IfBSte'Orgaan van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvestingen Stedebouw en van de Nationale Woningraad, waarin opge-nomen de mededelingen van de Rijksdienst voor het NationalePlan, en tevens gewyd aan de WederopbouwJuli-Aug. 1957 38e Jaargang no #~0? ? . . . .^?Eer we duizend dagen verder zijn.......kan er heel wat gebeuren. Wanneer U delaag HASCO-LAC synthetische Loodtitanaat-verf, die vandaag ward aangebracht, over3 jaar nog eens onder de loupe neemt, heeftU meteen de verklaring van het vertrouwen,dat eminente vakmensen sedert vele jarenin dit hoogwaardig product stellen.Sohrouder'a lakfabriekon- SchaonhovolH Holland'iODtW"^ ? ? y20.000 WONINGENworden er jaarlijks in Nederland gebouwd,waarvan de zolder in het geheel niet ofslechts met moeite benut kan worden we-gens het ontbreken van een gemakkelijketoegang naar de zolderruimte.De ideale opiossing vormt een:hONARCl- IRAPW. MEYERINKautomatisch inschuifbaarof opvouwbaar!DENEKAMPTelefoon 362 - Giro 344692Tel.85.22.80 ,,C E T R A"DE CARPENTIERSTRAAT 254Tel.85.23.23DEN HAAGVerwarming - Oliestook - LuchtFahrieksinstallaties ens.De Woningbouwverenigingen hebben wei-nig geld voor het onderhoud van hunwoningen.Wat dan met Binnen-en Buitenschilderwerk ?Maar.... met VASTACEL GROND- ENAFLAKKEN bespaart U minstens 10% opde materlaalkosten.Vraagt U onze noteringen voor eenmodern of klassiek verfsysteem.Fa. GEBR. VAN MOURIKLAKFABRIEKEN, Tel. K 3457 233, DEIL (bg Geldermalsen)MakelaarskantoorA.W.VAN VLIETKorte Tiendeweg 10 - GOUDA - Telefoon 3509belast zich gaame metKOOP, VEEKOOP, TAXATIES en BEHEERvan ONROERENDE GOEDERENHypotheekbemlddeling en alle verzekeringenALPHAMUURVERVEN50 Jaarervaring ....en ervaring is nIet tevervangenrnALPHAIs onbeiwist de meest geschlkte-^ muurverf voor binnenwerk enIc /& wordt zeer gunstig beoordeeld""^^ door het verfinstituut T.N.O. ieDelft.WasbaarOnverzeepbaarZuurbestendigVVERFFABRIEK ALPHAv/h Gebr. Klaverweiden N.V. Alphen a.d. RijnTelefoon K 1720-2192LICHTDRUKKENHET ADRESC. A. DE JONGMODERNE REPRODUCTIE-INRICHTINGfOLKINGESTR.15-TEL.22717.GRONINGENSINDS 1^04Levering vanalle soortenhouten en stalenKRUIWAGENSDE JONG's KruiwagenfabriekHARDINXVELD-GIESSENDAM - TELEFOON 47Voor GLASN.V. DORDTSCHE GLASHANDELKulpershaven 28-29-30 DORDRECHT Telefoon 7245Het adres voor SPECIALE BEGLAZINGSMATERIALENIn verband met drukke werkzaamheden ishet de Nationale Woningraad helaas nietmogelijk de Woningbouwvcreniging gelijk-tijdig met dit nummer te doen verschijnen.Toezending zal zo spoedig mogelijk sepa-raat geschieden.Tijdschrift voorVolkshuisvesting en StedebouwOrgaan van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en de NationaleWoningraad, Algemene Bond van Woningbouwverenigingen, waarin opgenomen de mede-delingen van de Rijksdienst voor het Nationale Plan, en tevens gewijd aan de WederopbouwRedacde: Mr. H. W. Bloemers, J. Bommer, Jhr. M. J. I. de Jonge van EUemeet, B. Merkelbach, Mej. Mr. H. J. D.Revers, Ir. L. S. P. Scheffer, Dr. Ir. F. Bakker Schut, Drs. H. van der WeijdeAdres voor Redactie en Abonncmenten: Lange Voorhout 19, 's Gravenhage, Telefoon 184225Advertcnties! Keizersgracht 188, Amstcrdani'C, Postgiro nummer 113028, Telefoon 49128 ('s avonds: Haarlem, Orion-weg 119, Telefoon K 2500 53204)juli/aug. 195738e Jaargang -- No. 7/SMaandbladOfficiele mededelingenNederlands InstituutAdressenOp 30 juli 1.1. is door het dagelijks bestuur van het Instituuteen adres tot de Ministerraad gericht over de moeilijkheden bijde financiering van de woningwetbouw. De tekst van ditadres is in dit nummer opgenomen onder Adressen.Vergadering onderzoekersDe in het mei-nummer aangekondigde landelijke bijeenkomstvan onderzoekers, georganiseerd door de Studiegroep vanOnderzoekers van het Instituut heeft op 21 juni 1.1. plaats ge-had. Voor deze vergadering hadden zich niet minder dan 111deelnemers opgegeven. Ook naar het peil van inleidingen engedachtenwisseling beoordeeld, mag deze dag als geslaagdworden gekenschetst.ExcursieOp 4 juh 1.1. heeft de excursie voor de leden van het Instituutnaar Nijmegen plaats gehad. De Heren Ir. J. J. M. Mohr-mann, Hoofdingenieur-Directeur van Publieke Werken enVolkshuisvesting, en Ir. B. Fokkinga, Hoofd van de AfdelingStedebouw van deze Dienst, hielden inleidingen. De deelne-mers werden ten Stadhuize door het gemeentebestuur ontvan-gen en hebben in de middag een rondrit per autobus gemaaktdoor de na-oorlogse uitbreiding van Nijmegen.Gaarne brengen wij hier dank aan het gemeentebestuur enaan de ambtenaren van de gemeente Nijmegen, die tot hetwelslagen van deze excursie hebben bijgedragen.PraeadviezenvergaderingDe reeds vroeger aangekondigde praeadviezenvergaderingover het vraagstuk van de nieuwe steden is vastgesteld op25 oktober a.s. De drie praeadviezen van de Heren Drs. G.J. van den Berg, Prof. Ir. Jac. P. Thijsse en Prof. Dr. G. A.van Poelje zijn reeds ter perse.Nadere bizonderheden zullen de leden door middel van deconvocatie worden medegedeeld.Rijksdienst voor het Nationale PlanBesluiten van de Minister van Volkshuisvestingen BouwnijverheidOp grond van artikel 29, derde lid, van de Wet van 28 Sep-tember 1950, houdende voorlopige regeling inzake hetNationale Plan en streekplannen, heeft de Minister vanVolkshuisvesting en Bouwnijverheid de volgende bezwarengemaakt:d.d. 8 juni 1957, no. 12, betreffende de voorgenomen bouwvan een tuinderswoning in de gemeente Heemskerk.Hiertegen is bezwaar gemaakt wegens strijd met het in voor-bereiding zijnde uitbreidingsplan-in-onderdelen ,,Assumburg"der gemeente Heemskerk.d.d. 11 juni 1957, no. 25, betreffende de voorgenomen ont-ginning van een perceel onder de gemeente Beilen.Hiertegen is bezwaar gemaakt wegens strijd met het in voor-bereiding zijnde facet-streekplan ,,Natuurschoon en Re-creatie" voor Drenthe.d.d. 11 juni 1957, no. 23, betreffende de voorgenomen ont-ginning van een perceel onder de gemeente Beilen.Hiertegen is bezwaar gemaakt wegens strijd met het in voor-bereiding zijnde facet-streekplan ,,Natuurschoon en Re-creatie" voor Drenthe, alsmede met het vastgestelde uitbrei-dingsplan-in-hoofdzaak der gemeente Beilen.d.d. 24 juni 1957 no. 17, betreffende vuilstorting op een aantalpercelen in de gemeente Landsmeer.Hiertegen is bezwaar gemaakt wegens strijd met het in voor-bereiding zijnde ontwerp voor een nationaal plan en vooreen streekplan Waterland.d.d. 2 juli 1957, no. 24, betreffende de voorgenomen ont-ginning van een perceel heidegrond onder de gemeente Ben-nekom.Hiertegen is bezwaar gemaakt wegens strijd met het uit-breidingsplan-in-hoofdzaak voor de gemeente Ede.105ArtikelenOnderzoek naar de woonwensen van hoofdarbeiders(leraren, predikanten, hogere ambtenaren en employes, etc.)door Drs. J. Barends en Mevrouw F. de Pree/. Doel van het onderzoekHet doel van het onderzoek was inzicht te verkrijgen in dewoonwensen van de gezinnen van hoofdarbeiders (leraren,predikanten, hogere ambtenaren en employes, etc.) in Rotter-dam en wel in het bizonder ten aanzien van de woonvorm, dehoeveelheid ruimte en de mate van comfort. Het lag niet in debedoeling een z.g. opinie-onderzoek te houden, waarbij opgrond van zeer talrijke gegevens conclusies in cijfers kunnenworden getrokken, doch de opzet was na te gaan welke op-vatting of opvattingen ten aanzien van het wonen bij deze ge-zinnen leven, los van de vraag hoeveel gezinnen een bepaaldeopvatting zijn toegedaan. Het materiaal aldus verzameld vormtuiteraard niet het enige kompas waarop de volkshuisvestingkan varen, maar het is noodzakelijk dit materiaal te voegenbij op andere wijze verkregen materiaal, opdat zo op grond vanverschillend gericht onderzoek de geeigende woningtypcskunnen worden ontworpen.//. Methods van het onderzoekTeneinde van de opvatting (en) omtrent het wonen op dehoogte te komen, is een zestigtal gesprekken gevoerd met huis-vrouwen uit de gezinnen van hoofdarbeiders, waarbij gestreefdis naar verscheidenheid in levensstijl van de gezinnen. Het wa-ren vrije gesprekken, waarbij de onderwerpen woonvorm, ruim-te en cormfort werden aangesneden, terwijl gegevens werdenverzameld omtrent de samenstelling van de gezinnen, het be-roep van de gezinsleden en de vrijetijdsbesteding. Het zouwenselijk zijn geweest, behalve met de huisvrouw, ook metde andere gezinsleden gesprekken te voeren, hetgeen slechtsten dele is gelukt. De woninginspectrice van de Dienst vanVolkshuisvesting Rotterdam bezocht n.l. de gezinnen meestaloverdag, wanneer gewoonlijk alleen de huisvrouw aanwezigwas. De gezinnen waren voor het overgrote deel gehuisvestin z.g. middenstandswoningen en hadden over het algemeeneen grotere woonervaring dan de gezinnen in de nieuwe ar-beiderswijken, die bij vorige onderzoeken waren onder-zocht. Het was mede daaraan te danken dat men zich indeze hoofdarbeidersgezinnen de vraagstukken van het wonenmeer bewust was. Hierdoor kan aan de door deze hoofdar-beidersgezinnen naar voren gebrachte meningen meer waar-de worden gehecht dan aan de meningen, die door gezinnenmet minder woonervaring en lager cultureel niveau naar vorenzouden zijn gebracht. Daarom geldt ten aanzien van dezemeningen eer hetgeen Catherine Bauer heeft betoogd, n.l,,,Needs objectively determined may or may not be the sameas what people want. But the ultimate satisfaction of con-sumers and citizens is the only real test of succes in housingand city planning"!), dan hetgeen Rainer heeft betoogd n.l.,,Wie viele von den seit fast 100 Jahren kasernierten Grosz-stadtern wissen iiberhaupt noch, wie sie wohnen mochten undkonnten" -) aangezien van ,,kasernieren" bij deze gezinnen(wonend in middenstandswoningen) geen sprake is.///. Resultaten van het onderzoekTeneinde de resultaten van het onderzoek cnigszins te orde-nen, is de gesprekstof ingedeeld als volgt:a. woonvormb. comfort en ruimte in het algemeenc. ruimte voor jonge kinderen en voor grote kinderend. ruimte voor verschillende doeleinden, als het ontvangenvan zakenbezoek, voor het geven van lessen, voor studieen knutselen, voor het ontvangen van logese.f.h.ruimte voor het ontvangen van bezoekgebruik van de maaltijdenbadkamer of douchede zoldercentrale verwarmingsfeer in de woning.n1061) Catherine Bauer, Social questions in housing and town planning, pUniversity of London Press Ltd 1952.^) Dr. Roland Rainer, Die Behausungsfrage p. 32, Gallus-Verlag Wien1947.a. WoonvormEen aantal huisvrouwen spreekt zich uit voor de etagebouwmet flatwoningen, waarbij dus alle vertrekken op een ver-dieping liggen. Men motiveert dit door erop te wijzen datdeze woonvorm minder bewerkelijk voor de huivrouw is danhet eengezinshuis (het vrije huis) en minder trappenlopenmet zich brengt, aangezien alle vertrekken op dezelfde ver-dieping zijn gelegen. Men noemt daarbij het tekort aan huis-houdelijk personeel.,,Als ik zou moeten verhuizen, zou ik weer het flat kiezen. Datvind ik toch eigenlijk de ideale woonvorm voor een echtpaar,dat al wat ouder wordt, Geen trappenloperij en bij het gebrekaan personeel nog het gemakkelijkst schoon te houden.",,Wat de woonvorm betreft, vind ik flatbouw ideaal. Heerlijkalles op een verdieping bij elkaar, want ik haat trappenlopenen onderhoud van trappen. Lui ben ik niet, maar ik vind hetniet nodig dat een huisvrouw van 's maandagsmorgens totzaterdagsavonds slooft. In zo'n flatje loop je alle kamers metje stofzuiger rond. Een vrij huis mag dan voor een gezin vaneen andere samenstelling erg aantrekkelijk zijn, voor onskleine gezin zou het veel te bewerkelijk zijn, De tuin b.v. zouhelemaal op mij neerkomen.",,Wanneer ik te kiezen had tussen een vrij huis en een flatjeen ik me alleen door m'n gevoel liet leiden, zou ik dadelijkzeggen: een vrij huis, maar als ik zo eens om mij heen kijknaar de vele huisvrouwen, die een sloof van hun woning wor-den, zeg ik: neen, geef mij maar een flatje en liefst zo prak-tisch mogelijk, waar ik niet overspannen word door het velehuishoudelijke werk.",,We hebben aan dit huis drie flinke balkons en die zoudenwe niet graag willen missen. Je hoeft er geen tuin voor teverlangen, want die brengt kosten en veel werk met zich mee.",,Daar je tegenwoordig zo sukkelt met hulp, is dit huis eigen-lijk te groot voor ons en als ik het voor het zeggen had, zouik maar liefst in een flat trekken waar je alles gelijkvloershebt."..Natuurlijk is comfort ook heerlijk en bij m'n wensen ben ikuitgegaan dat ik voldoende hulp heb, want als je alles alleenzou moeten doen, zou daarmee de voorkeur veranderen en zoueen beknopte comfortabele woning in plaats van deze ruimewoning lets noodzakelijks worden."Andere huisvrouwen spreken zich uit voor het eengezinshuis(vrije huis). Zij wijzen op de grote vrijheid, die het gezin alsgeheel en de gezinsleden afzonderlijk hebben, vergeleken bijde etagebouw. Genoemd worden de waarde van de eigentoegang, de geringere gehorigheid, het niet aangewezen zijnop gemeenschappelijke voorzieningen. Kinderen staan in heteengezinshuis dichter bij de natuur en behoeven minder teworden geremd, zegt men. Ook het tuinieren wordt genoemd.,,Altijd en voor alles zou ik het eengezinshuis prefereren waarje volkomen vrij bent. Vooral de gehorigheid van de mo-derne flatbouw vind ik vreselijk. Het geloop langs de deuren over de trap van vreemde mensen en allerlei leverancierszou me hinderen.",.Wanneer ik een vrij huis of een vrij bovenhuis in het centrumzou kunnen krijgen, zou ik dat direct nemen, want een eigenopgang is alles waard.",,In een flat met allerlei gemeenschappelijke dingen zou iknooit willen.".,Ik zou dolgraag een vrij huis hebben. Wij zijn heel erg oponze vrijheid gesteld. In het begin was het wonen in zo'nflat voor ons erg moeilijk. We zijn erge nachtpitters en alswe 's avonds laat thuis kwamen, dachten we er vaak niet aandat alle omringende buren al sliepen. We hebben dan ooknogal eens klachten moeten aanhoren, maar op den duur leerje je wel aanpassen.",,Omdat m'n man nooit afstand zou willen doen van z'n tuin,zouden we nooit anders dan in een benedenhuis of een vrijhuisjc kunnen wonen.",,Vooral in zo'n portiekwoning als deze word je op allerleimanieren erg gehandicapt in je vrijheid. B.v. bij het aanne-men of inkopen van boodschappen aan de deur word je vaakmin of meer gedwongen deel te nemen aan de gesprekken metde diverse buren."-,Het liefst zouden wij een vrij huis hebben, niet alleen omde tuin, maar meer nog om het eigene. Als je in dit flatge-bouw binnenkomt, kom je een gebouw binnen en niet je huis.leder mens heeft toch wel het verlangen naar iets wat hele-maal van hemzelf is. Ook vervreemden in een vrij huis dekinderen niet helemaal van de natuur.",,Voor een gezin met kinderen is het vrije huis ideaal. Hetbelangrijkste vind ik dat ze zo heerlijk in en uit kunnen lopen.Aan de achterkant vliegen ze in met hun autoped, hun vriend-jes en vriendinnetjes. Op een bovenhuis kan zo iets niet enzijn dat allemaal remmen voor de kinderen.",,Hoewel we natuurlijk blij waren dat we dit kregen, wil iktoch later nooit meer in een flat. Ik mis hier ontzettend m'nvrijheid. Dolgraag zouden wij een vrij huis hebben waar jede deur op een kier kunt laten staan als de kinderen buitenspelen. Deze flats lijken allemaal op elkaar. Dat geeft zo ietsonpersoonlijks.",,We zouden in een flat niet gauw wennen. Alles zo gelijk-vloers lijkt me niet prettig. Als je je hier wilt afzonderen,kan je naar boven en hoef je door niets gestoord te worden."b. Comfort en ruimte in het algemeen.Voor de keus gesteld tussen extra comfort en ruimte leggende meeste huisvrouwen de nadruk op ruimte. Deze vrouwenstellen weinig prijs op in de woning aangebrachte ijskast, was-machine, ,,droomkeuken", enz. Men verklaart deze zelf tekunnen aanschaffen.,,Ze hadden voor mijn part de ijskast weg mogen laten. Ikheb trouwens de mijne moeten verkopen toen we hier kwa-men. Een beetje gerief is natuurlijk fijn, maar een keukenmet allerlei elektrische apparaten mogen ze van me houden.",,Als het er helemaal op aan komt, zou ik toch voor meerruimte zijn en minder comfort.",,Een ijskast, wasmachine of een centrifuge hoeven er voormij niet in een huis aanwezig te zijn. Dat zijn dingen die jebeter zelf kunt aanschaffen.",,Ruimte vind ik veel belangrijker dan comfort. Dat kan jezelf altijd aanbrengen.".,Ik heb liever wat ruimte dan allerlei gemakken in de keu-ken b.v.",,Wat het comfort betreft, stel ik m'n eisen niet zo hoog. Degewone dingen als b.v. een geyser of een boiler vind je te-genwoordig iets vanzelfsprekends, maar dingen als een was-machine, centrifuge of allerlei andere elektrische apparatenmoeten ze niet bij het huis leveren.",,Wanneer het gaat om meer ruimte of meer comfort danzeggen wij onmiddellijk: gecf ons maar ruimte. Tegenwoor-dig worden de mensen door het tekort aan ruimte zo gehan-dicapt in hun liefhebberijen, waardoor het gezinsverband los-ser wordt en de huiselijkheid verloren gaat. leder mens be-hoort in een woning ook z'n eigen plaats te hebben waar hijzich kan terugtrekken.",,Comfort in een huis is niet te versmaden, maar ruimte is vol-gens mij veel belangrijker. Ruimte geeft rust in huis. Tegen-woordig tref je in dure huizen ijskasten en wasmachines aan,maar die kan je tenslotte zelf kopen.",,Ik zou er niet van houden in een huis te gaan wonen dattechnisch helemaal af is en waar niets meer aan je eigen keusen smaak wordt overgelaten. Je wordt als het ware ineensin een kunstmatige ruimte geplaatst. Ik zou maar liever leegbeginnen en zelf de dingen aanschaffen waaraan ik behoeftehad.",,Het is ons echt om ruimte te doen. Comfort is vanzelfspre- ArtikeUokend ook niet te versmaden, maar wat dat betreft kan je jealtijd wel behelpen. Ik ben b.v. tevreden met een geysertjeen verlang niet naar centrale verwarming. Met een straal-kachel kan je heel wat bereiken."Een aantal vrouwen zoekt naar een evenwicht tussen ruimteen comfort en wijst erop dat de fase, waarin een gezin ver-keert, mede bepaalt of er vooral behoefte is aan comfort ofaan ruimte. Ook vestigt men er de aandacht op dat meer com-fort de mogelijkheid biedt meer tijd te besteden aan niet-huis-houdelijke zaken (ontwikkeling en ontspanning).,,We hebben in dit oude huis wel ruimte maar 't is alles vre-selijk ongerieflijk. De keuken is o.a. erg ver van de voordeurverwijderd en het hele huis is vol trapjes en gangetjes. Ikvind zo'n moderne woning met een hal, waarop alle deurenuitkomen, gewoonweg ideaal.",,Verder vind ik dat de wensen ten opzichte van een huisten nauwste samenhangen met de samenstelling van het ge-zin. Een gezin met kleine kinderen heeft meer behoefte aanallerlei comfort zoals b.v. wasmachine, centrifuge, terwijl voorhet gezin met grote kinderen ruimte belangrijker is.",,Ik vind dat veel comfort het leven niet alleen eenvoudigermaakt, maar ook gezelliger want je houdt veel meer tijd over.De tijd, die je anders aan het huishouden zou moeten geven,kan je nu gebruiken voor allerlei liefhebberijen of andere din-gen waar je niet aan toe zou komen als je helemaal door jehuishouden werd geabsorbeerd.",,Ik geloof dat wij van alles genoeg zouden moeten hebben:een praktisch comfortabel huis maar toch ook niet te weinigruimte.",,Eigenlijk willen we van alles een beetje: een royaal huismet toch ook niet te weinig comfort in een representatievebuurt."..Ik zou dolgraag een kleiner geriefelijk huis hebben met veelcomfort. Ik ben het werken in dit heel grote huis zo beu datik graag m'n hulp voor dag en nacht zou willen missen enhet met weinig of geen hulp zou willen doen in een kleinerhuis, waar ik ook nog eens tijd zou overhouden voor de kin-deren en andere dingen."c. Ruimte voor jonge kinderen en yoor grote kinderenVoor het jonge kind vraagt men gelegenheid tot spelen in devorm van een extra kamertje of een zolder met z'n gehei-men.,,Alhoewel we hier erg naar onze zin wonen, zouden we erdolgraag een kamertje bij hebben. We zouden dan de kin-deren apart laten slapen en ze zouden wat meer speelruimtehebben want nu kunnen ze zich met twee bedden in zo'nkleine kamer haast niet bewegen. Daardoor zijn ze altijd opde huiskamer aangewezen. Zodoende zit je altijd in de rom-mel.",,Voor de kinderen is de zolder een pracht speelgelegenheid.Een kist met oude kleren op een zolder kan een paradijs voorze zijn.",,Ik herinner me dat ik als kind m'n halve leven op de zolderdoorbracht.",,Een zolder is voor ons gezin niet zo nodig, maar als ik te-rugdenk aan m'n kinderjaren is de zolder de plek waaraanik de beste herinneringen heb. Voor kinderen ideaal. Oudemeubelen, kisten met allerlei geheimzinnigheden, kleren waar-mee je je kunt verkleden, van alles waarop de kinderlijke fan-tasie zich kan uitleven.",,Een zolder is iets heel begerenswaardigs. Je kunt er ik weetniet wat opbergen en in tijden van loges is het ideaal. Ommaar niet te spreken van de prachtige speelgelegenheid voorde kinderen en het drogen van de was."Men is van mening dat de grote kinderen dringend behoeftehebben aan een eigen plekje in de woning, een eigen kamer-tje. Gewezen wordt op het verschil in leeftijd van de kinderen,wat met zich brengt dat het ene kind vroeger moet gaan sla-pen dan het andere. Verder is er het verschil in aanleg wathet gezamenlijk gebruik van kamers bemoeilijkt. Grote kin- 107Artikelea108deren hebben er behoefte aan bezoek van vrienden en vrien-dinnen te ontvangen. Wanneer de woning aan de grote kin-deren onvoldoende eigen domein biedt, kan dit tot spannin-gen aanleiding geven en de sfeer in huis bederven.,,En dan voldoende kamers voor de kinderen is ook een be-langrijk ding. Beter kleine kamers voor hoogstens twee kin-deren dan groterc kamers waar een heel stel moet slapen,want 20 iets geeft altijd moeilijkheden in verband met leef-tijdsverschil, het maken van huiswerk enz. Als ze klein zijn,gaat zoiets nog, maar met opgroeiende kinderen geeft het degrootste moeihjkheden.",,Nu de kinderen groter zijn geworden, hebben we erg veelbehoefte aan wat meer ruimte. Een tekort aan ruimte bei'n-vloedt het gezinsleven sterk en geeft wel eens nerveuze span-ningen.",,Vooral voor de kinderen zou ik het heerhjk vinden als zeallebei een eigen kamer hadden. De oudste hceft b.v. een dag-boek, waarin ze 's avonds wil schrijven, maar omdat de jongsteop tijd naar bed wil, wordt zoiets vrijwel onmogelijk.",,De kamers voor grotere kinderen, zoals de onze, moeten nietvan die afmetingen zijn dat ze alleen als slaapkamertje kun-nen dienen, maar zo dat ze er ook eens een gezellige avondkunnen organiseren.",,Op het ogenblik delen twee dochters van 16 en 19 jaar eenkamer en zoiets gaat toch eigenlijk niet. Veel hever zoudenwe twee kleinere kamers hebben dan een grote. Op die leef-tijd hebben jonge mensen een eigen plek hard nodig.",,De aanleg van de jongens loopt ver uiteen. De jongste iserg actief, altijd ergens mee bezig, de oudste heeft een hekelaan rommel. De een is soms nog niet klaar met z'n huiswerkals de ander al wil gaan slapen en zulke dingen geven aan-leiding tot botsingen en een vervelende stemming.",,Vroeger toen de kinderen klein waren, hadden we genoegaan een zitkamer. In ons vorige huis konden de kindereneigenlijk nooit eens iemand meebrengen en nu met onzetwee grote zitkamers kunen ze alle drie hun vrienden envriendinnen meebrengen en we genieten dan ook erg van dezesituatie. Ruimte in een huis bei'nvloedt ontzaglijk de stem-ming.",,Wel vind ik het nodig dat iedcr kind zodra het naar eenmiddelbare school gaat een eigen kamer heeft. Die hebbenze nodig en voor hun studie en voor hun liefhebberijen,die veelal nogal uiteenlopen.",,De slaapkamers moeten niet te klein zijn, maar zo dat huis-werk maken er mogelijk is. Ze leren allemaal hardop, dus datzou in een kamer niet gaan.",,Waar het cm de kinderkamers gaat, vind ik het fijn dat ikde kinderen hier allemaal een eigen kamer kan geven. 't Istussen mijn man en mij altijd zo'n beetje een strijdpunt ge-weest. Een grote kamer voor meer kinderen of kleine kamersvoor een kind. Mijn man vindt dat kinderen meer sociaal ge-voel krijgen wanneer ze een kamer moeten delen, terwijl ikvind dat een eigen kamer meer verantwoordelijkheidsgevoelbijbrengt. Ook vind ik dat ieder vind een eigen plekje voorzich helemaal alleen moet hebben."d. Ruimte voor verschillende doeleinden als het ontvangenvan zakenbezoeken, voor het geven van lessen, voor studieen knutselen, yoor het ontvangen van leges.Een aantal huisvrouwen wijst op de behoefte aan ruimte voorstudie, zakenbezoek en administratie, voortvloeiend uit hetberoep van het gezinshoofd, knutselen en musiceren, lesge-ven.,,Het zou fijn zijn een kleine kamer te hebben waar je eenbureau of een naaimachine zou kunnen neerzetten.",,Ik had graag een extra kamertje, dat als speel- en werkka-mer, eventueel als eetkamer kon worden gebruikt.",,Ook m'n man zou graag een eigen hokje hebben om eensiemand te kunnen ontvangen of voor het geven van z'n les-sen.",,M'n man moet vaak mensen ontvangen en gesprekken voe-ren waar geen derde bij kan zijn, zodat ik in mijn vorige wo-ning altijd mijn toevlucht moest zoeken in de slaapkamer ofeen van de kinderkamers.",,Mijn man heeft nogal eens mensen te ontvangen en thuiste werken en heeft daarom toch eigenlijk een werkkamer no-dig.",,Ik vind een extra kamer toch wel iets noodzakelijks. Zo'nkamer waar van alles gedaan kan worden op een plaats inhuis waar je niemand hindert als je je aan je hefhebberijenwijdt, b.v. muziek of knutselen, is eigenlijk iets onontbeer-lijks.",,Een studeerkamer voor m'n man is wel iets noodzakelijks.Nu gebeurt het wel eens dat hij de tussendeuren dicht doeten in de andere kamer gaat ziten.",,Omdat mijn man en ik allebei lesgeven is een werkkamervoor ons natuurlijk van groot belang.",,We zouden graag nog een kamer erbij hebben. De achter-kamer heeft m'n man in gebruik als werkkamer, maar eenwerkkamer hoort niet aan een woonkamer te grenzen, maarop een plaats te liggen waar geluiden zo weinig mogelijkdoordringen.",,Een eetkamer zou ik niet wensen, wel een kamertje waar jeje zo eens kunt terugtrekken, hetzij voor studie hetzij voor eenrustig gesprek. Dit kamertje zou dan beslist niet aan de woon-kamer moeten grenzen.",,Wij hebben grote behoefte aan een studeerkamer."De huisvrouwen verklaren verder dat men graag ruimte heeftom een loge te herbergen. Men heeft n.l. veelal familie ofkennissen buiten de stad. Wanneer deze komen logeren, moeteen interne verhuizing worden georganiseerd of wordt een vande gezinsleden bij een ander gezin onderdak gebracht. Degevraagde extra-ruimte wenst men ook te gebruiken voor dedoeleinden hierboven vermeld (lesgeven, studie, enz.).,,Een extra kamertje zou een uitkomst zijn in tijden van loges.Wij hebben al onze familie en kennissen buiten de stad, zodatloges geen zeldzaamheid zijn.",,Als we loges hebben, gaat m'n man in de hal slapen of in dehuiskamer en daarom zou ik dolgraag een logeerkamertje heb-ben.",,Hoewel de logeerkamer, die enkel en alleen voor dit doelwordt gebruikt, natuurlijk uit de tijd is, zou het toch wel prettigzijn je gasten wat meer comfort te bieden. Het is nu altijdeen inschuiven en behelpen. Een kamer met een vaste was-tafel, die je dan vanzelfsprekend voor allerlei doeleinden zougebruiken, zou echt geen overtollige luxe betekenen."..Wanneer we loges hebben, moet m'n zoon naar de zolderverhuizen of bij kennissen gaan slapen, wat natuurlijk erg on-gezellig is. Een logeerkamer, die je bovendien nog voor aller-lei andere doeleinden kunt gebruiken, is niet te versmaden.",,Ik verlang naar een kamer waar je een opklapbed kunt zettenals je eens loges hebt. Het behoorlijk herbergen van logeshoort nu eenmaal ook tot de gezelligheden van het leven. Bo-vendien zou je zo'n kamer voor allerlei andere doeleindenkunnen gebruiken.",,Als we loges hebben, moeten we altijd een hele verhuizingop touw zetten en ik zou dolgraag eens een echte logeerkamerhebben. Het meerdere werk zou ik er graag voor over heb-ben. Bovendien vergemakkelijkt veel ruimte het werk.",,Wij hebben vijf getrouwde kinderen en zodoende nogal eensloges, waar we hier ruimschoots gelegenheid voor hebben.",,Als we hier nog eens ooit zouden weggaan, zou ik graag eenvrij huisje hebben met een kleine tuin en zoveel ruimte dat ikaltijd de kinderen te logeren zou kunnen hebben, want ik zouhet vreselijk vinden als dat niet meer kon."e. Ruimte foor het ontvangen van bezoekEen aantal huisvrouwen stelt prijs op een tweede woonkamerwaar men zijn bezoek kan ontvangen. Men doet dit n.l. bijvoorkeur niet in het ene vertrek waar men woont en dus ookde maaltijden gebruikt en waar niet altijd alles is opgeruimd.,,Het nadeel van een grote kamer is natuurlijk dat als je on-verwacht bezoek krijgt tijdens de maaltijden je de mensen ineen kamer met een gedekte tafel moet ontvangen."? KANTOOR: KROMHC^UT 9S ? /?. rfP^/ ?^l^acaturedDIENST DER PUBLIEKE WERKENAMSTERDAMBij de afdelingSTADSONTWIKKELINGkunnen worden geplaatst:A medewerkersmet ruime stedebouwkundige ervaring bij het ont-werpen van de uitbreidings- en/of binnenstads-plannen;B tekenaarsmet enige stedebouwkundige ervaring;c een technicusvoor een leidinggevende functie bij het verkeersonder-zoek.Organisatorische eigenschappen, wiskundige en statistischebelangstelling, alsmede het bezit van het diploma h.t.s. (afde-ling weg- en waterbouwkunde) vereist. Leeftijd minstens35 jaar.Rang en salaris, afhankelijk van opleiding, ervaring en leef-tijd, nader overeen te komen.Vergoeding van pension-, reis- en verhuiskosten volgens degemeentelijke regeling.SoIIicitaties onder No. 21910 in te zenden bij de Directeur derGem. Personeelsvoorziening, Sarphatistraat 92, Amsterdam-C.GEMEENTE UTRECHTBij de dienst van stadsontwikkeling van openbare werkenkan worden geplaatst eenHOOFDARCHITECTDe aan te stellen functionaris, die zal worden belast metde leiding bij het ontwerpen van uitbreidingsplannen, moetnaast een diploma T.H. of H.B.O. een veeljarige en ruimeervaring op stedebouwkundig gebied bezitten.Aanstelling kan geschieden in de rang vanhoofdarchitectsalarisgrenzen / 9.767,-- tot / 12.343,-- ofhoofdarchitect Asalarisgrenzen / 10.180,-- tot / 13.233,--(incl. compensatietoeslag A.O.W.).Aanstelling boven het minimumsalaris is mogelijk.SoIIicitaties -- eigenhandig geschreven -- met volledigevoomamen, geboorteplaats en -datum te richten aan dehoofddirecteur van Openbare Werken, Achter Clarenburg12-14, Utrecht, onder vermelding van nr. 7400-B.J. SMINIABEVERWIJKHandel in Bouwmaterialen,Zand, Grinden alle soorten BetonwarenOpslagplaatsen: Pruimedijk 8 en Pijpkade - Telefoon 3926Kantoor: Pruimedijk 2GEMEENTE BEVERWIJKSollicitanten worden opgeroepen naar de betrekking vanSTEDEBOUWKUNDIG TEKENAARbij de afd. Stadsontwikkeling van de dienst Openb. Werken.Vereist: ruime ervaring, M.T.S.-diploma of gelijkwaardigeopleiding.Salaris: technisch ambtenaar le klas / 571,57 tot / 681,02per maand.De gemeente is aangesloten bij het I.Z.A.-N.H.Het Verplaatsingskostenbesluit is van toepassing.SoIIicitaties met uitvoerige inlichtingen en opgave van refe-renties zo spoedig mogelijk in te zenden bij de Directeur vanOpenbare Werken, Breestraat 37, Beverwijk.GEMEENTE EMMEN.Bij de afdeling stedebouw van de dienst van gemeentewer-ken kunnen geplaatst worden:STEDEBOUWKUNDIGE AMBTENARENEN TEKENAARSzowel voor de directe medewerking bij het totstandkomenvan uitbreidingsplannen, als voor de behandeling van daar-mee in verband staande kwesties van technisch-administra-tieve aard.Aanstelling is mogelijk in verschillende rangen tussen dievan tekenaar B derde klasse (/ 2659.00--4485.24) entechnisch ambtenaar eerste klasse (/ 6972.96--8210.40).SoIIicitaties kunnen worden gericht aan burgemeester enwethouders en ingezonden aan de directeur van gemeente-werken, Raadhuisstraat 4, te Emmen, uiterlijk twee wekenna het verschijnen van dit blad.Het bestuur van de Vereniging ,,DE VOLKS-WONING" te ENSCHEDE roept gegadigden opvoor de functie van DIRECTEUR van haarBOUWBUREAU.Gezocht wordt naar iemand die in staat is zelf-standig leiding te geven aan het onderhoud vanhaar woningcomplexen en volledig op de hoogteis van het ontwerpen en uitvoeren van nieuw-bouw. Liefst opleiding M.T.S., leeftijd niet be-neden 30 jaar. SoIIicitaties worden ingewacht bijhet bestuur, Hengelosestraat 76 te Enschede.Directieketen - Noodwoningen - Schaftlokalen enz.FIRMA T. MEERKERK - HOUTBOUWGIESSENDAM C 53 -- TELEFOON 196 NEDER-HARDINXVELJD,,'t Liefst 20U ik een huis willen met een flinke huiskamer eneen salon om bezoek te ontvangen.",,Wat het aantal kamers betreft, zou ik graag een zit-eetkamerhebben en een salon voor het ontvangen van bezoek.",,Als we een eetkeuken hadden, zou de ontvangkamer ook nietzo groot behoeven te zijn en we konden met een paar een-voudige gemakkelijk te onderhouden meubelen volstaan. Methet tegenwoordig tekort aan hulp moet je ook wat economischzijn.",,Met kinderen is het altijd prettig dat je een kamer netjes kunthouden zodat je te alien tijde iemand kunt ontvangen.",,We ontvangen nogal veel bezoek en daarom zijn die tweekamers achter elkaar, die je gemakkelijk tot een kunt maken,20 prettig.",,Twee kamers en suite zoals hier is ideaal. Je kunt je alleogenblikken van de dag even terugtrekken, b.v. als er bezoekkomt en er gesprekken gevoerd moeten worden waar de kin-deren niet mee te maken hebben."/. Gebruik van de maaltijdenEen aantal huisvrouwen geeft de voorkeur aan de eetkeukenvanwege het gemak voor de huisvrouw. Men bespaart tijd enenergie.,,Liever dan een eetkaraer zou ik een goede eetkeuken heb-ben. 't Lijkt me heerlijk gemakkelijk.",,Ik zou de voorkeur geven aan een flinke maar dan ook mo-derne eetkeuken. Dat zou heel wat tijd en energiebesparinggeven.",,Ik geloof wel dat ik de eetkeuken, mits het een echte was,waar alle kookluchtjes goed weggewerkt kunnen worden,ideaal zou vinden.",,Een eetkeuken zou ik heerlijk vinden, omdat het me heel watgeloop zou besparen. ',,Een eetkeuken vind ik een praktisch ding, dat ik graag zouwillen hebben.",,Ik zou dolgraag een echte Amerikaanse keuken willen heb-ben. Al die glazen deurtjes waarachter pannetjes en busjesstaan te prijken en planken, die altijd vol stof liggen, vind ikuit den boze. Een eetkeuken zou ik reusachtig gemakkelijkvinden.De mannen mogen het dan een beetje minder gezellig vinden,voor de vrouw is het een geweldige tijd- en energiebesparing.",,Een eetkeuken zou ik heerlijk vinden. Niet omdat ik de ka-mer niet gezellig vind, maar het lijkt me reuze gemakkelijk."Andere huisvrouwen maken bezwaar tegen de eetkeuken. Mennoemt het eten in de eetkeuken ongezellig en zegt dat vooralde echtgenoot er niet voor zal voelen. Ook als er gasten zijn,wil men niet in de eetkeuken de maaltijden gebruiken. De huis-vrouwen, die uit de kleine kinderen zijn, achten de eetkeukengeschikter voor gezinnen met kleine kinderen dan voor hungezin.,,Een eetkeuken vind ik ongezellig. Als ik alleen met de kin-deren thuis ben, zal ik toch altijd in de kamer eten.",,Een eetkeuken ben ik beslist op tegen. 't Lijkt me ontzaglijkongezellig om met zeven kinderen in de keuken te eten.",,Ik heb iets tegen een eetkeuken. Het is alleen voor 't gemakvan de vrouw maar wordt door de mannen weinig gewaar-deerd.",,Op een eetkeuken ben ik beslist tegen. Dat vind ik meer ietsvoor een gezin met kleine kinderen.",,Ons gezin vraagt een praktische kleine keuken met een door-geefluik naar de kamer. Een eetkeuken vind ik meer iets vooreen gezin met kleine kinderen.",,Een eetkeuken lijkt me meer iets voor een groot gezin. Metdrie volwassen mensen ga je niet in een keuken zitten eten.Vooral mannen vinden zo iets vreselijk.",,In een gezin met grote kinderen en ook met het oog opgasten vind ik de eetkamer verreweg te prefereren boven deeetkeuken.",,Een eetkeuken kan iets gezelligs hebben, maar als je metallemaal groten onder elkander bent, is de tafel in de eetkamerook gauw genoeg weer afgeruimd en we hebben nogal eens Anikeieeters, zodat je dan toch niet in de keuken gaat zitten.",,Een eetkeuken ben ik voor mij tegen. Je krijgt dan gauwhet even roef eten zo uit de pan.",,Ik zou bang zijn met een eetkeuken een beetje te gaan ver-burgerlijken door uit de pan te eten.",,We hebben hier een zaal van een keuken waar we gemak-kelijk zouden kunnen eten. Een enkele keer doen we het weleens, maar m'n man heeft er een hekel aan, dus een eetkeu-ken staat niet op onze verlanglijst."g. Badkamer of doucheEen aantal huisvrouwen geeft de voorkeur aan de douche,die men in het gebruik efficienter vindt dan het bad. In hetbizonder wanneer een badkamer slechts verschaft zou kun-nen worden ten koste van andere ruimte, geeft men de voor-keur aan de douche. Vooral de man en de grote kinderenkiezen de douche.,,Over het baden zijn de meningen hier in huis verdeeld. Degrote kinderen prefereren de douche. Ik voor me zelf houdmeer van een bad en daarom zou bij ons een combinatie vandeze twee het beste zijn.",,Met de douche en vooral het lavet ben ik erg gelukkig enik zou er geen badkamer voor verlangen. Het lavet is heer-lijk voor het baden van de kinderen en voor een wasje. Hetis praktischer en zuiniger dan een groot bad.",,Natuurlijk heeft het bad voordelen, maar als het ten kostezou moeten gaan van ruimte, dan veel liever maar eendouche.",,Wij hebben een badkamer met een zitbad en een douche.M'n man en de kinderen geven de voorkeur aan een douche,alleen ik prefereer het bad.",,Ik voor mij prefereer een bad boven een douche, maar degrote kinderen daarentegen zijn meer voor de douche. Ik ge-loof dat de jongere generatie over 't algemeen wel een uit-gesproken voorkeur zal hebben voor de douche. Factoren alshygiene, tijdsbesparing, spelen hierin een belangrijke rol.",,Ik zou met een douche kunnen volstaan. Of je nu een badneemt of een douche, daaraan is mij niet veel gelegen.",,Wij hebben een badkamer, maar mij zou het niets kunnenschelen als we een douche hadden. M'n man gebruikt altijdde douche. De kinderen daarentegen vinden het heerlijk omin een bad te liggen en gaan vast een maal per week erin.",,We hebben een badkamer, maar ik voor mij vind een douchefrisser."Andere huisvrouwen geven verreweg de voorkeur aan hetbad. Er wordt op gewezen dat kleine kinderen van het badbizonder genieten. Deze vrouwen zien de douche als eensurrogaat van het bad. Het bad wordt ook gebruikt bij hetbehandelen van de gezinswas.,,Als ik kon kiezen tussen een badkamer en een douche zouik dadelijk de badkamer nemen. Een bad kan je zo heerlijkdoen uitrusten.",,Ik heb hier een badkamer en zou die niet willen missen. Nietals bad- en niet als wasgelegenheid.",,Een bad vind ik als badgelegenheid onmisbaar. Een doucheis iets waar je zo af en toe eens gebruik van maakt, maar diekan het echte bad nooit vervangen.",,Een badkamer gaat voor mij boven een douche als bad- enals wasgelegenheid. Dekens kan je nergens 20 goed wassenals in een bad.",,We hebben hier een badkamer. Hoewel je met een douchezou kunnen volstaan, is een bad natuurlijk heel anders. M'njongste zoon en m'n dochtertje vinden het bad heerlijk. Eendouche en een bad zijn eigenlijk niet met elkaar te vergelij-ken. Ik geloof dat de voorkeur voor het een of het anderhelemaal afhangt van het type mens. Een bad is natuurlijkook prettig voor de was, die ik voor een belangrijk deel thuisdoe.",,Een badkamer is natuurlijk verreweg te verkiezen boven eendouche, die toch eigenlijk maar surrogaat is." 109Artikelen110,,Voor een kind lijkt een bad me aantrekkelijker. Ze kunnener induiken en op allerlei gebied hun fantasie inschakelen."h. De zolderEen aantal huisvrouwen heeft weinig belangstelling voor dezolder. Zij wijzen erop dat de zolder het bewaren van aller-lei nutteloze zaken in de hand werkt en daarmee de woningrommelig maakt.,,Aan een zolder heb ik geen behoefte, want die stop je tochaltijd maar vol met dingen, die je eigenlijk aan de lorreboermoet geven.",,Voor een zolder is natuurlijk veel te zeggen maar het maakteen huis ook gauw rommelig.",,Een zolder als bergruimte is voor ons gezin niet iets nood-zakelijks. Als je hem niet hebt, kom je er ook niet zo gauwtoe allerlei dingen, waar je toch eigenlijk niets meer aan hebt,naar de zolder te laten verhuizen.",,Een zolder zou ik nooit willen hebben. Die lokt alleen uittot het verplaatsen van allerlei rommel."Andere huisvrouwen stellen juist prijs op het bewaren vanallerlei voorwerpen. Het zou hun aan het hart gaan wanneerzij datgene wat niet direct meer een functie heeft in het da-gelijks leven, zouden moeten wegdoen. Ook als knutselgele-genheid waardeert men de zolder en als speelgelegenheidvoor het kind.,,Een kelder of een zolder of allebei vind ik van een gewel-dig groot belang. Er zijn toch altijd dingen, die je graag wiltbewaren. Meubilair of kinderspeelgoed en het gaat je echtaan het hart als je zulke dingen weg moet doen wegensplaatsgebrek.",,Een zolder vind ik iets heel begerenswaardig. Je kunt erik weet niet wat opbergen en in tijden van loges is hetideaal.",,Een zolder is iets heerlijks. Je kunt er alles op kwijt wat jetoch liever niet het huis uit doet. Kort gezegd, bergruimte isgeen probleem meer wanneer er een zolder in huis is. Hetwordt soms wel een vergaarbak van rommel, maar er zijnzoveel voordelen, die daar tegen opwegen.",,Vooral ons gezin, dat erg op knutselen is ingesteld, zou erniet buiten kunnen. Je kunt er zo heerlijk alles laten liggenwat in een kamer meestal onmogelijk is."I. Centrale vevwarmingDe meningen omtrent de centrale verwarming lopen uiteen.Er zijn fervente voorstanders, die vooral wijzen op de ruimte,die een woning wint gedurende de winter.,,Ik zou nooit centrale verwarming willen missen want hetbetekent ruimte. Een huis zonder c. v. boet in de winter ont-zaglijk aan ruimte in.",,Wat ik ontzaglijk belangrijk vind in een huis is centraleverwarming. Het huis wordt ongelooflijk veel groter, bruik-baarder en prettiger."Uit praktische overwegingen (het stoken in voor- en najaaren als het erg koud is en vanwege de sfeer, die het haard-vuur aan een kamer geeft) stelt een aantal huisvrouwen prijsop een stookgelegenheid naast de centrale verwarming.,,Ik ben erg gesteld op centrale verwarming mits er eenstookplaats is. Niet uit gezelligheidsoogpunt, maar uit prak-tische overwegingen.",,Het spijt ons dat de vorige bewoners de schoorsteen der-mate hebben veranderd dat we onze haard er niet kunnenplaatsen. Niet alleen dat de haard in voor- en najaar onmis-baar is, maar vooral bij erge kou, zo hartje winter, gaat erniets boven een echt vuur. De koestering ervan is door geenenkele andere vorm van verwarming te vervangen.",.Wat we hier in het begin erg misten, is de gezelligheid vaneen haard, waaromheen je je verzamelt. Daarom zou ik hetideaal vinden als de haard toch aanwezig was.",,We hebben hier centrale verwarming wat wel praktisch is,maar niet gezellig. In voor- en najaar branden we hier in dehuiskamer de haard en dat maakt de hele kamer dadelijkanders. Er gaat niets boven vuur. Je gaat er gezellig metz'n alien omheen zitten en de hele sfeer krijgt iets veel hui-selijkers."Een aantal huisvrouwen acht centrale verwarming wenselijk,maar geeft de voorkeur aan een extra vertrek boven de cen-trale verwarming.,,Voor centrale verwarming is natuurlijk veel te zeggen, maarik sta er nu niet beslist op.",,Centrale verwarming is natuurlijk erg aantrekkelijk, maarnoodzakelijk vind ik het niet.",,Zo is het ook met centrale verwarming wat wel heerlijk is,maar wanneer het zou gaan ten koste van de ruimte, geefdan maar een gewone kachel."/. 5/eer in de woningEen aantal huisvrouwen verlangt naar woonvertrekken, waar-bij de glasoppervlakte zeer groot is, zodat de scheiding tus-sen binnen en buiten gering is en zon en licht overvloedignaar binnen kunnen komen.,,Wel zou ik grote ramen willen hebben. Met gordijnen kanje heel wat bereiken om het contact met de buitenwereld uitte sluiten.",,Ik houd van grote ramen met lage brede vensterbanken.Ook van een glazen wandje binnenshuis zodat je wat door-kijk hebt.",,Graag grote ramen. Die kleine verdeelde ramen vind ik al-tijd een beetje armoedig. Als je naar afgeslotenheid verlangt,kan je dat altijd wel vinden met gordijnen.",,Het contact hebben met de buitenwereld wil ik als iets nood-zakelijks en daarom ben ik voor grote ramen en veel licht inhuis. Het komt er niet op aan welk contact met de buiten-wereld of het nu mensen zijn of alleen een stuk natuur."Andere huisvrouwen geven de voorkeur aan een grotere be-slotenheid, aan een iets geringere glasoppervlakte.Zij waarderen licht en zon, doch zijn van oordeel dat hetgezinsleven meer omhulling vraagt dan bij de moderne bouwsoms het geval is. Zij verlangen bovendien naar een minderstrakke plattegrond van de woonvertrekken.,,Als ik naar de nieuwbouw kijk, vind ik die wel een beetjeerg strak en nuchter. Ik houd niet van dat symmetrische.Een kamer moet er zich toe kunnen lenen wat knusse gezel-lige hoekjes te maken waar je als je er behoefte aan hebt inweg kunt duiken.",,De ramen moeten niet te groot zijn, zodat iedereen heel jehuis doorkijkt, maar licht moet er natuurlijk binnen kunnenkomen.",,De rechte kamers vind ik niet leuk. Een kamer met een nisof een eetgedeelte, dat dwars op het woongedeelte ligt, vindik gezelliger.",,De tegenwoordige bouw is erg zakelijk en heeft wel eensiets nodig om de strakheid te verbreken. Een glas-in-lood-raam kan een kamer dadelijk al een ander aanzien geven.",,Een licht huis zou me veel waard zijn, maar toch ook nietal te veel glas. Als ik denk aan sommige bungalows in Kra-lingen, waar je helemaal doorheen kijkt, zou ik me daar nietop m'n gemak voelen. Kinderen zowel als groten moetenin huis een onbespied plekje kunnen hebben.",,Wat de bouw van tegenwoordig betreft, waarbij ergveel waarde wordt gehecht aan licht en lucht, waar ik zelftoch ook een voorstander van ben, geloof ik dat er wel eenseen beetje teveel van het goede wordt gegeven.",,Er bestaat een neiging bij veel mensen gordijnen nagenoeggeheel als overbodig te beschouwen. De grote glasopper-vlakten van de moderne bouw moeten de mensen soms hetgevoel geven buiten te zitten in plaats van binnen. Ik voormij geloof dat juist in een tijd als deze, waarin de mogelijk-heid om met andere mensen samen te zijn zo groot is, datdaar iets tegenover moet staan. Z'n huis heeft de mens nodigom zich terug te trekken van de buitenwereld, om tot zich-zelf te komen. Ook vind ik de tegenwoordige bouw erg fan-tasieloos. Ik houd van een kamer met hier en daar eens eenverrassing, een uitspringend gedeelte of een nisje, dat de een-tonigheid van de rechte wanden breekt.",,Een gekleurde glas-in-lood-ruit, waardoor het licht in dekamer enigszins getemperd wordt, doet altijd erg weldadigaan en geeft een aparte sfeer.",,Volgens mij moet een huis een zekere mate van beslotcn-heid hebben. Niet dus een huisje, dat voor het grootste deel uitglas bestaat, waar je je onmogelijk binnen kunt voelen.",,De moderne woningbouw met veel glas, licht en lucht vindik prettig, maar 20 helemaal te koop zitten zou ik 00k weerniet willen. Ik vind het fijn om 's avonds de gordijnen te slui-ten, zodat je helemaal je eigen leven kunt leven.",,Als ik zo eens kijk naar de moderne wijken met al die gla-zen gevels vraag ik me wel eens af in hoeverre daar nog ge-zinsleven mogelijk is. Ik voel voor wat meer beslotenheid zo-wel binnen als buitenshuis. In Pendrecht heb je b.v. van dieaardige pleintjes waar enkele huizen om gegroepeerd zijn.",,De openheid van de tegenwoordige bouw is iets wat weniet kunnen waarderen. leder gezin wil toch z'n eigen levenleiden en dat is in die glazen huizen bijna niet meer mogelijk."IV. ConclusiesHierbij zal aandacht worden geschonken aan de volgendeonderwerpen:1. de woonvorm2. ruimte en/of comfort3. imponderabilia.1. de woonvormZowel de etagebouw als het eengezinshuis blijkt zijn aan-hangers te hebben. De voorkeur voor de etagebouw berustop de geringere bewerkelijkheid van de woning en het ont-breken van trappenlopen binnen de woning, hetgeen men vangroot belang achtte, gegeven de schaarste aan huishoudelijkehulp. De voorkeur voor het eengezinshuis berust op de gro-tere privacy, die deze woonvorm biedt en de waarde van detuin voor kinderspel en tuinieren.Volgens de opvattingen van de huisvrouwen zouden derhalvein een middenstandsbuurt zowel eengezinshuizen als etage-woningen moeten worden gebouwd.2. ruimte en/of comfortDe meeste huisvrouwen kiezen, wanneer zij voor de keusworden gesteld tussen ruimte en extra comfort, ruimte, voor:kinderspel, het zich kunnen terugtrekken van de grote kin-deren in een eigen vertrek, het geven van lessen, studie enknutselen, zaken- en ander bezoek, administratie. Anderehuisvrouwen verkiezen een evenwicht tussen ruimte en extracomfort, aangezien zij het comfort niet minder belangrijk ach-ten dan de ruimte.Volgens de opvattingen van de huisvrouwen zouden der-halve ruime middenstandswoningen met beperkt comfort eneen type, waarbij een evenwicht tussen ruimte en comfortaanwezig is, moeten worden gebouwd.3. imponderabiliaEen aantal huisvrouwen bekijkt de verschillende woonkwes-ties met een zekere zakelijkheid, nuchterheid, andere huis-vrouwen hebben meer oog voor het gevoelsaspect der din-gen. Dit blijkt bij verschillende facetten van het wonen.a. Het gebruik van de maaltijdenEen aantal huisvrouwen geeft de voorkeur aan de eet-keuken vanwege het gemak dat deze met zich brengt, an-dere huisvrouwen vinden de eetkeuken ,,ongezellig" enwillen er geen gasten ontvangen.b. Het badenEen aantal huisvrouwen prefereert de douche, die menefficienter acht in het gebruik dan de badkamer. Anderehuisvrouwen zien de douche als een surrogaat van debadkamer. Het baden is voor hen meer dan lichaams-reiniging.c. De zolderEen aantal huisvrouwen ziet in de zolder een verleidingom overbodige artikelen, die men beter uit de woning zoukunnen verwijderen, nodeloos lang te bewaren, anderehuisvrouwen waarderen de zolder, omdat het hun aan hethart zou gaan kinderspeelgoed en dergelijke zaken temoeten ,,wegdoen". Zij zien de zolder verder als idealespeelgelegenheid voor het kind en als knutselgelegen-heid.d. VerwarmingEen aantal huisvrouwen is tevreden met een centrale ver-warming, die op efficiente wijze het huis warm houdt. An-dere huisvrouwen verlangen naar een verwarming, diemeer biedt dan alleen de warmte, n.l. het vuur met zijnkoestering.e. Openheid/beslotenheid van de woningEen aantal huisvrouwen verlangt naar woonvertrekkenmet zeer grote vensters, zodat het licht zeer overvloedigkan binnentreden en de omhullende functie van de wo-ning gering is. Anderen verlangen juist naar deze om-hulling en naar een plattegrond van de vertrekken, dieniet volledig rechtlijnig is. Zo wordt b.v. een nis gewaar-deerd en dit niet alleen voor het kind met zijn behoefteaan ,,de verborgen plek".Volgens de opvattingen van de huisvrouwen zouden derhalvewoningen moeten worden gebouwd, waarbij de efficiency eenvan de belangrijkste uitgangspunten van het ontwerp vormt,terwijl er andererzijds 00k woningen moeten worden gebouwd,waarbij in de rangorde der waarden de efficiency een ietslagere plaats krijgt en het gevoelsaspect een hogere plaatsin de rangorde inneemt.Toetst men de genoemde opvattingen van de hoofdarbeiders-gezinnen ten aanzien van woonvorm, ruimte en de imponde-rabilia aan de huidige woningbouw voor deze gezinnen, dankan men zich niet onttrekken aan de indruk dat het bouwenvan eengezinshuizen, van ruime woningen en van woningen,waarbij het gevoelsaspect tot zijn recht komt, minder aandachtheeft gekregen dan de kleine, efficiente etagewoning waar-door een deel van de hoofdarbeidersgezinnen niet de bij hunlevensstijl passende woning kan betrekken.Het overheersen van de kleine efficiente etagewoning in debouw van recente datum moet waarschijnlijk uit meer dan eenfactor worden verklaard. Als financieel-economische factormoet worden genoemd de lage kosten ten gevolge van massa-produktie van de artikelen, die het comfort verhogen, vergele-ken bij de bouwkosten en grondkosten. Ruimte is duurder dancomfort. Daarnaast moet worden genoemd de onvoldoendekennis van de woonwensen van de hoofdarbeiders.Dit rapport vormt dan een eerste stap om deze woonwensente leren kennen.Als laatste factor voor de verklaring van het overheersen vande kleine efficiente etagewoning moet de architect wordengenoemd. Er zijn architecten, die mede door hun opleidingeen natuurwetenschappelijk wereldbeeld hebben, dat veel een-voudiger is dan de werkelijke wereld. Dit brengt met zich datzij wel oog hebben voor b.v. de eisen, die het gezinsleven steltmet betrekking tot de efficiency van de huishouding (de wo-ningen worden dan ook meestal goed ingedeeld en van ge-makken voorzien) en met betrekking tot de lichamelijke ge-zondheid (de woningen kunnen doorzonnen en doorluchten).Deze architecten hebben echter weinig oog voor andere, we-zenlijke, behoeften van het gevoelsleven zodat aan de onder3. genoemde imponderabilia weinig aandacht wordt geschon-ken, waardoor in het bizonder het kind tekort wordt gedaan,daar het in de ,,kille" woningen, zonder geheimen, geen mo-gelijkheid voor zijn fantasie vindt.i)Artlkelca1) Zie Prof. Dr. M. J. Langeveld, ,,De verborgen plaats" in het levenvan het kind (in de bundel ,,Persoon en Wereld", Erven T. Bijieveld,Utrecht 1953). IllAttikelen112De huisvesting van studenten, behandeld in hetrapport van de Commissie-Rutten; enkele kant-tekeningendoor Drs. J. J. VismanZowel bij overheid als bij particulieren kan een toenemendebelangstelling worden geconstateerd voor het huisvestings-probleem der studenten. Van particuliere zijde blijkt deze be-langstelling uit de oprichting van een ,,Centrale StichtingStudentenhuisvesting", waarbij als doel is gesteld: het ver-lenen van steun en financiele bijdragen aan instelHngen o.a.ten behoeve van bouw en inrichting van studentenhuizen.Moet de oprichting hiervan worden toegejuicht, ook de over-heid heeft van haar belangsteUing bhjk gegeven in de vormvan de bij ministeriele beschikking van 12 aug. 1953 inge-stelde ,,Adviescommissie voor te treffen voorzieningen tenbehoeve van studenten", de z.g. Commissie-Rutten.Het rapport van deze Commissie is begin 1957 gepubliceerd.Van de 14 hoofdstukken, waaruit het rapport bestaat, iseen hoofdstuk (hoofdstuk VI) aan de huisvesting der stu-denten gewijd.De Commissie is unaniem van oordeel dat de vraag of huis-vesting van studenten gerekend moet worden tot de onder-werpen, waaraan in het kader van de voorzieningen tenbehoeve van studenten aandacht dient te worden besteed,bevestigend moet worden beantwoord. De huisvesting vanstudenten moet als onderdeel van de totale huisvesting wor-den beschouwd; de studentenhuisvesting verdient in ver-band met haar specifieke aspecten afzonderlijke aandacht. DeCommissie ziet hierin een belangrijke taak voor de overheid.De oorzaken van het in verschillende universiteitssteden ge-constateerde nijpend tekort aan kamers voor studenten wor-den opgesomd en besproken. Deze belangwekkende en dui-delijke uiteenzettingen laat ik in dit artikel verder terzijde.Waar ik Uw aandacht voor vraag is de beschouwing vande Commissie betreffende de verwerkelijking van de wenselijkgeachte bouw van studentenhuizen en de overwegingen,welke bij de voorgestelde inrichting van dergelijke gebouweneen rol hebben gespeeld. Bij deze beschouwing heb ik ge-meend enkele kanttekeningen te moeten plaatsen. Uit dezekanttekeningen vloeien in sommige opzichten m.i. belangrijkeafwijkingen voort ten opzichte van de door de Commissie-Rutten gedane voorstellen betreffende inrichting en indelingvan het studentenhuis.Zienswijze van de Commissie-Rutten, in beknopte vormNaast het verwerven en behouden van bestaande pandenten behoeve van de huisvesting van studenten noemt deCommissie het bouwen van nieuwe studentenhuizen, waarbijworden onderscheiden: hoge woongebouwen, normale etage-woningen en grotere eengezinshuizen.Afgezien van huisvestingsgronden acht de Commissie hetmede op educatieve gronden wenselijk dat een of meer stu-dentenhuizen aan elke universiteit of hogeschool wordt op-gericht. Het wonen in studentenhuizen kan een waardevolmiddel zijn voor aankomende studenten, de overgang vanhet gebonden en beschermde gezins- en schoolbestaan naarhet veel meer op zelfstandigheid gerichte universitaire milieugeleidelijker te doen verlopen. Immers, vele studenten blijvenzich in het universitaire milieu als vreemden gevoelen. Be-halve voor een groot deel der spoorstudenten geldt dit ookvoor velen, die in de universiteitsstad op kamers wonen; zijslagen er niet in hun plaats in de universitaire gemeenschapte vinden.Hierbij wordt in de eerste plaats gedacht aan hen, die af-komstig uit een niet-academisch milieu, zich in de hun vol-komen vreemde universitaire sfeer moeilijk kunnen aanpassen.Voor hen in het bizonder kan het samenwonen met anderestudenten de belemmeringen, die hun opneming in de univer-sitaire gemeenschap in de weg staan, wegnemen en daardoorin belangrijke mate bijdragen tot hun persoonlijke en culturelevorming.Het scheppen van kleine wooneenheden voor 8-12 studentenwordt bij de bouw van een studentenhuis aanbevolen. Deervaring heeft geleerd dat het wonen in dergelijke kleinekernen in belangrijke mate ertoe leidt het saamhorigheids-gevoel in de betrokken groep te versterken, z6 dat dit meestaluitgroeit tot een zeker mede-verantwoordelijkheidsbesef voorelkaar. Op grond hiervan meent de Commissie te mogenaannemen dat dit ook verwacht mag worden van het sa-menwonen in nieuw op te richten studentenhuizen. Een goedoverwogen inrichting van het studentenhuis kan bijdragenenerzijds tot het aankweken van het gemeenschapsgevoelbinnen de wooneenheid, andererzijds tot het voorkomen vanhet ontstaan van isolement ten opzichte van de universitairegemeenschap in haar geheel.Naast de groep, die in een studentenhuis wenst te wordengehuisvest, zal er steeds een grote categoric blijven die, zo-lang de mogelijkheid daartoe bestaat, de voorkeur geeft aanhet individueel-op-kamers wonen. Ook andere bestaande vor-men van studentenhuisvesting, zoals het samenwonen in eenvoor gemeenschappelijke rekening gehuurd huis, dienen teworden bewaard. Verscheidenheid van woonvormen wordtzeer wenselijk geacht. Voorkomen dient te worden dat destudenten binnen de vier muren van een studentenhuis zoveelgezelligheid vinden, dat de behoefte, deel te nemen aan hetstudentenverenigingsleven, verloren zou gaan. Het is geens-zins de bedoeling dat de studentenhuizen tot op zekere hoogtede gezelligheidsverenigingen zouden verdringen en de con-clusie van de Nederlandse Studentenraad (opgenomen in hetverslag van het Tweede Paascongres, in 1954 gehouden)wordt onderschreven. Deze conclusie luidt: ,,De huisvestingvan de student dient steeds gericht te zijn op de bevorderingvan de universitaire gemeenschap. Deze gemeenschap wordtgevormd door de Universiteit of Hogeschool en de studen-tenverenigingen, waarvan het bestaan inhaerent is aan hetbestaan van de universiteit of hogeschool."Enkele kanttekeningenDe Commissie-Rutten maakt een scherp onderscheid tussenenerzijds het aankweken van gemeenschapsgevoel, saamho-righeidsgevoel en de verwachte groepsvorming binnen dewooneenheid en andererzijds het voorkomen van het ontstaanvan isolement ten opzichte van de universitaire gemeenschap.Het principe: De studentenhuizen mogen de bestaande gezel-ligheidsverenigingen niet verdringen, wordt door haar cen-traal gesteld.Vele studenten leven een sterk individualistisch, soms zelfsatomistisch sociaal bestaan. Het actief deelnemen aan hetleven van een gezelligheidsvereniging zal in de meeste ge-vallen het tegenovergestelde bewerkstelligen. De functie vande gezelligheidsvereniging wordt door de Commissie-Rutten,globaal gezien, voor de opvoeding en vorming van de studentals van positieve waarde beschouwd. Hoewel ik dit niet ont-kennen wil, ligt zowel aan de positieve als aan de negatievewaardering hiervan een complex van subjectieve maatstaventen grondslag.Hierop wil ik hier niet ingaan, ik wil slechts wijzen op derelativiteit van het oordeel en ik meen dat de Commissie degrens in dit opzicht te scherp heeft gesteld. Welke verschillenin levenshouding, welke verscheidenheid in waarde-opvattin-gen zijn bij de studenten aanwezig, welke motieven spelenbij het z.g. nihilisme een rol? Wat is universitaire gemeenschapin haar geheel? Leeft deze gedachte, indien blijkt dat volgenseen mij door een hoogleraar van een Nederlandse universiteitgedane mededeling, bij de min of meer plechtige opening vanhet universitaire jaar slechts enkele studenten aanwezig zijn'Welke betekenis moet in zo'n geval aan de term ,,universi-taire gemeenschap ' worden toegekend? Mocht dit begrip tij-dens enkele hoogtepunten van het jaar gedurende enkele urenhet huis van de bruidHet gereedkomen van haar 10.000 stewoning was voor de N.V. BouwfondsNederlandse Gemeenten aanleidingtothet lanceren van een grootse stunt.Donderdag 11 juli overhandigde deStaatssecretaris van Binnent. Zaken,Bezitvorming en Publiekrechtelijke Be-drijfsorganisatie aan 'n Baarns Bruidjede sleutel van haar toekomstige wo-ning. Tegelijkertijd verrichtten 39 bur-gemeesters dezelfde plechtige hande-ling in hun elgen gemeenten.voorbeeld van pationalisme inbouwwiize en materiaalkeuzeP De betreffende woningen behoren totp een serie, die is gebouwd volgens ont-p werp van architect H. A. MaaskantP B.N.A. te Rotterdam. Het interieur isp ontworpen doorde binnenhuisarchitectp S. Aardewerk G.K.F. te Den Haag. DitP type huizen van het Bouwfonds bevatp een woonkamer, drie slaapkamers,p keuken, gang, douchecel en kleinep vliering. De ruimte is efficient verdeeldP en de inrichting Is doelmatig. Na-P tuurlijk zijn Krommenie-vloeren alsp permanente vioerbedekking toegepast:p in de kamers linoleum, in de keukenp en hall Colovinyl.p Linoleum in meer dan 100 kleurenp Colovinyl plastic-asbesttegelsP Colorite cumaronharstegelspermanente (fy vioeren:economisch en sociaal verantwoord.LINOLEUM KROMMENIEhouten staalH.?.r.'.-.: