Bij het stimuleren van energiebesparing denken we nog vaak als eerste aan de overheid als stimulerende partij. Maar kunnen marktpartijen dat niet gewoon doen, en misschien nog wel beter? Dat idee was aanleiding om in Amersfoort een consortium van aannemers en adviseurs op te richten met als doel eigenaar-bewoners te stimuleren tot het nemen van energiebesparende maatregelen.
34DOOR PETER BUDDE, ONDERZOEKER HOGESCHOOL ROTTERDAM KENNISCENTRUM SUSTAINABLE SOLUTIONS, VINCENT GRUIS, HOOGLERAARHOUSING MANAGEMENT AAN DE TU DELFT EN LECTOR VERNIEUWENDVASTGOEDBEHEER AAN DE HOGESCHOOL UTRECHTHet stimuleren van energiebesparende maatregelen dooreigenaar-bewoners is van groot belang om milieudoelstel-lingen te bereiken. Tot vrij recent nam de overheid hierinhet voortouw. De rijksoverheid stelde stimuleringsregelin-gen, provincies richtten garantiefondsen en subsidiepro-gramma's op en gemeenten openden loketten om voorlichting te geven.De overheid heeft echter steeds minder financi?le middelen ter beschik-king en het is de vraag of de trekkende rol van de overheid wel effectiefis in het tot stand brengen van duurzame veranderingen. Zo brengt dithet risico met zich mee dat maatregelen alleen en zo lang worden uitge-voerd als de overheid haar regelingen in stand houdt.Ook is de benadering van de overheid soms bureaucratisch, waarbijalgemene regelingen zich bijvoorbeeld niet altijd makkelijk laten verta-len naar individuele, lokale situaties. Verder zijn veel regelingen passief.Eigenaar-bewoners moeten naar loketten toe en zelf inspanningen ver-richten om de benodigde informatie te verzamelen. Voor veel eigenaar-bewoners, die vaak nog niet eens nadenken over of ze ?berhaupt wel aanenergiebesparing willen doen, is dit uiteraard niet erg stimulerend. Tenslotte is het de vraag of de overheid wel de primaire belanghebbende is.Uiteraard is de maatschappij er op lange termijn bij gebaat dat eigenaar-bewoners hun belasting van het milieu omlaag brengen, maar het meestdirecte, kortetermijnbelang ligt bij marktpartijen. Zij kunnen geld ver-dienen met het werk dat verricht moet worden voor de energiebesparen-de maatregelen.In Amersfoort heeft de gemeente daarom een groep van lokale aanne-mers en adviseurs gestimuleerd zich te verenigen in een consortium,om van daaruit actief acquisitie te gaan plegen onder eigenaar-bewo-ners. Eind november 2011 heeft dit consortium onder de noemer033Energie hiertoe ook een Blok-voor-Blok subsidie verkregen vanAgentschap NL. Hiervoor moet 033Energie in drie jaar tijd 3.500 wonin-gen energetisch verbeteren. 033Energie heeft hiertoe een wijk-voor-wijkaanpak ontwikkeld, waarin zij per wijk tracht eigenaar-bewoners te vin-den en te verleiden tot het nemen van energiebesparende maatregelen.Om kennisuitwisseling tussen verschillende initiatieven binnen en bui-ten het Blok-voor-Blok programma te bevorderen, is het zinvol strate-gie?n en eerste ervaringen zo snel mogelijk te delen. 033Energie heeftdaarom het lectoraat Vernieuwend Vastgoedbeheer van de HogeschoolUtrecht in het consortium betrokken voor de evaluatie `tijdens de rit' ende kennisoverdracht naar derden. Daarnaast participeren hogeschool-studenten in de ontwikkeling van de aanpak van 033Energie door deel-name in een Innovatieteam, waarbinnen zij afstuderen op door het con-sortium geformuleerde vragen. Dit artikel beschrijft de door 033Energieontwikkelde wijk-voor-wijk aanpak, de ervaringen met de eerste wijkwaar deze is toegepast en de lessen die hieruit getrokken kunnen wor-den voor het vervolg. Het artikel start met een toelichting op het ont-staan en de structuur van 033Energie als relevante achtergrondinforma-tie. Daarna wordt de strategie van het consortium beschreven.TIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 2 APRIL 2013ACHTERGRONDBij het stimuleren van energiebesparing denken we nog vaak als eerste aan de overheid alsstimulerende partij. Maar kunnen marktpartijen dat niet gewoon doen, en misschien nog wel beter?Dat idee was aanleiding om in Amersfoort een consortium van aannemers en adviseurs op te richtenmet als doel eigenaar-bewoners te stimuleren tot het nemen van energiebesparende maatregelen.OPGAVE: IN 3 JAAR TIJD3.500 WONINGENENERGETISCH VERBETEREN35TIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 2 APRIL 2013ACHTERGRONDVervolgens gaat het artikel in op de ervaringen van de toepassing vandeze strategie in de eerste wijk. Het artikel eindigt met een vooruitblikop de vervolgstappen van het consortium.033ENERGIE033Energie is in een aantal opzichten bijzonder ten opzichte van andereconsortia die deelnemen in het Blok-voor-Blok programma. Anders danveel consortia is het netwerk niet gevormd naar aanleiding van de subsi-die, maar bestond het netwerk al en had het ook al actief samengewerkten successen geboekt. Zo zijn in de voorafgaande periode onder de noe-mer "Energiebesparing in de Wijk" 3.000 maatwerkadviezen gegeven, in650 woningen maatregelen getroffen en vijf modelwoningen tot standgebracht. Ook kenmerkend voor dit consortium is dat marktpartijen hetvoortouw nemen bij het uitrollen van initiatieven. De gemeente heeftwel een samenwerkingsovereenkomst getekend en ondersteunt het con-sortium waar mogelijk het proces, maar de stichting die de activiteitenuitvoert bestaat geheel uit private partijen. Corporaties zijn ook niet ver-tegenwoordigd in de stichting 033Energie, maar er is wel een afspraakgemaakt dat zij 600 woningen in drie jaar naar energielabel B brengen.Kern van 033Energie is het streven naar een breed gedragen, integrale,marktgestuurde aanpak.Deze integraliteit is vertaald in een ??n-loket aanpak van het consortiumen het streven een verdienmodel te ontwikkelen om na het be?indigenvan de Blok-voor-Blok subsidie verder te kunnen gaan met het verduur-zamen van de woningvoorraad. De historie die het netwerk reeds had enhet feit dat de benadering sterk gestoeld is op initiatieven van marktpar-tijen en niet van (semi)publieke partijen waren belangrijke overwegin-gen om de Blok-voor-Blok subsidie toe te kennen. Immers, met afne-mende middelen in het publieke veld, maar ook vanwege de reedsgenoemde vragen bij de effectiviteit van door de overheid ontwikkeldebenaderingen, is het interessant te zien wat `de markt' kan.HET CONSORTIUMHet consortium 033Energie bestaat uit aannemers, adviseurs, installa-teurs, een marketingbureau, een hogeschool en een bank. De partnershebben, naast participatie in de stichting 033Energie, een samenwer-kingsovereenkomst gesloten waarbij zij zich wederzijds verplichten tothet leveren van een bijdrage aan het samenwerkingsproject. De deelna-me is overigens niet exclusief; de mogelijkheid voor het later aanhakenvan nieuwe partijen is open gehouden. De samenwerkingsovereenkomstduurt tot einde 2014, zonder dat de partijen de mogelijkheid hebbenvoortijdig uit te treden. Vanuit de stichting is een projectleider benoemddie verantwoordelijk is voor de onderlinge communicatie en co?rdina-tie. Het bestuur van de stichting is gevormd uit vertegenwoordigers vanbetrokken partijen en is verantwoordelijk voor de verdeling van de sub-sidie aan activiteiten ter bevordering van energiebesparende maatrege-len.Het consortium onderneemt primair activiteiten gericht op het stimu-leren van energiebesparende maatregelen door eigenaar-bewoners. Voorde verkrijging van de Blok-voor-Blok subsidie is als doel gesteld 3.500woningen energetisch te verbeteren op zodanige manier dat er tweeenergielabelstappen worden gemaakt of de woningen naar label B wor-den gebracht. Hiertoe worden onder meer voorlichtingscampagnesgeorganiseerd, individuele bewoners benaderd, gepraat met besturen033Energie moet in drie jaar tijd 3.500 woningen energetisch verbeteren36TIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 2 APRIL 2013ACHTERGRONDvan Verenigingen van Eigenaren en adviezen verstrekt. Eigenaar-bewoners kunnen naar aanleiding hiervan offertes aanvragen. Zijmogen dat ook doen bij partijen die niet aan het consortium zijn ver-bonden, wat het consortium ook benadrukt in zijn communicatie. Departijen die verenigd zijn in het consortium hopen uiteraard wel dat zijook zelf werk genereren via het consortium. Bij het uitvoeren van hetwerk behouden de MKB-bedrijven hun zelfstandigheid en aansprakelijk-heid voor de door hen gerealiseerde projecten. Wel is er binnen033Energie een monitoringssysteem opgericht op basis waarvan klach-ten over deelnemende bedrijven kunnen worden gesignaleerd en bedrij-ven kunnen worden aangesproken om de doelstellingen van het consor-tium te waarborgen.De werkwijze van de in 033Energie participerende bedrijven wordtgekenmerkt door ketensamenwerking. De bedrijven kopen en ontwikke-len samen nieuwe producten die nodig zijn voor de acquisitie van pro-jecten en stemmen hier hun eigen activiteiten op af. Zo worden dewoningopnames en adviezen die adviseurs geven aan bewoners, afge-stemd op de informatie die aannemers nodig hebben om een goedeofferte te maken. Hiermee worden ook verrassingen richting bewonersvoorkomen; vroeger kwam het nog wel eens voor dat de begroting vande adviseurs niet aansloot bij de offerte van de aannemer. Naar buitentoe presenteert het consortium zich als ??n organisatie met een gedeel-de visie over het ontzorgen van de consument als belangrijkste voor-waarde voor een succesvolle aanpak. Verder zet 033Energie in op door-ontwikkeling en vermarkting van diensten en producten uit het project`Energiebesparing in de Wijk', bestaande uit benaderingen voorVerenigingen van Eigenaren, realisatie van modelwoningen, inzet vanstraatambassadeurs en lokale energieopwekkingsconcepten. Om hetconsortium ook na de regeling Blok-voor-Blok te kunnen continueren,worden ontwikkelkosten en risico's gedeeld. Ook dragen de partners eenovereengekomen percentage van de gerealiseerde projecten af aan destichting als compensatie voor de gemaakte marketingkosten.KOPLOPERSHet eerste half jaar sinds de toekenning van de Blok-voor-Blok subsidieheeft de nadruk gelegen op het ontwikkelen en uitvoeren van een pilotin het kader van de zogenaamde wijk-voor-wijk aanpak. Deze wijkaan-pak sluit aan bij eerdere ervaringen bij het project Energiebesparing inde Wijk. Hier bleken strategische partners binnen de wijk, zoals wijkbe-heerteams en bewonersgroepen, belangrijk voor het leggen van contac-ten met de koplopers in de wijk. Het is de bedoeling om vraag en aanbodop wijkniveau zo dicht mogelijk bij elkaar te brengen waardoor bewo-ners zowel individueel als op blok-, straat- en wijkniveau eigen keuzeskunnen maken. Kern is dat 033Energie achtereenvolgens in verschillen-de wijken in Amersfoort de activiteiten voor acquisitie concentreert,met als doel bewoners en bewonersgroepen in de wijk te interesserenvoor verduurzaming van hun woningen. Voor de invoering van de WijkOndersteuning bij bewoners thuisTIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 2 APRIL 2013ACHTERGROND 37voor Wijk aanpak is een aantal instrumenten (verder) uitgewerkt, dathieronder nader worden toegelicht:- opbouw van een woningdossier;- het maken van een menukaart voor referentiewoningen;- werven en opleiden van straatambassadeurs;- het houden van een wijkavond;- het inrichten van een wijkwerkplaats (Energie Experience Center).Om de potentie voor energiebesparing vast te stellen is software ontwik-keld waarmee per postcodegebied de wijk geanalyseerd kan worden opde energieprestaties van de woningen. Hiervoor is een aantal databe-standen gekoppeld waardoor van iedere woning bouwjaar, typologie eneventueel afgegeven energielabel bekend is. Voor die woningen waar-voor geen label is afgegeven, zijn de bouwtechnische gegevens en degangbare installaties uit het bouwjaar als referentie aangenomen. Dezewoningen hebben onder meer op basis van kadastergegevens een indi-catief label gekregen. Door dit instrument is per wijk de mogelijke ener-gieconversie te bepalen.Het woningdossier is ook toegankelijk voor externen. Zo kan iederebewoner van Amersfoort via de website van 033Energie door het invoe-ren van de postcode het eigen woningdossier inzien met alle kenmerkendie in het systeem bekend zijn (zie afbeelding 1). Na een korte inlogpro-cedure kan de bewoner zelf de ontbrekende of genomen besparings-maatregelen, zoals dubbelglas of een HR++ ketel, invoeren en zijn geac-tualiseerde label laten berekenen. Bovendien kan de bewoner hier ook tenemen maatregelen invoeren en daarbij de investering en besparing vandeze maatregelen zien. Vervolgens kan ook een offerte worden aange-vraagd bij 033Energie. Het consortium beoogt zo ook via het individubij het blok te komen door te vragen of ze met buren willen samenwer-ken.In het niet openbare deel van het woningdossier wordt de opvolgingvan de aanvraag en kwaliteitsbewaking van de uitgevoerde werkzaam-heden geregistreerd, waarmee de deelnemende partners ook inzichthebben in de voortgang van elkaars projecten. Na het uitvoeren van deaangevraagde werkzaamheden wordt het dossier bijgewerkt en het nieu-we label berekend. Dit systeem wordt ook gebruikt voor de verantwoor-ding naar Agentschap NL op basis van de overeengekomen prestatieaf-spraak en het is gebruikt voor de nulmeting bij de start van het project.Naar aanleiding van de uitkomsten van de wijkscan worden in eenexpertmeeting per wijk een vijftal woningen geselecteerd, die elk geldenals referentiewoning voor een veelvoorkomend type woning in de wijk.Van deze referentiewoningen wordt het huidige energielabel en mogelij-ke verbeteringsmaatregelen met indicatieve kosten en besparingenbepaald. Dit wordt vertaald in een menukaart met vier pakketten diemet een kort en duidelijk aanbod aan de eigenaren van de woningenwordt aangeboden. Hierbij wordt niet alleen gefocust op de twee label-stappen, maar er is ook een doe-het-zelf pakket en een pakket dat rich-ting het A label gaat opgenomen. E?n van de doelen die het consortiummet de referentiewoningen heeft, is om bewoners in een blok of straat testimuleren als collectief te gaan investeren. Om de bewoners hier warmvoor te maken worden onder meer straatambassadeurs geworven eningezet. Uit onderzoek dat in opdracht van Agentschap NL is uitgevoerdnaar de doelgroepen en hun motivatie om energiemaatregelen tenemen, blijkt een grote groep mensen gevoeliger te zijn voor informatievan hun buren dan voor die van gemeente of aannemers.1Dit strooktmet eerdere ervaringen binnen Amersfoort waar succesvol gewerkt ismet straatambassadeurs. Dit zijn bewoners die vrijwillig andere bewo-ners in de straat of blok er bij betrekken om gezamenlijk energiebespa-rende maatregelen te nemen. Door collectiviteit te cre?ren geeft het deaannemers de kans een gericht aanbod te doen waarbij de consumentenook prijsvoordeel hebben door een groter projectomvang. De straatam-bassadeurs krijgen een korte opleiding en begeleiding door 033Energiebij het organiseren van de straatbijeenkomst.De wijkavond is de start van de campagne waarbij alle bewoners in eenwijk worden uitgenodigd voor een voorlichtingsbijeenkomst die zichricht op het herkennen van het probleem, uitleg van de projectaanpaken de mogelijkheden voor participatie van eigenaren bij het projectStraatambassadeurs of de lokale energieopwekkinginitiatieven.Huiseigenaren worden na deze voorlichtingsbijeenkomst uitgenodigdin de `wijkwerkplaats', een speciaal voor dit doel omgebouwde zeecon-tainer voorzien van een bioscoop waar voorlichting wordt gegeven overde mogelijkheden, kosten en besparingen en vraag en aanbod wordensamengebracht.EERSTE ERVARINGEN EN BIJSTELLINGEind april waren alle producten en marketinginstrumenten zover ont-wikkeld dat de eerste wijkavond in het Leusderkwartier georganiseerdkon worden. Het Leusderkwartier vormde daarmee de pilot van de door033Energie ontwikkelde wijk-voor-wijk aanpak en heeft vanwege hetbeperkte succes tot bijstellingen geleid. Hieronder volgen de eersteervaringen en de wijzigingen die zijn doorgevoerd.Ondanks alle inspanningen en inzet van de `wijkwerkplaats' als blikvan-ger in de wijk, flyeren, de verloting van een E-scooter en de aftrap doorde wethouder viel de opkomst en oogst van de wijkavond tegen. Destands met voorlichtingsmateriaal over besparende maatregelen en zon-nepanelen werden druk bezocht, maar concrete contacten of vervolgaf-spraken waren spaarzaam. Ook de verwachte aanmeldingen van enthou-siaste bewoners om de rol van straatambassadeur te worden bleven ach-terwege. Achteraf is de inschatting dat vooral de toch al actieve bewo-ners bij het verduurzamen van hun woning gereageerd hebben. Het ver-Afbeelding 1: het openbare woningdossier van 033EnergieTIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 2 APRIL 2013ACHTERGROND383838wachte effect van de maatwerkadviezen voor de vijf referentiewoningenin de vorm van straatsgewijze aanmelding voor een collectieve offerte-aanvraag is uitgebleven. Dit ondanks de vele menukaarten die uitge-deeld zijn en de mogelijkheid om bij de bewoners van de referentiewo-ningen extra informatie te krijgen.Voor de consortiumpartners was de tegenvallende opkomst en enthou-siasme in eerste instantie opvallend, omdat het wijkniveau juist als goedaangrijpingspunt naar voren kwam in eerdere ervaringen binnenEnergiebesparing in de Wijk. Bij nadere beschouwing is de wijkavondals `Big Bang' om de campagne te starten in zekere zin echter tegenge-steld aan de wijze waarop het voorafgaande project Energiebesparing inde Wijk startte. Daarin werd juist vooraf intensief contact gezocht metvoorlopers, wijkorganisaties en actieve groepen om de voorlichtings-campagne te starten. Ook werden huiseigenaren toen op naam aange-schreven, met ondertekening van de wethouder, er werden isolatiepak-ketten ter waarde van 10.000 verloot (de kans om een prijs te winnenwas nog nooit zo groot) en er was toen nog subsidie op maatwerkadvie-zen en uitvoering van maatregelen vanuit Meer Met Minder en de pro-vincie Utrecht. In het vervolg wordt daarom teruggegrepen op deze eer-dere ervaring en zal de wijkavond eerder het karakter hebben van eeninformele bijeenkomst waar extra informatie gehaald kan worden. Ookwordt de wijkavond gekoppeld aan een andere activiteit in de wijk enniet als een zelfstandig evenement georganiseerd, om meer mensen tekunnen bereiken.Ook de aanpak voor het stimuleren van collectieve aanvragen in blokkenen straten is aangepast. In de wijkanalyse van de tweede wijk is door departners een aantal blokken geselecteerd waar nu geen kostbaar EPA-advies voor opgesteld is, maar waar de bewoners de gelegenheid krijgendat gratis te ontvangen mits zij zich met minimaal vier bewoners uit destraat aanmelden. Hierbij neemt de voorinvestering af en de kans op hetcollectief kunnen aanbieden van besparende maatregelen neemt toe.Om meer inzicht te krijgen in hoe straatambassadeurs kunnen wordengeworven, is door een student marketing van de Hogeschool Utrechteen analyse gemaakt van de straatambassadeurs uit het Soesterkwartierwaar deze inzet in het verleden succesvol geweest is.2Door deze analysete koppelen aan de profielen van verschillende doelgroepen uit het eer-der genoemde onderzoek van Agenschap NL moet de effectiviteit van dewerving van straatambassadeurs verbeteren. Uit het onderzoek blijkende straatambassadeurs onder vier van de zes verschillende doelgroepente vallen (door The Choice gelabeld als `Mijn woning is mijn (t)rots',`Mijn woning is de zoete inval', `Mijn woning is mijn uitvalsbasis', `Mijnwoning geeft me vrijheid'). Alleen binnen de doelgroepen `Geen polo-naise aan mijn woning' en `Ik kom nauwelijks aan wonen toe' zijn geenvertegenwoordigers gevonden. Wat er echt uitspringt onder de straat-ambassadeurs zijn de beweegreden om vanuit milieu-overwegingen testarten met een energiebesparingsproject en daarom deel te nemen aanhet straatambassadeursproject. Zo is een beter beeld ontstaan welkedoelgroep hiervoor enthousiast te maken is. Deze kennis wordt nugebruikt bij het werven van de nieuwe groep ambassadeurs. Daarnaastworden, in aanvulling op de voorlichtingsavonden die de straatambas-sadeurs tot nu toe georganiseerd hebben, thema-avonden voorbereidvoor bewoners wiens woningen specifieke overeenkomstige kenmerkenhebben, zoals bijvoorbeeld steens kopgevels of platte daken die geschiktzijn voor zonnepanelen. Hiermee wordt beoogd ook op een anderemanier bewoners te stimuleren tot collectieve investeringen.WORDT VERVOLGD...In Amersfoort hebben marktpartijen in 033Energie inmiddels een voor-trekkersrol bij het stimuleren van energiebesparing door eigenaar-bewoners. Uit een eerste vergelijking met andere consortia die partici-peren in de Blok-voor-Blok aanpak komt 033Energe als voorloper uit debus. Als enige consortium zijn de organisatie, visie, het plan, de marke-ting en communicatie, maatwerkpakketten en monitoring ontwikkelden in uitvoering, dan wel klaar om ge?mplementeerd te worden.3Uit deeerste ervaringen die in dit artikel beschreven zijn, blijkt evenwel dat hetstimuleren van eigenaar-bewoners ook voor een consortium van markt-partijen geen sinecure is. De belangrijkste les die uit de eerste ervarin-gen getrokken kan worden, is dat nog intensiever contact met bewonersnodig is voor meer succes. Er moet een band worden opgebouwd en uit-gebouwd, waarbij wijkbijeenkomsten eerder een moment van culmina-tie moeten worden, dan een startbijeenkomst. In die zin moet terugge-grepen worden op de persoonlijke aanpak uit de ervaringen van het con-sortium voorafgaand aan de Blok-voor-Blok subsidie. De wijkaanpakwordt naar aanleiding van de ervaringen in de eerste ronde bijgesteld enna toepassing in een volgende wijk ongetwijfeld weer aangepast. Hetproject laat zo zien dat samenwerking in een dergelijk consortium bijkan dragen aan het realiseren van een leercurve. Juist het commerci?lebelang van de partijen is hierbij een belangrijke aanjager. Succes is nietalleen gewenst, maar ook nodig voor het brood op de plank.Nu het instrumentarium voor de wijkaanpak, de organisatie rondom deoprichting van de stichting en de marketing op hoofdlijnen klaar is, iser voor het consortium ruimte om te werken aan twee andere pijlers vande strategie: het opstarten van een projectteam voor Verenigingen vanEigenaren en het verder ontwikkelen en vermarkten van concepten voorlokale energie-opwekking. De partners hebben een aanpak geschrevenom met woningcorporaties in de komende periode 45 VvE'en te gaanverduurzamen. De betrokkenheid van een bank in het consortium ishierbij van groot belang, mede omdat deze mogelijkheden ontwikkeltom leningen direct aan de VvE'en te verstrekken zonder garantstellingdoor de overheid. Als start van dit traject wordt de campagne "Wiebespaart krijgt taart" georganiseerd om de bewustwording over kostenen gebruik van energie binnen VvE'en te stimuleren. Daarnaast is033Energie bezig met het uitwerken en vermarkten van concepten voorlokale energie-opwekking. Zo loopt er op dit moment een onderzoeknaar het ontwikkelen van ESCo's (Energie Service Companies) bij hetrenoveren van scholen en bedrijfsgebouwen, waarmee een deel van deinvestering naar de exploitatie wordt verschoven, waardoor budget vrij-komt voor investeringen in bouwkundige onderhoud en energetischeverbetering van het onroerend goed. Deze aanpak kan ook bij het ver-duurzamen van woningen door VvE'en een opening bieden voor definanciering. Vanuit het lectoraat Vernieuwend Vastgoedbeheer zullenwij ook de nieuwe ontwikkelingen met belangstelling volgen en waarmogelijk met studenteninzet ondersteunen.Noten1 Veltman, M. en Van Welzen, A. (2012) Doelgroepsegmentatie energiebesparingspro-jecten, The Choice (i.o.v. AgentschapNL).2 Boonstoppel, B., 28 augustus 2012, Segmentatie straatambassadeurs3 Agentschap NL (2012) Blok voor blok; stand van zaken over de periode januari-juni2012, Utrecht, Agentschap NL.
Reacties