stedebouw & volkshuisvestingUitgave van hetNederlands Instituut voorRuimtelijke Ordening en VolkshuisvestingIIn dit nummer: I De BouwnotaStedebouwRandstad HollandVolkshuisvestingSummary.^^''-(^ki^^x-(Orliflex)10 jaar geleden brachten wi] hetbekende ARTIFLEX fluorescentiearmatuur op de markt. Dlt arma-tuur veroverde het bedrijfsleveno.a. de bouwwereld en de handelen, nlet te vergeten, de openbareinstellingen.THANS OOK LEVERBAAR METPOLYESTER BOVENKAPPENjaar ARTIFI.?X is 10 jaar vertrouwen.Ned. fabrlkaat.Levering ultslultend via de Artiflex grossiers.Artiflex armaturen kunnen worden uitge-voerd met PHILIPS materiaal. Ultgebreldekatalogus wordt u op aanvraag gaarne toe-gezonden./1963ZERONI ELECTRIC TOLLENSSTRAAT 83 - ROTTERDAM-IItel. 010 415 62-12 86 63KOENE TEGELS\Vjo(^J84tK^\Telefoon 778566WAND- en VLOERTEGELSMOZAIEKonverglaasdverglaasdglasMARMER-TEGELSNATUURSTEENVorstvrij materiaalin tegels en strippenPLASTIC-VLOERENBOUW-KREDIETEN+N.V. DE RENTEKASZoutmanstraat 42's-GRAVENHAGETelefoon 070 - 333860UUURENLANGUrenlang klepperen op de haak, aan beidekanten blootgesteld aan weer en wind.Dan weer aan een zijde een droge, kon-stante temperatuur, aan de andere kanthet barre Nederlandse klimaat. Weikedeur blijft daar gaaf en vlak bij?DE BRUYNZEEL 40 MMBALKON- EN TUiNDEURENvoldoen aan de hoge eisen die de woning-bouwverenigingen stellen aan de bouw:'degelijk en duurzaam. Daardoor besparingop onderhoudskosten.DE BRUYNZEEL 40 MMBALKON- EN TUINDEURENworden speciaal gekonstrueerd. Zij onder-scheiden zich door: gekantelde, hoog-frequent gelijmde stijien van fijnnervig,gestoomd en gedroogd vurehout - ver-nuftig gekonstrueerde borstwering, afge-dekt met kookvast gelijmd triplex - hoek-verbindingen met dreveis. Tussen boven-dorpel en stiJI bevindt zich een door-lopend V-groefje, waardoor de toch reedsuiterst geringe kans op aftekenen vran deverbinding nu is uitgesloten. Als extrabescherming wordt deze deur reeds opde fabriek van een grondverflaag voor-zien. Voor uitgebreide inlichtingen folderop aanvraag beschikbaar.Ddellen:374 375 376'^'^""^^lillMllMMlltBRUYNZEEL DEURENFABRIEK NV ZAANDAMyi^iSiiii^^^^^^^^^^^"^V.Bij de Rflksdienst voor de IJsselmeerpolders komt per 1 December 1964 vacant defunctie vanHOOFD VAN DE B0UWKUNDIGE HOOFDAFDELINGDeze functionarLs heeft als lid van de directie, rechtistreeks onder de Directeur, deleiding van alle stedebouwkundige -- en bouwkundige taken van de Rijksdienst.Hiertoe behoren onder meer:1. De stedebouwfcundige op'zet, de civieltechnisohe aanleg en de bouw van dein de IJsselmeerpolders te stichten dorpen en steden.2. De bouw van boerderijen en andere agrarische bedrijfsgebouwen en installaities.3. De taken van de Dienst van Openbare Werken en van Bouw- en Woningtoezichtin de IJsselmeerpolders.Een belangrijk object wordt hierbij onder meer de bouw van LELYSTADIn aanmerking komt een bouwkundig of civiel ingenieur, of ieimand mot gelijkwaar-dige opleiding, met iruime ervaring op iiet gebied van woningbouw en openbarewerken. Voorts beschikkend over esthetische kwaliteiten en in staat om leiddng tegeven aan een staf van 150' man personeel.Salariering overeenkorostig sohaal 152 van het Bezoldigingsbesluit Burgerlijke Rijks-ambtenaren.Sollicitaties schrdfteUjk biinnen een maand na verschijnen van dit Wad in te dienen bijde Directeur van de voomoemde Rijksdiensit, Postbus 56 te Zwolle onder nr.2-2196/7769 (in linkerbovenboek van brief en env.).JLoodgietersbedrijf(Landelijk erkend)W. yilLMSAMSTERDAMSanitaire-,Gas-,Water- enElectrische InstallatiesvoorUtiliteitsbouwShowroom en kantoor:Van Limburg Stirumstr. 50Werkplaatsen:Van Beuningenstraat 80-90Tel. 188788 (2 lijnen) na 6 uur62007 - 59862s&vUitgave van hetNederlands Instituut z'oorRuimtelijke Ordening en VolkshulsvestingMaandbladoktober 196344c jaargang no. 10Redactie:Mevrouw Prof. C. W. VisserMe]. R. HartstraProf. C. van EesterenMr. C. A. van GorcumH. J. A. Hovens GreveProf. Mr. A. KleijnDrs. R. KokIr. P. K. van MeursProf. Dr. S. O. van PoeljeMr. Ir, M. M. van PraagDrs. W. J. ValkenburgDrs. H. v. d. WeijdeIr. W. WissingAdres voor Redactie en Abonnementen:Lange Voorhout 19, 's-GravenhageTelefoon 184225Postgironummer 29080Advertenties:Keizersgracht 188, Amsterdam-CPostgironummer 113028Telefoon 249128Dit nummerbevat een kort inleidend artikel over de Bouwnota van de nieuwe Minister vanVolkshuisvesting en Bouwnijverheid. In het volgende nummer zullen vervolgensenige korte bijdragen warden opgenomen over verschillende vraagpunten, dieaansltiiten bij de inhoud van de Bouwnota.Verder brengt dit nummer onder Stedebouw een beschouwing over de RandstadHolland en overigens in dit gedeelte, evenals onder Volkshuisvesting, enkelekorte bijdragen en de gebruikelijke rubrieken.201InhoudDe Bo'uwnota, H. v.d. W. 203StedebouwProf. Granpre Moliere 80 jaarH. v.d. W 204De Randstad Holland -- Proibleem-gebied nr. 1, Mr. F. Goud . . . 205Doorgaand Verkeer, J. H. Perie . 209J'uriidiisoh kommentaar 211Boekbespreikdng 214Binnenland 215BuitenJand ....... 216VolkshtiisvestingDe Naeionale Wonmigraad een halveeeuw, H. v.d. W 217Binnenland 218Buiitenland 223Offici'ele McdedelingenNederlands Instituut .... 224Rijiksdionst voor het Nationale Plan 224Summary 224Abonnementsprijs f 20,--. Losse nummers j 2,--.De leden van het Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting en deleden van de Nationale Woningraad ontvangen het blad kosteloos.202De BouwnotaDe BouwnotaDe nieuwe Minister van Voikshuisvesting en Bouwnijverheid is zijn ambtelijkeloopbaan 'begonnen naet een fris, goed doordaciht stuk. Het is in de TiweedeKamer, waarvoor het in de eerste plaacs bestemd was, en daarbuiten gunstigontvangen en dat is verdiend.De Bouwnota is meer dan enig ander stuk, dat de laatste janen van 'het Ministerievan Volkshuisvesting en Bouwnijiverheid is uitgegaan, doordrenkt van de ernstvan de woningnood. Er kwam vroeger in de publicaties van het Ministerie altijdeen vreemde neiging aan de dag om die nood te verbloemen. Men had eenzonderlinge methodiek om in afwijking van alles wat de woningstatistiek leerdehet cijfer van het tekort te drukken. Dat is nu uit. Het werkelijke woningtekortwordt onverdund, ten voeten uit getekend, eerst de aohterstand, dan de jaar-lijkse aanwas van de belhoefte, ten slotte het aantal krotten, dat opgeruimd moetworden. In de wijze van berekening van een en ander zuHen wij ons nogmoeten verdiepen, maar al zouden wij hier of daar tot een afwijkend cijferkomen, de houding van de Minister tegenover dit onderwerp is zo duideHjkbepaald door de ernstige wil om geen oniderdeel van het teikort te verzwijgen,dat daardoor een vruchtibaar gesprek mogelijk wordt met alle volkshuisvestersen statistioi, die zich met dit onderwerp bezig houden.Verheugend is ook dat de kwaliteit van de nieuwe woningen niet buiten degezichtskring wordt gesloten. De vernauwing van het bewustzijn, die meermalenis opgetreden ais gevolg van een kwantitatief tekort, is in de Nota afwezig.Drie oude wensen -- de geluidsisolatie in de etageibouw, de lift boven de derdewoonlaag en de centrale verwarming in het meergezinshuis -- worden met in-stemmiinig genoemd en ten aanzien van elk van deze verbeteringen wordt eenwelwillend beleid in het vooruitzicht gesteld.Maar het zwaartepunt van de Nota ligt natuurlijk in het complex van maat-regelen, die erop geridht zijn de woningjbouw op te voeren. Die maatregelenzijn talrijk en verscheiden. Het is duidelijk dat zij elk voor zich een beperkteuitwerking zullen beibben, maar de Minister rekent op de onderlinge onder-steuning en op een sneeuwbaleffect. Zal het lukken het bouwbedrijf voldo'endeaantrekkelijk te maken, zonder dat dit leidt tot onaanvaardbare repercussies inandere bedrijfstakken, waar imen allidht verbetering van de aAeidsvoorwaardenin het bouwvalk zal aangrijpen om zelf overeenkom;stige voordelen te eisen?Wat zal de uitwerking zijn van de beioogde verbetering van de positie van debouwYakarfbeider op de bouwkosten? En hoe zal het resultaat zijn van hetnieuwe toewijzingstelsel, met zijn glijdende contingenten? Ik kan op die vragengeen antwoord geven. Dat kan alleen en dan nog met alle voorbehoud, degene diehet bouwbedrijf geiheel van binnenuit kent. Wij kunnen alleen maar wensendat bet veelzijdige en kennelijk ondanks de snelle voorbereiding goed doordachtegeiheel van maatregelen, dat de Minister ontwikkelt, zijn doel zal bereiken.Een van de voorwaarden hiertoe is dat de instemming, waarmee de Nota isbegroet, allerwegen wordt omgezet in daadwerkelijke inspanning om mee tedoen in de geest, waarvan die Nota getuigt.De taewijzing van woningen ,,nieuwe stijl" waarblj meer dan vroeger op deproductie-mogelijkheden zal worden gelet, doet overigens de vraag opkomenof bet nationale beleid inzake de ruimtelljke ordening hier toch nog gewidht inDe BouwnotaStedebouwProf. Granpre Molierestedebouwde schaal zal leggen. In het geintegreerde beleid op Rijiksniveau, gericht op dedoeleinden, die de Nota Ruimtelijke Oridening heeft gesteld, is de toewijzingvan woningen een doeltreffend 'werktuig. Het is dus zeer te wensen dat he!took in de toekomst niet zal woriden gehanteerd zonder dat overwogen wordtof de uitwerking strookt met een verantwoord nationaal ruimtelijk beleid. Metandere woorden we moeten geen extra-woninglbouw en straks extra-vestigingop grote sohaal gaan krijgen in gdbiedan, waar dit uit een oogpunt van ruim-telijke ordening bedenkelijk is.De "wereld van dc volk^huisvesting staat algemeen sympatthiek tegenover hetnieuwe beleid, dat in de Nota tot uicdrukking is igekomen. In het volgendenummer zal de Redactie een begin maken met een gespreik over enige onderdelenvan de Bouwnota, door enkele bijdragen op te nemen over saillante vragen, diede Nota aan de orde stelt.Ik geef uiting aan de hoop dat de volkshuisvesting tot een werkelijk gesprekmet de Minister zal komen. Aan het slot van zijn Nota kondigt de Ministereen voortgezette dialoog aan met een aantal gesprekspartners, voornamelijk or-ganisaties van 'belanghebbonden en desktindigen van allerlei aard. Het geheelvan de volkshuisvesting wordt daarbij niet genoemd. Wij nemen graag aandat de Minister zijn lijst van gesprekspartners in deze zin zal willen aanvullen.Zai het aanhoren van veel solisten achtereen niet de v/ens doen groeien van tijdtot tijd een ensemble te beluisteren? H. v.d. W.Prof. Granpre Moliere 80 jaarOp 13 oktober j.l. heeft de Delftse oud-hoogleraar Prof. Ir. M. J. Granpr^ Molierezijn tachtigste verjaardag mogen vieren. Velen zullen op die datum in gedachtenbij hem geweest zijn en hun gedachten zullen tegelijk bij de ontwikkeling van deNederlandse stedebouw zijn geweest, gedurende de halve eeuw, waarin Prof.Granpre Moliere dit vak heeft gediend. Wat zijn werkzaamheid tot de opkomsten de bloei van onze stedebouw heeft bijgedragen, zullen wij nu niet trachten tebepalen. Dat is bij meer dan een gelegenlieid in dit Tijdschrift uitvoerig endeskundig gebeurd. ^) De geschiedschrijver van onze stedebouw zal bij velehoogtepimten Prof. Granpre Moliere hdbben te vermelden als de man, die dikwijls,alleen of met anderen, op beslissende momenten de ontwikkeling heeft opge-stuwd naar hoger peil. En hij zal hem voor alles zien als de man, die velegeneraties van ontwerpers tot de stedebouw heeft gelbracht en die hun denkenen hun werken heeft geridht.In het Instituut zien wij Prof. Granpre Moliere bovendien als een van de man-nen van het eerste uur, vooraan in de strijd om de stedebouw op de plaats tebrengen, die hij ter wille van grote belangen moet innemen, medeoprichter enondervoorzitter gedurende een aantal jaren van de Stedebouwkundige Raad.Onze gelukwensen sluiten deze herinneringen en de daarin wortelende waar-dering in zich,, H. v.d. W.1) Zie Ir. A. Siebers, jaa^rgang 1949, biz. 149 en Ir. J. A. Kuiper, jaargang 1958, biz. 90.204irmh %WERKSPOOR - UTRECHTde ideale warme-lucht centrale verwarmingvoor de gehele woningVerkoop en Service NederlandCexitra.l-A.i^warmte-automatenCentral-Air is de moderne centrale verwarming voor nu ende toekomst. Want Central-Air is de door Werkspoor-Utrechtgefabriceerde centrale verwarming voor de kleine en middel-grote flat of bungalow die geleverd wordt voor een prijs, diemen vroeger voor onmogelijk zou hebben gehouden. Enkelevan de grote voordelen:? perfecte harmonie tussen luchttemperatuur en luchtsnelheid? individueel regelbare behaaglijkheid? goedkope brandstof: huisbrandolie HBO-I (ca 12 ct per liter)? snel opwarmen? bevriezen uitgesloten? 's winters verwarmen, 's zomers ventileren.N.V.Nadere inlichtingen worden u op aanvraag gaarne verstrekt doorGebr. Geertjes N.V. - Industrieweg 18 - Assen - Tel. (05920) 4646 (7 lijnen)VACATUK^iS(vervolg)GEMEENTE HILVERSUMBij de stedebouwkundige dienst kan worden geplaatst eenINGENIEUR. b.i. of c i.De te benoemen functionaris zal worden belast met hetverrichten van studies betreffende de stedebouwkundigestructuur van de gemeente en met het interpreteren vande resultaten van de onderzoekingen inzake de plannenbetreffende kerngebied, overige bebouwde kom en uit-breidingsplannen.De functionaris moet in staat zijn, in goed contact samente werken met andere, bij dit werk betrokken instantiesen personen.Rang en salaris nader overeen te feomen.Sollicitaties binnen 10 dagen na het verschijnen van ditblad te richten aan de directeur van de stedebouwkundigedienst, 's-Gravelandseweg nr. 55 te Hilversum.rr ^Bij de Dienst der Zuiderzeewerken te 's-Gravenhagekan worden geplaatst eenINGENlEUR(b.i. of c.i.)ten behoeve van de planologische vormgeving van denieuwe IJsselmeerpolders en de Randmeren.Ervaring op stedebouwkundig gebied strekt tot aanbe-veling. Inpassing in de rang van ingenieur, ingenieur leklasse of hoofd-ingenieur, afhankelijk van leeftijd, be-kwaamheid en ervaring.Salarisigrenzen van / 745,-- tot / 152i8,-- per maand exclu-sief huurcompensatie, vakantietoelage.Sollicitaties met uitvoerige inlichtingen omtrent levens-loop, opleiding enz. aan het Hoofd van de Dienst derZuiderzeewerken, Sweelinckplein 14 te 's-Gravenhage,onder nr. 3-4979/7852 (in linkerbovenhoek van brief enenv.)^. yOp een middelgroot bureau voor Ajrahitectuur en Stede-bouw te Amsterdam kan worden gfeplaatst:a] een stedebouwkundig medewerker;b] een stedebouwkundig tekenaarVoor de functie genoemd onder a) komt in aanmerkingeen ingenieur b.i. Delft met ruime practische stedebouw-kundige eirvarinig.Hem, die aan de gesteide eisen voldoet, worden uitsteken-de perspectieven geboden, waaronder rt.z.t. de mogelijkheidtot associatie.Sollicdtanten naar de functie genoemid oeder b) moetenin het bezit zijn van -- of studeren voor het diplomastedebouwkundig tekenaar P.B.N.A.Brieven met uitvoerige inlichtingen en opgiave van ver-langd salaris te richten ond. no. 4241 aan de Administratievan ,,Stedeb. en Volkshuisv.", Keizersgracht 188, A'dam-C.OPENBARE WERKEN - UTRECHT Architect:^^ A. Bakker, BaarnBouw- en AannemingsbedrijfFIRMA M. SLOB & ZN.BAARN, Schoolstraat 23 Telefoon (02954) 4530-3343 ^VACATURiS(vervolg)GEMEENTE BREDABij de afiddliing staidsontwilkikieling van de dienst vanopenbare werken kan worden geplaatist eenBOUWKUNDIG INGENIEURDaze ftinctionairis krijgt tot taak het hoodid van de afde-Itoig te asisiS'teren bij het ontwerpen van stedebouwkundigeplannen.Vereist: diploma T.H. Delft. Enigie stedebouwkundige er-varing strekt tot aanbevelmg.Saiaris nader overeen te komen.Sollicitatias voor 15 deoemibeir 1963 te richten aan dedireoteur van openbare -werken, Wilh'eimiinapark 27,Breda.GEMEENTE BORNEroepen sollicitanten opBurgemeester en Wethoudersvoor de betrekking vanDirecteur Openbare WerkenNaast bouwtechnische capaciteit, in hoge mate organisa-torische- en leidinggevende bekwaamheden vereist. Eenruime gemeentelijke ervaring, bij voorkeur in een lei-dinggevende functie, strekt tot aanbeveling.Jaarwedde / 12.144, / 15.480,--, exclusief compensatieA.O.W., huurcompensatie en vakantietoelage. De gemeenteis aangesloten bij I.Z.A.-Overijssel.Voor het verkrijgen van woonruimte zal alle medewer-king verleend worden.De gemeente Borne telt ongeveer 14.500 inwoners, waar-van rond 10.000 in de bebouwde kom.Sterk geindustrialiseerd, centraal gelegen in Twente, inde onmiddellijke nabijheid van de steden Almelo, Hen-gelo (O.) en Enschede.Sollicitaties, gericht aan de Gemeenteraad, worden gaarneingewacht bij de Burgemeester der gemeente Borne, bin-nen drie weken na het verschijnen van dit blad.Een van onze relaties heeft plaats voor eenf^uHccUeickf^Zijn taak zal zijn om in samenwerking meto.m. Overheidsinstanties,architecten en aannemers grote bouwprojecten van het ontwerp totde voltooiing te begcleiden en de activiteiten te coordineren.Algemene scholing op H.B.S.-niveau en technisch inzicht op H.T.S.-peil (bouv^kunde of civiel) is vereist. Ervaring gedurende 5 a 10 jaarin het organiseren van bouv/werken, bij Overheid of bedrijfsleven,is vereist.Eigenhandig geschreven brievenmet uitvoerige gegevens wordenonder nummer173 ingewacht bijIPsychologisch AdviesbureauL. Deen en Dr. J. G. H. BokslagNwe Binnenweg 474, R'dam.Het Bureau voor Ruimtelijke Ordening en Architectuur Kuiper, De Ranitz, Van derRee en Van Tol, Schiekade 119A, Rotterdam, Tel. 89911vraagt voor spoedige indiensttreding eenStedebouwkundigmedewerkermet belangstelling en enige ervaring inzake de adminiSitra-tieve aspecten van uitbreidingsplannen.Sehriftelijke soUicitaties worden ingewadht op bovengenoemd adres met uitvoerigegogevens inzake opteidiog en ervarinig.PUDLOUw materiaalvoorwaterdichtheidRAMONDT & COKoninginnegracht 140's-GravenhageTelefoon 070-632568Een vacature?De juiste man op dejuiste plaats dooreen advertentiein dit tijdschrift!VoorGLASN.V. DORDTSCHEGLASHANDELKuipershaven 43-44-45DORDRECHTTelefoon 7245Het adres voorSpeciale beglazlngsmaterialenStedebouwDoorgaand verkcerJuridisch kommentaarvergaderanig van het Koninklijk Instituut vanInganieurs, zoi mr. J. Vink, idirecteur van hetBureau van de Rijksdienst voor het NationalePlan, sprekende over de riaiimitelij'ke ontwikke-ling in de Rijn-Maas-Sclieil'deidelta o.a. :,,Als wij hierover denken, moeten wij probe-ren ons vrij te houiden van eem soort bewust-zijinsverengiing, die wij al van de laigere scihoolhebben overgelhouden; daar zijn ons n.l. degrenzen van Nedenland zo good ingeprent, datwij de dingen haast alieen nog maar door datraamwerk kunnen zien. Maar dat past allangniet meer op de wereld van vandaag en hetpast helemaal niet meer op de wereld vanmorgen. Als wij in de toiekomsit kijken, kun-nen wij aJleen maar dertken in termen vanE-uropa in de wereld en van Nederland alseen ,,m:etropolitan area" in Europa".Ik zi'e hierin een bevestiging van mijn eerder-vermelide mening.Tot besluiit zou ik het volgende willen op-merken.De ontwiklkeling van het geografisch ondiepe,didhdbeivolkte en in hoige mate van de exportvan goederen en diensten afhankelijike Neder-land ondervimdt sterfce invloeden van buiten,maar in het bijzonder die, welke uitgaanvan de nabijgalagen bervolhinigsconcentraties.Nederland vormt een deel van een dynamischlevend origanisme, waardoorheen vele zichtibareen onzjichtlbare aderen en zenuweo lopen.Het ibeleid m.b.t. de ruimtelijke ontwikkelingin Nederland kan naar mijn mening alleen totbevredigende resukaten laiden, indien die ont-wikkeling wordit gezien in het ruimtelijke mi-lieu, waarin zij zal plaatsrvinden. Dat milieu --idat tenminste bevat het Ruhrgabied, de Belgi-sche driehoek Antwerpen-Brussel-Gent en hetNoord-Franse industriiagebled Lille-Roubaix-Tourcoinig (zie fiig. 1) -- kan het best d.m.v.een kaart in beeld worden gdbracht.Pas wanneer men zulk een kaart of m.a.w. datruimtelijke beeld, ragelmatig voor ogen heeft-- b.v. als wandkaatit -- woirdt het denken totover de grens een gewoonte.Het feit dat zullk een kaart nog niet in dehandel en daardoor nog niet voor een iederverkrijgbaar is, moet naar mijn mening wordenbetreurd.J. H. PerieJuridisch kommentaarEen verhaal over het verhaal van dekosten van bouwrijp maken naar aan-lei'ding van het K.B. van 12 decem-ber 1962, no. 12, tot vernietiiging vanhet besluit cot weigering van eenbo'uwvergunning (Beverwijk) en K.B.van 18 februarii 1963, no. 40, inzakeonthouding van goedkeurimg aan eenbepaling van de bouwverordening(Nieuwer-Amstel).Het pad van de gemeenten ter berel-king van het verhaal van de kostenvan bouwrijp malken gaati niet overrozen. Zij bedienen zicih in de praktijkvan verschillende methoden; veelalnaar gelang de omstandigbeden zicihv'oordoen.Bij sommige van die meChoden gaathet om maatregelen voor het bouwrijpmaken, bij andere om maatregelendaarna. Zo zijm bekend de methodenvia de plaagstrook of peststrook, eensmalle strodk, eigendom van de ge-meente tussen weg en bo'uwperoeel,waardoor het boiuwperceel geen reeelbouwperoeel is, omdat het niet aan deweg grenst, zolang de istrook niet ofaan de weg of aan het bouwperceel istoegevoegd, via de uitwegvergunninghetzij publiek-, hetzij privaatrechte'lijkten aanzien van percelen, welke al danniet voliedig aan een bestaande wegzijn gelegen, via de baatbelasting, be-vattende een billlijke bijdrage voor deaan de percelen toegevallen taak doorde aarileg der openbare wer^ken, via debouwvergunning onder voorwaardevan de betaling van een geldsom ofvan het afsluiten van een exploitatie-overeenkomst ^), via een bepaling inde bouwverordening:a. houdende verbod te bouwen aaneen weg, in de aanlegkosten waarvanniet is bijgedragen, ofb. openend de mogelijkheid tot vrij-stelling van voormeld verbod, indientevoren is bijgedragen of een exploi-tatie-overeenkomst is afgesloten.Elke metihode kent baar eigen moei-ien, zowel in het formeie vlakals in het pralktische vlak. Veelal zalmen ingewikkelde administratief-rech-telijke betogen moeten opstellen om deformeie juistiheid der betreffende me-thode aan te tonen, terwijl men daar-bij soms voor het bezwaar komt testaan, dat geen voliedig verhaal vande kosten mogelijk is, hoewel dit naarde huidige opvattingen dienaangaan-de toch verantwoord is; zie o.a. hetrecente rapport van de CommissieGronidkosten.Tegenover de hiervoor vermelde vaakalthans voor de leek gekunsteld aan-doende methoden staat als de meesteenvoudige en afdoende, maar tegelijkooik meest ingrijpende methode vankostenverhaal de zgn. aktieve grond-politiek: verwerving van de te ont-s'luiten terreinen door de gemeente, de^) De meest eenvoudige vorm van een exploi-tatie-overeenkomst is deze, dat de gemeentezich enerzijds verplicht de weg aan te leggentegen betaling daarvan door de belanghebbcn-de en overdracht door deze van de daarvoorbenodigde grond aan de gemeente om niet.211StedebouwJuridisch kommentaaraanleg van -de openbare werken envoorzieningen en het uitgeven van deovergelbleven (netto-)bouwterrelnen te-gen een prijs, waarin verdisconteerd devooitereidingskosten, de kosten vanaankoop c.q. onteiigening incl. schade-vergoedingen en renteverlies, een alge-mene omslag en dfe kosten van open-bare werken. Deze wljze van koisten-veiihaal voorkomt moeilijke inciden-teile berckeningen, de opstelling vanvaalk lang niet eenvouaige exploitatle-ovareerikomsten en de -- het woordward reeds eerder geibruikt -- in ze-kere zin gekunsteld aandoende beto-gen ter modvering, van de juilstheidvan het eisen van bijdragen ter gele-genlheid van een aanvraag om bouw-vergunningen wordt door het publieikgemakkelijker aamvaard. Er zijn ecih-ter versdhillende omstandigheiden,welfce deze aktieve grondpolitiek on-mogelijk fcunnen maken -- we noe-men sleclhtis als vooirbeeld de onmoge-lijkheid 'de grond te verwerven -- zo-dat de geimeenten zidh wel van anderemetlhoden moeten bedienen.Het vorenstaande is bedoeld als een-- overigens zeer gldbale -- aanlooptot een bespreking in twee recenteKoninklijke Besluiten betreffende me-tlhoden van kostenveirlhaal, nl. via eenfinanciele voorwaarde, te verbindenaan idie bouwvergunning en via eenbepaling in de bouwverordening.De eerste medhode, nl. de finanoielevoorwaarde, hanteerde in een bepaaldgeval de gemeente Bieverwijk. Zoals demeeste bouwverordeningen bepaalt debouwverordening van Beverwijk, datniet gebouwd mag worden anders danaan een weg, die aan bepaalde eisenvx>ldoet in casu aan de eisen, zoals diezijn gesteld in artikel 12 der bouw-verordening. Een der eisen is, dat dewag een breedte van tenminste 10 me-ter moet heibben, zolang daaromtrentdoor de raad g'een voorschriften zijnvastgesteld. De weg, waaraan ge-bouwd zou worden, voldeed ruiim-sdhoots aan voormelde eis van 10 me-ter, hij was nl. 15 meter breed. Hetging duis uiteindelijk om de vraag ofdoor de raad voorsdhriften waren vast-gesteld. Ja, aldus de redenering van degemeente, die daarvoor wees op hetuitJbreidingsplan, dat voor de betref-fende weg een breedte aanwees van 18meter.In deze gedachtegang over de voor-sdhriften van de raad moest de ge-meente de bouwvergunning wel wei-geren, omdat niet aan de bouwveror-dening werd voldaan. Hierin was degemeente niet gefaieel consequent, wantzij deelde de aanvraiger mede, dat hijde vergunning wel zou krijgen, in-dien hij een bepaalde geldsom zou be-talen. De aanvrager weigerde de be-taling en de gemeente weigerde devergunning. Hoewel door de betalinghet niet voldoen van de weg aan deeisen natuurlijk niet zou zijn opgeihe-ven en dus de bouwvergunning tochhad moeten zijm geweigerd, valt erformeel op de uiteindelijke weigeringvan de verigunning door de gemeenteniets aan te merken, wanneer men, zo-als zij, ervan uicgaat, dat het uitbrei-dingsplan een voorsdhrift is als be-doeld in artikel 12 der bouwverorde-ning. In dat geval zou 'dus het ver-lenen der vergunning strijd met deWoningwiet hebben op'geleverd en voorvernietiging door de Kroon, in aan-merlking zijn gekomen. Hiervan zijnmeerdere voorlbeelden bekend. Wijnoemen slechts het K.B. van, 3 mei1939 (Stib. 2345), waarin wordt ge-steld, dat het bezwaar, idat de betref-fende weg niet aan de eisen der bouw-verordening voldoet, niet wordt op-gdheven door bet ten raadlhuize depo-neren van een bepaalde geldsom, zodatde vergunning had moeten zijn gewei-gerd.Het pakte edhter in bet Beverwijksegeval anders uit. Uiteindelijk beslistede Kroon, dat de bouwvergunning tenonredite was geweigerd, omdat ,,deaanwijzing bij uitbreidingsplan, geziende aard en strelkking van zodanig plan,ni'et inihoudt, dat de daarin voor wegbestemde grond, odk voor weg moetworden gebruikt" en ,,dat mitsdien uitbedoelde aanwijz'ing tot wag niet kanworden afgeleid, dat de raad met be-trekking tot de Wijkermeerweg voor-sohriften als bedoeld in artikel 12, eer-ste lid, der Bouwverordening, heeftvascgestald".Het betreft hier eigenlijk een merik-waardig geval. De gemeente zegt: ,,Deweg voldoet niet aan de eisen, dus kanik U geen bouwvergunning geven". Zijvoegt daaraan echter toe: ,,tenzij geeen bijdrage stort in de gemeentekas"-- alsof daarmede wel aan de eisenvan de weg zou zijn voldaan! Belang-hdbbende weigert de storting en de ge-meente weigert de vergunning. En watzegt de Kroon tot de gemeente? ,,Gijhidbt ten onrechte de vergunning ge-weigerd, want de weg voldoet wel aande eisen". Over de storting, de finan-ciele voo'rwaarde, wordt in feite nietmeer gesproken. De gemeente had devergunning zonder meer te verlenen.Overigens is dit laatste wel te begrij-pen. Sedert de wijziging van de Wo-ningwet in 1931 wordt algemeen aan-vaard, dat aan de bouwvergunninggeen finanoiele voorwaarden kunnenworden verbonden; de Minister ver-kiaarde het toen met zeer veel nadrukbij de behandeling der betreffendewetswijziging in de Eerste Kamer. Ditis overigens in overeenstammiing metde gangbare opvatting over het stel-len van voorwaarden bij vergunnin-gen: geen voorwaarden, welke met devergunning in casu voor het bouw-plan) niets uitstaande beeft. Artikel6, zesde lid, der Woningwet verzet212StedebouwJuridisch kommentaarzidh overigens tegen, de financielevoorwaarde. ^) Ten overvloede: debouwvergunmng is imrners een gebon-den besdiikking, diit wil zeggen: deweligeringsgronden zijn gelimiteerd totstrijd met steddbouwikundige voor-sdhrlften en strijd metj voorschriftenex artiiliel 1 der Woninigwet (bouwver-ordeniing), zijnde deze laatste bouw-tedhnisdhe of woontedhnisohe voor-sdhriften. Door Chans financiele over-wegingen in het spel te brengen, dooreen financiele voorwaarde te stellen,voegt men in feite een andere weiige-ringsgrond toe aan de bouwvergun-ningen, (hetgeen in strijd is met de wet.Thans landen wij vanzelf aan bij betK.B. van 18 februari 1963, no. 40, ter-zaike van bet beroep, dat de gemeenteNieuwer-Amstel instelde bij de Kroontegen de ontihouding van de goedkeu-ring door Gedeputeerde Staten vanNoord-Holland aan de bij besluiit vande raad dier gemeente van 16 febru-ari 1960 vastgestelde bouwverorde-niing, voorzover daarin de bopalingvoorkwam, welke vefbood te bouwenaan een weg, ten aanzien waarvan --kortfheidsihalve gezegd -- geen verre-keninig bad plaatsgevonden overeen-komstig de bouwexploitatieverorde-ning der gemeente. De Kroon oor-deelde, dat Gedeputeerde Staten, te-redht de go'edkeuring aan deze bepa-ling onthielden. Immers -- aldus kun-nen de overwegingen van de Kroonworden samengevat -- een v(X>rschraftbetreffende financiele verrekening vande kosten van de aanleg van een weg,kan geen (tedhnisch) voorschrift zijnals bedoeld in artikel 1 der Woning-wet en daarom geen grond opleverentot weigering der bouwvergunning; eendoortrekking dus van de hier^bovenontwikkelde redenering met betrek-king tot de financiele voorwaarde enals zodanig is bet K.B. zeer zeker ac-oeptabel; men zal in deze redeneringimmers eveneens moeten aannemen,dat ook een bepaling in de bouwver-ordening, waar'bij de vergunning redht-streeks afbankelijk wordt gesteld vanbet al dan niet voldaan hdbben aan eenregeling inzake de verrekening van dekositen van wegaanleg, niet een bepa-'Img kan zijn, welke steun vindt in deWoningwet en dus geen grond kan op-leveren tot weigering der bouwvergun-ning. ^)Het merkwaardige van deze dus voorde hanid liggende beslissing van deKroon is, dat het de! eerste maal isdat de Kroon zich officieel uitspreektover een dergelijke bepaling, terwijltodh regelmatig gemeenten tot vast-stelling daarvan overgingen. *) Dit iswellidht miede te verklaren door hetfeit, dat verschiilende colleges van Ge-deputeerde Staten tot duisver wel be-reid bleken hun 'goedkeuring aan debetreffende bepaling te bedhten, metuitzo-ndering dan van het college vanZuid-Ho'lland, dat de goedkeuringonthield met een principieel betoog tenaanzien van de reikwijdte van artikel1 der Woningwet, gelijk aan dat vande Kroon in het onderhavige K.B.Wat leren on's nu de besproken Ko-ninklijke Besluiten? Geen w'eigeringvan een bouwvergunning uit finan-ciele overwegingen, noch via een recht-streeks aan de bouwvergunning te ver-biriden voorwaarde, noch via een be-paling in de bouwverordening, hou-dende verbod te bouwen anders danaan een weg, waarvan de kosten zijnverihaald. Voldoet een weg aan degestelde tedhnische eisen, dan dient devergunning tc worden verleend. (Hetkostenverhaal via uitwegvergunning ofplaagstitx)k wordt bier buiten bescbou-wing gelaten.)Voldoet de weg (nog) niet aan de ge-stelde tedhnische eisen, dan kan ditgebrek niet worden, opgeheven dooreen financiele verrekening. In zo'n ge-val kan edhter wel deze verrekeningaan de orde komen, indien de bouw-verordening een mogelijkheid inlhoudtvoor de gemeenten vrijstelling te ver-lenen van bet verbod anders te bou-wen dan aan een wag, die niet aan detechnisdhe eisen voldoet, indien deaanleg van idie weg overeenkomstig deeisen is verzekerd; zulks uiteraardsledhts ten aanzien van de kosten,voorzover deze nog moeten wordengemaakt voor werken om de weg als-nog in overeenstemming te brengenmet de gestelde eisen. Aan deze vrij-stelling kan dan wel -- er is hier im-mers geen sprake van een gebondenbesdhikking -- de voorwaarde wordenvertbonden van de storting van eengeldsom ^) of van het afsluiten vaneen exploitatie-overeenkomst. Dit zoumen de indirecte methode kunnen noe-^) Artiikel 6, lid 6, der Won.ingwet;,,. . . De voonvaarden, aan een vergunningverbonide