TIJDSCHRIFT VOOR RUIMTELIJKE ONTWIKKELING EN OMGEVINGSKWALITEIT 1997 / 4Stedebouw &Ruimtelijke OrdeningNederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting (NIROV)KEULEN, 4 T/M 7 NOVEMBER 1997INTERNATIONALE VAKBEURSVOOR AANLEG EN ONDER-HOUD VAN OPENBAAR GROEN- met landschapsarchitectendag -'mrIL ' ' ^'1^iiii^ yairealDe areal is het platform voor detoekomst. Hier krijgt u een compleetoverzicht van de noviteiten, trendsen het bestaande programma. HetInternationale aanbod wordt doorca. 350 firma's uit 15 landen gepresen-teerd.Aanleg, onderhoud en inrlchting vangroenvoorzleningen, landschap enwegen ? machines en apparatuur indeling en Inrichting van voorzlenin-gen winterverzorging begraaf-plaatstechnieken ? beplanting enzaalgoed boomkwekerljen golfter-reinen service en aanvullingen voorde groene brancheEen datum: drie maal voordeelDRIE-IN-EEN-BEURSInternationale vakbeurs Internationale Internationalevoor recreatie-, vakbeurs voor aanleg vakbeurs voorsport- en zwembad- en onderhoud van reiniging enaccommodaties openbaar groen onderhoud.arealIRWInlichtingen, kaart- en catalogusuerkoop (met reductie) in de voorverkoop:KolnMesse, Nederlands-Duitse Kamer van Koophandei, Postbus 80533, 2508 GM Den Haag,Tel.: beursbezoek 070-3 U 41 11, Telefax 070-3 63 22 18, Giro 422 333, ABN/AMRO 47.18,60,700Naam:Firma:Adres:Postcode en Plaats:Wij uerzoeken om toezending van.dagkaarten a dfl. 23,50 (in Keulen DM 25,-) = dfl.tweedaagse kaarten a dfl. 46,- (in Keulen DM 45,-) = dfl.doorlopende toegangskaarten a dfl. 68,75 (in Keulen DM 70,-) = dfl.catalogus (+ CD ROM) incl. verzendkosten en 6% BTW dfl. 42,- = dfl.NiROV-agendaNajaarl997? Congres:Stedelijke vernieuwingin de praktijk7oktoherl997? Excursie Laboratorium Leefbaarheid:Verkoop van huur-woningen, verbeteringvan de leefbaarheid ?9 oktoher 1997? Regioberaad:De bouwopgaveZie ook demededelingenop bladzijde 72en de NiROV-sitevan het Noorden29 oktoher 1997op internet:www.nirov.nl ? Conferentie:Gaarne uw cheque voor dit bedrag meestnren.Aanvragen zonder betaling kunnen niet in betiandelingworden genomen.TotaalEuropa en de grote steden29 oktoher 1997? Symposium:Voorbij de ongedeelde stad31 oktoher 1997? Studiereis:Berlijn12 t/m 14 november? Groenmarktberaad:Het Wilde Wonen21 november 1997? Symposium:De toekomst van hetIJsselmeer27 november 1997? Studiedag:Europa en het landelijkgebied4 december 1997^Koln/VlesseStedeboiiw & Ruimtetijke Ordening,voorhccn: Stedcbouw ik Volkshuisvcsting78e jaargang, nummer 4,1997Ncderbnds Instituut voor RuijnteiijkeOrtlcning en Volkshiiisvesting (NIROV).Opgcrichl in 1917.RedactieIr. J. BrouwerIr. H. DekkerDr. Z. HemelDrs. ]. KuiperDrs. J.A.M. KadijkMw. dr. ir. M.A. de LangeDrs. ).|. ModderIr. W. RchMw. ir. O. KusselIng. K.I. de RuiterDr. W. ZonneveldRedactiesecretariaatDrs. I.A.M. KiidiikDrs. J. KuiptTMw. ir O. RusselMw. H. van der SchaafNIROVPnsllnis 308332300 (iV Den HaagIkv.ock.ulres: Mr. I). Hudig-huis,Manri(skade 21, 2514 HD Den Haagt (070) 3 028 484f (070)3 617 422e nirov@nirov.nlw hltp://www.nirov.nlRichtlijneiii voor auteursAiiiciirs van artlkelen en boekbespre-kingcn kunnen op het redactiesecreta-riaat 'Richtlijnen voor auteurs'aanvragen.Uitgeverij & AdvertentiesVormgevingJelle de GruyterGrafisch Atelier WageningenDrukVeennian Drukkcrs WageningenPrijzenNiRciv-lcdon ontvangen StedebouwStKuinitcliikc i.>r(k'ning gratis.NiKov-lidrnaalschap vaiiaf/140,-Losse nummcrs /25,-Themaniimmers /30,-Losse nunimers enabonnementenadministratieNIKOVMw. 1. Steenhoff-BoogersAan deze uitgave is de uiterste zorgbesteed; voor onvolledige/onjuiste infor-matie aanvaarden auteur{s), redactie enuitgcver geen aansprakelijkheid. Voorvcrl)oti.-ring van onjuistheden houdt zij/ii,.li aanhcvoleii.ISSN-1384-6531StedebouwRuimtelijke OrdeningInhoud3 DenkraamW.G.M. SaletArtikelen4 Nederland a la carteE. van HumVier menu's als basis voor de discussie over de toekomstvan Nederland.11 Reactie: de luchthavendiscussie en 'Nederland 2030'horen bij elkaarL. Lemmers13 Ruimte, risico's en retoricaP.W.M. Sniit, P.J.M. Stallen en G.F.W. HerngreenDe wisselwerking tussen ontwerp en maatschappelijkdebat.19 Provinciaal positiespelM.A. de Lange en H.van der CammenDe provincie bezint zich op haar positie in het ruimte-lijke ordeningsspel.23 Europese ruimtelijke ordening naar een hoger planH.E. ten Velden en D.J. MartinIn Noordwijk bereikten de EU-ministers voor ruimte-lijke ordening overeenstemming over het ontwerp-EROP, Hoe nu verder?30 Voorbij het einde van de wereld/. de VriesGrensoverschrijdende samenwerking stuit op 'wickedproblems'.Middenkatern33 Planologische Diskussiedagen 199747 De keerzijde van het draagvlak/. WoltjerAls draagvlakverwerving te veel aandacht krijgt kan dekwaliteit van ruimtelijke beslissingen in het gedrangkomen.Column54 VakgenotenH. van der CammenSignalen55 Uitnodiging tot ondeugdelijk bestuurJ.B.R. Dekker58 Landschap met windturbines of een windturbine-landschap?F.M.L. Delen62 Ruimtelijke inrichting als sleutel tot energiebesparingP. ]anse en A. Jansen66 Over onoplosbare problemenT. de GierPublicaties68 Recensies71 SignalementenMededelingen72 NIROV73 Eo WijersstichtingHet NetwerkBij de voorpagina:Vier ruimtelijke perspectieven voor Nederland in 2030:Palet (linksboven), Parklandschap (rechtsboven),Stromenland (linksonder) en Stedenland (rechtsonder).(Bron: Rijksplanologische Dienst, Den Haag)Stedebouw & Ruimtelijke Ordening 1997 nummer 4De Direktie van eenSTEDEBOUWKUNDIG ADVIESBUREAUmet een gevarieerd en gespreid opdrachtenpakket op het gebied van ruimtelijke ordeningen milieu nodigt de Direktie van een in deze sector eveneens opererend bureau uit vooroverleg en samenwerking.Doel is te komen tot een zodanige vorm van integratie dat na het terugtreden van dehuidige Direktie de relatie met de opdrachtgevers en de positie van de bureaumedewerkerskan worden veiliggesteld.Bureauovername behoort na verloop van tijd tot de mogelijkheden.U wordt verzocht om uw reactie te zenden naar:NIROV Stedebouw en Ruimtelijke Ordening,Postbus 30833, 2500 GV Den Haag(onder vermelding van nr. 970414 op de enveloppe)Capita Selecta Milieu 1997 &'Een serie van negen workshops over de laatste trends enontwikkelingen op milieugebied. De bijeenkomsten wordeningeleid door specialisten uit het werkveld.24 novemberEen provinciaal omgevings-plan, voorwaarde voor eeneffectieve uitvoering?Kunnen beleidsuitspraken ten aanzienvan ruimte, water en milieu we! op ell; >>'1 . /'^_ ^^^ --200 ! -rf*^^"* _TM---w-TM"*TM"" i_B?** _--W???'?*'?'"~" i?*" --.H'"'"'--- %, , , i^/ BW-B*"*^ 1 1 [ 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1/ ??"""^ 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1J> ,?w---^y*inn