stedebouw volkshuisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en StedebouwfIn dit Hummer: Bouw van Woningwetwoningenvolgens de KeuzeplannenStedebouwBasisplan binnenstad DeventerOfficiele MededelingenSummary1 januari 1961Telefoon 778566WAND- en VLOERTEGELSMOZAIEKonverglaasdverglaasdglasMARMER-TEGELSNATUURSTEENVorstvrij materiaalin tegels en strippenPLASTIC-VLOERENmuurverfALPHA MUURVERFFABRIEKEN N.V. ALPHEN A/D RUN TEL. 017202192s&vUitgave van hetNederlands Instituut voorVolkshuisvesting en StedebouwMaandblad]anuari 196142e jaargang no. 1Redactie:Mevrouw Prof. C. W. VisserMej. R. HartstraIr. B. FokkingaMr. C. A. van GorcumH. ]. A. Hovens GreveProf. Mr. A. KleijnDrs. R. KokIr. P. K. van MeursDr. S. O. van PoeljeMr. Ir. M. M. van PraagH. van SaaneW. ScheerensIr. W. van TijenDrs. H. V. d. WeijdeIr. W. WissingAdres voor Redactie en Abonnementen:Lange Voorhout 19, 's-GravenhageTelefoon 18422SAdvertenties:Keizersgracht 188, Amsterdam-C.Postgiro nummer 113028Telefoon 249128Dit nummerbevat als hoofdartikelen de beidc inleidingen van de Heren B. Merkelbach en W. H. A. "W. M.Janssen op de tedenvcrgadering van het Instituut op 9 decemher l.l. over de bouw van Woning-wetwoningen volgens de z.g. Keuzeplannen. De gedachtenwisseling over deze beide inleidingenen een verslag van de forumdiscussie, die in de namiddagvergadering heeft plaats gehad, zullenin een volgend nummer warden opgenomen.Onder stedebouw is een artikel opgenomen over het basisplan voor de sanering van de binnen-stad van Deventer.InhoudDe bouw van Woningwetwoningen vol- Kroniek en kommentaar 23gens de Keuzeplannen, I. De platte- Ingezonden 26gronden, B. Merkelbach 3De bouw van Woningwetwoningen vol- Officielc Mcdedelingengens de Keuzeplannen, II. Gemeente- Nederlands Instituut 27lijke beleidsvragen, W. H. A. W. M.Janssen 7 SummaryStedehouwHet ontwerp-basisplan voor de saneringvan de binnenstad van Deventer, Ir. .C. Pouderoyen 13Abonnementsprijs f 20,--. Losse nummers f 2,--.De leden van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedehouw en de leden vande Nationale Woningraad ontvangen het Mad kosteloos.Woningwetwoningenvolgens Kcu'/.cplannenDe bouw van Woningwetwoningen volgens de KeuzeplannenI. De plattegronden B. MerkelbachGocdc volkshuisvcsters en goede arohitectengruwen van ,,albums", waarin zogenaamdevoorbeeldlge woningbouwplannen zijn opge-nomen, die de pretentie hebben alia problemenop bet gebied der volkshuisvesting en der ar-chitectuur van de woningbouw op te lessen.Een catalogus als van een verzendhuis voorhuishoudelljke artikelen, waarin men iets pas-send, naar maat, vorm en prijs uitzoekt, isondenkbaar voor de volkswoningbouw.Onze woningproductie is op een geheel an-dere leest geschoeid dan de industriele pro-ductie van huishoudelijke artikelen. Hoewelde industriele produotie-methode ook bij dewoningbouw toeneemt -- volgens sommigenmisschien zelfs te veel, volgens anderen nogte weinig -- is er toch geen sprake van --en zal dit naar mijn mening ook nooit hetgeval zijn -- dat de productiewijze vergelijk-baar wordt met die van andere massa-artike-len, die in voorraad worden gehouden of, in-dien het cm grote partijen gaat, in opdrachtworden vervaardigd overeenkomstig een vante voren vastgesteld model, ontstaan vrijwelonafhankelijk van de gebruiker en dat desal-niettemin zijn behoefte vrij volledig bevredigt.Niet alleen het productiesysteem is anders,ook de distributiewijze verschilt volledig.Een catalogus, waarin de opdrachtgever --hetzij een gemeente-bestuur, hetzij het bestuurvan een woningbouwvereniging -- kan vin-den wat het nodig heeft om de behoefte ophet gebied van de huisvesting van zijn bur-gers of leden te vervullen, zal er nooit kun-nen komen. Dit is niet alleen het gevolg vanhet verschil in productiemethode en het distri-butiesysteem; volkshuisvesting is te veel eenzaak van en voor mensen, dan dat men kanverwachten dat dit vraagstuk op zo een me-chanische wijze kan worden opgelost.Niettegenstaande ik van dit alles goed door-drongen ben, heb ik toch zitting genomen inde commissie die de zogenaamde keuzeplan-Plan no. 203542 252 5i2Bcganegrond type O.B.^324 Portiek-etagewoningen, teAmsterdam-OsdorpGemeentelijke WoningdienstAmsterdamAlleen toegelaten voor situaties,waar hoge grondkosten tot eensmal woningtype dwingen en voorgemeenten, waar een bouwwijzemet won'mgen in de onderhouwplus vier woonlagen zander lift,gangbaar is.668 666Verdieping type W.B. en O.B.666 668Beganegrond type W.B.Woningwetwoningenvolgens Keuzeplannennen moest verzamelen, een commissJe inge-steld door de studiegroep ,,efficiente woning-bouw", terwijl ik bovendien gaarne bereidwas om deze plannen vandaag bij u in teleiden, ten einde te bevorderen, dat er eenverstandig gebruik van deze plannen ge-maakt zal worden. Een verstandig gebruik,zei ik; dit zal men alleen kunnen doen alsmen zich duidelijk voor ogen stelt, waarvoordeze collectie bedoeld is, de beperkingendaarvan beseft, en de achtergronden kentwaartegen ze gezien moeten worden.Van deze achtergronden moet ik eerst letsvertellen.Deze collectie is samengesteld in opdracht vande minister van Volkshuisvestlng en Bouw-nijverheid, door een keuzecommissie ingestelddoor de stichting ,,efficiente woningbouw".Deze studiegroep is ervan overtuigd, datgoede woningbouw voor goede volkshuisves-ting alleen mogelijk is, als alle betrokkenenbij de woningbouw, zowel bij de voorberei-ding als bij de uitvoering, beseffen dat geender partijen afzonderlijk in staat is de weg tewijzen, welke een werkelijke bijdrage tot deoplossing van de problemen betekent. Datkan noch de architect die ontwerpt, en zijnidee oplegt aan de andere partners, noch deconstructeur, noch de bedrijfseconoom, nochde uitvoerder van het plan, doch het is alleenmogelijk door het uitwisselen van gedachten,zowel tussen de technici en ontwerpers on-derling, als met de deskundige op huishoud-en woninggebied.Dan alleen zal men bewerkstelligen, dat hetprobleem van de volkshuisvestlng wordt op-gelost zonder dat om zogenaamde economi-sche redenen woningen worden gebouwd, dieuit een oogpunt van volkshuisvestlng onderde maat zijn en dan meestal ook nog bovende prijs liggen.Deze studiegroep is onderverdeeld in ver-schillende werkgroepen, die ieder een eigendomein bestrijken en de resultaten van hoinarbeid aanwenden voor het gemeenschappe-lijk doel ,,efficiente woningbouw".Naast dit veelal theoretisch werk tracht dezestudiegroep ook bijdragen te leveren voor depraktische problemen die zich voordoen. Eenvan die problemen is ook, hoe kan een extrasubsidie, die de Minister ter beschikking wilstellen om de spanning die er voor bepaaldegroepen ontstaat tussen inkomen en huur teverminderen, het best worden aangewend envooral snel worden benut. Met andere woor-den, hoe komen we op de kortst mogelijketermijn aan plannen die voor deze extra sub-sidie in aanmerking komen.Hoe men de groepen vindt, waarvoor de wo-ningen bestemd zijn, is een andere, misschiennog wel moeilijker vraag, waarop ik gelu'kkighet antwoord niet behoef te geven, maar waar-over de heer Janssen u straks zal voorlichten.Het aantal woningen waarvoor deze extrasubsidie ter beschikking zal worden gesteld isbeperkt; 5000 voor het eerste jaar, dus 6 a7?/o van de totale woningproductie. (Thans10 000. Red.)Zie hier het beperkte doel. Dus geenszins deoplossing van het nederlandse volkshuisves-tingprobleem, noch een aantal keurprojectendie een lichtend voorbeeld pretenderen te zijnvoor de efficiente woningbouw in het alge-meen.Naar mijn gevoel pleit het voor de realiteits-zin van degenen die met dit probleem gecon-fronteerd werden, dat zij -- gezien de uiterstkorte termijn waarop deze plannen ter be-schikking moeten zijn -- niet zijn gaan ,,ont-werpen". Niet alleen de tijd die voor ditontwerpen nodig is, was ontoelaatbaar, maarPlan no. 7 Plan no. 10011 eengezinshuizen te Ahcoude-Meerzicht,Torenlaan-Kievitsheuvel.2older hegaanbaar.Architect: S. van Woerden en H. J. Schneider.7 eengezinshuizen te Schipluiden,Goudenregenstraat.Zolder hegaanbaar.Architect: Ir. W. Wissing.aD- n600Beganegrond Verdieping Beganegrond Verdiepinghet nieuwe verfplan voorca>"5>ca>?uvtc0)c?cc~sooc3Sikkens heeft kunnen aantonen dat binnenschilder-werk niet langer verwaarloosd behoeft te worden.Financieel en technisch zijn er thans voldoendemogelijkheden. De uitvoering zai in de meestegevallen over verscheidene jaren gespreid moetenworden. Geen bezwaar, als men tenminste werktvolgens een van te voren opgesteld plan, volgenshet Sikkens A-Z plan, het nieuwe verfplan voorbinnen.Schilderwerk belangrijk voor huurverhoging.Toestemming tot huurverhoging wordt gegeven als ook binnen-schilderwerk in prima staat verkeert. Door huurverhoging nu beteronderhoud mogelijk. Of huurverhoging na beter onderhoud! Hetnieuwe Sikkens Verfplan voor binnen, is een antwoord op de actuelevraag naar beter binnen-schilderwerk. Uw schilder zaI u nu gaarneeen offerte maken voor deze winter, het voordelige seizoen. Hijkan u alles over het nieuwe Verfplan vertellen. U kunt ook hetboekje over Sikkens A-Z plan aanvragen bij Sikkens - Sassenheim,(tel. 0 1711 -844) of bij de Sikkens Officiele Verkoper in de omgevingvan uw woonplaats.SIKKENSfief nieuweA"Z plan '^'-^p'""voor binnenSIKKENS LAKFABRIEKEN N.V. SASSENHEIMkCMBij de dienst van Stadsonlwlkkeling enWederopbouw bestaat de gelegenheld totplaatsing van een ervarenhoofdarchitect ofhoofdingenieurdie zal worden belast met de leiding van deafdeling ..Uitbreidlngsplannen en Stedebouw-kundige Realisatie".De te benoemen functlonaris most op stede-bouwkundig en architectonisch gebied leidinggeven aan de groep ontwerpers van de afdeling,waar ook andere woningwet-zaken en plano-logische aangelegenheden (de recreatievevoorzieningen inbegrepen) worden behandeld.Zijn taak bestaat voorts uit het verrichtenvan werkzaamheden van organisatorische enredactionele aard en het onderhouden vancontacten op verantwoordelijk niveau metparticulieren, overheldsdiensten en -bedrijven.De honorering zal worden bepaald op grondvan ervaring, opleiding en geschiktheid.Aanstelling in vaste dienst met een proeftijdvan een jaar is mogelijk.Voor het verkrijgen van een woning wordt zonodig medewerking verleend.De Verplaatsingskostenregeling is van toe-passing.SoUicitaties te richten tot burgemeester enwethouders en te adresseren aan de chef vanhet bureau Personeelvoorziening, kamer 331,stadhuis, Rotterdam, binnen 14 dagen onderno. 69.v..PROVINCIE NOORD-HOLLANDGedeputeerde Staten van Noordholland roepen gegadig-den op voor de functie vanDIRECTEURvan de Provinciale Planologische DienstVereisten: academische vorming en ruime ervaring opplanologlsch gebied.Voorgestelde salarisgrenzen: / 20013,24clusief compensatie premie AOW).Verplaatsingskosten-toepassing./ 21969,24 (in-en ziektekostenregeling zijn vanSoUicitaties met uitvoerige inlichtingen o.m. omtrent op-leiding, levensloop, eventuele publikaties en opgave vanreferenties zo spoedig mogelijk in te dienen bij de Com-missaris der Koningin.Gemeente EmmenBij de dienst van gemeentewerken kan worden geplaatst:a. een stedebouwkundig ingenieur;die als medewerker van de stedebouwkundige voor-al betrokken zal worden bij de voorbereiding ende uitwerking van structuurplannen voor deze uit-gestrekte gemeente, waar met name twee industrie-kernen een interessante ontwikkeling doormaken;een brede planologische belangstelling ook voor desociografische achtergronden van uitbreidingsplan-nen is gewenst;b. een middelbaar planologlschonderzoekerdie zal worden belast met het verzamelen en be-werken van gegevens, alsmede met inventarisatieen documentatie, voornamelijk ten behoeve van hetstedebouwkundig werk.De gemeente is aangesloten bij het I.Z.A.Gemeentelijk verplaatsingskostenbesluit van toepassing.SoUicitaties te richten tot Burgemeester en Wethouders, tezenden aan de directeur van gemeentewerken, Raadhuis-straat 4, binnen 14 dagen na verschijning van dit blad.J. SMINIABEVERWIJKHandel in Bouwmaterialen,Zand, Grinden alle soorten BetonwarenOpslagplaatsen: Pruimedijk 8 en Pijpkade - Telefoon 3926Kantoor: Pruimedijk 2Gemeente GoudaBij de dienst van gemeentewerken kan bij de onlangsgestichte afdeling stedebouw geplaatst worden:a. een ervaren stedebouwkundigtekenaarin de rang van technisch ambtenaarb. een aankomend stedebouwkundigtekenaarin de rang van tekenaar le klas.Vereisten voor de functie:a. bezit van het diploma stedebouwkundig tekenaarP.B.N.A., alsmede ruime ervaring; diploma H.T.S.strekt tot aanbeveling;b. goed en nauwkeurig kunnende tekenen, enige ervaringop stedebouwkundig gebied.Salarissen: technisch ambtenaar f. 461,98--f. 671,06; teke-naar le klas f. 429,24--f. 542,23, inclusief compensatieA.O.W. en huurcompensatie. Aanstelling boven het mini-mum is niet uitgesloten en zal worden bepaald naar ge-schiktheid en ervaring.De gemeente is aangesloten bij het I.Z.A. Zuid-Holland.Het verplaatsingskostenbesluit is van toepassing.SoUicitaties met uitvoerige inlichtingen omtrent opleiding,vroegere en tegenwoordige werkkring binnen 10 dagenna het verschijnen van dit blad in te zenden aan dedirecteur van gemeentewerken, Nieuwe Haven 45a, Gouda.Woningwetwoningenvolgens Keuzeplannende beoordeling en de toetsing der plannendoor de daarvoor aangewezen instanties, zouzo veel tijd vragen, dat van onmiddellijkehulp geen sprake zou zijn.Om snel te helpen was maar een weg open:nagaan we,Ike uitgevoerde plannen benaderenhet dichtst het gewenste doel nl. een goedewoning, efficiente planopzet en daardoor zolaag mogelijke bouwkosten.De Minister had zijn ambtenaren kunnen op-dragen een keuze uit de utgevoerde plannentc doen en deze voor de extra subsidie aan-wijzen.Naar mijn mcning getuigt het van verstandigbeleid, dat hij dit niet gedaan heeft, maar omzich te doen adviseren gebruik gemaakt heeftvan de kennis van de studiegroep ,,efficien-te woningbouw". Een advies, dat overigensongewijzigd is overgenomen.Ik zou niet gaarne verklaren, dat alle maat-staven die de commissie heeft aangelegdidcaal zijn.Dat de bouwkosten, waarvoor eenmaal eenwerk is uitgevoerd, onder alle omstandighe-den een betrouwbare maatstaf zijn voor dewerkelijke kostprijs, is bijvoorbeeld stelligaanvechtbaar. Toevallige omstandigheden kun-nen een rol gespeeld hebben bij de inschrij-ving.De commissie heeft deze kostprijs dan ookals een aanwijzing gebruikt en wel eens eenplan ter zijde gelegd, dat wel relatief goed-koop goweest was, doch waarvan bij een her-haling niet te vcrwachten was dat dezelfdeprijs gehaald zou worden.De werkwijze der commissie was als volgt :Aan de technische organen van de NationaleWoningraad te Amsterdam en van het Katho-lick Instituut voor Volkshuisvesting teUtrecht, de woningdiensten van Amsterdam,Rotterdam, Den Haag en Utrecht alsmede decentrale directie van de Volkshuisvesting ende Bouwnijverheid in Den Haag, werd ge-vraagd plannen voor te dragen, welke naarde menlng van deze instanties in aanmerkingzouden komen om in de collectie te wordenopgenomen. Men mag veilig aannemen datdeze instellingen gezamenlijk een overziohtPlan no. 75 b.12 eengezinshuizen te Alblasserdam-Kinderdijk, Roerdompstraat.Niet voor alle situeringen geschikt.Architect: E. F. Groosman, D. C. Apon,}. A. V. d. Berg, A. }. ter Braak,W. B. Tromp.xiD --- HQ500Beganegrondhebben van hetgeen dc laatste jaren op hetgebied van de woningbouw is gepresteerd.In totaal werden 140 plannen voor een on-derzoek aanbevolen. Deze eerstc voorselectiebeperkte dus in belangrijke mate het aantailplannen waaruit gekozen moest worden.Deze beperking sluit dus bij voorbaat reedseen aantal plannen uit.Als uitgangspunten werden aangeduid, dat deplannen, behoorlijk van kwaliteit moestenzijn, zowel wat de bouwtechnische samen-stelling en afwerking betireft als wat dewoonwaarde aangaat, een behoorlijke archi-tectonische kwaliteit bezitten en matig vanprijs waren.De plannen dienen beknopt van opzet te zijnen van zodanige indeling en constructie, dateen vlotte uitvoering van de bouw mogelijk is.Deze eerste richtlijnen zijn dus buiten de com-missie zelve gehanteerd, doch door perso-nen, die stellig tot oordelen bevoegd waren.Het onderzoek in de commissie zelve heefteen aantal fascn doorlopen, zeals u kunt lezenin de toelichting op de eerste collectie keuze-plannen.Ik breng ze hier echter nog eens in herinneringomdat men deze werkwijze moet kennen omde resultaten juist te kunnen beoordelen. Al-lereerst werd aan de hand van een analyseVerdiepingvan het project en de gegevens omtrent dekostprijs-huur een voorlopig oordeel gevormdover de woonwaarde, de bouwbaarheid ende uiterlijke verschijningsvorm.Een voorselectie-commissie verrichtte ditwerk, voor plannen welke in eerste instantieniet onaanvaardbaar leken.De plenaire commissie stelde vervolgens vastvan welke plannen zij meerdere gegevens ver-langde.Door een werkgroep werd dan aan de handvan het bestek een nadere analyse verricht,terwijl ook de tekeningen en constructie-detalls nader onderzocht werden.Een delegatie uit dc commissie bezocht deuitgevoerde woningen. Daarna werd de de-finiticve keuze door de commissie bepaald.Ten slotte werd aan de ontwerpers der plan-nen toestemming gevraagd de ontwerpen inde collectie op te nemen en hun principieleinstemming verkregen voor een eventueel her-nieuwde uitvoering.Zo heeft men dus thans een aantal ontwerpenvoUedig uitgewerkt met bestek en tekeningenen alle details gereed ter beschikking, die degegadigden voor de uitvoering volledig in-lichten, terwijl men bovendien de zekerheidheeft dat, indien men het vereiste overlegheeft gepieegd, de overheidsinstanties geen be-Woningwetwoningenvolgens KeuzeplannenPlan no. 12 AOnderhuis type A 3 en A 4168 Portiek-etagewoningentypen A 3 en A 4 teHengelo-Veldwijk,Spartalaan, Ajaxstraat,Stadionlaan enz.Architect:Ir. E. H. van Broekhuizen 876 623Vcrdieping type A 3 en A 4zwaren aan de uitvoering in de weg zullenleggen, of wijzigingen in de plannen zullenvragen.Dit alles uiteraard indien een passend in-schrijvings-cijfer wordt verkregen.Zoals ik reeds zeide biijven de bouwkosten al-tijd onderhevig aan verschillende en veran-derlijke invloeden.Mocht onverhoopt -- en' dit zal heus weleens een keer voorkomen -- men er niet inslagen een passende inschrijving te verkrijgen,dan heeft men in elk geval niet zoveel on-nodige moeite gedaan als anders het geval is.De werkwijze der commissie is er op gerichtgeweest een zo groot mogelijke waarschijnlijk-heid voor het ook in economisch opzicht sla-gen te verkrijgen; zekerheid dienaangaandeheeft men echter bij voorbaat nooit.Men kan over de aangelegde maatstaven vanmening verschillen, de commissie zelve is stel-lig overtuigd van de betrekkelijkheid daar-van, maar het zal moeilijk zijn een anderemethode te vinden, als men op zo kort moge-lijke termijn tot bouwen wil komen.Uit de toepassing zal moeten blijken in hoe-verre deze benaderingsmethode juist is geweest.De voorgeJegde 140 plannen zijn snel in aan-tal geminderd, de meeste moesten reeds bijeen eerste toetsing ter zijde worden gelegd, deoverige werden zo grondig mogelijk onder deloep genomen.Het is m.i. wel tekenend voor de huidigestand der nederlandse volkshuisvesting, dat deoogst zo mager is.Is bij de eengezinshuizen nog sprake vaneen zekere keuzemogelijkheid -- 14 stuks --het aantal etagewoningen is zeer beperkt, eendrietal normale etagewoningen en een twee-tal galerijwoningen.De kwaliteit uit een oogpunt van volkshuis-vesting van de galerijwoningen en van deAmsterdarase etagewoning, is stellig niet vervan de benedengrens.Het zal van groot belang zijn, dat deze keuzezo spoedig mogelijk vergroot wordt. Eenaanvulling, die hopelijk dit jaar nog verschijnt,is een eerste poging daartoe. (Inmiddels ver-schenen. Red.)Bij de beoordeling van de coUectie mag menechter geenszins uit het oog verliezen, dat de-ze niet representatief voor de gehele neder-landse woningbouw is.De uitgangspunten, die bij de voorselectie ge-steld zijn, sloten onmiddellijk reeds een grootaantal woningen uit. Maar desalniettemin isde beperktheid van het resultaat toch wel eenaanwijzing dat er nog wel lets hapert aan hetefficiente bouwen in Nederland. Hoe nu zoverstandig mogelijk uit deze collectie te kie-zen. Voor alles zou ik willen aanraden: gaatde woningen zien.Zelfs voordat u zich met de architect in ver-binding stelt en misschien zelfs ook voordatu uw voornemen kenbaar maakt aan de H.I.D.Want een van de weinige voordelen die dezemethode biedt is, dat u niet op plannen eenkeuze behoeft te bepalen, doch dat de uit-gevoerde projecten te zien zijn.Ten slotte zou ik, voordat ik u enkele voor-beelden uit de collectie laat zien, nog enkeleopmerkingen willen maken speciaal voor mljncollega's architecten.Betekent deze werkwijze voor deze noodop-lossing -- want dat blijft het voor mij tochsteeds -- het uitrangeren van de architect bijde woningbouw?Zullen niet te veel gegroeide vertrouwenspo-sities doorbroken worden en daarmede eenvan de belangrijkste steunpunten voor goedearchitectuur verloren gaan?Ik geloof het niet. Het is m.i. geen toeval datde meeste plannen die in deze collectie voor-komen, voor zover het de plannen van parti-culiere architecten betreft, afkomstig zijn vanGulden regelvoor hetmodernebouiven!^sr m.n de Nederlandse volkswoningbouwwordt toenemende aandacht besteedaan een moderne, doelmatige vioerafwerking.Dat wil zeggen: aan permanent linoleum.Permanente vioerafwerking vereist slechtseen matige verhoging van de huurprijs.De praktijk leert, dat iedere huurderdeze toeslag graag over heeftvoor de vele onmiskenbare voordelen:permanent linoleum betekent voorde huurder een aanzienlijke verllchtingvan zijn installatie-budget;garandeert ook de minder draagkrachtigeneen volwaardige vioerbedekking;bevordert de geluid-isolatie tussende wooniagen;is blijvend bacteriendodend, dus hygienisch;heeft een lange levensduur, de kieuren gaandoor-en-door, dus kunnen niet wegslijten;verhoogt de woonbeschaving.^^ linoleum krommenieOnze afdelingtechnische adviezenverstrekt gaarnevolledige inlichtingenVoor keuken, douchecel en halook colovinyl plastic asbesttegels,soepel en slijtvast, in hoge mate bestand tegen olien,vetten, zuren en vele andere chemicalien.Vraag ook naar colorite cumaronhars tegels,(telefoon 02980-81941). eveneens in vele fraaie tinten.VACATUI^Ii(vervolg)Gemeente VelsenBij het bedrijf Openbare Werken wordt voor de afd.Grondbedrijf en Stedebouw gevraagd eenstedebouwkundig tekenaarin het bezit van of studerende voor het diploma stede-bouwkundig tekenaar P.B.N.A. Bekendheid met de wet-telijke bepalingen t.a.v. uitbreidingsplannen strekt totaanbeveling.Aanstelling in de rang van tekenaar-B of tekenaar-C,naar gelang van leeftijd en ervaring.Maandsalaris, excl. 4% vakantietoeslag, voor:tekenaar-B f 446,14 -- /' 542,23tekenaar-C / 493,66 -- / 606,65Maximum te bereiken in 6 jaar; aanstelling boven hetminimum is niet uitgesloten.Verplaatsingskosten- en studiekostenregeling zijn vantoepassing; de gemeente Velsen is aangesloten bij hetI.Z.A.Solliioitaties te zenden aan de directeur van OpenbareWerken, Velserbeek 1 te Velsen, binnen 2 weken na deversehijningsdatum van dit blad.rTTechnische Hogeschool DelftBij het instituut voor stedebouwkundig onderzoek kangeplaatst worden een:SOCIOGRAAFofSOCIAAL-GEOGRAAFmet stedebouwkundige belangstelling.Vereist: belangstelling voor het probleem der oude bin-nensteden en vaardigheid in het opstellen van rapportenen bij voorkeur enige praktische ervaring op het gebiedvan het planologisch onderzoek. Aanstelling zal geschie-den in het wetenschappelijk ambtenarenrangenstelsel, af-hankelijk van ervaring en bekwaamheden.Schriftelijke sollicitaties te richten aan het hoofd van deafdeling personeelszaken, JuUanalaan 134 te Delft, metvermelding van no. C 6101/41370 (in linkerbovenhoekbrief en env.).^IDCDI ATEM ^ ^"?^ PLAFONDSVJIr ^t'l"^^ I EPI ( EN ZIJWANDENBETONMORTELA. KEUR - HAARLEM - Harmenjansweg 19Handel in zand en grind, bouw- en stukadoorsmaterialenTelefoon 0 2500-11396-16 964, na 18 uur telefoon 21006Voor GLASN. V. DORDTSCHE GLASHANDELKuipershaven 28-29-30 DORDRECHT Telefoon 7245Het adres voor SPECIALE BEGLAZINGSMATERIALENBOUW HILTON HOTEL AMSTERDAM/A ICARUS11personen- en materialenliftvoorflat- en torenbouwmet goedkeuringscertiticatenStandaarduitvoering:1400 kg hefvermogenof 17 personenGeschikt voor iedere hoogte totmaximaal 100 meterNederlands fabrikaatAlgemeene Bouwstoffen Centrale n.v.UTRECHTSEWEG 312 DE BILT TELEFOON 0 30-60154Woningwctwoningenvolgens Keuzeplannenr+-t -H^-H596Begant'gronci Verdiepingarchitecten die hun sporen verdiend hebbenop het gebied van de woningbouw. Juist om-dat deze plannen onder zoveel beperkendeuitgangspunten gekozen zijn.Ik geloof eerder, dat het bewijs geleverd is,dat de medcwerking van een goede architectnodlg is om ecn efficient plan te maken. ZoalsPlan no. 5264 eengezinshuizen teHaarlemmermeer-HoofddorpOost, Koekstraat, Lipkenstraat,Van Gennepstraat, Boslaan.Architect: E. F. Groosman.ik reeds medegedeeld heb, is de architectoni-sohe kwaliteit mede een punt van beoordelinggeweest.Naar ik meen schuilt hierin een aansporingvoor een verhoogde activiteit van de architectbij de normale woningbouw, in de richtingvan efficiente woningbouw en verantwoordearchitectuur. Ongetwijfeld zal deze subsidie-regeling wel eens bestaande verhoudingen ver-storen.Laten de architecten hierbij niet vergeten dathet gaat om mensen in nood, mensen waar-voor op de normale wijze geen huis beschik-baar is.Bovendien gaat het om een betrekkelijk kleinpercentage van de totale productie, terwijlsamenwerking bij de uitvoering niet uitge-sloten is.Stellig wordt hier door de architecten een of-fer gebracht, doch ik meen, gezien het grotebelang dat hier op het spel staat, dat het huntot eer strekt dat zij dit brengen.Het voornaamste is, dat de huisvesting vandeze bevolkingsgroep niet zakt onder een toe-laatbaar peil.Het probleem van de volkshuisvesting wordtmet deze maatregel niet opgelost, evenminwordt de ontwikkeling afgegrendeld, wel ineen bepaalde richting geleid, namelijk zoefficient mogelijk bouwen.Ik vertrouw, dat deze korte toelichting ende eventueel hierop volgende gedachtenwisse-ling dit duidelijk maakt.De bouw van Woningwetwoningen volgens de KeuzeplannenII Gemeentelijke beleidsvragenW. H. A. W. M. JanssenToen ik het verzoek kreeg, om als deelnemeraan het werk van de Commissie Keuzeplannenlets te vertellen over de gemeentelijke beleids-vragen, die zich bij de toepassing in de praktijkzouden voordoen, heb ik mij aan die verant-woordelijkheid niet willen onttrekken.Het is immers z6, dat we bij de volkswoning-bouw door deze plannen scherper dan voor-heen en veel bewuster gaan inspelen op deverschillende inkomenscategorieen bij de ar-beidersbevolking. De A-huurregeling aan debovengrens van de inkomensgroepen en deextra-bijdrageregeling aan de ondergrens.Wat ik U nu wil illustreren is datgene, waar-voor ik kwam te staan, toen ik voor het"blok" van deze problematiek werd gesteld.De bouw van woningen, bedoeld -- volgensde extra-bijdrageregeling -- voor "inkomensbeneden het gemiddelde arbeidersinkomen".Toen de huidige Minister van Volkshuisvestingin de Tweede kamer door het lid Van Eyber-gen bij interuptie gevraagd werd: "Excellentie,hebt U ook een cijfer in Uw hoofd omtrenthet inkomen van de gezinnen waarvoor zijbestemd zijn", antwoordde deze Minister inde bewuste vergadering van 27 januari 1960:,,Mijnheer de Voorzitter! Ik zou uitermatevoorzichtig willen zijn met de verdeling vandie woningen. Ik geloof eigenlijk dat dat nietal te goed kan".Ik zeg U, dat deze problematiek inderdaadook omzichtig benaderd moet worden en vooreen technisch man is voorzichtigheid ook pas-send, maar concrete uitwerkingen wordenverwacht. Thans zal ik dit in grote lijnendoen; ,,als met een dik potlood geschrcven".En dan hier mijn vragen die ik mezelf hebgesteld:,,Voor wie?", ,,welk type?", en ,,waar?". Debelangrijkste en moeilijkste vraag is,, voor wie?''en daar zal ik het dan ook eerst over hebben.Ik ga dat doen aan de hand van overzichtenen grafieken.Woningwetwoningenvolgens Keu2eplannenCBS (serie B 1 nr. 2) nationaal budget-onderzoek 1951 (hand- en hoofdarbeiders)(inkomens tot / 5000,--).alle gezinnen:(handarbeiders)1951 oktober 1960huishuur en water 6,7 ?/o 9,77 Vo(Index 100) (index 184)verwarming en verlichting 5,7 Vo 6,3 ?/owoninginrichting en huisraad 6,3 ?/o 5,2 ?/ovoeding 36,1 ?/o 35,0 ?/okleding en schoeisel 13,0 ?/? 9,1 "/ooverlge zakenTabel 1100 Vo(index 100)100 ?/o(index 127)Uitgave rekeningen van hand- en hoofdarbeiders naar gezinsgrootte (1951).2K 3K 4K 5K 6K7Ken meerhuishuur en water 7,2 6,9 6,7 6,9 6,4 5,8 ?/overw. en verlichting 5,8 5,6 5,8 5,8 5,6 5,4 ?/ovoeding 32,4 34,6 37,2 38,2 41,0 41,6 ?/okleding en schoeisel 10,3 12,2 12,8 13,2 13,3 14,4 ?/?label 2Ter inleiding nog het volgende. Ik heb bijmijn overzichten voornamelijk gebrulk ge-maakt van gegevens van het C.B.S. o.m.Sociale Maandstatistiek, uitgave September1960, staat 27, biz. 297, betreffende de man-nelijke nijverheidsarbeiders van 25 jaar enouder. Deze groep van rond 1.200.000 mannen,die in 1959 60 "/o uitmaakte van de groep,,afhankelijke beroepsbevolking" mag volgensdeskundigen in de loonsituatie voldoende re-presentatief genoemd worden voor de anderegroepen in deze inkomensklassen. {Tabellen1 en 2)Tot goed begrip zij vermeld, dat de groep,,afhankelijke beroepsbevolking", omvattende1.800.000 mannen weer 70''/o vertegenwoordigtvan het totaal aantal mannen in Nederlandvan 25 tot 64 jaar.Ik maak gebruik van de C.B.S.-gegevens vanhet nationaal budget-onderzoek in 1951.De gegevens van hetzelfde onderzoek gedaanin 1959, zijn wel in bewerking, maar nognlet vrij.Het betreft hier inkomens van gezinnen tot/ 5.000,-- in 1951; thans zou dit vanzelf-sprekend voor een hoger inkomen gelden.Daarom zijn indexcijfers toegepast op enkeleposten om wijzigingen in de situatie 1960 teonderkennen.In deze cijfers is huishuur en water samen-gevoegd. De post water bedroeg in 1951landelijk slechts 0,2 */o, dat zal nu ook welniet meer zo zijn lijkt mij, gezien de stijgingvan de waterprijzen.Tabel 3De eerste rij gegevens is uit het verslag 1959C.D.V. biz. 21. Ik heb de gemeenteklasse nietopgedeeld in grote steden en overige gemeen-ten, omdat mijn verder te gebruiken cijfersanders niet op elkaar aansluiten.De bijdrage-verlaging die voor de te gunnenwoningwetwoningen al van kracht werd perjuni 1959, heb ik daaronder aangegeven (plus-minus).Onder die sommering heb ik de kosten vanwater en de andere overige kosten ingeschatop / 1,50. Voor de grote gemeenten aan delage kant en voor de kleine aan de hoge,maar daar zijn de kosten voor water wellichtnogal hoog.En nu komt de beslissende ingreep.Ik ben ervan uitgegaan dat een dergelijkehuur past bij een bruto-lnkomen dat 6 x zohoog is. Het is namelijk in de praktijk vanonze woningdienst, die ook woningen exploi-teert, gebleken dat tot -"/e van het bruto-inkomen bij deze groep geen grote huurschuldvoorkomt en dat bij een verhuring tot Vs vanhet bruto-inkomen vooral in het begin van deverhuring huurschulden ontstaan, veelal doorde inrichtingskosten, en dat later en telkensweer huurschuld wordt aangezuiverd met dekinderbijslag.Als exploiterend lichaam vinden we het ookin het nadeel van de huurders verder te gaandan VB van het bruto-inkomen.Ik heb die zaken in de tabel loonverhoudingenbij een grootmetaalbedrijf (Tabel 4), dus ge-middeld per groep (recente gegevens uit eengroot bedrijf in de metaal-sector in Utrecht),onderaan aangegeven en ook de huurgemid-delden, die naar mijn mening opgebrachtkunnen worden bij VB van het bruto inkomenen bij ^/a van het netto inkomen. (Tabel i).De verhouding in verband met de krapte opde arbeidsmarkt tussen ongeschoolden, ge-oefenden en geschoolden is 1:7:7; normaalzou zijn volgens deskundigen 2 : 14 : 7. Eencijfer dat in de Ille en IVe gemeenteklasse,zoals U straks zult zien, meer benaderd wordtdan in de Iste gemeenteklasse.Dit laatste wijst m.i. tocli op een zekere kwets-baarheid van de groep geschoolden in tijdenvan recessie.Daarom is voorzichtigheid bij het vaststellenvan een vuistregel van meer dan Va van hetinkomen--huur zeker ook t.ov. het te exploi-teren object geboden.^?*kigjlj-il Tehuis voorRK H^I werkende echtparen'^H r^aan de Rivierenlaant^ff^' te Amsterdami>*' (Architecten-bureaufy 4'^ ^ Gulden & Husslage?^d| te Amsterdam)^%! Hit>. ^1*^-i, .^11,. ^..^'.4l?,,.''^?!l|Teieloort14515 (02959)13567 (idem)N.V. Aannemingsbedrijf TE PAfllEBBEN - NaardenBouw- en Gewdpetid-betonwerkenYe^f-onderhoudBeroemdzijn deZaanse houtenhuizendoor de vormschoon-heid die de oude bouwmeesters schiepen en die bewaardbleefdoor de conservering over eeuwen met ,,zaanse verf":duurzame grond- en glansverven. Deze duurzaamheidblijft steeds de grondslag voor de Drie Molens verfpro-dukten. Maar Jan Visser doet meer dan verfmalen alleen: demoderne research leverde ook het periodeschema, dat betschilderwerk nog langere houdbaarheid geeft.Voor uitgebreide informaties:N.V. VERFFABRIEKEN JAN VISSER ZAANDAMTEL. 02980-637 42 (4 LIJNEN)Je verfspecialisten sinds iSSgN.V. VERFFABRIEKEN ?IAN VISSER ZAANDAMADEMENDE MUUR ^door de PRIMUS MUURDROGERHET ENIGE gepatenteerde tweebuizen-sysleemEEN PRIMEUR VOOR NEDERLANDMaakt en houdt uw muren kurkdroog!Verwijdering van elkMUURVOCHTMUURSALPETERMUURSCHIMMELtf KUNIMPEX tiIn eike muur eenvoudig aan te brengen.Advies en vochtigheidsmeting op aanvraag.Voile garantie geeft;iaa?ri-vTINSTALLATIE VOOR SPECIALE MUURDROGINGENHANDELSONDERNEMING Bazarstraat 25 - Den Haag - Postbox 326 - Tel. 070-63.94,55\V'i^.-\-.r -^:''". '!:?'-r^^i' '-r-'ri ii.infi--uJ t?g.-T.:-:. -rTtF-~"''-''-'''-'-^'~"^~'--' 1 r'~ ."cy."Glas- en SchildersbedrijfFA. GEBR. JANSENAMSTERDAMHolendrechtstraat 30,Telefoon 719470Kantooradres :Herman Robbersstraat 3,Telefoon 132580Schilderwerkenvoor deAPELDOORNSchoolstraat 25,Telefoon 16415nieuwbouwOnderhoudswerkenoverheidsinstanties, fvoor wonlngbouwverenigingen,jarticulieren enz.Eerste klas referent!Gaarne versirekkenes.wij U prijsopgave.HMUFI-DUBLERShet onmisbare gereedschapvoor bevestigingen inBETON, steen en ijzerMet enkele hannerslagen -onafhankelijk van stroomof enige andere krachtbron -enorme tijdbesparing o.a.ook voor bevestiging vanSTRAAT- enNUMMERBORDENMUVA MONTAGE N.V.Pannekoekstraal 104 - ROTTERDAM-1 - telefoon 112595VERENIGD SLOPERSBEDRIJFFaIxcJa*^*^^ I CoNIEUW VENNEPHillegommerdijk 374Telefoon:K 2520-5094Aannemers van: SLOOPWERKEN ? KOPPENSNELLEN VAN BETONPALENOPRUIMWERKZAAMHEDEN, ook met springstoffen ? Verhuur von COMPRESSORENWonin^wctwoningenvolgens KcuzeplannenBenaderend overzicht gemiddelde huurprijzen woningwetwoningen gegund in 1959 op basisjaarverslag C.D.V. biz. 21.Gcmcenteklassc I II III IV Vgem. huurprijs per week in gld 14,55 13,10 12,32 11,50 10,86gem. verlaging bijdrage 2,15 2,15 2,00 2,00 2,00water en overige kosten 16,70 15,25 14,32 13,50 12,861,50 1,50 1,50 1,50 1,50Benadering "passend"bruto inkomenop basis van huurquote (incl.water e.d.) van 16^/3 Vo inguldens per week 109,20 100,50 94,92 90,00 86,16Tahel 3Loonverhoudingen groot metaal gemeenteklasse A opgave "groot bedrijf" Utrecht(incl. uurloon + premie en huurbijslag; excl. kinderbijslag, vakantietoeslag e.d.).Vakgroep brutoloon in guldens per week nettoloon in guldens per weekna aftrek pensioen-premie enbelasting (gezin met 2 K)ongeschoolden 87,52 70,19gcoefenden 96,64 76,76geschoolden 103,36 81,09Tabel 4moedelijke gemiddelde huur + / 10,-- serviceper maand voor de woningen, gebouwd of tebouwen in de A-regeling.Ik zal U nog even de verhouding van dearbeiderstotalen in de onderscheidene gemeen-teklassen I-V geven: afgerond resp. 25--19--26,1--20,2--9,4 ?/o.U ziet overigens zoals ik U al zei dat de ver-houdingen geoefenden/geschoolden in de Istegemeenteklasse geheel anders liggen dan in deIlle en vooral IVe en Ve gemeenteklasse.Wat zuUen de verhoudingen zijn als er bijv.een kleine recessie zou intreden? Voor eenexploiterend lichaam geeft dit aanleiding toteen voorzichtig beleid en op de tellen passen.Ik heb nu deze figuur geheel "verbeeld" toteen grafiek waarbij ik iedere vakgroep in elkweekloon-gebied vermenigvuldigd heb met dein die gemeenteklasse voor die vakgroep ge-noemde wegingscoefficient; onderaan in dezetabel aangegeven, bijv. eerste gemeenteklasseongeschoold tot / 80,-- : 23,7 x wegings-coefficient ongeschoold 2,86. Dit geeft 67.78Ik kan dit in een oppervlakte uitdrukken enals ik daar een basis voor neem van 10 danwordt de hoogte van de kolom 6,78.Huurverhoudingen uitgaande van ^/o van het bovengenoemde bruto inkomen of i/.?i van hetnetto inkomen (excl. kinderbijslag e.d.) in guldens per week.ongeschooldengeoefendengeschoolden14,0515,3516,25Tabel 5Tabel 6.AUereerst een belangrijke opmcrking vooraf;de lonen van oktober 1959 hebben een stijgingondergaan. De stijging tot oktober 1960 kangesteld worden op om en nabij de 9 Vo, zijndede stijging van de zogcnaamde regelingslonenover dat tijdvak.Ziet U -- met het uitgangspunt hiervoor ge-schetst -- de lijnen boven in deze figuur enwel de lijn van het ^/o van het bruto-inkomenen de bijbehorende lijn van het ^/a van hetnetto-inkomen van oktober 1960, gebaseerd opde huren van woningwetwoningen (die dus inde loop van 1960-1961 gereed zuUen komen),gegund in 1959.De grafiek is voor dit doel enigszins gewijzigdt.o.v. de C.B.S.-opgave. De ongeschooldenstaan in de weekloongroep boven de geoefen-den, de geschoolden onder.Verder ziet U nog een onder in de figuuraangegeven lijn en wel die van Ve van hetbruto-inkomen dat overeenkomt met de ver-Grafiek 1Hiet ziet U de figuur die U dan verkrijgt,met de ongeschoolden "enkel" gearceerd, degeoefenden "omlijnd" en de geschoolden ,,ge-kruist" gearceerd.Weer ziet U de lijnen van ^/s -- V(i en '/u.Het uitgangspunt voor een beslissing is danals volgt:de ruim 30 "/o die boven de '/s -- ^/e-lijiboven in de grafiek ligt, is m.i. potentieelkeurwoning-gebied van de woningwetbouw.De bijna 55 "/o tussen de beide ^/e-lijnen is hetwoningwetgebied met "normale" bijdrage enonder de V?-lijn onder in de figuur is hetgebied van de A-regeling toegepast op dezecategoric arbeiders te stellen op 15 Vo, over-wegend van betekenis is de Ille en IVe ge-meenteklasse.Nu is het verder zo, dat in ieder hiervoor-genoemd gebied een deel "knijp zit", eenWoningwetwoningenvolgens KeuzeplannenVerdiend weekloon per oktober 1959 mann. nijverheidsarb. van 25 jaar en ouder (CBS. sept. 1960) (excl. kinderbijslag, vakantietoeslag e.d.) *)Weekloon/Vakgroep I II III IV Vminder dan / 60,-- / 80-- =)23.7 0 33.6 0 43.5 0 50.8 0 53.6*ongeschoolden i/sinkomen 1960*geoefenden 7. 12.5 18.7 27. 0 33. ** i/einkomen I960**geschoolden 0.8 2.2 3.7 8.5* 13.4van / 80 -- / 90 -- ^)0 32. 0 38. 0 34.1* 0 31.3** 29.3ongeschooldengeoefenden 22.2 0 37. 0 38.3 0 37.3 0 35.3geschoolden 5.9 14.2* 20.3** 0 31. 0 39.8van / 90-- / 100 -- 2)25.3* 17.1** 14.6 11.2 9.2ongeschooldengeoefenden 0 35.3 0 32.2 26.7 23.1 18.9*** Veinkomen I960***geschoolden 21.7?-* 0 37.6 0 39.9 0 36.2 28.9van / 100-- / 110-- ^)10.4 6.3 4.9 3.8*** 4.6ongeschooldengeoefenden 21.6 10.8 10. *** 7.3 6.7geschoolden 0 36. 25.6 23.3 13.9 10.van / 110-- / 130-- en meer 2)8.6 5 J:-::-*3.9 2.9 3.3ongeschooldengeoefenden 12.7*** 7.5 6.3 5.3 5.5geschoolden 0 35.6 20.5 12.6 10.4 7.9gemiddeld verdiend loon / 101.60 / 95.10 / 92,- ./ 88.85 / 87.25wegingscoefficientenarbeiderscategorieen I II III IV Vongeschoolden 2.86 2.56 4.12 3.67 1.96geoefenden 9.23 8.47 11.85 9.69 4.38geschoolden 13.03 7.96 10.46 6.77 3.04^) Stijging regelingslonen tot oktober 1960 ? 9 Vo2) 1960 = 1959 + 9?/oTahel 6deel "normaal zit" en een deel "soepel zit"met zijn huur t.o.v. zijn inkomen.Aan de Gemeente in de eerste plaats de taakin deze overgangsgebieden te beslissen in ver-band met overige factoren.Grotere gezinnen blijken in praktijk minder tekunnen uitgeven voor huur en moeten nu een-maal meer uitgeven voor kleding, voeding enschoeisel, vgl. het budgetonderzoek eerst ge-toonde grafiek.De genoemde huurprijzen zijn overigens ge-middelden en in werkelijkheid 'wijken dus dehuren naar boven en beneden af, ook in ver-band met de grootte en de ligging.Nu is het zo dat geheel links boven in degrafiek een gebied van arbeiders ligt datzelfs met keurwoningen niet is te helpen endaarom absoluut op de oudbouw blijft aan-gewezen.Ik kom daarop bij de ruilingen en bij hetwoningtype nog terug.Tahellen 7, 8 en 9Hier ziet U de vraag naar woningen inUtrecht weerspiegeld.Ond?r de middelste verzameltabel vindt U deopgave van de ,,gewenste" huurprijzen, maardan in de zin van "wat moet ik uiteindelijkbetalen" zeals de bewoner het stelt.Daaronder vindt U de inkomenslijn; het zijnbeide opgaven van de aanvragers zelf, globaalonderzocht door het Huisvestingsbureau, maarze geven toch een indicatie bij de beantwoor-ding van de vraag hoe het met de zaak zit.AIs ik de percentages van de gewenste huurafzet tegen het inkomen, lijkt dit inderdaadeen opgave van mensen, die zo ontzettendgraag een woning willen hebben.U begrijpt, dat de groep van "gewenste" huren10Gereformeerde Kerk te Alphen a. d. RijnArchitect: Ir. L. R. T. Oskam b.i. te DordrechtHOOFDAANNEMERS:FA. J. VAN RHIJN& ZONENKATWIJKAannemers vanBurgerlijke en UtiliteitshouwDAGELIJKS GRIJPENDUIZENDEN HANDEN NAARDE GRANAATRODE FLESVerwarmen van grote ruimten?BENEGAS PROPAAN!Seizoenen? Vorst? Voor u be-staan ze niet meer! Een terhpe-ratuur van -10? en lager is geenenkele reden om het werk testoppen. Het verwarmen (even-tueel tijdelijk) van een ruimtevan bijv. 2000 m^ met een hete-luchtkanon is niets om van tescFirikken.Zo'ngranaatrodefiesBenegas propaan er bij en kijk,de temperatuur stijgt al!VOor nadereInlichtlngen:NederlaniisB Maalschappij voo[ Petioleumyassen ..BEHEGAS" HIRederijstraat 3 - Rotterdam Tel. 010-1162 40MetselbedrijfG. J. VAN DEN ANKERAristotelesstraat 19 -- Telefoon 13 06 39AMSTERDAM (Slotermeer)? STRAATWERK? RIOLERING? TEGEL-,? METSEL- en? BETONWERKDE NIEUWE S:,- jRoerdomplaan 5NIEUWKOOPTelefoon 01725-144Werksaam voorRijksgehouwendienst,Genie en andereoverheidsinsiantiesWoningwet-woningen + UtiliteitsbouwAANNEMERSBEDRIJF H. W. SEBREGTS & ZOON ? BLOEMENDAALJOH. VERHULSTWEG 54Tel. 02560 - 8801Werkzaam voorOverheidsbedrijvenen -diensten, MonumentenzorgBURGER- ENUTIUTEITSBOUWMeisjeslyceum ,,Sancta Maria"te HaarlemAannemersbedrijfM. v.d. BENT& ZO\E\Zuid Boulevard 143KATWIJK AAN ZEETelefoon 01718 - 3252Bouw- enBetonwerkenNiEuw ZWEEDS PLEISTERPRODUCTVoor gebruik met de hand en om te spuitenGeweldige aanhechting - grote taaiheid - hoge weerstand tegen waterVoor permanente oppervl.afwerkingkan ook worden behangen of geschilderdSpeciaal geschikt voor afwerking van zeer gladde en oneffenbeton-wanden en baton-plafondsGeen zinkingGeen steigersGeen oprulmw/erkGeen scfieuren of barstenGeen vuil of stofGiftvriJ - onbrandbaarMater.verbruik 30-40% minder dan elk ander productGrote besparing op tijdrovend stucadoren4-mans-ploeg werkt In 8 uur 600-800 m^ afIn Nederland reeds op diverse objecten met groot succes toegepastN.V. Linden-Kr^llHAARLEM - GED. RAAMGRACHT 67 ZW.TELEFOON 02500-15482 (na 6 uur 02500-12033Voor aI Uw nieuwbouw- en onderhoudsschllderwerkenWILLEAA J. PASMAN & ZNWitte Rozenstraat 43 - Telefoon 21278 - LeidenAnna v. Saksenstraat 22 - Telefoon 21849 - LeiderdorpKantoor en werkplaatsen: Rijn & Schiekade 124 - Telefoon 31424 - LeidenEigen kleur-expert te alien tijde aanwesigStedebouwBasisplan hinnenstad Deventermeer opgeschoven naar het Noorden. Aan deoostzijde sluit een grote, door bebouwing ge-heel omsloten, parkeerhof aan. Al met al eengrote verbetering.In het oude stadshart zelf is er op een voor-zichtige wijze naar gestreefd door een door-braak en enkele bescheiden verbredingen eenbetere toegankelijkheid, deels doorstromingvan het verkeer te bereiken. De doorbraak,min of meer een verbeterde Roggestraat, vande Brink door het Bergkwartier been naarde oprit van de brug, is met een grote van-zelfsprekendheld in de structuur verdiscon-teerd. Zij doet goed mee in het eerder ge-bruikte beeld van de tros, opgehangen bij deBergkerk.Wei zou een wat vrijere vormgeving van ditelement, dus afwijkend van een zorgvuldigbegrensde regelmatige straat, m.i. de voor-keur verdienen. Door de Noordwand wat tebreken, en het aan de Zuidzijde toegevoegdebouwblok achterwege te laten, zou men meervan het effect van de Bergkerk kunnen pro-fiteren, alsmede van de door de berg opge-roepen niveau-verschillen.De verbredingen hebben voornamelijk betrek-king op het ringtracee om het stadsdeel rondde Lebuinuskerk; dus Korte Bisschopstraat,Smedenstraat en Molenstraat en op een soortlangsas: Assenstraat, Kleine Foot, beginNieuwstraat en parallel daaraan de Papen-straat.Over verbredingen in het algemeen valt nogwel het een en ander te zeggen, maar daar-over straks.Een feit is, dat de idee van een verbeterderingweg om de oude stad heen, waarvan deBrink een onderdeel vormt, een voor de handliggende oplosslng is, om het openbreken vande oude stad tot een minimum te beperken.De gedachte dat men vanuit deze ring metenkele penetraties tot in het hart kan door-stoten is tamelijk goed uitvoerbaar. Vooralvanaf de rivierzijde, zoals: Via de toegangnaar de Nieuwe Markt tot aan de Stromarkten via de toegang naar het Grote Kerkhof.De idee van de langsas valt daarbij niet he-lemaal te rijmen met het voorgaande.Immers, als voordeel van de geprojecteerdebinnenring, de evengenoemde naast een ietswijdere buitenring, die langs de Singel looptvia het Stationsplein naar de Handelskadeaan de buitenzijde van de vroegere gracht,noemen de ontwerpers de geringe maat van400 tot 600 meter, die dan voor de hinnen-stad overblijft en welke voor de voetgangergemakkelijk te overwinnen is (zie biz. 56 vanhet Rapport). Het gaat immers theoretischmaar om de helft van deze afstand. Dit isdus inderdaad een aanvaardbaar uitgangspunt.Vervolgens wordt onder punt 2 op biz. 57over de penetraties gesproken, daar injectiesgenoemd. Dit alles houdt m.i. juist in: geendoorgaand tracee.Het is ook de vraag of men door een derge-lijk tracee toch weer niet meer verkeer doorde binnenstad heen gaat trekken dan hoognodig is.De verschillende bestemmingen zijn goed ver-deeld. In de N.O. hoek van het stadsdeel omde Lebuinuskerk het winkelcentrum, waar ditmogelijk was, van hlnnenuit opengebrokenvoor expeditiehoven. Daar sluit de omgevingvan de Nieuwstraat bij aan, alsmede de bui-tenbebouwing van Korte Bisschopstraat enSmedenstraat. Voorts is aan dit winkelcen-trum terecht toegevoegd de nieuwe doorbraaknaar de oprit tot de brug, alsmede de bebou-wing met het nieuwe plein bij de Broederen-kerk.In de resterende delen is via een bestemmingvan gemengde bebouwing een uitbreiding vandit winkel- en bedrijvencentrum mogelijk. Ditis de marge, die er voor de toekomst nog inzit.Enkele delen blijven terecht bizonder voorhet wonen gereserveerd, zoals langs de IJssel.De uitbreiding van het Raadhuiscomplex terplaatse is onvermijdelijk en niet onoplosbaar.Men loopt wel de kans hiermee, vooral desavonds, een enigszins doods plein te krijgen;een bezwaar wellicht te ondervangen met inde uitbreiding op de begane grond aan depleinzijde dag-winkels op te nemen.Belangrijk is ook de suggestie om enkele bi-zonder gave gedeelten uit het stadsplan naastde eigenlijke monumenten (gebouwen) toteen soort beschermde gebleden te verklaren(Het rapport noemt hier omgeving Bergkerk-- 't Klooster, biz. 64). Met evenveel rechtkan daar de omgeving van de Lebuinuskerknog aan toegevoegd worden. Zeker het ty-pische bouwblok, waar deze kerk een onder-deel van uit maakt. De grote vraag is alleenin welke juridisch aanvaardbare vorm dit kanworden gegoten, en of dit ook werkelijkeffect kan hebben.Evenmin mag over het hoofd worden gezien,dat de ontwerpers dit plan als een basisplanzien, waarop nog een andere detailleringmoet volgen, meer precies aangepast aan deplaatselijke omstandigheden en de bestaandebebouwing. Dit is onmogelijk op de betrek-kelijk kleine schaal (1 : 2000) waarop het plannu nog is uitgewerkt. Een dergelijke nadereprecisering, die dan via de bekende artikelen43, 2 en 35 van de Woningwet wetskrachtzal krijgen, kan beter rekenlng houden, vooralmet de soms grote belangen, die hier voor debetrokken eigenaars aan vast zitten, en metde m