKERSGoedgekeurddoor de GasstichtingPermanen/e expos///e in het Bouwcenlrum le Rotterdam en in de loonzalenvan de tmporleurs voor Nederland: N.V. Handelmaatschappij v. h. Joh.H. van der Maiden - Amersfoort - Tel. 03490 - 3941/3942115116Vereniging voor Volkshuisvesting ,,AIkmaar"50 jaarHet was medio juni van dit jaar een halve eeuw geleden, datop voorstel van een voorlopig comite een vergadering werduitgeschreven met het doel tot oprichting van een verenigingte komen, die woningen zou bouwen met weekhuren van / 1,--tot / 1,50 voor die Alkmaarders, wier woningen ingevolge deWoningwet onbewoonbaar waren verklaard.Uit dit initiatief is de Vereniging voor Volkshuisvesting,,Alkmaar" ontstaan en haar streven was goede woningenvoor de arbeidende bevolking ter plaatse te bouwen tegen hu-ren, die door deze bevolkingsgroep konden worden opge-bracht. Door het aanschrijven van notabelen met het verzoekin het kapitaal der vereniging deel te nemen hoopte men totde eerste bouw der vereniging te kunnen komen. Hoewel vankatholieke zijde niet in het stichtingskapitaal werd deelgeno-men, heeft ,,Volkshuisvesting" zich totnutoe immer op hetstandpunt gesteld, dat bij de toewijzing van een woning hetgeloof van de nieuwe huurder buiten beschouwing behoort teblijven. Uitsluitend wordt beoordeeld of en in hoeverre dehuisvesting der aanvrager verbetering behoefde en zo mo-gelijk werd hieraan dan ook gevolg gegeven.Het duurde tot 1912 alvorens de eerste steen voor een bouwvan 40 woningen kon worden gelegd en hoewel in datzelfdejaar de plannen voor een tweede complex van 40 woningenwerden gemaakt, duurde het nog tot 1914 alvorens met debouw daarvan kon worden begonnen.De eerste wereldoorlog was voor het toenmalige bestuur geenreden om haar activiteiten te staken. Integendeel, men waszich bewust van de noodzaak goede woningen voor de arbei-dersbevolking te moeten bouwen. En dat niet alleen, het be-stuur besloot een prijsvraag uit te schrijven voor het bouwenvan een tehuis voor ouden van dagen. Weliswaar werd doorde oorlog eerst in 1919 met de bouw daarvan begonnen enkwam het tehuis in 1920 gereed, doch het valt te prijzen datmen in die jaren van de noodzaak van een goede huisvestingvoor de ouderen doordrongen was, dat het bovengenoemdeinitiatief niet alleen zich uitte, doch ook in een daadwerke-lijke bouw werd omgezet! Ook toen had men met het euvelvan prijs- en loon-stijgingen te maken; de totale bouwsombedroeg f 236.000,--, terwijl deze oorspronkelijk op f 75.000,--begroot was. De huren van deze woningen in het zogeheten,,Karenhuis" zouden bij een normale afschrijving in 50 jaarzo hoog worden, dat geen bejaarde kans zou zien die op tebrengen. Het Rijk maakte voor dit gebouw een uitzondering,door toe te staan dat de lasten over 75 jaar mochten wordenverdeeld. ' |Ook na de eerste wereldoorlog was de woningnood groot; bijde vereniging stonden toen maar liefst 400 woningzoekendeningeschreven. Het bezit van de vereniging aan woningengroeide moeizaam, doch gestadig en in het midden der twin-tiger jaren werd besloten het onderhoud in eigen beheer tenemen.Hoewel in 1931 een plan tot het bouwen van 30 woningenwerd ingediend, kon eerst in 1933 met de bouw daarvan eenbegin worden gemaakt, terwijl het in 1934 mocht gelukkennog eens 26 woningen te bouwen, welke door de vereniginggedeeltelijk uit eigen reservefondsen werden gefinancierd. Hetlukte in die crisisjaren niet nog voor meer bouw coestemmingte verkrijgen en het zou eerst in 1947 zijn, alvorens weer eenbescheiden begin met de bouw van een blok van 23 woningenkon worden gemaakt.Het jaar 1950 was voor de vereniging van grote betekenis, zoschrijft de administrateur, de heer P. Keesen, daar de toen-malige bestuursleden wegens hun gevorderde leeftijd de tijdvonden gekomen hun taak aan jongeren over te dragen. Degrote moeilijkheid, waarmede deze bestuursleden te kampenhadden was echter jongeren te vinden, die op hun beurt be-reid waren belangeloos het werk voor de volkshuisvestingvoort te zetten. Daar het bestuur in deze opzet niet slaagde,besloot het alle eigendommen van de vereniging aan de ge-meente over te dragen.Het lukte tenslotte vijf gegadigden te vinden, die bereid warende opengevallen plaatsen in te nemen, zodat het na vele jarenweer zo was, dat het bestuur weer geheel voltallig was.Ook in 1952 kwam de bouw van een bejaardentehuis gereed,aan welks naam die van de heer F. H. Ringers, die van 1945tot 1950 het voorzitterschap der vereniging bekleedde, werdverbonden.In 1956 kreeg de vereniging van de gemeente het verzoekvoor een bouwplan van 108 woningen en 8 winkels in hetnieuwe uitbreidingsplan der stad, te zorgen. Samen met archi-tect Arthur Staal ontwerpt het technisch bureau van deNationale Woningraad hiervoor woningen, die van alle ge-makken zullen zijn voorzien, welke men in de modernerewoningen meer en meer aantreft.Bijgaand tonen wij U een tweetal foto's over een der ver-bouwingen en verbeteringen van het oude woningbezit dervereniging. Aan de 47 woningen werd een bedrag van/ 300.000,-- besteed; wat de op stapel staande verbouwingenzullen kosten, staat nog te bezien. Het voortvarende bestuurvan de Vereniging voor Volkshuisvesting ,,Alkmaar" wil inhaar oude woningbezit privaattonnen door closets met water-spoeling vervangen, douches bouwen en nieuwe schuurtjes bijde woningen neerzetten.Wij hopen dat het de jubilerende vereniging gegeven mogezijn nog vele jaren aan haar doelstellingen te kunnen werkenen dat ook van de volkswoningbouw in haar stad kan wordengezegd, dat in Alkmaar de victorie is begonnen!Hn.Hoe vieren wij ons vijltig-jarig bestaan ?De Vereniging voor Volkshuisvesting ,,Alkmaar", die kortgeleden deze dag beleefde, kan hierop alleen antwoorden hoezij dit heeft menen te moeten doen en gaarne geeft zij haarwijze van herdenken ter verbetering door aan hen die volgenzullen.De Vereniging, die 604 woningen beheert en nog 2 tehuizenvoor ouden van dagen kreeg van de Gemeente de beschik-king over / 20.000,-- uit het reserve-fonds. In eerste instantiewas het de bedoeling de gelden aan de woningen ten goede telaten komen; dit bleek echter geen eenvoudige opgave.Afgezien nog van het feit, dat een nieuwe kraan hier, eenstortbak daar en elders weer een vernieuwde achterdeur wei-nig feestelijks heeft (nog afgezien ook of er een eerlijke ver-deling mogelijk was), bleek het a priori al ondenkbaar metca. 600 bewoners in overleg te treden. Het bestuur heeft ge-meend de volgende vorm te moeten uitvoeren.HETalswasmachineencentrifugeMerk en modelzijn beschermd.Reeds verleendNed. Octrooien80956-80993Door vele woningbouwverenigin-gen wordt de Lavet-wasmachineen dikwijis ook de Lavet-centrifugeaan de leden in huur gegeven.Bij een ruime caicuiatie van dehieraan verbondenkosten kandaar-bij de huurprijs per week beperktblijven tot een gering bedrag, zo-dateendergelijkehuurmogelijkheidvoor het woongerief van de huur-ders steeds bijzonder attractief is.Het Lavet kan worden gecompleteerd inet een Lavet-wasmachine en een Lavet-centrifuge, elk met een capacl-teit van ca 3 kg. droog gewogen wasgoed.Beide apparaten worden permanent opgehangen aande kom en aan het blad van het Lavet, zodat zij geennuttige plaatsruimte in beslag nemen. Zij wordenvan een vaste electrische aansluiting voorzien. Dewasbeweger is het enige losse onderdeel van hetcomplete Lavet. Ook na montage van wasmachineen centrifuge blijft het Lavet ten voile geschiktvoor alle was-, bad- en toiletaangelegenheden.Ot>tietfMR\lK N.V.BAARN TEL. K 2954-3641 (5 lijnen)117In 1919 vooT de Vereniging voor Volkshuisvesting ,,Alkmaar" gebouwd dienen dringend te warden vecbeterd en zijn.118 in 1956 gemoderniseerd met closets en douchecellen met geysers, weer ,,up to date"!Voor een redelijke kostenverdeling bijBLOKVERWARMING en WARMWATERVOORZIENINGRadiatorwarmtemeters en Warmwatermetersvolgens systeem CONSTANTIN BRUN - Denemarken9 de praktijk heeft bewezen, dat door de verantwoordelijkheid van de huurder voor eigenwarmteverbruik na montering van radiatorwarmtemeters, een brandstofbesparing van 20%a 30% wordt verkregen.? montage, jaarlijkse aflezing en administratieve verwerking der verwarmingskosten door eenneutrale instantie:THERMO-CONTROLNIJVERHEIDSSTRAAT 11 - AMSTELVEEN - TEL. K 2964/5668Reeds meer dan lA miliioen van deze meters zijn in West-Europa in gebruikGEMEENSCNAPPELIIKE ANTENNEnor 30 let 100 woiinniiHet TELO centraal-antenne-sysieem is in alle delen vanNederland met succes toegepasien, waar mogelijk, ingericht opde ontvangst van meerdere T.V.-zenders.Afhankelijk van het aantal aan-slultingen en de aard van hetproject, varieert de prijs perwoning, kompleet gemonteerden in bedrijt gesteld, van f 70. --tot f 150.-.Een vrijblijvende oHerte maaktU duidelijk, met weike prijs Uvoor Uw project kunt calculeren.Met eenkosteloos adviesvan onze deskundige begint deservice van de importeur:ZwakstroomeentrumV. d. rotlerdamse ietecommunlcaiiemaaischappij n.v.coolhaven z.z. 90 -- 94tel. 01800-56765 (3 lijnen)rotterdam-v/.sierk in zwaksiroomSuperieure lak voor BINNEN- en BUITENwerk;er duurzaam - lage meterprijs door licht gewicht (16 -- 18 M2 per ko.)zeer duurzaam - lage meterprijs door licht gewicht (16 -- 18 M2 per ko.)vergeelt nooit - wordt niet zwart - behoudt elasticiteit - geeft jarenlangvoldoenlng.LAK- EN VERNISFABRIEKEN WED. BOONSTOPPEL & ZONEN N.V.WADDINXVEEN, TELEFOON 01828-350Amsterdam - Almelo - Enschede - Leeuwarden - Den Haag - R'dam - Utrecht119INLICHTINGEN: N.V. NEFUMY-FUSeEBETON - BREDA - CERESSTRAAT 35 - TEL. K 1600-35650-35651* Aan de bewoners is een geschenkbon uitgereikt, varierendvan f 10,-- tot / 25,--, naar gelang men kortere of langeretijd huurder was geweest.Deze konden worden besteed in 4 zaken ter plaatse:1. zaak in huishoudelijke goederen2. zaak in meubelen en stoffering3. verf- en behangwinkel4. een boekwinkel.Tevoren was een gemiddclde korting van ca. 10% bedon-gen, zodat de bestcding van f 11.000,-- in feite neerkwamop / 10.000,^-- ten koste van de jubileumkas.Het is interessant na te gaan hoe men de bonnen -- zeergewaardeerd door de bewoners -- heeft besteed:De zaak in huishoudelijke goederen kreeg \A]/^% van hetbedrag aan waardebonnen.De meubelzaak en stoffenzaak 80 %De verf- en behangwinkel 4 %De boekhandel 11/^%Het is duidelijk dat de behoefte aan kleden en lopers etc.die van lectuur verre te boven gaat. Het bleek wel mogelijkmet een kleine groep van bewoners in overleg te treden, n.l.zij die tot de oudste huurders gerekend mogen worden enverder in het algemeen de bejaarden in onze complexen.* Dit is een groep -- laten we het bekennen -- die niet altijdde nodige zorg krijgt. Zij richten zich minder vaak dan dejongeren tot het bestuur met klachten en zijn vaak niet meerin staat allerhande werkzaamheden zelf te verrichten.Behalve de hiervoor genoemde bonnen, wordt aan hen inde loop van de herfst nog eens extra aandacht besteed./ 8.000,^-- is uitgetrokken om dit 70-tal bewoners te helpenaan een nieuw behang of een fris geschildcrde keuken, eennieuwe schoorsteen of wat bij een ingesteld onderzoek wen-selijk bleek.Op zichzelf een plezierige ervaring eens iets te kunnen doendat wenselijk is en niet alleen noodzakelijk! Het bestuurheeft van een officiele receptie afgezien om de kosten diedaarvoor zouden zijn gemaakt toe te voegen aan de geldente besteden voor de extra hulp aan de bejaarden.* Onze medewerkers kregen een gratificatie, bestaande uiteen week loon plus f 10,--- voor elk jaar dat de betrokkenebij de Vereniging wcrkzaam was.* De Administrateur schreef een historisch overzicht, dat isuitgereikt aan de bewoners en alien bij ons werk betrokken.(Op aanvrage gaarne beschikbaar)* Bestuursleden en oud-bestuursleden verzamelden zich methun echtgenoten en enkele genodigden rondom een feest-maaltijd.* Voorafgegaan door een persconferentie was er ook een fees-telijk samenzijn van medewerkers en het bestuur.* Op de jubileumdag zelf werd aan de bewoners van de beidebejaardenhuizen een kleine attentie gezonden: een flesje4711 voor de een en een doosje sigaren voor de ander.* Een stille bloemenhulde werd gebracht aan het graf vantwee oud-bestuursleden, die in het verleden zich bijzondervoor het volkshuisvestingswerk hebben onderscheiden.J. J. Schiltstra120Heeft UNIEUWBOUW?Verduurzaam Uw hout en schilderwerk doorGrond-Naphtenaat ,,IMPGBO"Gronden en menien niet meer noodzakelijk.Vraagt inlichtingen bij:GELDERSE VERFCENTRALE - ApeldoornTel. K 6760-5502Ministerie van Volkshuisvesting en BouwnijverheidPersbericht no. 61/57Woningbouw in augustus 1957In de maand augustus van dit jaar zijn volgens gegevens vanhet Centraal Bureau voor de Statistiek 6.438 woningen ge-reed gekomen. Dit aantal ligt ruim 600 boven het tot nu toein een augustusmaand bereikte maximum van 5.836 in 1954.Tot en met augustus kwamen dit jaar 54.329 woningen ge-reed. Dit is aanzienlijk meer dan in de eerste acht maandenvan 1956 (39.696) en ook dan het hoogste tot nu toe in een-zelfde periode bereikte aantal van 41.563 in 1954.Gerekend tot en met augustus 1957 werden sedert de bevrij-ding 562.490 nieuwe woningen gebouwd.In augustus 1957 werd een aanvang gemaakt met de bouwvan 8.031 woningen. In de eerste acht maanden van dit jaarwerd begonnen aan de bouw van 62.721 woningen, tegen53.595 in dezelfde periode van het vorig jaar.Omdat in augustus met meer woningen werd aangevangen daner gereed kwamen, steeg het aantal in uitvoering zijnde wo-ningen en wel tot 102.163 op 31 augustus 1957. Op dezelfdedatum van het vorig jaar waren 89.932 woningen in uit-voering.In de in augustus 1957 gereed gekomen 6.438 woningen zijn613 systeemwoningen begrepen.De in augustus gereed gekomen woningen zijn als volgt overde provincien en de drie grote steden verdeeld:augustus1957jan.-aug.1957GroningenFrieslandDrentheOverijsselGelderlandUtrechtNoord-Holland (excl. Amsterdam)Zuid-Holland (excl. Den Haag enRotterdam)ZeelandNoord-Brabant /LimburgAmsterdam's-GravenhageRotterdamN.O. Polder379326166460682401650956138929544318158296352.4322.6201.6173.8756.0463.5675.4787.6861.4067.7864.9792.0861.6542.7173806.438 54.329MINERALE OLIEPRODUKTENvoor Industrie^ verkeer en ruimteverwarming'^Fideaal stoken metPAMhuisbrandoliepetroleumPAM-produkten worden in de handel gebracht door de:STEENKOLEN-HANDELSVEREENIGING N.V.UTRECHT / ROTTERDAM / AMSTERDAM121NEDERLANDSCHE SIEMENS MAATSCHAPPIJ N.V.POSTBUS 106a ? ??GRAVENHAGEALlltNVEKTEaENWOOROIGING VAN:tIEMENS t HAISKE AKTIENGESELLSCHAFI BESUN MONCHEH122Persbericht no. 62/57De verletbestrijding in de bouwvakkenOp 1 november a.s. zal de telefonische weerberichtgevingvoor de bouwnijverheid door het K,N.M.I, te De Bilt wordenhervat. Ons land is daartoe weer in vier rayons verdeeld.De voor het weerbericht in deze rayons gekozen telefoon-nummers zijn dezelfde van het vorige jaar. In de wijze vanberichtgeving en in de weerfase-aanduiding is echter veran-dering gebracht. Daarom zijn door de Studiecommissie Weers-invloeden nieuwe aanwijzingen samengesteld. Deze worden opruime schaal verspreid, opdat men in de bouwwereld zoveelmogelijk profijt van de bouw-weerberichten zal trekken.In de afgelopen winterperiode werden op de 62 door de Staatgesubsidieerde objecten (48 in de sector van de woningbouwen de huisvesting van bejaarden en 14 op het gebied van debouw van scholen, boerderijen, kantoren enbedrijfsgebouwen)gunstige resultaten bereikt met de speciale maatregelen cmhet doorwerken bij slechte weersomstandigheden mogelijk temaken. Blijkens de voorlopige uitkomsten bedroegen de verlet-uren slechts een kwart van het aantal, dat zich zou hebbenvoorgedaan als die maatregelen niet waren genomen.Het totaal aantal gewerkte manuren op de gesubsidieerdeproefobjecten beliep 2.780.000. In procenten uitgedrukt wasop deze werken in de afgelopen winterhet vorstverlet 2,4 %het neerslagverlet 0,5 %het lichtverlet 5,35%van het totaal aantal gewerkte manuren. Gedurende 44% vandit totaal aantal manuren waren de temperaturen lager danplus 4?C.Het aantal netto-winsturen bedroeg 12% van het totaal aan-tal gewerkte uren, Deze winst kan, in gebouwde woningenuitgedrukt, worden gelijkgesteld met 200 extra woningen. Indeze winsturen is niet begrepen de tijd die met het treffenvan voorzieningen voor het doorwerken bij slecht weer wasgemoeid. Deze tijd van voorbereiding maakte 2% van hetgenoemde aantal gewerkte uren uit.Het aandeel van de proefobjecten in de produktie van nieuwegebouwen bedroeg ca. 3,5%. Het gemiddelde aantal arbeidersop de 62 gesubsidieerde proefobjecten was rond 3700. Daar-van waren 14% metselaars, 5% schilders, 9% betonwerkers,26% timmerlieden, 16% opperlieden en grondwerkers, 6%stukadoors, 24% overigen.Door het Rijk werd in de afgelopen winterperiode per maneen bijdrage verleend van gemiddeld circa 360 gulden alstcgemoetkoming in de met het doorwerken op de proefobjec-ten gemoeide extra kosten.Het is gebleken, dat de V.R.D. '56 (Voorlopige richtlijnenvoor het doorwerken bij minder gunstig weer) van de Studie-commissie Weersinvloeden een goede basis vormen voor hettreffen van speciale maatregelen.Persbericht no. 63/57Eerste premies voor huurwoningen toegezegdOngeveer een maand na het in werking treden van de Premie-beschikking woningbouw 1957 heeft de Minister van Volks-huisvesting en Bouwnijverheid de eerste twee beschikkingenvoor premietoekenning voor huurwoningen getekend.Maandag, 21 oktober, werd dit tweetal beschikkingen ver-zonden aan de bouwondernemer Martens te Leeuwarden voorMAQUETTESvoorarchitectuurenstedebouwW. G. C HOORN'S MAQUETTE-STUDIOCorresp.adres: Boutenslaan 127, EindhovenStudio: St. Catharinastraat 5, Eindhoven - Tel. 9872MUROPLAST - GOUDAMeer dan 20 jaar WandbekledingGold-Flex, Beton-Emall, Plastics.Ook leveren wij aan woningbouwverenigingen een specialsKLEURLAK om beton-email te vernieuwen, in mooie kleurenProefbussen a 3 liter.een complex van 12 woningen te Franeker en een complexvan 18 woningen te Sneek.De woningen zullen voor een zodanig bedrag worden ver-huurd, dat een premie van 125% kon worden toegezegd. Ditbetekent dat voor de beide complexen een premie zal wordengegeven van f 65.700, --. respectievelijk / 117.800,--.Dit orgaan wordt gezonden aan alle lexers van het Tijdschrift voor Volks-huisvesting en Stedebouw.Leden van de Nationale Woningraad en van het Ned. Instituut voorVolkshuisvesting en Stedebouw kunnen extra abonnementen nemen tegende prijs van f. 2,-- per jaar. Voor hen, die niet zijn aangesloten bijWoningraad of Instituut voor Volkshuisvesting, bedraagt de abonnements-prijs f. 7,50 per jaar. Losse nummers a f. 1,-- verkrijgbaar.Inhoud,,Van Plan tot Woning" 109,,Verf-zelf" en de resultaten daarvan 113De donderwolk van de B.S.B.-regeling weggevaagd! . 113Financieringsfonds en Egalisatiefonds voor de Woning-bouw, 114Vereniging voor Volkshuisvesting ,,Alkmaar" 50 jaar . 116Hoe vieren wij ons vijftig-jarig bestaan? . . . 116Persberichten . 120Overname van de inhoud, hetzij geheel, dan wel gedeelteUjk, is slechtstoegesiaan met bronvermelding.'n Heetwaterinstallatie is onmisbaar in demoderne woning.Wel overwogen enom gegronde redenenkoos men voor veletienduizenden woningeneen DAALDEROPelektrischheetwaterreservoir.Uiterst eenvoudige installatie, te verwaarlozenonderhoudskosten, enorm lange levensduur, goed-koop in gebruik, dank zij laag nachtstroomtarief.Geen verbrandingsgassen en dus een reine atmos-feer. Dit zijn slechts enkele punten, die pleitenvoor n Daalderop heetwaterreservoir. Maar....voor de bouwvereniging belangrijke punten IDAALDEROP ELEKTRISCHE HEETWATERRESERVOIRSOnmiddellijk een forse straa/^rerkelijk heet^waferin keuken en badkamer of douchecel.N.V. KONINKLDKE METAAIWARENFABRIEKEN v/hJ. N. DAALDEROP & ZONEN - TIELKeuze uiivele modellenvan 10 ioi200 liter.123DROGEH VAN BOUWWERKENDOORWERKEN IN DE WINTERVORSTVRIJ HOUDENBij temperaturen tot - 10? C kandit heteluchtkanon wordengebruikt om vertrekken op ver-schillende verdiepingen tot eentotoai inhoud van 1500 - 2000m3te verwarmen en vorstvrij te houden.Drogen van:nieuwbouwpleisterwerk Ivioeren iwandenkelderruimtenmetselwerkbeton, enz.Goedgekeurd door ArbeidsinspectieBENEGASREDERIJSTRAAT 3 - ROTTERDAM - TEL. 01800-11 62 40Verbuurkantoren:N.V. AmetagroWarmoesstraat 88 Amsterdam Tel, 020-41121N.V. Andon, AsphaltbedrijfWilhelminasingel 37 - Bredo Tel. 01600-33410Fa. P. van BeurdenTransvaalstraat 28 - Tilburg Tel. 04250 - 20493Fa. F. B. DerksenOude Klarendaiseweg 6 - Arnhem Tel. 08300-25182NEDERLANDSE MAATSCHAPPIJ VOOR PETROLEUMGASSEN "SENEGAS'' N.V.124^De toekomst staat voor de deurOver enkele jaren zdl blijken of de beslis-singen van vandaag juist waren. Wanneer Uvandaag besluit tot toepassing van onzeHASCO-LAC en HASCOLIN synthetischelaksystemen voor hout en metalen, zai datzeker geen stap in het onzekere zijn. In-tegendeel, want de zich door de jaren steedsherhalende bestellingen van vakmensen die,,een naann" te verliezen hebben, sprekenvan een vertrouwen, dat voor ons ALLESbetekent.Sohreuder'a lakfabrleken - Sohoonhoveiri HollandWOft^^ U' .'''miliillllllMMIMIIIIIIILICHTDRUKKENHET ADRESC. A. DE JONGMODERNE REPRODUCTIE-INRICHTINGFOLKINGESTR. 15 - TEL. 22717 - GRONINGENSINDS 1904J. SMINIABEVERWIJKHandel in Bouwmaterialen,Zand, Grinden alle soorten BetonwarenOpslagplaatsen: Pruimedijk 8 en PijpkadeKantoor: Pruimedijk 2Telefoon 3926n BEATTYWasdroogmachineleent zich zeer goed voorexploitatie in flats, en overalwaar veel en snel gedroogdmoet worden.? 'n BEATTY heeft eenlange levensduur en Is ge-heel beveiligd. Zeer lageaanschaffings- en exploita-tiekosten.? 'n BEATTY wasdroog-macliine is onmisbaar.Vraagt omgaand uitvoerigeinlichtingen aan:Firma Bruin & ZonenST. PANCRAS20.000 WONINGENworden er jaarlijks in Nederland gebouwd,waarvan de zolder in het geheel niet ofslechts met moeite benut kan worden we-gens het ontbreken van een gemakkelijketoegang near de zolderruimte.De ideaie opiossing vormt aen:MONARCI- automatisch inschuifbaarof opvouwbaar!W. MEYERINK "^^^^^^"^Telefoon 362 - Giro 344692N.V. GLAS IN VfRFINOUSTRK VMVAN OMMEREN.COI Mill* m; ARI?iEH U?(kwARI?iEH U?(kwaton?